মহাভারত · অধ্যায় 3.160
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.160.1
युधिष्ठिरस्तमासाद्य तपसा दग्धकिल्बिषम् ।
अभ्यवादयत प्रीतः शिरसा नाम कीर्तयन् ॥ ३.१६०.१ ॥
তপস্যায় পাপ দগ্ধ করা সেই মুনির কাছে এসে যুধিষ্ঠির প্রসন্ন মনে মাথা নত করে নিজের নাম উচ্চারণ করে প্রণাম করলেন।
3.160.2
ततः कृष्णा च भीमश्च यमौ च सुतपस्विनौ ।
शिरोभिः प्राप्य राजर्षिं परिवार्योपतस्थिरे ॥ ३.१६०.२ ॥
তারপর কৃষ্ণা, ভীম এবং দুই তপস্বী যমজ ভাই মাথা নত করে রাজর্ষির কাছে পৌঁছে তাঁকে ঘিরে দাঁড়ালেন।
3.160.3
तथैव धौम्यो धर्मज्ञः पाण्डवानां पुरोहितः ।
यथान्यायमुपाक्रान्तस्तमृषिं संशितव्रतम् ॥ ३.१६०.३ ॥
তেমনই পাণ্ডবদের পুরোহিত, ধর্মজ্ঞ ধৌম্য যথাবিধি সেই কঠোরব্রতী ঋষির কাছে উপস্থিত হলেন।
3.160.4
अन्वजानात्स धर्मज्ञो मुनिर्दिव्येन चक्षुषा ।
पाण्डोः पुत्रान्कुरुश्रेष्ठानास्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.१६०.४ ॥
ধর্মজ্ঞ সেই মুনি দিব্য দৃষ্টিতে দেখে পাণ্ডুর কুরুশ্রেষ্ঠ পুত্রদের অনুমতি দিলেন এবং বললেন, 'বসো'।
3.160.5
कुरूणामृषभं प्राज्ञं पूजयित्वा महातपाः ।
सह भ्रातृभिरसीनं पर्यपृच्छदनामयम् ॥ ३.१६०.५ ॥
মহাতপা সেই মুনি কুরুদের শ্রেষ্ঠ, প্রাজ্ঞ যুধিষ্ঠিরকে সম্মান জানিয়ে ভ্রাতাদের সঙ্গে বসা তাঁকে কুশল জিজ্ঞাসা করলেন।
3.160.6
नानृते कुरुषे भावं कच्चिद्धर्मे प्रवर्तसे ।
मातापित्रोश्च ते वृत्तिः कच्चित्पार्थ न सीदति ॥ ३.१६०.६ ॥
'তুমি কি মিথ্যায় মন দাও না, ধর্মে স্থির আছ? পার্থ, মাতাপিতার প্রতি তোমার আচরণ কি ক্ষয় পায়নি?'
3.160.7
कच्चित्ते गुरवः सर्वे वृद्धा वैद्याश्च पूजिताः ।
कच्चिन्न कुरुषे भावं पार्थ पापेषु कर्मसु ॥ ३.१६०.७ ॥
তুমি কি সকল গুরু, বৃদ্ধ ও বৈদ্যকে সম্মান করেছ? হে পার্থ, তুমি কি পাপকর্মে মন দাও না?
3.160.8
सुकृतं प्रतिकर्तुं च कच्चिद्धातुं च दुष्कृतम् ।
यथान्यायं कुरुश्रेष्ठ जानासि न विकत्थसे ॥ ३.१६०.८ ॥
হে কুরুশ্রেষ্ঠ, উপকারের প্রতিদান দিতে এবং অপকারের ন্যায়সংগত শাস্তি দিতে তুমি কি জান? তুমি আত্মপ্রশংসা কর না তো?
3.160.9
यथार्हं मानिताः कच्चित्त्वया नन्दन्ति साधवः ।
वनेष्वपि वसन्कच्चिद्धर्ममेवानुवर्तसे ॥ ३.१६०.९ ॥
তোমার দ্বারা যথাযোগ্য সম্মানিত হয়ে সাধুরা কি আনন্দিত হন? বনে বাস করেও তুমি কি কেবল ধর্মের অনুসরণ কর?
3.160.10
कच्चिद्धौम्यस्त्वदाचारैर्न पार्थ परितप्यते ।
दानधर्मतपःशौचैरार्जवेन तितिक्षया ॥ ३.१६०.१० ॥
ধৌম্য কি তোমার আচরণে ব্যথিত হন না? হে পার্থ, দান, ধর্ম, তপস্যা, শুচিতা, সরলতা ও সহিষ্ণুতার দ্বারা (তোমার আচরণ) কি তাঁকে কষ্ট দেয় না?
3.160.11
पितृपैतामहं वृत्तं कच्चित्पार्थानुवर्तसे ।
कच्चिद्राजर्षियातेन पथा गच्छसि पाण्डव ॥ ३.१६०.११ ॥
হে পার্থ, পিতৃ ও পিতামহের আচরণ কি তুমি অনুসরণ কর? হে পাণ্ডব, রাজর্ষিদের পথে কি তুমি চল?
3.160.12
स्वेस्वे किल कुले जाते पुत्रे नप्तरि वा पुनः ।
पितरः पितृलोकस्थाः शोचन्ति च रमन्ति च ॥ ३.१६०.१२ ॥
নিজ নিজ কুলে পুত্র বা পৌত্র জন্মালে পিতৃলোকে অবস্থানকারী পিতৃপুরুষেরা শোক করেন এবং আনন্দিতও হন।
3.160.13
किं तस्य दुष्कृतेऽस्माभिः संप्राप्तव्यं भविष्यति ।
किं चास्य सुकृतेऽस्माभिः प्राप्तव्यमिति शोभनं ॥ ३.१६०.१३ ॥
তার দুষ্কর্মে আমাদের কী প্রাপ্য হবে, এবং তার সুকর্মে আমাদের কী পাওয়া উচিত—এ-ই উত্তম।
3.160.14
पिता माता तथैवाग्निर्गुरुरात्मा च पञ्चमः ।
यस्यैतेपूजिताः पार्थ तस्य लोकावुभौ जितौ ॥ ३.१६०.१४ ॥
পিতা, মাতা, তেমনই অগ্নি, গুরু এবং পঞ্চমত আত্মা—হে পার্থ, যার দ্বারা এঁরা পূজিত হন, সে উভয় লোক জয় করে।
3.160.15
भगवन्नार्य माऽऽहैतद्यथावद्धर्मनिश्चयम् ।
यथाशक्ति यथान्यायं क्रियते विधिवन्मया ॥ ३.१६०.१५ ॥
হে ভগবান, হে আর্য, এই ধর্মনিশ্চয় যথাযথভাবে বলবেন না; আমার দ্বারা যথাশক্তি, ন্যায়মতো, বিধিবৎ করা হচ্ছে।
3.160.16
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च प्लवमाना विहायसा ।
जुषन्ते पर्वतश्रेष्ठमृषयः पर्वसन्धिषु ॥ ३.१६०.१६ ॥
জলভোজী, বায়ুভোজী, আকাশে ভেসে চলা ঋষিরা পর্বসন্ধিতে শ্রেষ্ঠ পর্বতকে আশ্রয় করেন।
3.160.17
कामिनः सह कान्ताभिः परस्परमनुव्रताः ।
दृश्यन्ते शैलशृङ्गस्था यथा किंपुरुषा नृप ॥ ३.१६०.१७ ॥
হে রাজন, প্রেমিকেরা তাদের প্রিয়াদের সঙ্গে পরস্পর অনুরক্ত হয়ে পর্বতশৃঙ্গে দাঁড়িয়ে থাকতে দেখা যায়, কিম্পুরুষদের মতো।
3.160.18
अरजांसि च वासांसि वसानाः कौशिकानि च ।
दृश्यन्ते बहवः पार्थ गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ ३.१६०.१८ ॥
হে পার্থ, ধূলিহীন ও রেশমি বস্ত্র পরিহিত বহু গন্ধর্ব ও অপ্সরার দল দেখা যায়।
3.160.19
विद्याधरगणाश्चैव स्रग्विणः प्रियदर्शनाः ।
महोरगगणाश्चैव सुपर्णाश्चारणादयः ॥ ३.१६०.१९ ॥
মালা-পরিহিত, দর্শনে প্রিয় বিদ্যাধরগণ, মহাসর্পগণ, সুপর্ণগণ এবং চারণ প্রভৃতিও।
3.160.20
अस्य चोपरि शैलस्य श्रूयते पर्वसन्धिषु ।
भेरीपणवशङ्खानां मृदङ्गानां च निःस्वनः ॥ ३.१६०.२० ॥
এই পর্বতের উপরে, তার শিখর-সন্ধিতে ভেরী, পণব, শঙ্খ ও মৃদঙ্গের ধ্বনি শোনা যায়।
3.160.21
इहस्थैरेव तत्सर्वं श्रोतव्यं भरतर्षभाः ।
न कार्या वः कथंचित्स्यात्तत्राभिगमने मतिः ॥ ३.१६०.२१ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠগণ, এখানে অবস্থানকারীরা সবই শুনবে; আপনাদের কোনোভাবেই সেখানে যাওয়ার ইচ্ছা হওয়া উচিত নয়।
3.160.22
न चाप्यतः परं शक्यं गन्तुं भरतसत्तमाः ।
विहारस्तत्र देवानाममानुषगतिस्तु सा ॥ ३.१६०.२२ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠগণ, এখান থেকে আর এগিয়ে যাওয়া সম্ভব নয়। সেখানে দেবতাদের বিহারস্থল; তা মানুষের গন্তব্য নয়।
3.160.23
ईषच्चपलकर्माणं मनुष्यमिह भारत ।
द्विषन्ति सर्वभूतानि ताडयन्ति च राक्षसाः ॥ ३.१६०.२३ ॥
হে ভারত, এখানে কোনো মানুষ সামান্য চঞ্চল কর্ম করলেও সব প্রাণী তাকে ঘৃণা করে, আর রাক্ষসেরা তাকে আঘাত করে।
3.160.24
अस्यातिक्रम्य शिखरं कैलासस्य युधिष्ठिर ।
गतिः परमसिद्धानां देवर्षीणां प्रकाशते ॥ ३.१६०.२४ ॥
হে যুধিষ্ঠির, কৈলাসের এই শিখর অতিক্রম করলে পরমসিদ্ধ দেবর্ষিদের পথ প্রকাশিত হয়।
3.160.25
चापलाद्धि न गन्तव्यं पार्त यानैस्ततः परम् ।
अयःशूलादिभिर्घ्नन्ति राक्षसाः शत्रुसूदन ॥ ३.१६०.२५ ॥
হে পার্থ, চপলতাবশত তার ওপারে যানবাহনে যাওয়া উচিত নয়; রাক্ষসেরা লৌহশূল প্রভৃতি দিয়ে আঘাত করে, হে শত্রুসূদন।
3.160.26
अप्सरोभिः परिवृतः समृद्ध्या नरवाहनः ।
इह वैश्रवणस्तात पर्वसन्धिषु दृश्यते ॥ ३.१६०.२६ ॥
অপ্সরাদের দ্বারা পরিবেষ্টিত, ঐশ্বর্যসহ নরবাহন বৈশ্রবণ এখানে, হে তাত, পর্বতসন্ধিতে দৃষ্ট হন।
3.160.27
शिखरे तं समासीनमधिपं यक्षरक्षसाम् ।
प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि भानुमन्तमिवोदितम् ॥ ३.१६०.२७ ॥
শিখরে সমাসীন যক্ষ-রাক্ষসাধিপতিকে সর্বভূত দেখে, যেন উদিত সূর্য।
3.160.28
देवदानवसिद्धानां तथा वैश्रवणस्य च ।
गिरेः शिखरमुद्यानमिदं भरतसत्तम ॥ ३.१६०.२८ ॥
দেব, দানব, সিদ্ধ এবং বৈশ্রবণের এই পর্বতশিখর এক উদ্যান, হে ভরতশ্রেষ্ঠ।
3.160.29
उपासीनस्य धनदं तुम्बुरोः पर्वसन्धिषु ।
गीतसामस्वनस्तात श्रूयते गन्धमादने ॥ ३.१६०.२९ ॥
ধনদ (কুবের)-এর উপাসনারত তুম্বুরুর গীত ও সামগানের ধ্বনি, হে তাত, পর্বতসন্ধিতে গন্ধমাদনে শোনা যায়।
3.160.30
एतदेवंविधं चित्रमिह तात युधिष्ठिर ।
प्रेक्षन्ते सर्वभूतानि बहुशः पर्वसन्धिषु ॥ ३.१६०.३० ॥
হে তাত যুধিষ্ঠির, এখানে এমনই বিস্ময় আছে; সর্বভূত পর্বতসন্ধিতে বহুবার তা দেখে।
3.160.31
भुञ्जाना मुनिभोज्यानि रसवन्ति फलानि च ।
वसध्वं पाण्डवश्रेष्ठा यावदर्जुनदर्शनात् ॥ ३.१६०.३१ ॥
হে পাণ্ডবশ্রেষ্ঠগণ, মুনিদের যোগ্য সুস্বাদু ফল ভক্ষণ করতে করতে অর্জুনের দর্শন পর্যন্ত এখানে বাস করো।
3.160.32
न तात चपलैर्भाव्यमिह प्राप्तैः कथंचन ।
चपलः सर्वभूतानां द्वेष्यो भवति मानवः ॥ ३.१६०.३२ ॥
হে বৎস, এখানে আগত ব্যক্তিরা কোনোভাবেই চঞ্চল হবে না; চঞ্চল মানুষ সকল প্রাণীর কাছে ঘৃণ্য হয়।
3.160.33
उषित्वेह यथाकामं यथाश्रद्धं विहृत्य च ।
ततः शस्त्रजितां श्रेष्ठ पृथिवीं पालयिष्यसि ॥ ३.१६०.३३ ॥
এখানে ইচ্ছামতো বাস করে ও শ্রদ্ধানুসারে বিহার করে, হে শ্রেষ্ঠ, তারপর তুমি অস্ত্রজয়ী পৃথিবী পালন করবে।