महाभारत · अध्याय 3.19
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.19.1
एवमुक्तस्तु कौन्तेय सूतपुत्रस्ततो मृधे ।
प्रद्युम्नमब्रवीच्छ्लक्ष्णं मधुरं वाक्यमञ्जसा ॥ ३.१९.१ ॥
कौन्तेय असे म्हणाल्यावर सूतपुत्राने तेव्हा युद्धात प्रद्युम्नाला सौम्य आणि मधुर शब्द थेटपणे सांगितले.
3.19.2
न मे भयं रौक्मिणेय संग्रामे यच्छतो हयान् ।
युद्धज्ञोस्मि च वृष्णीनां नात्र किंचिदतोऽन्यथा ॥ ३.१९.२ ॥
हे रुक्मिणीपुत्रा, युद्धात घोडे हाकताना मला भय नाही. मी वृष्णींमध्ये युद्धकला जाणणारा आहे; यात यापेक्षा वेगळे काही नाही.
3.19.3
आयुष्मन्नुपदेशस्तु सारथ्ये वर्ततां स्मृतः ।
सर्वार्थेषु रथी रक्ष्यस्त्वं चापि भृशपीडितः ॥ ३.१९.३ ॥
हे दीर्घायुष्मान्, सारथ्यकर्मात हा उपदेश स्मरणात असू दे: रथीचे सर्व कार्यांत रक्षण करावे; तूही अत्यंत पीडित आहेस.
3.19.4
त्वं हि साल्वप्रयुक्तेन शरेणाभिहतो भृशम् ।
कश्मलाभिहतो वीर ततोऽहमपयातवान् ॥ ३.१९.४ ॥
तू साल्वाने सोडलेल्या बाणाने अत्यंत घायाळ झालास. हे वीरा, मूर्च्छेने आघात झाल्यामुळे तेव्हा मी मागे फिरलो.
3.19.5
सत्वं सात्वतमुख्याद्य लब्धसंज्ञो यदृच्छया ।
पश्य मे हयसंयाने शिक्षां केशवनन्दन ॥ ३.१९.५ ॥
आता तू, हे सात्वतांत श्रेष्ठा, योगायोगाने शुद्धीवर आल्यावर माझे अश्वसंचालनातील कौशल्य पाहा. हे केशवपुत्रा!
3.19.6
दारुकेणाहमुत्पन्नो यथावच्चैव शिक्षितः ।
वीतभीः प्रविशाम्येतां साल्वस्य महतीं चमूम् ॥ ३.१९.६ ॥
दारुकाकडून मी जन्मलो आणि यथाविधी शिकलो आहे. निर्भयपणे मी साल्वाच्या या प्रचंड सैन्यात प्रवेश करतो.
3.19.7
एवमुक्त्वा ततो वीरो हयान्संचोद्य संगरे ।
रश्मिभिस्तु समुद्यम्य जवेनाभ्यपतत्तदा ॥ ३.१९.७ ॥
असे बोलून त्या वीराने युद्धात घोड्यांना प्रेरित केले; लगाम उचलून तत्क्षणी वेगाने पुढे झेप घेतली.
3.19.8
मण्डलानि विचित्राणि यमकानीतराणि च ।
सव्यानि च विचित्राणि दक्षिणानि च सर्वशः ॥ ३.१९.८ ॥
विचित्र वर्तुळे, जोड वळणे आणि इतर; डावीकडे व उजवीकडे विचित्र वळणे — सर्व प्रकारे.
3.19.9
प्रतोदेनाहता राजन्रश्मिभिश्च समुद्यताः ।
उत्पतन्त इवाकाशं विबभुस्ते हयोत्तमाः ॥ ३.१९.९ ॥
हे राजा, चाबकाने मारले जाऊन आणि लगामांनी वर उचलले गेलेले ते उत्तम घोडे जणू आकाशात उडी घेतल्यासारखे चमकले.
3.19.10
ते हस्तलाघवोपेतं विज्ञाय नृप दारुकिम् ।
उह्यमाना इव तदा नास्पृशंश्चरणैर्महीम् ॥ ३.१९.१० ॥
हे नृपा, दारुकाचे हस्तकौशल्य ओळखून ते घोडे जणू वाहून नेले जात असल्यासारखे होते; तेव्हा त्यांनी आपल्या पायांनी धरणीला स्पर्शही केला नाही.
3.19.11
सोपसव्यां चमूं तस्य साल्वस्य भरतर्षभ ।
चकार नातियत्नेन तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.१९.११ ॥
हे भरतर्षभा, त्याने साल्वाच्या सैन्याला डावीकडील वळणासह फिरवले; अति प्रयत्नाशिवाय ते केले गेले, आणि ते अद्भुतासारखे झाले.
3.19.12
अमृष्यमाणोपसव्यं साल्वः समितिदारुणः ।
यन्तारमस्य सहसा त्रिभिर्बाणैः समार्दयत् ॥ ३.१९.१२ ॥
डावीकडील वळण सहन न होऊन, युद्धात भयंकर असलेल्या साल्वाने तात्काळ तीन बाणांनी त्याच्या सारथ्याला जोरदार घायाळ केले.
3.19.13
दारुकस्य सुतस्तं तु बाणवेगमचिन्तयन् ।
भूय एव महाबाहो प्रययावपसव्यतः ॥ ३.१९.१३ ॥
दारुकाचा पुत्र त्या बाणाच्या वेगाची पर्वा न करता, हे महाबाहो, पुन्हा डावीकडून पुढे गेला.
3.19.14
ततो बाणान्बहुविधान्पुनरेव स सौभराट् ।
मुमोच तनये वीर मम रुक्मिणिनन्दने ॥ ३.१९.१४ ॥
नंतर सौभराजाने पुन्हा विविध प्रकारचे बाण सोडले, हे वीरा, रुक्मिणीनंदन माझ्या पुत्रावर.
3.19.15
तानप्राप्ताञ्शितैर्ब्राणैश्चिच्छेद परवीरहा ।
रौक्मिणेयः स्मितं कृत्वा दर्शयन्हस्तलाघवं ॥ ३.१९.१५ ॥
शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या रुक्मिणीपुत्राने ते बाण पोहोचण्यापूर्वीच तीक्ष्ण बाणांनी छेदले, स्मित करीत आपले हस्तकौशल्य दाखवत.
3.19.16
छिन्नान्दृष्ट्वा तु तान्बाणान्प्रद्युम्नेन च सौभराट् ।
आसुरीं दारुणीं मायामास्थाय व्यसृजच्छरान् ॥ ३.१९.१६ ॥
प्रद्युम्नाने ते बाण छेदलेले पाहून सौभराजाने आसुरी आणि भयंकर मायेचा आश्रय घेऊन बाण सोडले.
3.19.17
प्रयुज्यमानमाज्ञाय दैतेयास्त्रं महाबलम् ।
ब्रह्मास्त्रेणान्तरा च्छित्त्वामुमोचान्यन्पतस्त्रिणः ॥ ३.१९.१७ ॥
दैत्यांचा महाबली अस्त्र प्रयुक्त होत आहे हे जाणून, ब्रह्मास्त्राने मधेच ते छेदून त्याने इतर पंखयुक्त बाण सोडले.
3.19.18
ते तदस्त्रं विधूयाशु विव्यधू रुधिराशनाः ।
शिरस्युरसि वक्रे च स मुमोह पपात च ॥ ३.१९.१८ ॥
त्या रक्तभक्षक बाणांनी ते अस्त्र झटकून लगेच डोक्यावर, छातीवर आणि तोंडावर प्रहार केला; तो मूर्च्छित होऊन पडला.
3.19.19
तस्मिन्निपतिते क्षुद्रे साल्वे बाणप्रपीडिते ।
रौक्मिणेयोऽपरं बाणं संदधे शत्रतापनः ॥ ३.१९.१९ ॥
त्या क्षुद्र साल्वाला बाणांनी पीडित होऊन पडल्यावर शत्रूंना तापवणाऱ्या रुक्मिणीपुत्राने दुसरा बाण सांधला.
3.19.20
तमर्चितं सर्वदाशार्हपूगै-
राशीर्भिरर्कज्वलनप्रकाशम्।
दृष्ट्वा शरं ज्यामभिनीयमानं ।
बभूव हाहाकृतमन्तरिक्षम् ॥ ३.१९.२० ॥
सर्व दाशार्ह समूहांनी आशीर्वादांनी पूजलेला, सूर्य-अग्नीसारखा तेजस्वी तो बाण धनुष्याच्या दोरीवर ओढला जात असताना पाहून आकाश हाहाकाराने भरून गेले.
3.19.21
ततो देवगणाः सर्वे सेन्द्राः सहधनेश्वराः ।
नारदं प्रेषयामासु- श्वसनं च मनोजवम् ॥ ३.१९.२१ ॥
तेव्हा इंद्रासह सर्व देवगणांनी आणि कुबेरासह नारदाला आणि मनासारखा वेगवान वायूला पाठवले.
3.19.22
तौ रौक्मिणेयमागम्य वचोऽब्रूतां दिवौकसाम् ।
नैव वध्यस्त्वया वीर साल्वराजः कथंचन ॥ ३.१९.२२ ॥
ते दोघे रुक्मिणीपुत्राजवळ येऊन देवलोकवासींचे वचन म्हणाले: 'हे वीरा, साल्वराजा तुझ्याकडून कोणत्याही प्रकारे वधला जाऊ नये.'
3.19.23
संहरस्व पुनर्बाणमवध्योऽयं त्वया रणे ।
एतस्य च शरस्याजौ नावध्योस्ति पुमान्क्वचित् ॥ ३.१९.२३ ॥
बाण पुन्हा आवरून घे; हा युद्धात तुझ्याकडून वध्य नाही. या बाणाच्या युद्धात कोणीही पुरुष कुठेही वध्य नाही.
3.19.24
मृत्युरस्य महाबाहो रणे देवकिनन्दनः ।
कृष्णः संकल्पितो धात्रा तन्मिथ्या न भवेदिति ॥ ३.१९.२४ ॥
हे महाबाहू, याचा मृत्यू युद्धात देवकीपुत्र कृष्णच आहे; विधात्याने तो निश्चित केला आहे; तो खोटा ठरू नये.
3.19.25
ततः परमसंहृष्टः प्रद्युम्नः शरमुत्तमम् ।
संजहार धनुःश्रेष्ठात्तूणे चैव न्यवेशयत् ॥ ३.१९.२५ ॥
तेव्हा अत्यंत हर्षित झालेल्या प्रद्युम्नाने उत्तम बाण श्रेष्ठ धनुष्यावरून काढला आणि भात्यात ठेवला.
3.19.26
तत उत्थाय राजेन्द्र साल्वः परमदुर्मनाः ।
व्यपायात्सबलस्तूर्णं प्रद्युम्नशरपीडितः ॥ ३.१९.२६ ॥
हे राजेंद्रा, तेव्हा अत्यंत खिन्न झालेला साल्व उठून प्रद्युम्नाच्या बाणाने पीडित होऊन सैन्यासह त्वरित दूर निघून गेला.
3.19.27
स द्वारकां परित्यज्य साल्वो वृष्णिभिरार्दितः ।
सौभमास्थाय राजेन्द्र दिवमाचक्रमे तदा ॥ ३.१९.२७ ॥
वृष्णींनी पीडित केलेला साल्व द्वारकेचा त्याग करून सौभ विमानावर आरूढ होऊन, हे राजेंद्रा, तेव्हा आकाशात उडाला.