મહાભારત · અધ્યાય 3.204
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.204.1
श्रुत्वा तु राजा राजर्षेरिन्द्रद्युम्नस्य तत्तथा ।
मार्कण्डेयान्महाभागात्स्वर्गस्य प्रतिपादनम् ॥ ३.२०४.१ ॥
રાજર્ષિ ઇન્દ્રદ્યુમ્નની એ કથા અને મહાભાગ માર્કંડેય પાસેથી સ્વર્ગનું વર્ણન સાંભળીને રાજાએ એમ જ કર્યું.
3.204.2
युधिष्ठिरो महाराज पप्रच्छ भरतर्षभ ।
मार्कण्डेयं तपोवृद्धं दीर्घायुषमकल्मषम् ॥ ३.२०४.२ ॥
મહારાજ યુધિષ્ઠિરે, ભરતશ્રેષ્ઠે, તપથી વૃદ્ધ, દીર્ઘાયુ અને નિષ્કલંક માર્કંડેયને પૂછ્યું.
3.204.3
विदितास्तव धर्मज्ञ देवदानवरक्षसाम् ।
राजवंशाश्च विविधा ऋषिवंशाश्च शाश्वताः ॥ ३.२०४.३ ॥
હે ધર્મજ્ઞ, દેવ, દાનવ અને રાક્ષસોના વિવિધ રાજવંશો તથા શાશ્વત ઋષિવંશો તમને જ્ઞાત છે.
3.204.4
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदस्मिँल्लोके द्विजोत्तम ।
अथ वेत्सि मुने वंशान्मनुष्योरगरक्षसाम् ॥ ३.२०४.४ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, આ લોકમાં તમારાથી કંઈ અજાણ્યું નથી. હે મુનિ, મનુષ્ય, નાગ અને રાક્ષસોના વંશો પણ તમે જાણો છો.
3.204.5
देवगन्धर्वयक्षाणां किन्नराप्सरसां तथा ।
इदमिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वे द्विजसत्तम ॥ ३.२०४.५ ॥
દેવ, ગંધર્વ, યક્ષ, કિન્નર અને અપ્સરાઓ વિશે પણ, હે દ્વિજસત્તમ, આ વાત હું યથાર્થ રીતે સાંભળવા ઇચ્છું છું.
3.204.6
कुवलाश्व इति ख्यात इक्ष्वाकुकुलसंभवः ।
कथं नाम विपर्यासाद्धुन्धुमारत्वमागतः ॥ ३.२०४.६ ॥
ઇક્ષ્વાકુ કુળમાં જન્મેલો, કુવલાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ તે વિપર્યયથી ધુંધુમારપણું કેવી રીતે પામ્યો?
3.204.7
एतदिच्छामि तत्त्वेन ज्ञातुं भार्गवसत्तम ।
विपर्यस्तं यथा नाम कुवलाश्वस् धीमतः ॥ ३.२०४.७ ॥
હે ભાર્ગવશ્રેષ્ઠ, બુદ્ધિમાન કુવલાશ્વની દશા કેવી રીતે ઊલટી થઈ તે હું સાચે જાણવા ઇચ્છું છું.
3.204.8
युधिष्ठिरेणैवमुक्तो मार्कण्डेयो महामुनिः ।
धौन्धुमारमुपाख्यानं कथयामास भारत ॥ ३.२०४.८ ॥
યુધિષ્ઠિરે આ રીતે કહેતાં મહામુનિ માર્કંડેયે, હે ભારત, ધુંધુમારનું ઉપાખ્યાન કહ્યું.
3.204.9
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु राजन्युधिष्ठिर ।
धर्मिष्ठमिदमाख्यानं धुन्धुमारस्य तच्छृणु ॥ ३.२०४.९ ॥
સારું, તને કહું છું. હે રાજન યુધિષ્ઠિર, સાંભળ. ધુંધુમારની આ અત્યંત ધર્મિષ્ઠ કથા સાંભળ.
3.204.10
यथा स राजा ऐक्ष्वाकः कुवलाश्वो महीपतिः ।
धुन्धुमारत्वमगमत्तच्छृणुष्व महीपते ॥ ३.२०४.१० ॥
ઇક્ષ્વાકુ વંશના તે રાજા કુવલાશ્વ, હે મહીપતિ, ધુંધુમારત્વ કેવી રીતે પામ્યા તે સાંભળ.
3.204.11
महर्षिर्विश्रुतस्तात उदङ्क इति भारत ।
मरुधन्वसु रम्येषु आश्रमस्तस्य कौरव ॥ ३.२०४.११ ॥
હે ભારત, ઉત્તંક નામે વિખ્યાત મહર્ષિ હતા. હે કૌરવ, મરુભૂમિના રમણીય પ્રદેશોમાં તેમનો આશ્રમ હતો.
3.204.12
उदङ्कस्तु महाराज तपोतप्यत्सुदुश्चरम् ।
आरिराधयिषुर्विष्णुं बहून्वर्षगणान्विभुः ॥ ३.२०४.१२ ॥
હે મહારાજ, ઉત્તંકે વિષ્ણુને પ્રસન્ન કરવાની ઇચ્છાથી અત્યંત કઠિન તપ કર્યું, ઘણાં વર્ષો સુધી.
3.204.13
तस्य प्रीतः स भगवान्साक्षाद्दर्शनमेयिवान् ।
दृष्ट्वा महर्षिस्तद्ब्रह्म तुष्टाव विविधैः स्तवैः ॥ ३.२०४.१३ ॥
તેના પર પ્રસન્ન થયેલા તે ભગવાન સાક્ષાત દર્શન આપવા આવ્યા. તે બ્રહ્મને જોઈને મહર્ષિએ વિવિધ સ્તોત્રોથી તેમની સ્તુતિ કરી.
3.204.14
त्वया देव प्रजाः सर्वाः ससुरासुरमानवाः ।
स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि तथैव च ॥ ३.२०४.१४ ॥
હે દેવ, તમારા દ્વારા જ દેવ, અસુર અને મનુષ્યો સહિત સર્વ પ્રજાઓ તથા સ્થાવર અને જંગમ પ્રાણીઓ સર્જાયાં છે.
3.204.15
ब्रह्म वेदाश्च वेद्यं च त्वया सृष्टं महाद्युते ।
शिरस्ते गगनं देव नेत्रे शशिदिवाकरौ ॥ ३.२०४.१५ ॥
હે મહાતેજસ્વી, બ્રહ્મ, વેદો અને જાણવા યોગ્ય તત્ત્વ પણ તમારા દ્વારા જ સર્જાયાં છે. હે દેવ, તમારું મસ્તક આકાશ છે, નેત્રો ચંદ્ર અને સૂર્ય છે.
3.204.16
निःश्वासः पवनश्चापि तेजोऽग्निश्च तवाच्युत ।
बाहवस्ते दिशः सर्वाः कुक्षिश्चापि महार्णवः ॥ ३.२०४.१६ ॥
હે અચ્યુત, પવન તમારો શ્વાસ છે, અગ્નિ અને તેજ પણ તમારાં જ છે. સર્વ દિશાઓ તમારા બાહુ છે અને મહાસાગર તમારું ઉદર છે.
3.204.17
ऊरू ते पर्वता देव स्वं नाभिर्मधुसूदन ।
पादौ ते पृथिवी चैव रोमाण्योषधयस्तथा ॥ ३.२०४.१७ ॥
હે દેવ, પર્વતો તમારી જાંઘો છે. હે મધુસૂદન, તમારી નાભિ તમારી જ છે. પૃથ્વી તમારા ચરણો છે અને ઔષધિઓ તમારા રોમ છે.
3.204.18
इन्द्रसोमाग्निवरुणा देवासुरमहोरगाः ।
प्रह्वास्त्वामुपतिष्ठन्ति स्तुवन्तो विविधैः स्तवैः ॥ ३.२०४.१८ ॥
ઇન્દ્ર, સોમ, અગ્નિ, વરુણ, દેવો, અસુરો અને મહાનાગો નમ્રતાથી વિવિધ સ્તોત્રોથી તમારી સ્તુતિ કરતા તમારી સમક્ષ ઊભા રહે છે.
3.204.19
त्वया व्याप्तानि सर्वाणि भूतानि भुवनेश्वर ।
योगिनः सुमहावीर्याः स्तुवन्ति त्वां महर्षयः ॥ ३.२०४.१९ ॥
હે ભુવનેશ્વર! સર્વ ભૂતો તમારાથી વ્યાપ્ત છે. અતિ પરાક્રમી યોગીઓ અને મહર્ષિઓ તમારી સ્તુતિ કરે છે.
3.204.20
त्वयि तुष्टे जगच्छान्तं त्वयि क्रुद्धे महद्भयम् ।
भयानामपनेतासि त्वमेकः पुरुषोत्तम ॥ ३.२०४.२० ॥
તમે પ્રસન્ન થાઓ તો જગત શાંત રહે છે; તમે ક્રુદ્ધ થાઓ તો મહાન ભય ઉત્પન્ન થાય છે. હે પુરુષોત્તમ! સર્વ ભયોને દૂર કરનાર એકલા તમે જ છો.
3.204.21
देवानां मानुषाणां च सर्वभूतसुखावहः ।
त्रिभिर्विक्रमणैर्देव त्रयो लोकास्त्वया वृताः ॥ ३.२०४.२१ ॥
હે દેવ! દેવતાઓ, મનુષ્યો અને સર્વ ભૂતોને સુખ આપનાર તમે છો. તમારાં ત્રણ ડગલાંથી ત્રણે લોક આવરાયા.
3.204.22
असुराणां समृद्धानां विनाशश्च त्वया कृतः ।
तव विक्रमणैर्देवा निर्वाणमगमन्परम् ॥ ३.२०४.२२ ॥
તમે સમૃદ્ધ અસુરોનો વિનાશ કર્યો. તમારા પરાક્રમથી દેવો પરમ નિર્વાણ પામ્યા.
3.204.23
पराभवं च दैत्येन्द्रास्त्वयि क्रुद्धे महाद्युते ।
त्वं हि कर्ता विकर्ता च भूतानामिह सर्वशः।
आराधयित्वा त्वां देवाः सुखमेधन्ति नित्यशः ॥ ३.२०४.२३ ॥
હે મહાતેજસ્વી! તમે ક્રુદ્ધ થાઓ ત્યારે દૈત્યરાજોનો પરાજય થાય છે. અહીં તમે જ સર્વ ભૂતોના કર્તા અને સંહર્તા છો. તમારી આરાધના કરીને દેવો સદા સુખમાં વધે છે.
3.204.24
एवं स्तुतो हृषीकेश उदङ्केन महात्मना ।
उदङ्कमब्रवीद्विष्णुः प्रीतस्तेऽहं वरं वृणु ॥ ३.२०४.२४ ॥
મહાત્મા ઉદંક દ્વારા આ રીતે સ્તુતિ પામેલા હૃષીકેશ વિષ્ણુએ ઉદંકને કહ્યું: હું તારા પર પ્રસન્ન છું, વર માગ.
3.204.25
पर्याप्तो मे वरो ह्येष यदहं दृष्टवान्हरिम् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम् ॥ ३.२०४.२५ ॥
હરિને, શાશ્વત દિવ્ય પુરુષને, જગતના સર્જક પ્રભુને મેં જોયા — એ જ મારા માટે પૂરતો વર છે.
3.204.26
विष्णुरुवाच ।
प्रीतस्तेऽहमलौल्येन भक्त्या तव च सत्तम।
अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन्मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज ॥ ३.२०४.२६ ॥
વિષ્ણુએ કહ્યું: હે સત્તમ, તારી નિષ્કામ ભક્તિથી હું પ્રસન્ન છું. હે બ્રાહ્મણ, હે દ્વિજ, તારે મારી પાસેથી અવશ્ય એક વર લેવો જોઈએ.
3.204.27
एवं स च्छन्द्यमानस्तु वरेण हरिणा तदा ।
उदङ्कः प्राञ्जलिर्वव्रे वरं भरतसत्तम ॥ ३.२०४.२७ ॥
આ રીતે હરિ દ્વારા વર લેવા વિનંતી થતાં, હે ભરતસત્તમ, ઉદંકે હાથ જોડીને એક વર પસંદ કર્યો.
3.204.28
यदि मे भगवन्प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षण ।
धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर्भवतु मे सदा।
अभ्यासश्च भवेद्भक्त्या त्वयि नित्यं ममेश्वर ॥ ३.२०४.२८ ॥
હે ભગવન્, હે પુંડરીકાક્ષ, જો તું મારા પર પ્રસન્ન હોય, તો મારી બુદ્ધિ સદા ધર્મ, સત્ય અને દમમાં સ્થિર રહે; હે ઈશ્વર, તારા પ્રત્યેની ભક્તિપૂર્ણ સાધના મારામાં નિત્ય રહે.
3.204.29
भगवानुवाच ।
सर्वमेतद्धि भविता मत्प्रसादात्तव द्विज ॥ ३.२०४.२९ ॥
ભગવાને કહ્યું: હે દ્વિજ, મારી કૃપાથી તને આ બધું અવશ્ય થશે.
3.204.30
प्रतिभास्यति योगश्च येन युक्तो दिवौकसाम् ।
त्रयाणामपि लोकानां महत्कार्यं करिष्यसि ॥ ३.२०४.३० ॥
જે યોગથી તું દેવો સાથે યુક્ત થઈશ, તે યોગ તારામાં પ્રકાશશે; તું ત્રણેય લોકોનું મહાન કાર્ય કરીશ.
3.204.31
उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर्नाम महासुरः ।
तपस्यति तपो घोरं शृणु यस्तं हनिष्यति ॥ ३.२०४.३१ ॥
લોકોના વિનાશ માટે ધુંધુ નામનો મહાસુર ઘોર તપ કરે છે. સાંભળ, જે તેનો વધ કરશે.
3.204.32
राजा हि वीर्यवांस्तात इक्ष्वाकुरपराजितः ।
बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः ॥ ३.२०४.३२ ॥
હે તાત! ઇક્ષ્વાકુ વંશનો પરાક્રમી અને અપરાજિત રાજા બૃહદશ્વ નામે વિખ્યાત પૃથ્વીપતિ થશે.
3.204.33
तस्य पुत्रः शुचिर्दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः ।
स योगबलामास्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः।
शासनात्तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति ॥ ३.२०४.३३ ॥
તેનો પુત્ર શુચિ અને દાંત કુવલાશ્વ નામે પ્રસિદ્ધ થશે. તે ઉત્તમ રાજા મારા યોગબળનો આશ્રય લઈ, હે વિપ્રર્ષિ, તારી આજ્ઞાથી ધુંધુમાર થશે.
3.204.34
उदङ्कमेवमुक्त्वा तु विष्णुरन्तरधीयत ॥ ३.२०४.३४ ॥
ઉદંકને આમ કહીને વિષ્ણુ અંતર્ધાન થયા.