મહાભારત · અધ્યાય 3.175
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.175.1
निवर्तमानेन मया महद्दृष्टं ततोऽपरम् ।
पुरं कामगमं दिव्यं पावकार्कसमप्रभम् ॥ ३.१७५.१ ॥
પાછા ફરતાં મેં બીજું એક મહાન નગર જોયું; તે ઇચ્છા મુજબ ફરી શકે એવું, દિવ્ય અને અગ્નિ તથા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી હતું.
3.175.2
रत्नद्रुममयैश्चित्रैर्भास्वरैश्च पतत्रिभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च रनित्यहृष्टैरधिष्ठिरतम् ॥ ३.१७५.२ ॥
તે રત્નવૃક્ષોથી બનેલું, વિચિત્ર અને ચમકતાં પંખીઓથી ભરેલું હતું; પૌલોમો અને કાલકેયો આનંદથી સદા કોલાહલ કરતા ત્યાં રહેતા હતા.
3.175.3
गोपुराट्टालकोपेतं चतुर्द्वारं दुरासदम् ।
सर्वरत्नमयं दिव्यमद्भुतोपमदर्शनम् ॥ ३.१७५.३ ॥
તે ગોપુરો અને અટ્ટાલકોથી યુક્ત, ચાર દ્વારવાળું, દુર્ગમ, સંપૂર્ણ રત્નમય, દિવ્ય અને અદ્ભુત દેખાવવાળું હતું.
3.175.4
द्रुमैः पुष्पलोपेतैः सर्वरत्नमयैर्वृतम् ।
तथा पतत्रिभिर्दिव्यैरुपेतं सुमनोहरैः ॥ ३.१७५.४ ॥
તે ફૂલોથી શોભતાં, સંપૂર્ણ રત્નમય વૃક્ષોથી ઘેરાયેલું હતું, તથા દિવ્ય અને અતિ મનોહર પંખીઓથી યુક્ત હતું.
3.175.5
असुरैर्नित्यमुदितैः शूलर्ष्टिमुसलायुधैः ।
चापमुद्गरहस्तैश्च स्रग्विभिः सर्वतो वृतम् ॥ ३.१७५.५ ॥
તે સદા આનંદિત અસુરોથી ઘેરાયેલું હતું; તેઓ શૂળ, ઋષ્ટિ, મુસળ આયુધો ધારણ કરતા, હાથમાં ધનુષ અને ગદા લઈને, માળા પહેરેલા હતા.
3.175.6
तदहं प्रेक्ष्यदैत्यानां पुरमद्भुतदर्शनम् ।
अपृच्छं मातलिं राजन्किमिदं दृश्यतेति वै ॥ ३.१७५.६ ॥
હે રાજન, દૈત્યોનું તે અદ્ભુત દર્શનવાળું નગર જોઈને મેં માતલિને પૂછ્યું: "આ શું દેખાય છે?"
3.175.7
पुलोमा नाम दैतेयी कालका च महासुरी ।
दिव्यंवर्षसहस्रं ते चेरतुः परमं तपः ॥ ३.१७५.७ ॥
પુલોમા નામની દૈત્યકન્યા અને મહાસુરી કાલકાએ દિવ્ય વર્ષો સુધી હજાર વર્ષ પરમ તપ કર્યું.
3.175.8
तपसोन्ते ततस्ताभ्यां स्वयंभूरददाद्वरम् ।
अगृह्णीतां वरं ते तु सुतानामल्पदुःखताम् ॥ ३.१७५.८ ॥
તપના અંતે સ્વયંભૂએ તેમને વર આપ્યો; તેમણે પુત્રોના અલ્પ દુઃખનો વર સ્વીકાર્યો.
3.175.9
अवध्यतां च राजेन्द्र सुरराक्षसपन्नगैः ।
पुरं सुरमणीयं च स्वचरं सुकृतप्रभम् ॥ ३.१७५.९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, દેવ, રાક્ષસ, નાગ દ્વારા અવધ્યતા, દેવોને પણ સુંદર, ઇચ્છા મુજબ ફરતું, સુકૃતની પ્રભાથી ઝળહળતું નગર (વરદાન તરીકે માંગ્યું).
3.175.10
सर्वरत्नैः समुदितं दुर्धर्षममरैरपि ।
महर्षियक्षगन्धर्वपन्नगासुरराक्षसैः ॥ ३.१७५.१० ॥
સર્વ રત્નોથી ભરેલું, દેવોથી પણ અજેય, મહર્ષિ, યક્ષ, ગંધર્વ, નાગ, અસુર અને રાક્ષસો માટે પણ દુર્ધર્ષ.
3.175.11
सर्वकामगुणोपेतं वीतशोकमनामयम् ।
ब्र्हमणो भवनाच्छ्रेष्ठं कालकेयकृतं विभो ॥ ३.१७५.११ ॥
સર્વ ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત, શોકરહિત, રોગરહિત; હે વિભો, બ્રહ્માના ભવન કરતાં શ્રેષ્ઠ, કાલકેયોએ બનાવેલું.
3.175.12
तदेतत्खपुरं दिव्यं चरत्यमरवर्जितम् ।
पौलोमाध्युषितं वीर कालकेयैश्च दानवैः ॥ ३.१७५.१२ ॥
હે વીર, આ એ દિવ્ય ખપુર છે; દેવોએ ત્યજી દીધેલું, પૌલોમો, કાલકેયો અને દાનવો વડે વસેલું ફરે છે.
3.175.13
हिरण्यपुरमित्येवं ख्यायते नगरं महत् ।
रक्षितंकालकेयैश्च पौलोमैश्च महासुरैः ॥ ३.१७५.१३ ॥
આ રીતે આ મહાન નગરને હિરણ્યપુર કહેવામાં આવે છે; કાલકેયો, પૌલોમો અને મહાસુરો એનું રક્ષણ કરે છે.
3.175.14
त एतेमुदिता राजन्नवध्याः सर्वदैवतैः ।
निवसन्त्यत्रराजेन्द्र गतोद्वेगा निरुत्सुकाः ॥ ३.१७५.१४ ॥
હે રાજન, આ સૌ આનંદિત છે; સર્વ દેવતાઓ વડે પણ એમનો વધ થઈ શકતો નથી. હે રાજેન્દ્ર, આ અહીં ઉદ્વેગ અને ઉત્સુકતા વિના વસે છે.
3.175.15
सुरासुरैरवध्यानां दानवानां धनञ्जय ।
मानुषान्मृत्युरेतेषां निर्दिष्टो ब्रह्मणा पुरा ॥ ३.१७५.१५ ॥
હે ધનંજય, સુરો અને અસુરોથી અવધ્ય આ દાનવોનું મૃત્યુ મનુષ્યથી થશે; પૂર્વે બ્રહ્માએ આ નક્કી કર્યું હતું.
3.175.16
एतानपि रणे पार्त कालकेयान्दुरासदान् ।
वज्रास्त्रेण नयस्वाशु विनाशं सुमहाबलान् ॥ ३.१७५.१६ ॥
હે પાર્થ, યુદ્ધમાં આ દુર્ગમ અને મહાબળવાન કાલકેયોને પણ વજ્રાસ્ત્રથી ઝડપથી વિનાશ તરફ મોકલ.
3.175.17
सुरासुरैरवध्यं तदहं ज्ञात्वा विशांपते ।
अब्रुवं मातलिं हृष्टो याह्येतत्पुरमञ्जसा ॥ ३.१७५.१७ ॥
હે પ્રજાપાલક, દેવો અને અસુરોથી અવધ્ય એ નગરને જાણીને હું હર્ષિત થઈને માતલિને બોલ્યો, 'આ નગર તરફ સીધો ચાલ.'
3.175.18
त्रिदशेशद्विषो यावत्क्षयमस्त्रैर्नयाम्यहम् ।
न कथंचिद्धि मे पापा न वध्या ये सुरद्विषः ॥ ३.१७५.१८ ॥
ઇન્દ્રના શત્રુઓને હું અસ્ત્રોથી વિનાશ તરફ ન મોકલું ત્યાં સુધી, આ પાપી દેવદ્રોહીઓ કોઈ પણ રીતે મારાથી અવધ્ય નહીં રહે.
3.175.19
उवाह मां ततः शीघ्रं हिरण्यपुरमन्तिकात् ।
रथेन तेन दिव्येन हरियुक्तेन मातलिः ॥ ३.१७५.१९ ॥
પછી માતલિએ મને હિરણ્યપુરની નજીકથી, હરિ અશ્વોથી જોડાયેલા તે દિવ્ય રથમાં ઝડપથી લઈ ગયો.
3.175.20
ते मामालक्ष्य दैतेया विचित्राभरणाम्बराः ।
समुत्पेतुर्महावेगा रथानास्थाय दंशिताः ॥ ३.१७५.२० ॥
તેમણે મને જોઈને, વિચિત્ર આભૂષણો અને વસ્ત્રો ધારણ કરેલા દૈત્યો, કવચ પહેરીને મહાવેગે રથો પર ચઢી ઊભા થયા.
3.175.21
ततो नालीकनाराचैर्भल्लैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
प्रत्यघ्नन्दानवेन्द्रा मां क्रुद्धास्तीव्रपराक्रमाः ॥ ३.१७५.२१ ॥
પછી ક્રોધિત અને તીવ્ર પરાક્રમી દાનવેન્દ્રોએ નાલીક-નારાચ બાણો, ભાલાઓ, શક્તિ, ઋષ્ટિ અને તોમરથી મારા પર પ્રહાર કર્યો.
3.175.22
तदहं शस्त्रवर्षेण महता प्रत्यवारयम् ।
शस्त्रवर्षं महद्राजन्विद्याबलमुपाश्रितः ॥ ३.१७५.२२ ॥
ત્યારે મેં વિદ્યાબળનો આશ્રય લઈ, હે રાજન, તે મહાન શસ્ત્રવર્ષાને બીજી મહાન શસ્ત્રવર્ષાથી રોકી.
3.175.23
व्यामोहयं च तान्सर्वान्रथमार्गैश्चरन्रणे ।
तेऽन्योन्यमभिसंमूढाः पातयन्ति स्म दानवाः ॥ ३.१७५.२३ ॥
યુદ્ધમાં રથમાર્ગોમાં વિચરતાં મેં તે બધાને મોહિત કર્યા; ત્યારે તે દાનવો પરસ્પર અત્યંત મોહિત થઈ એકબીજાને પાડવા લાગ્યા.
3.175.24
तेषामेवं विमूढानामन्योन्यमभिधावताम् ।
शिरांसि विशिखैर्दीप्तैरच्छिन्दं शतसङ्घशः ॥ ३.१७५.२४ ॥
આ રીતે મોહિત થઈ એકબીજા પર ધસી આવતા તે દાનવોના માથાં મેં ચળકતાં બાણોથી સેંકડો-સેંકડો, ટોળે ટોળે કાપી નાખ્યાં.
3.175.25
ते वध्यमाना दैतेयाः पुरमास्थाय तत्पुनः ।
खमुत्पेतुः सनगरा मायामास्थाय दानवीम् ॥ ३.१७५.२५ ॥
વધ પામતા એ દૈત્યો ફરી એ નગરનો આશ્રય લઈ, દાનવી માયાનો આશરો લઈ, નગર સહિત આકાશમાં ઊડ્યા.
3.175.26
ततोऽहं शरवर्षेण महता कुरुनन्दन ।
मार्गमावृत्य दैत्यानां गतिं चैषामवारयम् ॥ ३.१७५.२६ ॥
ત્યારે મેં, હે કુરુનંદન, મહાન બાણવર્ષાથી માર્ગ રોકીને એ દૈત્યોની ગતિ અટકાવી.
3.175.27
तत्पुरं खचरं दिव्यं कामगं दिव्यवर्चसम् ।
दैतेयैर्वरदानेन धार्यते स्म यथासुखम् ॥ ३.१७५.२७ ॥
એ દિવ્ય તેજવાળું, આકાશમાં વિચરતું, ઇચ્છા પ્રમાણે ગતિ કરતું દિવ્ય નગર દૈત્યો વરદાનના બળથી સહેલાઈથી ધારણ કરતા હતા.
3.175.28
अन्तर्भूमौ निपतति पुनरूर्ध्वं प्रतिष्ठते ।
पुनस्तिर्यक् प्रयात्याशु पुनरप्सु निमज्जति ॥ ३.१७५.२८ ॥
તે ભૂમિમાં પડી જાય છે, ફરી ઉપર ઊઠીને સ્થિર થાય છે; ફરી ઝડપથી ત્રાંસું જાય છે, ફરી પાણીમાં ડૂબી જાય છે.
3.175.29
अमरावतिसंकाशं तत्पुरं कामगं महत् ।
अहमस्त्रैर्बहुविधैः प्रत्यगृह्णां परंतप ॥ ३.१७५.२९ ॥
અમરાવતી સમાન એ મહાન, ઇચ્છા પ્રમાણે ગતિ કરતા નગરને, હે પરંતપ, મેં અનેક પ્રકારનાં અસ્ત્રોથી પકડી રાખ્યું.
3.175.30
ततोऽहं शरजालेन दिव्यास्त्रनुदितेन च ।
व्यगृह्णां सह दैतेयैस्तत्पुरं पुरुषर्षभ ॥ ३.१७५.३० ॥
ત્યારે મેં દિવ્ય અસ્ત્રોથી છોડેલી બાણજાળથી દૈત્યો સહિત એ નગરને પકડી લીધું, હે પુરુષર્ષભ.
3.175.31
विक्षत चायसैर्बाणैर्मत्प्रयुक्तैरजिह्मगैः ।
महीमभ्यपतद्राजन्प्रभग्नं पुरमासुरम् ॥ ३.१७५.३१ ॥
મારા છોડેલા સીધા જનારા લોખંડી બાણોથી ઘાયલ થઈને, હે રાજન, ભાંગેલું અસુરોનું નગર પૃથ્વી પર પડ્યું.
3.175.32
ते वध्यमाना मद्बाणैर्वज्रवेगैरयस्मयैः ।
पर्यभ्रमन्त वै राजन्नसुराः कालचोदिताः ॥ ३.१७५.३२ ॥
વજ્ર જેવા વેગવાળા મારા લોખંડી બાણોથી પ્રહાર પામીને, હે રાજન, કાળથી પ્રેરાયેલા તે અસુરો આમતેમ ભટકવા લાગ્યા.
3.175.33
ततो मातलिरारुह्यपुरस्तान्निपतन्निव ।
महीमवातरत्क्षिप्रं रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.१७५.३३ ॥
પછી માતલિ, જાણે આગળ પડતો હોય તેમ, સૂર્ય જેવા તેજસ્વી રથ પર ચઢીને ઝડપથી પૃથ્વી પર ઊતર્યો.
3.175.34
ततो रथसहस्राणि षष्टिस्तेषाममर्षिणाम् ।
युयुत्सूनां मया सार्धं पर्यवर्तन्त भारत।
तान्यहं निशितैर्बाणैर्व्यधमं गार्ध्रराजितैः ॥ ३.१७५.३४ ॥
ત્યારે ક્રોધિત અને યુદ્ધની ઇચ્છા ધરાવતા તેમના સાઠ હજાર રથો, હે ભારત, મારી સાથે લડવા પાછા ફર્યા. ગીધની પાંખોથી શોભતા તીક્ષ્ણ બાણોથી મેં તેમનો નાશ કર્યો.
3.175.35
ते युद्धे संन्यवर्तन्त समुद्रस्य यथोर्मयः ।
नेमे शक्या मानुषेण युद्धेनेति प्रचिन्त्य तत् ॥ ३.१७५.३५ ॥
તેઓ યુદ્ધમાં સમુદ્રના મોજાની જેમ પાછા ફર્યા. 'આમને માનવીના યુદ્ધથી જીતવા શક્ય નથી' એમ વિચારીને.
3.175.36
ततोऽहमानुपूर्व्येण दिव्यान्यस्त्राण्ययोजयम् ॥ ३.१७५.३६ ॥
પછી મેં ક્રમશઃ દિવ્ય અસ્ત્રોનો પ્રયોગ કર્યો.
3.175.37
ततस्तानि सहस्राणइ रथिनां चित्रयोधिनाम् ।
अस्त्राणि मम दिव्यानि प्रत्यघ्नञ्छनकैरिव ॥ ३.१७५.३७ ॥
પછી તે હજારો વિચિત્ર યોદ્ધા રથીઓનાં અસ્ત્રોને મારાં દિવ્ય અસ્ત્રોએ ધીમે ધીમે પ્રતિહત કર્યાં.
3.175.38
रथमार्गान्विचित्रांस्ते विचरन्तो महाबलाः ।
प्रत्यदृश्यन्त संग्रामे शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.१७५.३८ ॥
રથમાર્ગો પર વિચરતા તે મહાબળવાન યોદ્ધાઓ યુદ્ધમાં સેંકડો અને હજારોની સંખ્યામાં દેખાયા.
3.175.39
विचित्रमुकुटापीडा विचित्रकवचध्वजाः ।
विचित्राभरणाश्चैव मम प्रीतिकराऽभवन् ॥ ३.१७५.३९ ॥
વિચિત્ર મુકુટ અને પાઘડીઓ, વિચિત્ર કવચ અને ધ્વજો, વિચિત્ર આભૂષણો — તે મને આનંદદાયક લાગ્યા.
3.175.40
अहं तुशरवर्षैस्तानस्त्रप्रचुदितै रणे ।
नाशक्रुवं पीडयितुं ते तु मां प्रत्यपीडयन् ॥ ३.१७५.४० ॥
યુદ્ધમાં અસ્ત્રપ્રેરિત બાણોની વર્ષાથી હું તેમને પીડી શક્યો નહીં; ઊલટું તેમણે મને પીડ્યો.
3.175.41
तैः पीड्यमानो बहुभिः कृतास्त्रैः कुशलैर्युधि ।
व्यथितोस्मि महायुद्धे भयं चागान्महन्मम ॥ ३.१७५.४१ ॥
અસ્ત્રવિદ્યામાં નિપુણ એવા તે ઘણા કુશળ યોદ્ધાઓથી પીડાઈને હું એ મહાયુદ્ધમાં વ્યથિત થયો, અને મને મોટો ભય આવ્યો.
3.175.42
ततोहं परमायत्तो मातलिं परिपृष्टवान् ॥ ३.१७५.४२ ॥
ત્યારે હું અત્યંત ચિંતિત થઈને માતલિને પૂછી બેઠો.
3.175.43
किमेते मम बाणौघैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ।
न वध्यन्ते महाघोरैस्तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ३.१७५.४३ ॥
મારા દિવ્યાસ્ત્રોથી મંત્રિત બાણોના પ્રવાહથી આ કેમ મરાતા નથી? પૂછનાર મને તે તત્ત્વ કહો.
3.175.44
स मामुवाच पर्याप्तस्त्वमेषां भरतर्षभ ।
तानुद्दिश्याथ मर्माणि प्रतिघातं तदाचर ॥ ३.१७५.४४ ॥
તેણે મને કહ્યું: 'હે ભરતશ્રેષ્ઠ, આમનો સામનો કરવા તું જ પૂરતો છે. આમને લક્ષ્ય બનાવીને મર્મસ્થાનો પર પ્રતિઘાત કર.'
3.175.45
एतच्छ्रुत्वा तु राजेनद्रसंप्रहृष्टस्तमूचिवान् ।
निवर्तय रथं शीघ्रं पश्य चैतान्निपातितान् ॥ ३.१७५.४५ ॥
આ સાંભળીને રાજેન્દ્ર એવો હું અત્યંત હર્ષિત થઈને તેને બોલ્યો: 'રથ ઝડપથી પાછો વાળ, પડેલા આમને જો.'
3.175.46
एवमुक्तो रथं तत्र मातलिः पर्यवर्तयत् ॥ ३.१७५.४६ ॥
આમ કહેવાતાં માતલિએ ત્યાં રથ ફેરવ્યો.
3.175.47
ततो मत्वा रणे भग्नं दानवाः प्रतिहर्षिताः ।
विचुक्रुशुर्महाराज स्वरेण महता मुहुः ॥ ३.१७५.४७ ॥
ત્યારે રણમાં (અર્જુન) ભાંગી ગયો એમ માનીને દાનવો અત્યંત હર્ષિત થયા, અને હે મહારાજ, વારંવાર મોટા સ્વરે કોલાહલ કરવા લાગ્યા.
3.175.48
अभग्नः कैश्चिदप्येष पाण्डवो रणमूर्धनि ।
अस्माभिः समरे भग्न इत्येवं संघशस्तदा ॥ ३.१७५.४८ ॥
'આ પાંડવ રણમોરચે કોઈથી ભાંગ્યો નથી, છતાં અમે તેને યુદ્ધમાં ભાંગ્યો છે' એમ ત્યારે તેઓ ટોળે ટોળે કહેવા લાગ્યા.
3.175.49
ततोहं देवदेवाय रुद्रायाव्यक्तमूर्तये ।
प्रयतः प्रणतो भूत्वा नमस्कृत्य महात्मने।
यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम् ॥ ३.१७५.४९ ॥
ત્યારે મેં દેવોના દેવ, અવ્યક્ત રૂપવાળા રુદ્રને, સંયમપૂર્વક નમીને પ્રણામ કર્યા; તે મહાત્માને નમસ્કાર કરીને, 'રૌદ્ર' નામે પ્રસિદ્ધ, સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર (અસ્ત્રને સ્મર્યું).
3.175.50
यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम् ।
महत्पाशुपतं दिव्यं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ३.१७५.५० ॥
'રૌદ્ર' નામે પ્રસિદ્ધ, સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર તે, સર્વલોકો દ્વારા નમસ્કૃત મહાન દિવ્ય પાશુપત અસ્ત્ર છે.
3.175.51
ततोऽपश्यं त्रिशिरसं पुरुषं नवलोचनम् ।
त्रिमुखं षङ्भुजं दीप्तमर्कज्वलनमूर्धजम्।
लेलिहानैर्महानागैः कृतचिह्नममित्रहन् ॥ ३.१७५.५१ ॥
ત્યારે મેં ત્રણ માથાં, નવ આંખો, ત્રણ મુખ અને છ ભુજાવાળો, સૂર્ય-અગ્નિ જેવા વાળવાળો, પ્રજ્વલિત એક પુરુષ જોયો; જીભ ચાટતા મહાનાગોથી ચિહ્નિત — હે શત્રુહંતા!
3.175.52
विभीस्ततस्तदस्त्रं तु घोरं रौद्रं सनातनम् ।
दृष्ट्वा गाण्डीवसंयोगमानीय भरतर्षभ ॥ ३.१७५.५२ ॥
ત્યારે તે ઘોર, રૌદ્ર, સનાતન અસ્ત્ર જોઈને હું ભયભીત થયો; હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ગાંડીવ ધનુષ્ય સાથે જોડીને મેં તેને લાવ્યું.
3.175.53
नमस्कृत्वा त्रिनेत्राय शर्वायामिततेजसे ।
मुक्तवान्दानवेन्द्राणां पराभावाय भारत ॥ ३.१७५.५३ ॥
ત્રિનેત્ર, શર્વ, અમિત તેજવાળાને નમસ્કાર કરીને દાનવેન્દ્રોના પરાજય માટે મેં તેને છોડ્યું — હે ભારત!
3.175.54
मुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्रूपाण्यासन्सहस्रशः ।
मृगाणामथ सिंहानां व्याग्राणां च विशांपते ॥ ३.१७५.५४ ॥
તે છૂટતાં જ હજારો રૂપો પ્રગટ થયાં — હરણોનાં, સિંહોનાં અને વાઘોનાં, હે પ્રજાપતિ!
3.175.55
ऋक्षाणां महिषाणां च पन्नगानां तथा गवाम् ।
शरभाणां गजानां च वानराणां च सङ्घशः।
ऋषभाणां वराहाणां मार्जाराणां तथैव च ॥ ३.१७५.५५ ॥
રીંછ, ભેંસ, સાપ, ગાય, શરભ, હાથી, વાનર, બળદ, ભૂંડ અને બિલાડીઓના ટોળાં પણ (પ્રકટ થયાં).
3.175.56
सालावृकाणां प्रेतानां भुरुण्डानां च सर्वशः ।
गृध्राणां गरुडानां च चमराणां तथैव च ॥ ३.१७५.५६ ॥
શિયાળ, પ્રેત, ભુરુંડ, ગીધ, ગરુડ અને ચમરીનાં ટોળાં પણ સર્વત્ર (પ્રકટ થયાં).
3.175.57
देवानां च ऋषीणां रच गन्धर्वाणां च सर्वशः ।
पिशाचानां सयक्षाणां तथैव च सुरद्विषाम् ॥ ३.१७५.५७ ॥
દેવ, ઋષિ, ગંધર્વનાં ટોળાં પણ સર્વત્ર, પિશાચ અને યક્ષો સાથે, તથા દેવદ્વેષી અસુરોનાં ટોળાં પણ (પ્રકટ થયાં).
3.175.58
गुह्यकानां च संग्रामे नैर्ऋतानां तथैव च ।
झषाणां गजवक्राणामुलूकानां तथैव च ॥ ३.१७५.५८ ॥
યુદ્ધમાં ગુહ્યકો અને નૈર્ઋતોનાં ટોળાં પણ, તેમજ માછલીઓ, ગજમુખી પ્રાણીઓ અને ઘુવડનાં ટોળાં પણ (પ્રકટ થયાં).
3.175.59
मीनवाजिसरूपाणां नानाशस्त्रासिपाणिनाम् ।
तथैव यातुधानानां गदामुद्गरधारिणाम् ॥ ३.१७५.५९ ॥
માછલી અને ઘોડાના રૂપવાળા, હાથમાં વિવિધ શસ્ત્રો અને તલવારો ધરનારા, તેમજ ગદા અને મુદ્ગર ધારણ કરનારા યાતુધાનોનાં ટોળાં પણ (પ્રકટ થયાં).
3.175.60
एतैस्चान्यैश्च बहुभिर्नानारूपधरैस्तदा ।
सर्वमासीज्जगद्व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते ॥ ३.१७५.६० ॥
તે અસ્ત્ર છોડાયું ત્યારે આમનાથી અને અન્ય અનેક વિવિધ રૂપધારીઓથી સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત થઈ ગયું.
3.175.61
त्रिशिरोभिश्चतुर्दंष्ट्रैश्चतुरास्यैश्चतुर्भुजैः ।
अनेकरूपसंयुक्तैर्मांसमेदोवसास्तिभिः ॥ ३.१७५.६१ ॥
ત્રણ માથાં, ચાર દાઢો, ચાર મુખો, ચાર ભુજાઓવાળા, અનેક રૂપે યુક્ત, માંસ, મેદ, વસા અને અસ્થિવાળા (દાનવો).
3.175.62
अभीक्ष्णं वध्यमानास्ते दानवा ये समागताः ।
अर्कज्वलनतेजोभिर्वज्राशनिसमप्रभैः ॥ ३.१७५.६२ ॥
ત્યાં એકઠા થયેલા તે દાનવો, સૂર્ય અને અગ્નિના તેજવાળા તથા વજ્ર અને વીજળી સમાન પ્રભાવાળા (બાણો) વડે સતત હણાતા હતા.
3.175.63
अद्रिसारमयैश्चान्यैर्बाणैरपि निबर्हणैः ।
न्यहनं दानवान्सर्वान्मुहूर्तेनैव भारत ॥ ३.१७५.६३ ॥
પર્વતોના સારથી બનેલા અન્ય સંહારક બાણો વડે પણ, હે ભારત, મેં બધા દાનવોને એક જ ક્ષણમાં હણી નાખ્યા.
3.175.64
गाण्डीवास्त्रप्रणुन्नांस्तान्गतासून्नभसश्च्युतान् ।
दृष्ट्वाऽहं प्राणमं भूयस्त्रिपुरघ्नाय वेधसे ॥ ३.१७५.६४ ॥
ગાંડીવના અસ્ત્રથી પ્રેરિત, પ્રાણહીન થઈ આકાશમાંથી પડેલા તેમને જોઈને, મેં ત્રિપુરઘાતક અને સર્જકને ફરી પ્રણામ કર્યા.
3.175.65
तथा रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्दिव्याभरणभूषितान् ।
निशाम्य परमं हर्षमगमद्देवसारथिः ॥ ३.१७५.६५ ॥
આ રીતે ભયંકર અસ્ત્રે ચૂર્ણ થયેલા, દિવ્ય આભૂષણોથી શોભતા તેમને જોઈને દેવસારથિ અત્યંત હર્ષિત થયા.
3.175.66
तदसह्यं कृतं कर्म देवैरपि दुरासदम् ।
दृष्ट्वा मां पूजयामास मातलिः शक्रसारथिः ॥ ३.१७५.६६ ॥
દેવોને પણ દુષ્કર, અસહ્ય એવું કર્મ મેં કર્યું. તે જોઈને ઇન્દ્રના સારથિ માતલિએ મારું સન્માન કર્યું.
3.175.67
उचाच वचनं चेदंप्रीयमाणः कृताञ्जलिः ।
हतांस्तान्दानवान्दृष्ट्वा मया सङ्ख्ये सहस्रशः ॥ ३.१७५.६७ ॥
પ્રસન્ન થઈને હાથ જોડીને તેણે આ વચન કહ્યું — મારા વડે યુદ્ધમાં હજારો દાનવોને હણાયેલા જોઈને.
3.175.68
सुरासुरैरसह्यं हि कर्म यत्साधितं त्वया ।
न ह्येतत्संयुगे कर्तुमपि शक्तः सुरेश्वरः।
ध्रुवं धनञ्जय प्रीतस्त्वयि शक्रः पुरार्दन ॥ ३.१७५.६८ ॥
દેવો અને અસુરોને પણ અસહ્ય એવું કર્મ તેં સાધ્યું; યુદ્ધમાં સુરેશ્વર પણ આ કરી શક્યા ન હોત. હે ધનંજય, ચોક્કસ ઇન્દ્ર તારા પર પ્રસન્ન છે, હે પુરાર્દન.
3.175.69
सुरासुरैरवध्यं हि पुरमेतत्खगं महत् ।
त्वया विमथितं वीर स्ववीर्यतपसो बलात् ॥ ३.१७५.६९ ॥
દેવો અને અસુરોથી પણ અવધ્ય આ મહાન ઊડતા નગરને, હે વીર, તેં પોતાના વીર્ય અને તપના બળથી ચૂર્ણ કરી નાખ્યું.
3.175.70
विद्वस्ते खपुरे तस्मिन्दानवेषु हतेषु च ।
विनदन्त्यः स्त्रियः सर्वा निष्पेतुर्नगराद्बहिः ॥ ३.१७५.७० ॥
તારા આકાશનગરમાં તે દાનવો હણાયા ત્યારે બધી સ્ત્રીઓ વિલાપ કરતી નગરની બહાર દોડી નીકળી.
3.175.71
प्रकीर्णकेश्यो व्यथिताः कुरर्य इव दुःखिताः ।
पेतुः पुत्रान्पितृन्भ्रातॄञ्शोचमाना महीतले ॥ ३.१७५.७१ ॥
વિખરાયેલા વાળ સાથે, વ્યથિત અને દુઃખી થઈને, કુરરી પક્ષીઓની જેમ, પુત્રો, પિતાઓ અને ભાઈઓ માટે શોક કરતી તેઓ ભૂમિ પર પડી ગઈ.
3.175.72
रुदत्यो दीनकण्ठ्यस्तु निनदन्त्यो हतेश्वराः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो विस्रस्तस्रग्विभूषणाः ॥ ३.१७५.७२ ॥
રડતી, દીન કંઠે, પતિઓ હણાયા છે એમ કકળતી, હાથે છાતી કૂટતી, હાર અને આભૂષણો ઢીલાં પડી ગયાં હતાં એવી.
3.175.73
तच्छोकयुक्तमश्रीकं दुःखदैन्यसमाहतम् ।
न बभौ दानवपुरं हतत्विट्कं हतेश्वरम् ॥ ३.१७५.७३ ॥
શોકથી ભરેલું, શોભાહીન, દુઃખ અને દીનતાથી આહત એ દાનવનગર શોભ્યું નહીં; તેની કાંતિ નષ્ટ થઈ હતી અને તેનો સ્વામી હણાયો હતો.
3.175.74
गन्धर्वनगराकारं हृतनागमिव ह्रदम् ।
शुष्कवृक्षमिवारण्यमदृश्यमभवत्पुरम् ॥ ३.१७५.७४ ॥
એ નગર ગંધર્વનગર જેવું થયું; નાગો વગરના સરોવર જેવું, સૂકાં વૃક્ષોવાળા વન જેવું તે અદૃશ્ય થયું.
3.175.75
मां तु संहृष्टमनसं क्षिप्रं मातलिरानयत् ।
देवराजस्य भवनं कृतकर्माणमाहवात् ॥ ३.१७५.७५ ॥
પરંતુ હર્ષિત મનવાળા મને માતલિ તરત યુદ્ધમાંથી દેવરાજના ભવનમાં લઈ ગયો; મેં મારું કર્મ પૂર્ણ કર્યું હતું.
3.175.76
हिरण्यपुरमुत्सृज्य निहत्य च महासुरान् ।
निवातकवचांश्चैव ततोऽहंशक्रमागमम् ॥ ३.१७५.७६ ॥
હિરણ્યપુરને છોડીને, મહાન અસુરો અને નિવાતકવચોને હણીને પછી હું ઇન્દ્ર પાસે ગયો.
3.175.77
मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर्विस्तरेण तत् ।
सर्वं विश्रावयामास यथाभूतं महाद्युते ॥ ३.१७५.७७ ॥
મારું કર્મ માતલિએ દેવેન્દ્રને વિસ્તારથી, જેમ બન્યું તેમ સર્વ સંભળાવ્યું. હે મહાતેજસ્વી!
3.175.78
हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम् ।
निवातकवचानां च वधं सङ्ख्ये महौजसाम्।
कालकेयवधं चैव अद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ३.१७५.७८ ॥
હિરણ્યપુરનો વિનાશ, માયાઓનું નિવારણ, યુદ્ધમાં મહાબળવાન નિવાતકવચોનો વધ અને કાલકેયોનો વધ — એ અદ્ભુત અને રોમાંચકારી હતાં.
3.175.79
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः ।
मरुद्भिः सहितः श्रीमान्साधुसाध्वित्यथाब्रवीत्।
परिष्वज्य च मां प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय सस्मितम् ॥ ३.१७५.७९ ॥
એ સાંભળીને ભગવાન સહસ્રાક્ષ પુરંદર પ્રસન્ન થયા અને મરુતો સાથે શ્રીમાન બોલ્યા, 'સાધુ, સાધુ!' પછી પ્રેમથી મને આલિંગન આપીને, મસ્તક સૂંઘીને, સ્મિત કરતાં.
3.175.80
ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः ।
अब्रवीद्विबुधैः सार्धमिदं समधुरं वचः ॥ ३.१७५.८० ॥
પછી દેવરાજે મને વારંવાર આશ્વાસન આપીને, દેવતાઓ સાથે આ મધુર વચન કહ્યું.
3.175.81
अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे ।
गुर्वर्थश्च कृतः पार्थ महाशत्रून्घ्नता मम ॥ ३.१७५.८१ ॥
હે પાર્થ! યુદ્ધમાં તેં દેવ-અસુરોથી પણ ચડિયાતું કર્મ કર્યું છે; મારા મહાશત્રુઓનો વધ કરીને ગુરુનું કાર્ય પણ પૂર્ણ કર્યું છે.
3.175.82
एवमेव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय ।
असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम् ॥ ३.१७५.८२ ॥
હે ધનંજય! યુદ્ધમાં હંમેશા આ જ રીતે સ્થિર રહેવું જોઈએ; મોહ વિના અસ્ત્રોનો પ્રયોગ કરવો જોઈએ.
3.175.83
अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः ।
सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः ॥ ३.१७५.८३ ॥
યુદ્ધમાં તું દેવો, દાનવો અને રાક્ષસો માટે પણ અજેય છે; યક્ષો, અસુરો, ગંધર્વો, પક્ષીગણ અને નાગો સાથે મળેલાઓ માટે પણ.
3.175.84
वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम् ।
पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३.१७५.८४ ॥
હે કૌન્તેય! તારા બાહુબળથી જીતાયેલી આ પૃથ્વીનું ધર્માત્મા કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિર પાલન કરશે.