महाभारत · अध्याय 3.202
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.202.1
मार्कण्डेयमृषयः पाण्डवाश्च पर्यपृच्छन् ।
अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति ॥ ३.२०२.१ ॥
ऋषी आणि पांडवांनी मार्कंडेयांना विचारले, "तुमच्यापेक्षाही दीर्घकाळ जगलेला कोणी आहे का?"
3.202.2
स तानुवाच ।
अस्ति खलु राजर्षिरिन्द्रद्युम्नो नाम क्षीणपुण्यस्त्रिदिवात्प्रच्युतः
कीर्तिस्ते व्युच्छिन्नेति ।
स मामुपातिष्ठत्
अथ प्रत्यभिजानाति मां भवानिति ॥ ३.२०२.२ ॥
ते म्हणाले, "इंद्रद्युम्न नावाचे एक राजर्षी होते. त्यांचे पुण्य क्षीण झाले आणि ते स्वर्गातून खाली पडले. त्यांची कीर्ती नष्ट झाली आहे." ते माझ्याजवळ आले. मग विचारले, "तुम्ही मला ओळखता का?"
3.202.3
तमहमब्रुवम् ।
न वयं रासायनिकाः शरीरोपतापेनात्मनः समारभामहेऽर्थानामनुष्ठानम् ॥ ३.२०२.३ ॥
मी त्यांना म्हणालो, "आम्ही रसायन-विद्या करणारे नाही. शरीराला त्रास देऊन आम्ही कोणतेही प्रयोजन साधण्याचा प्रयत्न करत नाही."
3.202.4
अस्ति खलु हिमवति प्राकारकर्णो नामोलूकः ।
स भवन्तं यदि जानीयात्
प्रकृष्टे चाध्वनि हिमवान् ।
तत्रासौ प्रतिवसतीति ॥ ३.२०२.४ ॥
हिमालयात प्राकारकर्ण नावाचे एक घुबड आहे. ते तुम्हाला ओळखत असेल तर… दूरच्या मार्गावर हिमालय आहे. तो तेथे राहतो.
3.202.5
स मामश्वो भूत्वा तत्रावहद्यत्र बभूवोलूकः ॥ ३.२०२.५ ॥
ते घोडा बनून मला तेथे घेऊन गेले, जिथे ते घुबड होते.
3.202.6
अथैनं स राजर्षिः पर्यपृच्छत् ।
प्रत्यभिजानाति मां भवानिति ॥ ३.२०२.६ ॥
मग त्या राजर्षींनी त्याला विचारले, "तुम्ही मला ओळखता का?"
3.202.7
स मुहूर्तं ध्यात्वाब्रवीदेनम् ।
नाभिजाने भवन्तमिति ॥ ३.२०२.७ ॥
तो क्षणभर विचार करून त्याला म्हणाला—मी आपल्याला ओळखत नाही.
3.202.8
स एवमुक्तो राजर्षिरिन्द्रद्युम्नः पुनस्तमुलूकमब्रवीत् ।
अस्ति कश्चिद्भवतश्चिरजाततर इति ॥ ३.२०२.८ ॥
असे सांगितल्यावर राजर्षी इंद्रद्युम्न पुन्हा त्या घुबडाला म्हणाला—तुमच्याहून खूप जुना कोणी आहे का?
3.202.9
स एवमुक्तोऽब्रवीदेनम् ।
अस्ति खल्विन्द्रद्युम्नसरो नाम
तस्मिन्नाडीजङ्घो नाम बकः प्रतिवसति ।
सोऽस्मत्तश्चिरजाततरः
तं पृच्छेति ॥ ३.२०२.९ ॥
असे सांगितल्यावर तो त्याला म्हणाला—इंद्रद्युम्न नावाचे सरोवर आहे; त्यात नाडीजंघ नावाचा बगळा राहतो. तो आपल्याहून खूप जुना आहे; त्याला विचार.
3.202.10
तत इन्द्रद्युम्नो मां चोलूकं चादाय तत्सरोऽगच्छद्यत्रासौ नाडीजङ्घो नाम बको बभूव ॥ ३.२०२.१० ॥
मग इंद्रद्युम्न मला आणि त्या घुबडाला घेऊन त्या सरोवरावर गेला; तिथे नाडीजंघ नावाचा तो बगळा होता.
3.202.11
सोऽस्माभिः पृष्टः ।
भवानिन्द्रद्युम्नं राजानं प्रत्यभिजानातीति ॥ ३.२०२.११ ॥
त्याला आम्ही विचारले—आपण इंद्रद्युम्न राजाला ओळखता का?
3.202.12
स एवमुक्तोऽब्रवीन्मुहूर्तं ध्यात्वा ।
नाभिजानाम्यहमिन्द्रद्युम्नं राजानमिति ॥ ३.२०२.१२ ॥
असे विचारल्यावर तो क्षणभर विचार करून म्हणाला—मी इंद्रद्युम्न राजाला ओळखत नाही.
3.202.13
ततः सोऽस्माभिः पृष्टः ।
अस्ति कश्चिदन्यो भवतश्चिरजाततर इति ॥ ३.२०२.१३ ॥
तेव्हा आम्ही त्याला विचारले, तुमच्याहून अधिक दीर्घकाळ जगलेला दुसरा कोणी आहे का?
3.202.14
स नोऽब्रवीदस्ति खल्विहैव सरस्यकूपारो नाम कच्छपः प्रतिवसति ।
स मत्तश्चिरजाततर इति
स यदि कथञ्चिदभिजानीयादिमं राजानं तमकूपारं पृच्छाम इति ॥ ३.२०२.१४ ॥
तो आम्हाला म्हणाला, याच सरोवरात अकूपार नावाचा कासव राहतो. तो माझ्याहूनही दीर्घायुषी आहे. जर त्याला कोणत्याही प्रकारे या राजाची ओळख असेल तर आपण त्या अकूपाराला विचारू.
3.202.15
ततः स बकस्तमकूपारं कच्छपं विज्ञापयामास ।
अस्त्यस्माकमभिप्रेतं भवन्तं कञ्चिदर्थमभिप्रष्टुम्
साध्वागम्यतां तावदिति ॥ ३.२०२.१५ ॥
तेव्हा तो बगळा त्या अकूपार नावाच्या कासवाला म्हणाला, आम्हाला तुम्हाला काही गोष्टी विचारायच्या आहेत. कृपया आता इकडे या.
3.202.16
एतच्छ्रुत्वा स कच्छपस्तस्मात्सरस उत्थायाभ्यगच्छद्यत्र तिष्ठामो वयं तस्य सरसस्तीरे ॥ ३.२०२.१६ ॥
हे ऐकून तो कासव त्या सरोवरातून वर येऊन, आम्ही त्या सरोवराच्या काठावर उभे होतो तिथे आला.
3.202.17
आगतं चैनं वयमपृच्छाम ।
भवानिन्द्रद्युम्नं राजानमभिजानातीति ॥ ३.२०२.१७ ॥
आलेल्या त्याला आम्ही विचारले, तुम्ही इंद्रद्युम्न राजाला ओळखता का?
3.202.18
स मुहूर्तं ध्यात्वा बाष्पपूर्णनयन उद्विग्नहृदयो वेपमानो विसञ्ज्ञकल्पः प्राञ्जलिरब्रवीत् ।
किमहमेनं न प्रत्यभिजानामि
अहं ह्यनेन सहस्रकृत्वः पूर्वमग्निचितिषूपहितपूर्वः ।
सरश्चेदमस्य दक्षिणादत्ताभिर्गोभिरतिक्रममाणाभिः कृतम्
अत्र चाहं प्रतिवसामीति ॥ ३.२०२.१८ ॥
तो क्षणभर विचार करून, अश्रूंनी भरलेल्या डोळ्यांनी, विचलित मनाने, थरथरत, जणू संज्ञाहीन होऊन, हात जोडून म्हणाला: मी यांना का ओळखणार नाही? यांच्यासोबत मी पूर्वी हजार वेळा अग्निचिती-रचनांमध्ये सहभागी होतो. हे सरोवर यांनी दक्षिणा म्हणून दिलेल्या गायींनी, ओसंडून वाहत असताना बांधले गेले; आणि मी येथेच राहतो.
3.202.19
अथैतत्कच्छपेनोदाहृतं श्रुत्वा समनन्तरं देवलोकाद्देवरथः प्रादुरासीत् ॥ ३.२०२.१९ ॥
तेव्हा कासवाने सांगितलेले हे ऐकताच देवलोकातून एक दिव्य रथ प्रकट झाला.
3.202.20
वाचश्चाश्रूयन्तेन्द्रद्युम्नं प्रति ।
प्रस्तुतस्ते स्वर्गः
यथोचितं स्थानमभिपद्यस्व ।
कीर्तिमानसि
अव्यग्रो याहीति ॥ ३.२०२.२० ॥
इंद्रद्युम्नाविषयी वाणी ऐकू आल्या: तुझ्यासाठी स्वर्ग सज्ज आहे; तुला योग्य स्थानाकडे जा. तू कीर्तिमान आहेस; निश्चिंतपणे जा.
3.202.21
दिवं स्पृशति भूमिं च शब्दः पुण्यस्य कर्मणः ।
यावत्स शब्दो भवति तावत्पुरुष उच्यते ॥ ३.२०२.२१ ॥
पुण्यकर्माचा शब्द स्वर्ग आणि पृथ्वी दोन्ही स्पर्शतो; जोपर्यंत तो शब्द टिकतो तोपर्यंत माणसाला 'पुरुष' म्हटले जाते.
3.202.23
तस्मात्कल्याणवृत्तः स्यादत्यन्ताय नरो भुवि ।
विहाय वृत्तं पापिष्ठं धर्ममेवाभिसंश्रयेत् ॥ ३.२०२.२३ ॥
म्हणून माणसाने पृथ्वीवर सदैव शुभ आचरण ठेवावे; अत्यंत पापी आचरण सोडून धर्मालाच आश्रय करावा.
3.202.24
इत्येतच्छ्रुत्वा स राजाब्रवीत् ।
तिष्ठ तावद्यावदिदानीमिमौ वृद्धौ यथास्थानं प्रतिपादयामीति ॥ ३.२०२.२४ ॥
हे ऐकून तो राजा म्हणाला, "थांब, तोपर्यंत या दोन वृद्धांना त्यांच्या योग्य स्थानी पोहोचवतो."
3.202.25
स मां प्राकारकर्णं चोलूकं यथोचिते स्थाने प्रतिपाद्य तेनैव यानेन संसिद्धो यथोचितं स्थानं प्रतिपन्नः ॥ ३.२०२.२५ ॥
त्याने मला, प्राकारकर्ण आणि चूलूक यांना योग्य स्थानी पोहोचवले आणि त्याच यानाने सिद्ध होऊन आपल्या योग्य स्थानी गेला.
3.202.26
एतन्मयानुभूतं चिरजीविना दृष्टमिति पाण्डवानुवाच मार्कण्डेयः ॥ ३.२०२.२६ ॥
"हे मी अनुभवले आणि पाहिले आहे" असे चिरंजीवी मार्कंडेय पांडवांना म्हणाला.
3.202.27
पाण्डवाश्चोचुः प्रीताः ।
साधु
शोभनं कृतं भवता राजानमिन्द्रद्युम्नं स्वर्गलोकाच्च्युतं स्वे स्थाने स्वर्गे पुनः प्रतिपादयतेति ॥ ३.२०२.२७ ॥
पांडव आनंदाने म्हणाले, "साधु! तुम्ही चांगले केले, स्वर्गलोकातून च्युत झालेल्या राजा इंद्रद्युम्नाला त्याच्या स्वर्गीय स्थानी पुन्हा पोहोचवले."