মহাভারত · অধ্যায় 3.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.19.1
एवमुक्तस्तु कौन्तेय सूतपुत्रस्ततो मृधे ।
प्रद्युम्नमब्रवीच्छ्लक्ष्णं मधुरं वाक्यमञ्जसा ॥ ३.१९.१ ॥
কৌন্তেয় এরূপ বললে সূতপুত্র তখন যুদ্ধে প্রদ্যুম্নকে কোমল ও মধুর কথা সরাসরি বললেন।
3.19.2
न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् ।
युद्धज्ञोस्मि च वृष्णीनां नात्र किंचिदतोऽन्यथा ॥ ३.१९.२ ॥
হে রুক্মিণীপুত্র, যুদ্ধে ঘোড়া চালানোর সময় আমার কোনো ভয় নেই। আমি বৃষ্ণিদের মধ্যে যুদ্ধবিদ্যা জানি; এতে এর বেশি কিছু নয়।
3.19.3
आयुष्मन्नुपदेशस्तु सारथ्ये वर्ततां स्मृतः ।
सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस्त्वं चापि भृशपीडितः ॥ ३.१९.३ ॥
হে দীর্ঘায়ু, সারথ্যকর্মে এই উপদেশ স্মরণে থাকুক: রথীকে সব বিষয়ে রক্ষা করতে হয়; তুমিও অত্যন্ত পীড়িত।
3.19.4
त्वं हि साल्वप्रयुक्तेन शरेणाभिहतो भृशम् ।
कश्मलाभिहतो वीर ततोऽहमपयातवान् ॥ ३.१९.४ ॥
তুমি সাল্বের নিক্ষিপ্ত বাণে অত্যন্ত আহত হয়েছিলে। হে বীর, মূর্ছায় আহত হয়ে তখন আমি সরে এসেছিলাম।
3.19.5
सत्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया ।
पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन ॥ ३.१९.५ ॥
এখন তুমি, হে সাত্বতশ্রেষ্ঠ, হঠাৎ চেতনা ফিরে পেয়ে আমার অশ্বচালনার দক্ষতা দেখো। হে কেশবের পুত্র!
3.19.6
दारुकेणाहमुत्पन्नो यथावच्चैव शिक्षितः ।
वीतभीः प्रविशाम्येतां साल्वस्य महतीं चमूम् ॥ ३.१९.६ ॥
দারুকের কাছে আমি জন্মেছি ও যথাযথ শিক্ষিত হয়েছি। নির্ভয়ে আমি সাল্বের এই বিশাল সেনাবাহিনীতে প্রবেশ করছি।
3.19.7
एवमुक्त्वा ततो वीरो हयान्संचोद्य संगरे ।
रश्मिभिस्तु समुद्यम्य जवेनाभ्यपतत्तदा ॥ ३.१९.७ ॥
এইরূপ বলে সেই বীর যুদ্ধে ঘোড়াদের চালিত করলেন; রশ্মি তুলে তখনই বেগে এগিয়ে গেলেন।
3.19.8
मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च ।
सव्यानि च विचित्राणि दक्षिणानि च सर्वशः ॥ ३.१९.८ ॥
বিচিত্র বৃত্তাকার গতি, যুগল মোড়, এবং অন্যান্য; বাম ও ডান দিকে বিচিত্র মোড় — সর্বপ্রকারে।
3.19.9
प्रतोदेनाहता राजन्रश्मिभिश्च समुद्यताः ।
उत्पतन्त इवाकाशं विबभुस्ते हयोत्तमाः ॥ ३.१९.९ ॥
হে রাজন্, চাবুকে আহত ও রশ্মিতে উত্থিত সেই উত্তম অশ্বগুলি যেন আকাশে লাফিয়ে উঠার মতো উজ্জ্বল হয়ে উঠল।
3.19.10
ते हस्तलाघवोपेतं विज्ञाय नृप दारुकिम् ।
उह्यमाना इव तदा नास्पृशंश्चरणैर्महीम् ॥ ३.१९.१० ॥
হে নৃপ, দারুকের হস্তকৌশল জেনে সেই অশ্বগুলি যেন বাহিত হচ্ছিল; তখন তারা খুর দিয়ে মাটি স্পর্শই করল না।
3.19.11
सोपसव्यां चमूं तस्य साल्वस्य भरतर्षभ ।
चकार नातियत्नेन तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.१९.११ ॥
হে ভরতর্ষভ, তিনি সাল্বের সেনাদলকে বাম মোড়ে ঘুরিয়ে দিলেন; অতি চেষ্টা ছাড়াই তা সাধিত হল, যা যেন অদ্ভুত হয়ে উঠল।
3.19.12
अमृष्यमाणोपसव्यं साल्वः समितिदारुणः ।
यन्तारमस्य सहसा त्रिभिर्बाणैः समार्दयत् ॥ ३.१९.१२ ॥
বাম মোড় সহ্য করতে না পেরে, যুদ্ধে ভয়ংকর সাল্ব তৎক্ষণাৎ তিনটি বাণ দিয়ে তার সারথিকে প্রচণ্ড আঘাত করলেন।
3.19.13
दारुकस्य सुतस्तं तु बाणवेगमचिन्तयन् ।
भूय एव महाबाहो प्रययावपसव्यतः ॥ ३.१९.१३ ॥
দারুকের পুত্র সেই বাণের বেগ গ্রাহ্য না করে, হে মহাবাহু, আবার বামদিক দিয়ে এগিয়ে গেল।
3.19.14
ततो बाणान्बहुविधान्पुनरेव स सौभराट् ।
मुमोच तनये वीर मम रुक्मिणिनन्दने ॥ ३.१९.१४ ॥
তারপর সৌভরাজ আবার নানা প্রকার বাণ নিক্ষেপ করল, হে বীর, রুক্মিণীনন্দন আমার পুত্রের উপর।
3.19.15
तानप्राप्ताञ्शितैर्ब्राणैश्चिच्छेद परवीरहा ।
रौक्मिणेयः स्मितं कृत्वा दर्शयन्हस्तलाघवं ॥ ३.१९.१५ ॥
শত্রুবীর-বিনাশী রুক্মিণী-পুত্র, সেগুলি পৌঁছানোর আগেই তীক্ষ্ণ বাণে কেটে ফেলল, মৃদু হেসে নিজের হস্তলাঘব দেখিয়ে।
3.19.16
छिन्नान्दृष्ट्वा तु तान्बाणान्प्रद्युम्नेन च सौभराट् ।
आसुरीं दारुणीं मायामास्थाय व्यसृजच्छरान् ॥ ३.१९.१६ ॥
প্রদ্যুম্ন সেই বাণগুলি কেটে ফেলেছে দেখে সৌভরাজ আসুরী ও ভয়ংকর মায়ার আশ্রয় নিয়ে বাণ নিক্ষেপ করল।
3.19.17
प्रयुज्यमानमाज्ञाय दैतेयास्त्रं महाबलम् ।
ब्रह्मास्त्रेणान्तरा च्छित्त्वामुमोचान्यन्पतस्त्रिणः ॥ ३.१९.१७ ॥
দৈত্যদের মহাবলশালী অস্ত্র প্রয়োগ হচ্ছে জেনে, ব্রহ্মাস্ত্রে মাঝপথেই তা কেটে সে অন্য পালকযুক্ত বাণ নিক্ষেপ করল।
3.19.18
ते तदस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशनाः ।
शिरस्युरसि वक्रे च स मुमोह पपात च ॥ ३.१९.१८ ॥
সেই রক্তভোজী বাণগুলি সেই অস্ত্রটি দ্রুত ঝেড়ে ফেলে মাথায়, বুকে ও মুখে আঘাত করল; সে মূর্ছিত হয়ে পড়ে গেল।
3.19.19
तस्मिन्निपतिते क्षुद्रे साल्वे बाणप्रपीडिते ।
रौक्मिणेयोऽपरं बाणं संदधे शत्रतापनः ॥ ३.१९.१९ ॥
সেই নীচ সাল্ব বাণে পীড়িত হয়ে পড়ে গেলে, শত্রুতাপন রুক্মিণীপুত্র আরেকটি বাণ সংযোজন করলেন।
3.19.20
तमर्चितं सर्वदाशार्हपूगै-
राशीर्भिरर्कज्वलनप्रकाशम्।
दृष्ट्वा शरं ज्यामभिनीयमानं ।
बभूव हाहाकृतमन्तरिक्षम् ॥ ३.१९.२० ॥
সমস্ত দাশার্হ সমবায়ের আশীর্বাদে পূজিত, সূর্য ও অগ্নির ন্যায় দীপ্ত সেই বাণকে জ্যায় আকর্ষণ করা হতে দেখে আকাশ হাহাকারে পূর্ণ হল।
3.19.21
ततो देवगणाः सर्वे सेन्द्राः सहधनेश्वराः ।
नारदं प्रेषयामासु- श्वसनं च मनोजवम् ॥ ३.१९.२१ ॥
তখন ইন্দ্রসহ সমস্ত দেবগণ ও কুবেরের সঙ্গে নারদকে এবং মনের মতো দ্রুতগামী বায়ুদেবকে প্রেরণ করলেন।
3.19.22
तौ रौक्मिणेयमागम्य वचोऽब्रूतां दिवौकसाम् ।
नैव वध्यस्त्वया वीर साल्वराजः कथंचन ॥ ३.१९.२२ ॥
তাঁরা দুজন রুক্মিণীপুত্রের কাছে এসে দেবলোকবাসীদের কথা বললেন: 'হে বীর, সাল্বরাজ তোমার দ্বারা কোনোভাবেই বধ্য নন।'
3.19.23
संहरस्व पुनर्बाणमवध्योऽयं त्वया रणे ।
एतस्य च शरस्याजौ नावध्योस्ति पुमान्क्वचित् ॥ ३.१९.२३ ॥
বাণটি আবার সংহরণ করো; ইনি যুদ্ধে তোমার দ্বারা বধ্য নন। এই বাণের যুদ্ধে কোথাও কোনো পুরুষই বধ্য নয়।
3.19.24
मृत्युरस्य महाबाहो रणे देवकिनन्दनः ।
कृष्णः संकल्पितो धात्रा तन्मिथ्या न भवेदिति ॥ ३.१९.२४ ॥
হে মহাবাহু, রণে এঁর মৃত্যু দেবকীনন্দন কৃষ্ণ; বিধাতা তা নির্ধারণ করেছেন; তা যেন মিথ্যা না হয়।
3.19.25
ततः परमसंहृष्टः प्रद्युम्नः शरमुत्तमम् ।
संजहार धनुःश्रेष्ठात्तूणे चैव न्यवेशयत् ॥ ३.१९.२५ ॥
তখন অত্যন্ত আনন্দিত প্রদ্যুম্ন শ্রেষ্ঠ ধনুক থেকে উত্তম বাণ টেনে নিয়ে তূণে স্থাপন করলেন।
3.19.26
तत उत्थाय राजेन्द्र साल्वः परमदुर्मनाः ।
व्यपायात्सबलस्तूर्णं प्रद्युम्नशरपीडितः ॥ ३.१९.२६ ॥
হে রাজেন্দ্র, তখন অত্যন্ত বিষণ্ণ শাল্ব উঠে প্রদ্যুম্নের বাণে পীড়িত হয়ে সৈন্যসহ দ্রুত সরে গেলেন।
3.19.27
स द्वारकां परित्यज्य साल्वो वृष्णिभिरार्दितः ।
सौभमास्थाय राजेन्द्र दिवमाचक्रमे तदा ॥ ३.१९.२७ ॥
বৃষ্ণিদের দ্বারা পীড়িত শাল্ব দ্বারকা ত্যাগ করে সৌভ বিমানে আরোহণ করে, হে রাজেন্দ্র, তখন আকাশে উড়ে গেলেন।