महाभारत · अध्याय 3.180
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.180.1
कथं नागायुतप्राणो भीमो भीमपराक्रमः ।
भयमाहारयत्तीव्रं तस्मादजगरान्मुने ॥ ३.१८०.१ ॥
हे मुने, दहा हजार हत्तींचे बल असलेला, भयंकर पराक्रमी भीम त्या अजगरामुळे इतका तीव्र भय कसा पावला?
3.180.2
पौलस्त्यं धनदं युद्दे य आह्वयति दर्पितः ।
नलिन्यां कदनं कृत्वा निहन्ता यक्षरक्षसाम् ॥ ३.१८०.२ ॥
युद्धात गर्वाने पौलस्त्य धनदाला (कुबेराला) आव्हान देणारा, नलिनीत संहार करून यक्ष व राक्षसांचा वध करणारा.
3.180.3
तं संससि भयाविष्टमापन्नमरिसूदनम् ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.१८०.३ ॥
भयाने व्याप्त झालेल्या, शत्रूंचा संहार करणाऱ्या त्या भीमाविषयी आपण जे सांगता ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; मला मोठे कुतूहल आहे.
3.180.4
बह्वाश्चर्ये वने तेषां वसतामुग्रधन्विनाम् ।
प्राप्तानामाश्रमं राजन्राजर्षेर्वृषपर्वणः ॥ ३.१८०.४ ॥
हे राजा, आश्चर्यांनी भरलेल्या त्या अरण्यात उग्र धनुर्धर त्यांचा वास असताना ते राजर्षी वृषपर्वाच्या आश्रमात पोहोचले.
3.180.5
यदृच्छया धनुष्पाणिर्बद्धखङ्गो वृकोदरः ।
ददर्श तद्वनं रम्यं देवगन्धर्वसेवितम् ॥ ३.१८०.५ ॥
योगायोगाने, हातात धनुष्य आणि कमरेला तलवार बांधलेल्या वृकोदराने (भीमाने) देव-गंधर्वांनी सेविलेले ते रमणीय वन पाहिले.
3.180.6
स ददर्श शुभान्देशान्गिरेर्हिमवतस्तदा ।
देवर्षिसिद्धचरितानप्सरोगणसेवितान् ॥ ३.१८०.६ ॥
तेव्हा त्याने हिमालय पर्वतावरील ते शुभ प्रदेश पाहिले, जे देवर्षी व सिद्धांनी विचरलेले आणि अप्सरांच्या समूहांनी सेविलेले होते.
3.180.7
चकोरैरुपचक्रैशच् पक्षिभिर्जीवजीवकैः ।
कोकिलैर्भृङ्गराजैश्च तत्र तत्र निनादितान् ॥ ३.१८०.७ ॥
तेथे तेथे चकोर, उपचक्र, जीवजीवक पक्षी, कोकिळ आणि भृंगराज पक्ष्यांच्या निनादाने ते स्थान गजबजलेले होते.
3.180.8
नित्यपुष्पफलैर्वृक्षैर्हिमसंस्पर्शकोमलैः ।
उपेतान्बहुलच्छायैर्मनोनयननन्दनैः ॥ ३.१८०.८ ॥
नेहमी फुले आणि फळे देणारे, हिमस्पर्शाने कोमल, दाट छाया असलेले, मन व नेत्रांना आनंद देणारे वृक्ष तेथे होते.
3.180.9
स संपश्यन्गिरिनदीर्वैडूर्यमणिसंनिभैः ।
सलिलैर्हिमसंकाशैर्हंसकारण्डवायुतैः ॥ ३.१८०.९ ॥
वैडूर्यमण्यांसारखे चमकणारे, हिमासारखे शुभ्र पाणी असलेल्या, हंस व कारण्डव पक्ष्यांनी युक्त पर्वतनद्या तो पाहत होता.
3.180.10
वनानि देवदारूणां मेघानामिव वागुराः ।
हरिचन्दनमिश्राणि तुङ्गकालीयकान्यपि ॥ ३.१८०.१० ॥
देवदारूची वने मेघांच्या जाळ्यांसारखी दिसत होती; हरिचंदन व उंच कालीयकांनी मिसळलेली ती वने होती.
3.180.11
मृगयां परिधावन्स समेषु मरुधन्वसु ।
विध्यन्मृगाञ्शरैः शुद्धैश्चचार स महाबलः ॥ ३.१८०.११ ॥
सपाट प्रदेशांत व मरुभूमीत मृगया करीत धावत, शुद्ध बाणांनी हरिणांना विंधीत तो महाबलवान फिरत होता.
3.180.12
भीमसेनस्तु विख्यातो महान्तं दंष्ट्रिणं बलात् ।
निघ्नन्नागशतप्राणो वने तस्मिन्महाबलः ॥ ३.१८०.१२ ॥
प्रसिद्ध भीमसेन त्या वनात, शंभर हत्तींचे प्राणबल असलेले तो महाबलवान, मोठ्या दातांच्या हत्तीला बळाने मारत होता.
3.180.13
मृगाणां सवराहाणां महिषाणां महाभुजः ।
विनिघ्नंस्तत्रतत्रैव भीमो भीमपराक्रमः ॥ ३.१८०.१३ ॥
हरीण, रानडुक्कर आणि म्हशी यांना तिथे तिथे मारणारा महाबाहू भीम, भयंकर पराक्रमी.
3.180.14
स मातङ्गशतप्राणो मनुष्यशतवारणः ।
सिंहशार्दूलविक्रान्तो वने तस्मिन्महाबलः ॥ ३.१८०.१४ ॥
शंभर हत्तींच्या प्राणशक्तीचा, शंभर माणसांना अडवणारा, सिंह-वाघासारखा पराक्रमी तो महाबली त्या अरण्यात.
3.180.15
वृक्षानुत्पाटयामास तरसा वै बभञ्ज च ।
पृथिव्याश्च प्रदेशान्वै नादयंस्तु वनानि च ॥ ३.१८०.१५ ॥
त्याने वेगाने वृक्ष उपटून मोडले; पृथ्वीचे प्रदेश आणि अरण्ये त्याच्या नादाने दुमदुमून टाकली.
3.180.16
पर्वताग्राणि वै मृद्गन्नादयानश्च विज्वरः ।
प्रक्षिपन्पादपांश्चापि नादेनापूरयन्महीम् ॥ ३.१८०.१६ ॥
पर्वतशिखरे चिरडत गर्जना करत, निर्भयपणे वृक्ष फेकत, आपल्या नादाने पृथ्वी भरून टाकत.
3.180.17
वेगेन न्यपतद्भीमो निर्भयश्च पुनः पुनः ।
आस्फोटयन्क्ष्वेडयंश्च तलतालांश्च वादयन्।
चिरसंबद्धदर्पस्तु भीमसेनो वने तदा ॥ ३.१८०.१७ ॥
भीमाने वेगाने झेप घेतली, निर्भयपणे वारंवार, टाळ्या वाजवत गर्जत, तळहात वाजवत; दीर्घकाळ जपलेला अभिमान असलेला भीमसेन तेव्हा त्या अरण्यात.
3.180.18
गजेनद्राश्च महासत्वा मृगेन्द्राश्च महाबलाः ।
भीमसेनस्य नादेन व्यमुञ्चन्त गुहा भयात् ॥ ३.१८०.१८ ॥
महासत्त्व गजेंद्र आणि महाबल मृगेंद्र भीमसेनाच्या गर्जनेने भयभीत होऊन गुहा सोडून गेले.
3.180.19
क्वचित्प्रधावंस्तिष्ठंश्च क्वचिच्चोपविशंस्तथा ।
मृगप्रेप्सुर्महारौद्रे वने चरति निर्भयः ॥ ३.१८०.१९ ॥
कधी धावत, कधी उभे राहत आणि कधी बसत, हरणांचा शोध घेण्याच्या इच्छेने तो त्या भयंकर अरण्यात निर्भयपणे फिरत असे.
3.180.20
स तत्रमनुजव्याघ्रो वने वनचरोपमः ।
पद्भ्यामभिसमापेदे भीमसेनो महाबलः ॥ ३.१८०.२० ॥
तो नरव्याघ्र, महाबलवान भीमसेन, वनचराप्रमाणे पायी चालत तेथे पोहोचला.
3.180.21
स प्रविष्टो महारण्ये नादान्नदति चाद्भुतान् ।
त्रासयन्सर्वभूतानि महासत्वपराक्रमः ॥ ३.१८०.२१ ॥
त्या महारण्यात प्रवेश करून तो अद्भुत गर्जना करत गर्जत होता, सर्व प्राण्यांना भयभीत करणारा, महान साहस आणि पराक्रम असलेला.
3.180.22
ततो भीमस्य शब्देन भीताः सर्पा गुहाशयाः ।
अतिक्रान्तास्तु वेगेन जगामानुसृतः शनैः।
ततोऽमरवरप्रख्यो भीमसेनो महाबलः ॥ ३.१८०.२२ ॥
तेव्हा भीमाच्या आवाजाने भयभीत झालेले गुहांमध्ये राहणारे सर्प वेगाने पळून गेले; आणि देवांमध्ये श्रेष्ठासारखा महाबली भीमसेन हळूहळू त्यांच्या मागे गेला.
3.180.23
स ददर्श महाकायं भुजङ्गं रोमहर्षणम् ।
गिरिदुर्गे समापन्नं कायेनावृत्य कन्दरम् ॥ ३.१८०.२३ ॥
त्याने पर्वताच्या दुर्गम भागात असलेला, विशाल शरीराचा, अंगावर काटा आणणारा एक सर्प पाहिला; तो आपल्या शरीराने गुहेला वेढून बसला होता.
3.180.24
पर्वताभोगवर्ष्माणं भोगैश्चन्द्रार्कमण्डलैः ।
चित्राङ्गमङ्गजैश्चित्रैर्हरिद्रासदृशच्छविम् ॥ ३.१८०.२४ ॥
पर्वताच्या विस्तारासारखे विशाल शरीर असलेला, चंद्र-सूर्यमंडलासारख्या वेटोळ्यांनी युक्त, अवयवांवर उमटलेल्या विचित्र खुणांनी रंगीत अंग असलेला, हळदीसारख्या कांतीचा.
3.180.25
गुहाकारेण वक्रेण चतुर्दंष्ट्रेण राजता ।
दीप्ताक्षेणातिताम्रेण लिहानं सृक्विणी मुहुः ॥ ३.१८०.२५ ॥
गुहेसारखे मुख, वाकडे, चार सुळे असलेला, तेजस्वी, जळते डोळे आणि अति तांबडा तो वारंवार आपल्या ओठांचे कोपरे चाटत होता.
3.180.26
त्रासनं सर्वभूतानां कालान्तकयमोपमम् ।
निःश्वासक्ष्वेडनादेन भर्त्सयन्तमिव स्थितम् ॥ ३.१८०.२६ ॥
सर्व प्राण्यांना भय देणारा, काळ आणि यमासारखा तो फुत्कारणाऱ्या श्वासाच्या आणि गर्जनेच्या आवाजाने धमकावत असल्यासारखा उभा होता.
3.180.27
स भीमं सहसाऽभ्येत्य पृदाकुः क्षुधितो भृशम् ।
जग्राहाजगरो ग्राहो भुजयोरुभयोर्बलात् ॥ ३.१८०.२७ ॥
भुकेने अत्यंत व्याकुळ झालेला तो अजगर अचानक भीमाजवळ येऊन बलाने त्याचे दोन्ही हात धरून बसला.
3.180.28
तेन संस्पृष्टगात्रस्य भीमसेनस्य वै तदा ।
संज्ञा मुमोह सहसा वरदानेन तस्य हि ॥ ३.१८०.२८ ॥
त्याच्या स्पर्शाने शरीर जखडलेल्या भीमसेनाची चेतना तेव्हाच अचानक मूर्च्छित झाली, कारण त्याला वराचे सामर्थ्य होते.
3.180.29
दशनागसहस्राणि धारयन्ति हि यद्बलम् ।
इद्रलं भीमसेनस्य भुजयोरसमं परैः ॥ ३.१८०.२९ ॥
दहा हजार हत्तींचे बल धारण करणारे इंद्रासारखे बल भीमसेनाच्या बाहूंत होते, जे इतरांना असमान होते.
3.180.30
स तेजस्वी तथा तेन भुजगेन वशीकृतः ।
विम्फुरञ्शनकैर्भीमो न शशाक विचेष्टितुम् ॥ ३.१८०.३० ॥
तो तेजस्वी भीम त्या सर्पाने अशा प्रकारे वश केला गेला; हळूहळू तडफडूनही त्याला हालचाल करता आली नाही.
3.180.31
नागायुतसमप्राणः सिंहस्कन्धो महाभुजः ।
गृहीतो व्यजहात्सत्वं वरदानविमोहितः ॥ ३.१८०.३१ ॥
दहा हजार हत्तींच्या प्राणशक्तीचा, सिंहासारख्या खांद्यांचा, महाबाहू असा भीम पकडला जाऊन, वरदानाने मोहित होऊन आपले धैर्य सोडून बसला.
3.180.32
स हि प्रयत्नमकरोत्तीव्रमात्मविमोक्षणे ।
न चैनमशकद्वीरः कथंचित्प्रतिबाधितुम् ॥ ३.१८०.३२ ॥
त्या वीराने स्वतःला सोडवण्यासाठी तीव्र प्रयत्न केला, पण कोणत्याही प्रकारे त्या सर्पाला रोखू शकला नाही.