महाभारत · अध्याय 3.175
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.175.1
निवर्तमानेन मया महद्दृष्टं ततोऽपरम् ।
पुरं कामगमं दिव्यं पावकार्कसमप्रभम् ॥ ३.१७५.१ ॥
परत येताना मी आणखी एक महान नगर पाहिले; ते इच्छेनुसार फिरणारे, दिव्य आणि अग्नी व सूर्यासारखे तेजस्वी होते.
3.175.2
रत्नद्रुममयैश्चित्रैर्भास्वरैश्च पतत्रिभिः ।
पौलोमैः कालकेयैश्च रनित्यहृष्टैरधिष्ठिरतम् ॥ ३.१७५.२ ॥
ते रत्नवृक्षांनी बनलेले, विचित्र व तेजस्वी पक्ष्यांनी भरलेले होते; पौलोम आणि कालकेय आनंदाने सदैव गोंधळ करत तेथे वस्ती करून होते.
3.175.3
गोपुराट्टालकोपेतं चतुर्द्वारं दुरासदम् ।
सर्वरत्नमयं दिव्यमद्भुतोपमदर्शनम् ॥ ३.१७५.३ ॥
ते गोपुरे व अट्टालकांनी युक्त, चार द्वारे असलेले, दुर्गम, संपूर्णपणे रत्नमय, दिव्य आणि अद्भुत दिसणारे होते.
3.175.4
द्रुमैः पुष्पलोपेतैः सर्वरत्नमयैर्वृतम् ।
तथा पतत्रिभिर्दिव्यैरुपेतं सुमनोहरैः ॥ ३.१७५.४ ॥
ते फुलांनी सजलेल्या, संपूर्णपणे रत्नमय वृक्षांनी वेढलेले होते आणि दिव्य व अतिशय मनोहर पक्ष्यांनी युक्त होते.
3.175.5
असुरैर्नित्यमुदितैः शूलर्ष्टिमुसलायुधैः ।
चापमुद्गरहस्तैश्च स्रग्विभिः सर्वतो वृतम् ॥ ३.१७५.५ ॥
ते सदा आनंदित असुरांनी वेढलेले होते; ते शूल, ऋष्टि, मुसल आयुधे धारण करणारे, हातात धनुष्य व गदा घेतलेले आणि माळा घातलेले होते.
3.175.6
तदहं प्रेक्ष्यदैत्यानां पुरमद्भुतदर्शनम् ।
अपृच्छं मातलिं राजन्किमिदं दृश्यतेति वै ॥ ३.१७५.६ ॥
हे राजा, दैत्यांचे ते अद्भुत दर्शनीय नगर पाहून मी मातलीला विचारले, "हे काय दिसत आहे?"
3.175.7
पुलोमा नाम दैतेयी कालका च महासुरी ।
दिव्यंवर्षसहस्रं ते चेरतुः परमं तपः ॥ ३.१७५.७ ॥
पुलोमा नावाच्या दैत्यकन्येने आणि महासुरी कालकेने दिव्य वर्षे सहस्र परम तप केले.
3.175.8
तपसोन्ते ततस्ताभ्यां स्वयंभूरददाद्वरम् ।
अगृह्णीतां वरं ते तु सुतानामल्पदुःखताम् ॥ ३.१७५.८ ॥
तपाच्या अंती स्वयंभूने त्या दोघींना वर दिला; त्यांनी आपल्या पुत्रांसाठी अल्प दुःखाचा वर स्वीकारला.
3.175.9
अवध्यतां च राजेन्द्र सुरराक्षसपन्नगैः ।
पुरं सुरमणीयं च स्वचरं सुकृतप्रभम् ॥ ३.१७५.९ ॥
हे राजेंद्रा, देव, राक्षस, नागांकडून अवध्यता, देवांनाही सुंदर, इच्छेनुसार संचार करणारे, सुकृताच्या प्रभेने तेजस्वी नगर (वर म्हणून मागितले).
3.175.10
सर्वरत्नैः समुदितं दुर्धर्षममरैरपि ।
महर्षियक्षगन्धर्वपन्नगासुरराक्षसैः ॥ ३.१७५.१० ॥
सर्व रत्नांनी परिपूर्ण, देवांनाही दुर्धर्ष, महर्षी, यक्ष, गंधर्व, नाग, असुर व राक्षसांनाही अजिंक्य.
3.175.11
सर्वकामगुणोपेतं वीतशोकमनामयम् ।
ब्र्हमणो भवनाच्छ्रेष्ठं कालकेयकृतं विभो ॥ ३.१७५.११ ॥
सर्व इच्छित गुणांनी युक्त, शोकरहित, रोगरहित; हे विभो, ब्रह्मदेवाच्या भवनापेक्षाही श्रेष्ठ, कालकेयांनी निर्मित.
3.175.12
तदेतत्खपुरं दिव्यं चरत्यमरवर्जितम् ।
पौलोमाध्युषितं वीर कालकेयैश्च दानवैः ॥ ३.१७५.१२ ॥
हे वीरा, हेच ते दिव्य खपुर; देवांनी सोडलेले, पौलोम, कालकेय व दानवांनी वसलेले फिरत असते.
3.175.13
हिरण्यपुरमित्येवं ख्यायते नगरं महत् ।
रक्षितंकालकेयैश्च पौलोमैश्च महासुरैः ॥ ३.१७५.१३ ॥
अशा प्रकारे हे महान नगर हिरण्यपुर म्हणून ओळखले जाते; कालकेय, पौलोम आणि महासुर यांनी ते रक्षिलेले आहे.
3.175.14
त एतेमुदिता राजन्नवध्याः सर्वदैवतैः ।
निवसन्त्यत्रराजेन्द्र गतोद्वेगा निरुत्सुकाः ॥ ३.१७५.१४ ॥
हे राजा, हे सर्व आनंदित आहेत; सर्व देवतांनाही यांचा वध करता येत नाही. हे राजेंद्रा, हे येथे उद्वेग आणि उत्सुकतेविना वास करतात.
3.175.15
सुरासुरैरवध्यानां दानवानां धनञ्जय ।
मानुषान्मृत्युरेतेषां निर्दिष्टो ब्रह्मणा पुरा ॥ ३.१७५.१५ ॥
हे धनंजया, सुर आणि असुरांनाही अवध्य असलेल्या या दानवांचा मृत्यू मनुष्याकडूनच होईल; पूर्वी ब्रह्मदेवाने हे निश्चित केले होते.
3.175.16
एतानपि रणे पार्त कालकेयान्दुरासदान् ।
वज्रास्त्रेण नयस्वाशु विनाशं सुमहाबलान् ॥ ३.१७५.१६ ॥
हे पार्था, युद्धात या दुर्जय आणि महाबलवान कालकेयांनाही वज्रास्त्राने लवकर नाशाप्रत नेऊन ठेव.
3.175.17
सुरासुरैरवध्यं तदहं ज्ञात्वा विशांपते ।
अब्रुवं मातलिं हृष्टो याह्येतत्पुरमञ्जसा ॥ ३.१७५.१७ ॥
हे प्रजापालका, देव आणि असुरांना अवध्य अशा त्या नगराला जाणून, मी आनंदित होऊन मातलीला म्हणालो, 'या नगराकडे सरळ चल.'
3.175.18
त्रिदशेशद्विषो यावत्क्षयमस्त्रैर्नयाम्यहम् ।
न कथंचिद्धि मे पापा न वध्या ये सुरद्विषः ॥ ३.१७५.१८ ॥
इंद्राच्या शत्रूंना मी अस्त्रांनी नाशाप्रत नेईपर्यंत, हे पापी देवद्रोही कोणत्याही प्रकारे माझ्याकडून अवध्य राहणार नाहीत.
3.175.19
उवाह मां ततः शीघ्रं हिरण्यपुरमन्तिकात् ।
रथेन तेन दिव्येन हरियुक्तेन मातलिः ॥ ३.१७५.१९ ॥
नंतर मातलीने मला हिरण्यपुराजवळून, हरित (पिंगट) अश्वांनी जुंपलेल्या त्या दिव्य रथातून त्वरेने नेले.
3.175.20
ते मामालक्ष्य दैतेया विचित्राभरणाम्बराः ।
समुत्पेतुर्महावेगा रथानास्थाय दंशिताः ॥ ३.१७५.२० ॥
त्यांनी मला पाहून, विचित्र अलंकार व वस्त्रे परिधान केलेले दैत्य, कवच धारण करून महावेगाने रथांवर आरूढ होऊन उठले.
3.175.21
ततो नालीकनाराचैर्भल्लैः शक्त्यृष्टितोमरैः ।
प्रत्यघ्नन्दानवेन्द्रा मां क्रुद्धास्तीव्रपराक्रमाः ॥ ३.१७५.२१ ॥
नंतर संतप्त आणि तीव्र पराक्रमी दानवेंद्रांनी नालीक-नाराच बाण, भल्ल, शक्ती, ऋष्टी आणि तोमरांनी मला प्रतिहल्ला केला.
3.175.22
तदहं शस्त्रवर्षेण महता प्रत्यवारयम् ।
शस्त्रवर्षं महद्राजन्विद्याबलमुपाश्रितः ॥ ३.१७५.२२ ॥
तेव्हा मी विद्याबलाचा आश्रय घेऊन, हे राजन्, त्या महान शस्त्रवर्षावाला दुसऱ्या महान शस्त्रवर्षावाने अडवले.
3.175.23
व्यामोहयं च तान्सर्वान्रथमार्गैश्चरन्रणे ।
तेऽन्योन्यमभिसंमूढाः पातयन्ति स्म दानवाः ॥ ३.१७५.२३ ॥
युद्धात रथमार्गांवरून संचार करीत मी त्या सर्वांना मोहित केले; तेव्हा ते दानव एकमेकांनी अत्यंत मोहित होऊन एकमेकांना पाडू लागले.
3.175.24
तेषामेवं विमूढानामन्योन्यमभिधावताम् ।
शिरांसि विशिखैर्दीप्तैरच्छिन्दं शतसङ्घशः ॥ ३.१७५.२४ ॥
अशा प्रकारे मोहित होऊन एकमेकांवर धावून येणाऱ्या त्या दानवांची डोकी मी तेजस्वी बाणांनी शेकडो-शेकडो, थव्याथव्याने छाटली.
3.175.25
ते वध्यमाना दैतेयाः पुरमास्थाय तत्पुनः ।
खमुत्पेतुः सनगरा मायामास्थाय दानवीम् ॥ ३.१७५.२५ ॥
मारले जात असलेले ते दैत्य पुन्हा त्या नगराचा आश्रय घेऊन, दानवी मायेचा अवलंब करून, नगरासह आकाशात उडाले.
3.175.26
ततोऽहं शरवर्षेण महता कुरुनन्दन ।
मार्गमावृत्य दैत्यानां गतिं चैषामवारयम् ॥ ३.१७५.२६ ॥
तेव्हा मी, हे कुरुनंदना, प्रचंड बाणवर्षावाने मार्ग अडवून त्या दैत्यांची गती रोखली.
3.175.27
तत्पुरं खचरं दिव्यं कामगं दिव्यवर्चसम् ।
दैतेयैर्वरदानेन धार्यते स्म यथासुखम् ॥ ३.१७५.२७ ॥
ते दिव्य तेजाचे, आकाशात संचार करणारे, इच्छेप्रमाणे जाणारे दिव्य नगर दैत्य वरदानाच्या बळाने सहज धारण करीत होते.
3.175.28
अन्तर्भूमौ निपतति पुनरूर्ध्वं प्रतिष्ठते ।
पुनस्तिर्यक् प्रयात्याशु पुनरप्सु निमज्जति ॥ ३.१७५.२८ ॥
ते जमिनीत कोसळते, पुन्हा वर उठून स्थिर होते; पुन्हा वेगाने तिरपे जाते, पुन्हा पाण्यात बुडते.
3.175.29
अमरावतिसंकाशं तत्पुरं कामगं महत् ।
अहमस्त्रैर्बहुविधैः प्रत्यगृह्णां परंतप ॥ ३.१७५.२९ ॥
अमरावतीसारखे ते महान, इच्छेप्रमाणे जाणारे नगर, हे परंतपा, मी अनेक प्रकारच्या अस्त्रांनी अडवून धरले.
3.175.30
ततोऽहं शरजालेन दिव्यास्त्रनुदितेन च ।
व्यगृह्णां सह दैतेयैस्तत्पुरं पुरुषर्षभ ॥ ३.१७५.३० ॥
तेव्हा मी दिव्य अस्त्रांनी प्रक्षेपित केलेल्या बाणजालाने दैत्यांसह ते नगर धरून ठेवले, हे पुरुषर्षभा.
3.175.31
विक्षत चायसैर्बाणैर्मत्प्रयुक्तैरजिह्मगैः ।
महीमभ्यपतद्राजन्प्रभग्नं पुरमासुरम् ॥ ३.१७५.३१ ॥
माझ्याकडून सोडलेल्या सरळ जाणाऱ्या लोखंडी बाणांनी जखमी होऊन, हे राजा, भग्न झालेले असुरांचे नगर पृथ्वीवर कोसळले.
3.175.32
ते वध्यमाना मद्बाणैर्वज्रवेगैरयस्मयैः ।
पर्यभ्रमन्त वै राजन्नसुराः कालचोदिताः ॥ ३.१७५.३२ ॥
वज्रासारख्या वेगवान माझ्या लोखंडी बाणांनी आहत होऊन, हे राजा, कालप्रेरित ते असुर इकडे-तिकडे भटकू लागले.
3.175.33
ततो मातलिरारुह्यपुरस्तान्निपतन्निव ।
महीमवातरत्क्षिप्रं रथेनादित्यवर्चसा ॥ ३.१७५.३३ ॥
नंतर मातलि, जणू पुढे कोसळत असल्यासारखा, सूर्यासारख्या तेजस्वी रथावर चढून तत्काळ पृथ्वीवर उतरला.
3.175.34
ततो रथसहस्राणि षष्टिस्तेषाममर्षिणाम् ।
युयुत्सूनां मया सार्धं पर्यवर्तन्त भारत।
तान्यहं निशितैर्बाणैर्व्यधमं गार्ध्रराजितैः ॥ ३.१७५.३४ ॥
तेव्हा संतप्त आणि युद्धेच्छू असलेले त्यांचे साठ हजार रथ, हे भारता, माझ्याशी लढण्यासाठी वळले. ते गिधाडाच्या पंखांनी सजलेल्या तीक्ष्ण बाणांनी मी नष्ट केले.
3.175.35
ते युद्धे संन्यवर्तन्त समुद्रस्य यथोर्मयः ।
नेमे शक्या मानुषेण युद्धेनेति प्रचिन्त्य तत् ॥ ३.१७५.३५ ॥
ते युद्धात समुद्राच्या लाटांसारखे मागे फिरले. 'यांना मानवी युद्धाने जिंकणे शक्य नाही' असा विचार करून.
3.175.36
ततोऽहमानुपूर्व्येण दिव्यान्यस्त्राण्ययोजयम् ॥ ३.१७५.३६ ॥
नंतर मी क्रमाक्रमाने दिव्य अस्त्रांचा प्रयोग केला.
3.175.37
ततस्तानि सहस्राणइ रथिनां चित्रयोधिनाम् ।
अस्त्राणि मम दिव्यानि प्रत्यघ्नञ्छनकैरिव ॥ ३.१७५.३७ ॥
मग त्या हजारो विचित्र योद्धा रथींच्या अस्त्रांना माझ्या दिव्य अस्त्रांनी हळूहळू प्रतिकार केला.
3.175.38
रथमार्गान्विचित्रांस्ते विचरन्तो महाबलाः ।
प्रत्यदृश्यन्त संग्रामे शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ३.१७५.३८ ॥
रथमार्गांवर विचरणारे ते महाबलवान योद्धे युद्धात शेकडो आणि हजारो संख्येने दिसले.
3.175.39
विचित्रमुकुटापीडा विचित्रकवचध्वजाः ।
विचित्राभरणाश्चैव मम प्रीतिकराऽभवन् ॥ ३.१७५.३९ ॥
विचित्र मुकुट आणि शिरपेच, विचित्र चिलखत आणि ध्वज, विचित्र अलंकार यांनी ते मला आनंददायक झाले.
3.175.40
अहं तुशरवर्षैस्तानस्त्रप्रचुदितै रणे ।
नाशक्रुवं पीडयितुं ते तु मां प्रत्यपीडयन् ॥ ३.१७५.४० ॥
युद्धात अस्त्रांनी प्रेरित बाणांच्या वर्षावाने मला त्यांना पीडा देता आली नाही; उलट त्यांनीच मला पीडले.
3.175.41
तैः पीड्यमानो बहुभिः कृतास्त्रैः कुशलैर्युधि ।
व्यथितोस्मि महायुद्धे भयं चागान्महन्मम ॥ ३.१७५.४१ ॥
अस्त्रविद्येत निपुण अशा त्या अनेक कुशल योद्ध्यांनी पीडित होऊन त्या महायुद्धात मी व्यथित झालो, आणि मला मोठे भय वाटले.
3.175.42
ततोहं परमायत्तो मातलिं परिपृष्टवान् ॥ ३.१७५.४२ ॥
तेव्हा मी अत्यंत व्याकुळ होऊन मातलीला विचारले.
3.175.43
किमेते मम बाणौघैर्दिव्यास्त्रप्रतिमन्त्रितैः ।
न वध्यन्ते महाघोरैस्तत्त्वमाख्याहि पृच्छतः ॥ ३.१७५.४३ ॥
माझ्या दिव्यास्त्रांनी मंत्रित केलेल्या बाणांच्या प्रवाहांनी हे का मारले जात नाहीत? विचारणाऱ्या मला ते तत्त्व सांग.
3.175.44
स मामुवाच पर्याप्तस्त्वमेषां भरतर्षभ ।
तानुद्दिश्याथ मर्माणि प्रतिघातं तदाचर ॥ ३.१७५.४४ ॥
तो मला म्हणाला: 'हे भरतश्रेष्ठा, यांच्याशी लढण्यास तूच पुरेसा आहेस. यांना लक्ष्य करून त्यांच्या मर्मस्थानांवर प्रतिघात कर.'
3.175.45
एतच्छ्रुत्वा तु राजेनद्रसंप्रहृष्टस्तमूचिवान् ।
निवर्तय रथं शीघ्रं पश्य चैतान्निपातितान् ॥ ३.१७५.४५ ॥
हे ऐकून राजेंद्र असलेला मी अत्यंत आनंदित होऊन त्याला म्हणालो: 'रथ लवकर परत फिरव, पडलेल्या या शत्रूंना पाहा.'
3.175.46
एवमुक्तो रथं तत्र मातलिः पर्यवर्तयत् ॥ ३.१७५.४६ ॥
असे सांगितल्यावर मातलीने तेथे रथ फिरवला.
3.175.47
ततो मत्वा रणे भग्नं दानवाः प्रतिहर्षिताः ।
विचुक्रुशुर्महाराज स्वरेण महता मुहुः ॥ ३.१७५.४७ ॥
तेव्हा रणात (अर्जुन) पराभूत झाला असे समजून दानव अत्यंत हर्षित झाले आणि हे महाराजा, वारंवार मोठ्या स्वराने ओरडू लागले.
3.175.48
अभग्नः कैश्चिदप्येष पाण्डवो रणमूर्धनि ।
अस्माभिः समरे भग्न इत्येवं संघशस्तदा ॥ ३.१७५.४८ ॥
'हा पांडव रणमुखात कोणाकडूनही भग्न झालेला नाही, तरीही आम्ही याला युद्धात भग्न केले आहे' — असे तेव्हा ते गटागटाने म्हणू लागले.
3.175.49
ततोहं देवदेवाय रुद्रायाव्यक्तमूर्तये ।
प्रयतः प्रणतो भूत्वा नमस्कृत्य महात्मने।
यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम् ॥ ३.१७५.४९ ॥
नंतर मी देवांचा देव, अव्यक्त रूप असलेल्या रुद्राला संयमाने वाकून नमस्कार केला; त्या महात्म्याला नमस्कार करून 'रौद्र' नावाने प्रसिद्ध, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे (अस्त्र स्मरले).
3.175.50
यत्तद्रौद्रमिति ख्यातं सर्वामित्रविनाशनम् ।
महत्पाशुपतं दिव्यं सर्वलोकनमस्कृतम् ॥ ३.१७५.५० ॥
'रौद्र' नावाने प्रसिद्ध, सर्व शत्रूंचा नाश करणारे ते सर्वलोकांनी नमस्कारलेले महान दिव्य पाशुपत अस्त्र आहे.
3.175.51
ततोऽपश्यं त्रिशिरसं पुरुषं नवलोचनम् ।
त्रिमुखं षङ्भुजं दीप्तमर्कज्वलनमूर्धजम्।
लेलिहानैर्महानागैः कृतचिह्नममित्रहन् ॥ ३.१७५.५१ ॥
नंतर मी तीन मस्तके, नऊ डोळे, तीन मुखे व सहा बाहू असलेला, सूर्य-अग्नीसारख्या केसांचा तेजस्वी पुरुष पाहिला; जिभा चाटणाऱ्या महानागांनी चिन्हांकित — हे शत्रुहंता!
3.175.52
विभीस्ततस्तदस्त्रं तु घोरं रौद्रं सनातनम् ।
दृष्ट्वा गाण्डीवसंयोगमानीय भरतर्षभ ॥ ३.१७५.५२ ॥
नंतर त्या घोर, रौद्र, सनातन अस्त्राला पाहून मी भयभीत झालो; हे भरतश्रेष्ठा, गांडीव धनुष्यासह त्याची योजना करून मी ते आणले.
3.175.53
नमस्कृत्वा त्रिनेत्राय शर्वायामिततेजसे ।
मुक्तवान्दानवेन्द्राणां पराभावाय भारत ॥ ३.१७५.५३ ॥
त्रिनेत्र, शर्व, अमित तेजस्वी (देवाला) नमस्कार करून दानवेंद्रांच्या पराभवासाठी मी ते सोडले — हे भारता!
3.175.54
मुक्तमात्रे ततस्तस्मिन्रूपाण्यासन्सहस्रशः ।
मृगाणामथ सिंहानां व्याग्राणां च विशांपते ॥ ३.१७५.५४ ॥
ते सोडताच हजारो रूपे प्रकट झाली — हरिणांची, सिंहांची आणि व्याघ्रांची, हे प्रजापते!
3.175.55
ऋक्षाणां महिषाणां च पन्नगानां तथा गवाम् ।
शरभाणां गजानां च वानराणां च सङ्घशः।
ऋषभाणां वराहाणां मार्जाराणां तथैव च ॥ ३.१७५.५५ ॥
अस्वल, म्हैस, साप, गाई, शरभ, हत्ती, वानर, बैल, डुक्कर आणि मांजर यांचे समूहही (प्रकट झाले).
3.175.56
सालावृकाणां प्रेतानां भुरुण्डानां च सर्वशः ।
गृध्राणां गरुडानां च चमराणां तथैव च ॥ ३.१७५.५६ ॥
कोल्हे, प्रेत, भुरुण्ड, गिधाडे, गरुड आणि चमर यांचे समूहही सर्वत्र (प्रकट झाले).
3.175.57
देवानां च ऋषीणां रच गन्धर्वाणां च सर्वशः ।
पिशाचानां सयक्षाणां तथैव च सुरद्विषाम् ॥ ३.१७५.५७ ॥
देव, ऋषी, गंधर्व यांचे समूहही सर्वत्र, पिशाच आणि यक्षांसह, तसेच देवद्वेषी असुरांचे समूहही (प्रकट झाले).
3.175.58
गुह्यकानां च संग्रामे नैर्ऋतानां तथैव च ।
झषाणां गजवक्राणामुलूकानां तथैव च ॥ ३.१७५.५८ ॥
युद्धात गुह्यक आणि नैर्ऋत यांचे समूहही, तसेच मासे, गजमुख प्राणी आणि घुबडांचे समूहही (प्रकट झाले).
3.175.59
मीनवाजिसरूपाणां नानाशस्त्रासिपाणिनाम् ।
तथैव यातुधानानां गदामुद्गरधारिणाम् ॥ ३.१७५.५९ ॥
मासे आणि घोड्यांच्या रूपाचे, हातात नाना शस्त्रे व तलवारी घेतलेले, तसेच गदा व मुद्गर धारण केलेल्या यातुधानांचे समूहही (प्रकट झाले).
3.175.60
एतैस्चान्यैश्च बहुभिर्नानारूपधरैस्तदा ।
सर्वमासीज्जगद्व्याप्तं तस्मिन्नस्त्रे विसर्जिते ॥ ३.१७५.६० ॥
ते अस्त्र सोडले गेले तेव्हा या आणि इतर अनेक नानारूपधारी प्राण्यांनी सर्व जग व्यापले.
3.175.61
त्रिशिरोभिश्चतुर्दंष्ट्रैश्चतुरास्यैश्चतुर्भुजैः ।
अनेकरूपसंयुक्तैर्मांसमेदोवसास्तिभिः ॥ ३.१७५.६१ ॥
तीन डोकी, चार सुळे, चार तोंडे, चार हात असलेले, अनेक रूपांनी युक्त, मांस, मेद, वसा आणि अस्थींसह (दानव).
3.175.62
अभीक्ष्णं वध्यमानास्ते दानवा ये समागताः ।
अर्कज्वलनतेजोभिर्वज्राशनिसमप्रभैः ॥ ३.१७५.६२ ॥
तेथे जमलेले ते दानव, सूर्य व अग्नीच्या तेजासारखे आणि वज्र व विजेच्या प्रभेसारखे (बाण) यांनी सतत मारले जात होते.
3.175.63
अद्रिसारमयैश्चान्यैर्बाणैरपि निबर्हणैः ।
न्यहनं दानवान्सर्वान्मुहूर्तेनैव भारत ॥ ३.१७५.६३ ॥
पर्वतांच्या सारापासून बनवलेल्या इतर संहारक बाणांनीही, हे भारता, मी सर्व दानवांना क्षणार्धात मारले.
3.175.64
गाण्डीवास्त्रप्रणुन्नांस्तान्गतासून्नभसश्च्युतान् ।
दृष्ट्वाऽहं प्राणमं भूयस्त्रिपुरघ्नाय वेधसे ॥ ३.१७५.६४ ॥
गांडीव अस्त्राने प्रेरित झालेले, निष्प्राण होऊन आकाशातून पडलेले ते पाहून मी त्रिपुरघातक व सृष्टिकर्त्याला पुन्हा प्रणाम केला.
3.175.65
तथा रौद्रास्त्रनिष्पिष्टान्दिव्याभरणभूषितान् ।
निशाम्य परमं हर्षमगमद्देवसारथिः ॥ ३.१७५.६५ ॥
अशा प्रकारे भयंकर अस्त्राने चिरडलेले, दिव्य अलंकारांनी शोभिवंत अशा त्यांना पाहून देवांचा सारथी परम आनंदित झाला.
3.175.66
तदसह्यं कृतं कर्म देवैरपि दुरासदम् ।
दृष्ट्वा मां पूजयामास मातलिः शक्रसारथिः ॥ ३.१७५.६६ ॥
देवांनाही कठीण, असह्य असे ते कर्म मी केले. ते पाहून इंद्राचा सारथी मातलीने माझा सन्मान केला.
3.175.67
उचाच वचनं चेदंप्रीयमाणः कृताञ्जलिः ।
हतांस्तान्दानवान्दृष्ट्वा मया सङ्ख्ये सहस्रशः ॥ ३.१७५.६७ ॥
प्रसन्न होऊन हात जोडून त्याने हे वचन म्हटले — माझ्याकडून युद्धात हजारो दानव मारले गेलेले पाहून.
3.175.68
सुरासुरैरसह्यं हि कर्म यत्साधितं त्वया ।
न ह्येतत्संयुगे कर्तुमपि शक्तः सुरेश्वरः।
ध्रुवं धनञ्जय प्रीतस्त्वयि शक्रः पुरार्दन ॥ ३.१७५.६८ ॥
देव आणि असुरांनाही असह्य असे कर्म तू साधलेस; युद्धात सुरेश्वरालाही हे करणे शक्य नाही. हे धनंजया, निश्चितच इंद्र तुझ्यावर प्रसन्न आहे, हे पुरार्दना.
3.175.69
सुरासुरैरवध्यं हि पुरमेतत्खगं महत् ।
त्वया विमथितं वीर स्ववीर्यतपसो बलात् ॥ ३.१७५.६९ ॥
देव आणि असुरांनाही अवध्य असे हे महान आकाशगामी नगर, हे वीरा, तू आपल्या पराक्रमाने आणि तपाच्या बळाने चूर्ण केलेस.
3.175.70
विद्वस्ते खपुरे तस्मिन्दानवेषु हतेषु च ।
विनदन्त्यः स्त्रियः सर्वा निष्पेतुर्नगराद्बहिः ॥ ३.१७५.७० ॥
तुझ्या आकाशनगरात त्या दानवांचा वध झाल्यावर सर्व स्त्रिया आक्रोश करत नगराबाहेर धावल्या.
3.175.71
प्रकीर्णकेश्यो व्यथिताः कुरर्य इव दुःखिताः ।
पेतुः पुत्रान्पितृन्भ्रातॄञ्शोचमाना महीतले ॥ ३.१७५.७१ ॥
विस्कटलेल्या केसांनी, व्यथित व दुःखी होऊन, कुररी पक्ष्यांप्रमाणे, पुत्र, पिता व बंधूंसाठी शोक करीत त्या भूमीवर कोसळल्या.
3.175.72
रुदत्यो दीनकण्ठ्यस्तु निनदन्त्यो हतेश्वराः ।
उरांसि पाणिभिर्घ्नन्त्यो विस्रस्तस्रग्विभूषणाः ॥ ३.१७५.७२ ॥
रडत, दीन कंठाने, पती मारले गेले म्हणून आक्रोश करीत, हातांनी छाती बडवीत, माळा व अलंकार सैल होऊन पडलेल्या.
3.175.73
तच्छोकयुक्तमश्रीकं दुःखदैन्यसमाहतम् ।
न बभौ दानवपुरं हतत्विट्कं हतेश्वरम् ॥ ३.१७५.७३ ॥
शोकाने भरलेले, शोभाहीन, दुःख आणि दैन्याने आहत झालेले ते दानवनगर शोभेना; त्याचे तेज नष्ट झाले होते आणि त्याचा स्वामी मारला गेला होता.
3.175.74
गन्धर्वनगराकारं हृतनागमिव ह्रदम् ।
शुष्कवृक्षमिवारण्यमदृश्यमभवत्पुरम् ॥ ३.१७५.७४ ॥
ते नगर गंधर्वनगरासारखे झाले; नागांनी सोडलेल्या सरोवरासारखे, वाळलेल्या वृक्षांच्या अरण्यासारखे ते अदृश्य झाले.
3.175.75
मां तु संहृष्टमनसं क्षिप्रं मातलिरानयत् ।
देवराजस्य भवनं कृतकर्माणमाहवात् ॥ ३.१७५.७५ ॥
परंतु आनंदित मनाच्या मला मातलीने लगेच युद्धातून देवराजाच्या भवनात आणले; मी माझे कर्म पूर्ण केले होते.
3.175.76
हिरण्यपुरमुत्सृज्य निहत्य च महासुरान् ।
निवातकवचांश्चैव ततोऽहंशक्रमागमम् ॥ ३.१७५.७६ ॥
हिरण्यपुर सोडून, महान असुरांना आणि निवातकवचांना मारून मग मी इंद्राकडे गेलो.
3.175.77
मम कर्म च देवेन्द्रं मातलिर्विस्तरेण तत् ।
सर्वं विश्रावयामास यथाभूतं महाद्युते ॥ ३.१७५.७७ ॥
माझे कर्म मातलीने देवेंद्राला विस्ताराने, जसे घडले तसे, सर्व ऐकवले. हे महातेजस्वी!
3.175.78
हिरण्यपुरघातं च मायानां च निवारणम् ।
निवातकवचानां च वधं सङ्ख्ये महौजसाम्।
कालकेयवधं चैव अद्भुतं रोमहर्षणम् ॥ ३.१७५.७८ ॥
हिरण्यपुराचा नाश, मायांचे निवारण, युद्धात महापराक्रमी निवातकवचांचा वध आणि कालकेयांचा वधही — हे अद्भुत व रोमांचकारी होते.
3.175.79
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सहस्राक्षः पुरंदरः ।
मरुद्भिः सहितः श्रीमान्साधुसाध्वित्यथाब्रवीत्।
परिष्वज्य च मां प्रेम्णा मूर्ध्नि चाघ्राय सस्मितम् ॥ ३.१७५.७९ ॥
हे ऐकून भगवान सहस्राक्ष पुरंदर प्रसन्न झाले आणि मरुतांसह श्रीमान् म्हणाले, 'साधु, साधु!' मग प्रेमाने मला आलिंगन देऊन, मस्तक हुंगून, हसत.
3.175.80
ततो मां देवराजो वै समाश्वास्य पुनः पुनः ।
अब्रवीद्विबुधैः सार्धमिदं समधुरं वचः ॥ ३.१७५.८० ॥
मग देवराजाने मला पुन्हा पुन्हा धीर देऊन, देवांसह हे मधुर वचन सांगितले.
3.175.81
अतिदेवासुरं कर्म कृतमेव त्वया रणे ।
गुर्वर्थश्च कृतः पार्थ महाशत्रून्घ्नता मम ॥ ३.१७५.८१ ॥
हे पार्था! युद्धात तू देवासुरांनाही मागे टाकणारे कर्म केलेस; माझ्या महाशत्रूंचा वध करून गुरूचे कार्यही पूर्ण केलेस.
3.175.82
एवमेव सदा भाव्यं स्थिरेणाजौ धनंजय ।
असंमूढेन चास्त्राणां कर्तव्यं प्रतिपादनम् ॥ ३.१७५.८२ ॥
हे धनंजया! युद्धात सदैव असेच स्थिर राहावे; मोहरहित होऊन अस्त्रांचा प्रयोग करावा.
3.175.83
अविषह्यो रणे हि त्वं देवदानवराक्षसैः ।
सयक्षासुरगन्धर्वैः सपक्षिगणपन्नगैः ॥ ३.१७५.८३ ॥
युद्धात तू देव, दानव, राक्षसांनाही अजेय आहेस; यक्ष, असुर, गंधर्व, पक्षिगण आणि नागांसह एकत्र आलेल्यांनाही.
3.175.84
वसुधां चापि कौन्तेय त्वद्बाहुबलनिर्जिताम् ।
पालयिष्यति धर्मात्मा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ३.१७५.८४ ॥
हे कौन्तेया! तुझ्या बाहुबलाने जिंकलेली ही पृथ्वी धर्मात्मा कुंतीपुत्र युधिष्ठिर पालन करील.