महाभारत · अध्याय 3.178
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.178.1
तस्मिन्कृतास्त्रे रथिनां प्रवीरे ।
प्रत्यागते भवनाद्वृत्रहन्तुः।
अतः परं किमकुर्वन्त पार्थाः ।
समेत्य शूरेण धनंजयेन ॥ ३.१७८.१ ॥
रथिकांमध्ये श्रेष्ठ, अस्त्रविद्येत निपुण त्या वीराने वृत्रहन्त्याच्या भुवनातून परत आल्यावर, शूर धनंजयाला भेटून पार्थ पुढे काय करते झाले?
3.178.2
वनेषु तेष्वेव तु ते नरेन्द्राः ।
सहार्जुनेनेन्द्रसमेन वीराः।
तस्मिंश्च शैलप्रवरे सुरम्ये ।
धनेश्वराक्रीडगता विजह्रुः ॥ ३.१७८.२ ॥
त्या वनांमध्येच ते वीर नरेंद्र इंद्रासमान अर्जुनासह, त्या रमणीय श्रेष्ठ पर्वतावर कुबेराच्या क्रीडाभूमीला जाऊन विहरू लागले.
3.178.3
वेश्मानि तान्यप्रतिमानि पश्यन् ।
क्रीडाश्च नानाद्रुमसन्निबद्धाः।
चचार धन्वी बहुधा नरेन्द्रः ।
सोऽस्त्रेषु यत्तः सततं किरीटी ॥ ३.१७८.३ ॥
त्या अतुलनीय भवनांना आणि नाना वृक्षांनी वेढलेली क्रीडास्थळे पाहत, धनुर्धारी तो नरेंद्र किरीटी अर्जुन अस्त्रांमध्ये सतत दक्ष राहून अनेक प्रकारे संचार करीत असे.
3.178.4
अवाप्य वासं नरदेवपुत्राः ।
प्रसादजं वैश्रवणस्य राज्ञः।
न प्राणिनां ते स्पृहयन्ति राज-
ञ्शिवश् कालः स बभूव तेषाम् ॥ ३.१७८.४ ॥
नरदेवपुत्र वैश्रवण राजा कुबेराच्या कृपेने मिळालेले ते निवासस्थान मिळवून, हे राजन्, ते कोणत्याही प्राण्याची इच्छा करीत नसत; त्यांचा तो काळ शुभ झाला.
3.178.5
समेत्य पार्थेन यथैकरात्र-
मूषुः समास्तत्रतथा चतस्रः।
पूर्वाश्च षट् ता दश पाण्डवानां ।
शिवा बभूवुर्वसतां वनेषु ॥ ३.१७८.५ ॥
पार्थासह एकत्र होऊन ते तेथे एका रात्रीप्रमाणे राहिले; त्याप्रमाणेच चार आणि पूर्वीची सहा, एकूण दहा वर्षे पांडवांचे वनात वास्तव्य शुभ झाले.
3.178.6
ततोऽब्रवीद्वायुसुतस्तरस्वी ।
जिष्णुश्च राजानमुपोपविश्य।
यमौ च वीरौ सुरराजकल्पा-
वेकान्तमास्थाय हितं प्रियं च ॥ ३.१७८.६ ॥
तेव्हा वायुपुत्र वेगवान भीम बोलला. राजाजवळ बसलेला जिष्णु अर्जुन आणि इंद्रासमान दोन वीर यमज बंधू एकांतात जाऊन हितकर व प्रिय बोलले.
3.178.7
तव प्रतिज्ञां कुरुराज सत्यां ।
चिकीर्षमाणास्त्वदनुप्रियं च।
ततो न गच्छाम वनान्यपास्य ।
सुयोधनं सानुचरं निहन्तुम् ॥ ३.१७८.७ ॥
हे कुरुराजा, तुमची सत्य प्रतिज्ञा आणि तुम्हाला प्रिय ते करण्याच्या इच्छेने, सेवकांसह सुयोधनाला मारल्याशिवाय आम्ही वने सोडून जाणार नाही.
3.178.8
एकादशं वर्षमिदं वसामः ।
सुयोधनेनात्तसुखाः सुखार्हाः।
तं वञ्चयित्वाऽधमबुद्धिशील-
मज्ञातवासं सुखमाप्नुयाम ॥ ३.१७८.८ ॥
हे अकरावे वर्ष आहे; सुखास पात्र असूनही सुयोधनामुळे सुख हिरावलेले आम्ही राहत आहोत. त्या अधम बुद्धीच्या स्वभावाच्या माणसाची फसवणूक करून अज्ञातवासात सुख मिळवू.
3.178.9
तवाज्ञया पार्थिव निर्विशङ्का ।
विहाय मानं विचरामो वनानि।
समीपवासेन विलोभितास्ते ।
ज्ञास्यन्ति नास्मानपकृष्टदेशान् ॥ ३.१७८.९ ॥
हे राजा, तुमच्या आज्ञेने निर्भयपणे, अभिमान सोडून आम्ही वनांत फिरू. जवळ राहिल्यामुळे मोहित झालेले ते आम्हाला दूरच्या प्रदेशातील आहोत असे ओळखणार नाहीत.
3.178.10
संवत्सरं तत्र विहृत्य गूढं ।
नराधमं तं सुखमुद्धरेम।
निर्यात्य वैरं सफलं सपुष्पं ।
तस्मै नरेन्द्राधमपूरुषाय ॥ ३.१७८.१० ॥
तेथे एक वर्ष गुप्तपणे राहून त्या नराधमाला सहज उपटून टाकू. राजांमधील अधम त्या पुरुषाचे वैर फलपुष्पांसह फेडू.
3.178.11
सुयोधनायानुचरैर्वृताय ।
ततो महीं प्राप्नुहि धर्मराज।
स्वर्गोपमं देशमिमं चरद्भिः ।
शक्यो विहन्तुं नरदेव शोकः ॥ ३.१७८.११ ॥
सुयोधन व त्याचे अनुचर वेढलेले असतानाही, हे धर्मराज, स्वर्गासारख्या या देशात संचार करून पृथ्वी प्राप्त कर; हे नरदेव, शोक नष्ट करणे शक्य आहे.
3.178.12
कीर्तिस्तु ते भारत पुण्यगन्धा ।
नश्येद्धि लोकेषु चराचरेषु।
तत्प्राप्य राज्यंकुरुपुङ्गवानां ।
शक्यं महत्प्राप्तुमथ क्रियाश्च ॥ ३.१७८.१२ ॥
हे भारता, तुझी पुण्यगंधी कीर्ती चराचर लोकांत कधीही नष्ट होणार नाही; कुरुश्रेष्ठांचे ते राज्य मिळवून महान कार्येही साध्य करता येतील.
3.178.13
इदं तु शक्यं सततं नरेन्द्र ।
प्राप्तुं त्वया यल्लभसे कुबेरात्।
कुरुष्व बुद्धिं द्विषतां वधाय ।
कृतागसां भारत निग्रहे च ॥ ३.१७८.१३ ॥
हे नरेंद्रा, कुबेरापासून तू जे मिळवतोस तेही सतत मिळवता येईल. हे भारता, शत्रूंच्या वधासाठी आणि अपराध्यांच्या दमनासाठी निश्चय कर.
3.178.14
तेजस्तवोग्रं न सहेत राजन् ।
समेत्य साक्षादपि वज्रपाणिः।
न हि व्यथां जातु करिष्यतस्तौ ।
समेत्य देवैरपि धर्मराज ॥ ३.१७८.१४ ॥
हे राजा, तुझे उग्र तेज वज्रपाणी (इंद्र) प्रत्यक्ष भेटला तरी सहन करणार नाही; हे धर्मराजा, ते दोघे देवांसह एकत्र आले तरीही तुला कधी दुःख देऊ शकणार नाहीत.
3.178.15
तवार्थसिद्ध्यर्थमपि प्रवृत्तौ ।
सुपर्णकेतुश्च शिनेश्च नप्ता।
यथैव कृष्णोऽप्रतिमो बलेन ।
तथैव राजन्स शिनिप्रवीरः ॥ ३.१७८.१५ ॥
तुझ्या प्रयोजनसिद्धीसाठीही प्रवृत्त असलेला, गरुडध्वज आणि शिनीचा नातू; कृष्ण बलात जसा अतुलनीय आहे, तसाच हे राजा, तो शिनिवीरांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
3.178.16
तवार्थसिद्ध्यर्थमभिप्रपन्नो ।
यथैव कृष्णः सह यादवैस्तैः।
तथैव चेमौ नरदेववर्य ।
यमौ च वीरौ कृतिनौ प्रयोगे ॥ ३.१७८.१६ ॥
तुमच्या कार्यसिद्धीसाठी जसा कृष्ण यादवांसह आला, तसेच हे नरदेवश्रेष्ठा, हे दोन वीर यमजही कार्यकुशल होऊन आले आहेत.
3.178.17
त्वदर्थयोगप्रभवप्रधानाः ।
शमं करिष्याम परान्समेत्य ॥ ३.१७८.१७ ॥
तुमच्या कार्ययोगातून उत्पन्न झालेले प्रधान आम्ही शत्रूंना भेटून शांती करू.
3.178.18
ततस्तदाज्ञाय मतं महात्मा ।
तेषां च धर्मस्य सुतो वरिष्ठः।
प्रदक्षिणं स्थानमुपेत्य राजा ।
पर्याक्रमद्वैश्रवणस्य राज्ञः ॥ ३.१७८.१८ ॥
मग त्यांचे मत जाणून, धर्मपुत्र, श्रेष्ठ महात्मा राजाने त्या स्थानाजवळ जाऊन प्रदक्षिणा करून वैश्रवण राजाभोवती फेरी मारली.
3.178.19
संप्रार्थयामास नगेन्द्रवर्यम् ॥ ३.१७८.१९ ॥
त्याने पर्वतराजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्याची प्रार्थना केली.
3.178.20
समाप्तकर्मा सहितः सुहृद्भि-
र्जित्वा सपत्नान्प्रतिलभ्य राज्यम्।
शैलेन्द्र भूयस्तपसे जितात्मा ।
द्रष्टा तवास्मीति मतिं चकार ॥ ३.१७८.२० ॥
कार्य पूर्ण करून, मित्रांसह, शत्रूंना जिंकून, राज्य पुन्हा मिळवून, आत्मसंयमी त्याने पुन्हा तपासाठी 'मी तुला पाहीन' असा निश्चय केला.
3.178.21
वृतश्च सर्वैरनुजैर्द्विजैश्च ।
तेनैव मार्गेण पुनर्निवृत्तः।
उवाह चैनान्गणशस्तथैव ।
घटोत्कचः पर्वतनिर्झरेषु ॥ ३.१७८.२१ ॥
सर्व लहान भावांनी व ब्राह्मणांनी वेढलेला तो त्याच मार्गाने परत आला; घटोत्कचाने पर्वतनिर्झरांमध्ये त्यांना गटागटाने वाहून नेले.
3.178.22
तान्प्रस्थितान्प्रीतमना महर्षिः ।
पितेव पुत्राननुशिष्य सर्वान्।
स लोमशो दिवमेवोर्जितश्री-
र्जगाम तेषां विजयं तदोक्त्वा ॥ ३.१७८.२२ ॥
प्रस्थान करणाऱ्या त्या सर्वांना प्रसन्न मनाने, पिता पुत्रांना उपदेश करतो तसा उपदेश करून, त्यांच्या विजयाचे भाकीत सांगून, तेजस्वी लोमश महर्षी स्वर्गालाच निघून गेले.
3.178.23
तेनार्ष्टिषेणेन तथानुशिष्टा-
स्तीर्तानि रम्याणि तपोवनानि।
महान्ति चान्यानि सरांसि पार्थाः ।
कसंपश्यमानाः प्रययुर्नराग्र्याः ॥ ३.१७८.२३ ॥
आर्ष्टिषेणाने अशा प्रकारे उपदेश दिलेले ते पृथेचे पुत्र, नरश्रेष्ठ, सुंदर तीर्थे, तपोवने आणि इतर मोठी सरोवरे पाहत पुढे गेले.