महाभारत · अध्याय 3.204
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.204.1
श्रुत्वा तु राजा राजर्षेरिन्द्रद्युम्नस्य तत्तथा ।
मार्कण्डेयान्महाभागात्स्वर्गस्य प्रतिपादनम् ॥ ३.२०४.१ ॥
राजर्षी इंद्रद्युम्नाची ती कथा आणि महाभाग मार्कंडेयांकडून स्वर्गाचे वर्णन ऐकून राजाने तसेच केले.
3.204.2
युधिष्ठिरो महाराज पप्रच्छ भरतर्षभ ।
मार्कण्डेयं तपोवृद्धं दीर्घायुषमकल्मषम् ॥ ३.२०४.२ ॥
महाराज युधिष्ठिर, भरतश्रेष्ठ, तपाने वृद्ध, दीर्घायू आणि निष्कलंक मार्कंडेयांना विचारते झाले.
3.204.3
विदितास्तव धर्मज्ञ देवदानवरक्षसाम् ।
राजवंशाश्च विविधा ऋषिवंशाश्च शाश्वताः ॥ ३.२०४.३ ॥
हे धर्मज्ञा, देव, दानव आणि राक्षसांचे विविध राजवंश आणि शाश्वत ऋषिवंश तुम्हाला ठाऊक आहेत.
3.204.4
न तेऽस्त्यविदितं किंचिदस्मिँल्लोके द्विजोत्तम ।
अथ वेत्सि मुने वंशान्मनुष्योरगरक्षसाम् ॥ ३.२०४.४ ॥
हे द्विजोत्तमा, या जगात तुम्हाला काहीही अज्ञात नाही. हे मुनी, मनुष्य, नाग आणि राक्षसांचे वंशही तुम्हाला ठाऊक आहेत.
3.204.5
देवगन्धर्वयक्षाणां किन्नराप्सरसां तथा ।
इदमिच्छाम्यहं श्रोतुं तत्त्वे द्विजसत्तम ॥ ३.२०४.५ ॥
देव, गंधर्व, यक्ष, किन्नर आणि अप्सरा यांच्याविषयीही, हे द्विजसत्तमा, हे यथार्थपणे ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
3.204.6
कुवलाश्व इति ख्यात इक्ष्वाकुकुलसंभवः ।
कथं नाम विपर्यासाद्धुन्धुमारत्वमागतः ॥ ३.२०४.६ ॥
इक्ष्वाकू कुलात जन्मलेला, कुवलाश्व नावाने प्रसिद्ध असलेला तो विपर्ययाने धुंधुमारत्व कसे पावला?
3.204.7
एतदिच्छामि तत्त्वेन ज्ञातुं भार्गवसत्तम ।
विपर्यस्तं यथा नाम कुवलाश्वस् धीमतः ॥ ३.२०४.७ ॥
हे भार्गवश्रेष्ठा, बुद्धिमान कुवलाश्वाची दशा कशी उलटी झाली हे मला खरेखरे जाणून घ्यायचे आहे.
3.204.8
युधिष्ठिरेणैवमुक्तो मार्कण्डेयो महामुनिः ।
धौन्धुमारमुपाख्यानं कथयामास भारत ॥ ३.२०४.८ ॥
युधिष्ठिराने असे विचारल्यावर महामुनी मार्कंडेयांनी, हे भारता, धुंधुमाराची कथा सांगितली.
3.204.9
हन्त ते कथयिष्यामि शृणु राजन्युधिष्ठिर ।
धर्मिष्ठमिदमाख्यानं धुन्धुमारस्य तच्छृणु ॥ ३.२०४.९ ॥
बरं, तुला सांगतो. हे राजा युधिष्ठिरा, ऐक. धुंधुमाराची ही अत्यंत धर्मिष्ठ कथा ऐक.
3.204.10
यथा स राजा ऐक्ष्वाकः कुवलाश्वो महीपतिः ।
धुन्धुमारत्वमगमत्तच्छृणुष्व महीपते ॥ ३.२०४.१० ॥
इक्ष्वाकु वंशातील तो राजा कुवलाश्व, हे महीपते, धुंधुमारत्व कसे पावला ते ऐक.
3.204.11
महर्षिर्विश्रुतस्तात उदङ्क इति भारत ।
मरुधन्वसु रम्येषु आश्रमस्तस्य कौरव ॥ ३.२०४.११ ॥
हे भारता, उत्तंक नावाचे विख्यात महर्षी होते. हे कौरवा, मरुभूमीतील रमणीय प्रदेशात त्यांचा आश्रम होता.
3.204.12
उदङ्कस्तु महाराज तपोतप्यत्सुदुश्चरम् ।
आरिराधयिषुर्विष्णुं बहून्वर्षगणान्विभुः ॥ ३.२०४.१२ ॥
हे महाराजा, उत्तंकाने विष्णूला प्रसन्न करण्याच्या इच्छेने अत्यंत कठीण तपश्चर्या केली, अनेक वर्षे.
3.204.13
तस्य प्रीतः स भगवान्साक्षाद्दर्शनमेयिवान् ।
दृष्ट्वा महर्षिस्तद्ब्रह्म तुष्टाव विविधैः स्तवैः ॥ ३.२०४.१३ ॥
त्याच्यावर प्रसन्न झालेले ते भगवान स्वतः दर्शन देण्यासाठी आले. त्या ब्रह्माला पाहून महर्षींनी विविध स्तोत्रांनी त्यांची स्तुती केली.
3.204.14
त्वया देव प्रजाः सर्वाः ससुरासुरमानवाः ।
स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि तथैव च ॥ ३.२०४.१४ ॥
हे देवा, तुमच्याद्वारेच देव, असुर आणि मानव यांच्यासह सर्व प्रजा तसेच स्थावर व जंगम प्राणी निर्माण झाले आहेत.
3.204.15
ब्रह्म वेदाश्च वेद्यं च त्वया सृष्टं महाद्युते ।
शिरस्ते गगनं देव नेत्रे शशिदिवाकरौ ॥ ३.२०४.१५ ॥
हे महातेजस्वी, ब्रह्म, वेद आणि जाणण्यायोग्य तत्त्वही तुमच्याच द्वारे निर्माण झाले. हे देवा, तुमचे मस्तक आकाश आहे, नेत्र चंद्र व सूर्य आहेत.
3.204.16
निःश्वासः पवनश्चापि तेजोऽग्निश्च तवाच्युत ।
बाहवस्ते दिशः सर्वाः कुक्षिश्चापि महार्णवः ॥ ३.२०४.१६ ॥
हे अच्युता, वायू हा तुमचा श्वास आहे, अग्नी व तेजही तुमचेच आहे. सर्व दिशा तुमचे बाहू आहेत आणि महासागर तुमचे उदर आहे.
3.204.17
ऊरू ते पर्वता देव स्वं नाभिर्मधुसूदन ।
पादौ ते पृथिवी चैव रोमाण्योषधयस्तथा ॥ ३.२०४.१७ ॥
हे देवा, पर्वत तुमच्या मांड्या आहेत. हे मधुसूदना, तुमची नाभी तुमचीच आहे. पृथ्वी तुमचे पाय आहेत आणि औषधी वनस्पती तुमचे केस आहेत.
3.204.18
इन्द्रसोमाग्निवरुणा देवासुरमहोरगाः ।
प्रह्वास्त्वामुपतिष्ठन्ति स्तुवन्तो विविधैः स्तवैः ॥ ३.२०४.१८ ॥
इंद्र, सोम, अग्नी, वरुण, देव, असुर आणि महानाग नम्रपणे विविध स्तोत्रांनी तुमची स्तुती करीत तुमच्यासमोर उभे राहतात.
3.204.19
त्वया व्याप्तानि सर्वाणि भूतानि भुवनेश्वर ।
योगिनः सुमहावीर्याः स्तुवन्ति त्वां महर्षयः ॥ ३.२०४.१९ ॥
हे भुवनेश्वरा! सर्व भूते तुझ्याने व्याप्त आहेत. अत्यंत पराक्रमी योगी आणि महर्षी तुझी स्तुती करतात.
3.204.20
त्वयि तुष्टे जगच्छान्तं त्वयि क्रुद्धे महद्भयम् ।
भयानामपनेतासि त्वमेकः पुरुषोत्तम ॥ ३.२०४.२० ॥
तू संतुष्ट झालास तर जग शांत होते; तू क्रुद्ध झालास तर मोठे भय येते. हे पुरुषोत्तमा! सर्व भयांचा नाश करणारा तूच एकमेव आहेस.
3.204.21
देवानां मानुषाणां च सर्वभूतसुखावहः ।
त्रिभिर्विक्रमणैर्देव त्रयो लोकास्त्वया वृताः ॥ ३.२०४.२१ ॥
हे देवा! देव, मानव आणि सर्व भूतांना सुख देणारा तूच आहेस. तुझ्या तीन पावलांनी तिन्ही लोक व्यापले गेले.
3.204.22
असुराणां समृद्धानां विनाशश्च त्वया कृतः ।
तव विक्रमणैर्देवा निर्वाणमगमन्परम् ॥ ३.२०४.२२ ॥
तू समृद्ध असुरांचा नाश केलास. तुझ्या पराक्रमाने देव परम निर्वाणाला पोहोचले.
3.204.23
पराभवं च दैत्येन्द्रास्त्वयि क्रुद्धे महाद्युते ।
त्वं हि कर्ता विकर्ता च भूतानामिह सर्वशः।
आराधयित्वा त्वां देवाः सुखमेधन्ति नित्यशः ॥ ३.२०४.२३ ॥
हे महातेजस्वी! तू क्रुद्ध झालास तर दैत्यराजांचा पराभव होतो. येथे तूच सर्व भूतांचा कर्ता आणि संहर्ता आहेस. तुझी आराधना करून देव सदैव सुखाने वाढतात.
3.204.24
एवं स्तुतो हृषीकेश उदङ्केन महात्मना ।
उदङ्कमब्रवीद्विष्णुः प्रीतस्तेऽहं वरं वृणु ॥ ३.२०४.२४ ॥
महात्मा उदंकाने अशा प्रकारे स्तुती केल्यावर हृषीकेश विष्णू उदंकाला म्हणाला: मी तुझ्यावर प्रसन्न आहे, वर माग.
3.204.25
पर्याप्तो मे वरो ह्येष यदहं दृष्टवान्हरिम् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यं स्रष्टारं जगतः प्रभुम् ॥ ३.२०४.२५ ॥
हरीला, शाश्वत दिव्य पुरुषाला, जगाचा निर्माता प्रभू यांना मी पाहिले, हाच माझ्यासाठी पुरेसा वर आहे.
3.204.26
विष्णुरुवाच ।
प्रीतस्तेऽहमलौल्येन भक्त्या तव च सत्तम।
अवश्यं हि त्वया ब्रह्मन्मत्तो ग्राह्यो वरो द्विज ॥ ३.२०४.२६ ॥
विष्णू म्हणाले: हे सत्तमा, तुझ्या निष्काम भक्तीने मी प्रसन्न आहे. हे ब्रह्मन्, हे द्विजा, तू माझ्याकडून अवश्य एक वर घ्यावास.
3.204.27
एवं स च्छन्द्यमानस्तु वरेण हरिणा तदा ।
उदङ्कः प्राञ्जलिर्वव्रे वरं भरतसत्तम ॥ ३.२०४.२७ ॥
अशा प्रकारे हरीने वर घेण्याचा आग्रह केला असता, हे भरतश्रेष्ठा, उदङ्काने हात जोडून एक वर निवडला.
3.204.28
यदि मे भगवन्प्रीतः पुण्डरीकनिभेक्षण ।
धर्मे सत्ये दमे चैव बुद्धिर्भवतु मे सदा।
अभ्यासश्च भवेद्भक्त्या त्वयि नित्यं ममेश्वर ॥ ३.२०४.२८ ॥
हे भगवन्, हे पुण्डरीकाक्षा, जर तू माझ्यावर प्रसन्न असशील तर माझी बुद्धी सदैव धर्मात, सत्यात आणि दमात स्थिर राहो; हे ईश्वरा, तुझ्याविषयीची भक्तिपूर्ण साधना माझ्यात नित्य राहो.
3.204.29
भगवानुवाच ।
सर्वमेतद्धि भविता मत्प्रसादात्तव द्विज ॥ ३.२०४.२९ ॥
भगवान म्हणाले: हे द्विजा, माझ्या प्रसादाने तुला हे सर्व नक्कीच प्राप्त होईल.
3.204.30
प्रतिभास्यति योगश्च येन युक्तो दिवौकसाम् ।
त्रयाणामपि लोकानां महत्कार्यं करिष्यसि ॥ ३.२०४.३० ॥
ज्या योगाने तू देवांशी युक्त होशील तो योग तुझ्यात प्रकट होईल; तू तिन्ही लोकांसाठी महत्कार्य करशील.
3.204.31
उत्सादनार्थं लोकानां धुन्धुर्नाम महासुरः ।
तपस्यति तपो घोरं शृणु यस्तं हनिष्यति ॥ ३.२०४.३१ ॥
लोकांचा नाश करण्यासाठी धुंधु नावाचा महासुर घोर तप करीत आहे. ऐक, जो त्याचा वध करील.
3.204.32
राजा हि वीर्यवांस्तात इक्ष्वाकुरपराजितः ।
बृहदश्व इति ख्यातो भविष्यति महीपतिः ॥ ३.२०४.३२ ॥
प्रिय पुत्रा, इक्ष्वाकूवंशातील वीर्यवान व अपराजित राजा बृहदश्व नावाने प्रसिद्ध पृथ्वीपती होईल.
3.204.33
तस्य पुत्रः शुचिर्दान्तः कुवलाश्व इति श्रुतः ।
स योगबलामास्थाय मामकं पार्थिवोत्तमः।
शासनात्तव विप्रर्षे धुन्धुमारो भविष्यति ॥ ३.२०४.३३ ॥
त्याचा पुत्र शुचि व दांत कुवलाश्व नावाने ओळखला जाईल. तो श्रेष्ठ राजा माझे योगबल स्वीकारून, हे विप्रर्षे, तुझ्या आज्ञेने धुंधुमार होईल.
3.204.34
उदङ्कमेवमुक्त्वा तु विष्णुरन्तरधीयत ॥ ३.२०४.३४ ॥
उदंकाला असे सांगून विष्णू अंतर्धान पावले.