महाभारत · अध्याय 3.205
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.205.1
इक्ष्वाकौ संस्तिते राजञ्शशादः पृथिवीमिमाम् ।
प्राप्तः परमधर्मात्मा सोऽयोध्यायां नृपोऽभवत् ॥ ३.२०५.१ ॥
हे राजा, इक्ष्वाकू निधन पावल्यानंतर परमधर्मात्मा शशाद ही पृथ्वी प्राप्त झाला; तो अयोध्येत राजा झाला.
3.205.2
शशादस्य तु दायाद ककुत्स्थो नाम वीर्यवान् ।
अनेनाश्चापि काकुत्स्थः पृथुश्चानेनसः सुतः ॥ ३.२०५.२ ॥
शशादाचा वारस वीर्यवान ककुत्स्थ होता; ककुत्स्थाचा पुत्र अनेनस्, आणि अनेनसाचा पुत्र पृथु.
3.205.3
विष्वगश्वः पृथोः पुत्रस्तस्मादार्द्रश्च जज्ञिवान् ।
आर्द्रस्य युवनाश्वस्तु श्रावस्तस्तस्य चात्मजः ॥ ३.२०५.३ ॥
पृथूचा पुत्र विष्वगश्व; त्याच्यापासून आर्द्र जन्मला. आर्द्राचा पुत्र युवनाश्व, आणि त्याचा पुत्र श्रावस्त.
3.205.4
जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता ।
श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महाबलः ॥ ३.२०५.४ ॥
श्रावस्तक नावाचा राजा जन्मला; त्याने श्रावस्ती नगरी वसवली. श्रावस्ताचा वारस महाबल बृहदश्व.
3.205.5
बृहदश्वस् दायादः कुवलाश्व इति स्मृतः ।
कुवलाश्वस्य पुत्राणां सहस्राण्येकविंसतिः ॥ ३.२०५.५ ॥
बृहदश्वाचा वारस कुवलाश्व म्हणून स्मरला जातो; कुवलाश्वाला एकवीस हजार पुत्र होते.
3.205.6
सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः ।
कुवलाश्वश्च पितृतोगुणैरभ्यधिकोऽभवत् ॥ ३.२०५.६ ॥
ते सर्व विद्यांमध्ये निपुण, बलवान व दुर्धर्ष होते; आणि कुवलाश्व आपल्या पित्यापेक्षाही गुणांनी अधिक झाला.
3.205.7
समये तं तदा राज्ये बृहदश्वोऽभ्यषेचयत् ।
कुवलाश्वं महाराज शूरमुत्तमधार्मिकम् ॥ ३.२०५.७ ॥
योग्य वेळी बृहदश्वाने त्याला राज्याभिषेक केला — कुवलाश्वाला, हे महाराज, जो शूर आणि अत्यंत धार्मिक होता.
3.205.8
पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु बृहदश्वो महीपतिः ।
जगाम तपसे धीमांस्तपोवनममित्रहा ॥ ३.२०५.८ ॥
पुत्राकडे राजलक्ष्मी सोपवून बृहदश्व, तो महीपती, बुद्धिमान आणि शत्रुहंता, तपासाठी तपोवनात गेला.
3.205.9
अथ शश्वाव राजर्षिं तमुदङ्को नराधिप ।
वनं संप्रस्थितं राजन्बृहदश्वं द्विजोत्तमः ॥ ३.२०५.९ ॥
मग, हे नराधिपा, वनाकडे निघालेल्या त्या राजर्षी बृहदश्वाच्या मागे द्विजश्रेष्ठ उदंक गेला.
3.205.10
तमुदङ्को महातेजाः सर्वास्त्रविदुषांवरम् ।
न्यवारयदमेयात्मा समासाद्य पुरोत्तमे ॥ ३.२०५.१० ॥
महातेजस्वी, सर्व अस्त्रविद्या जाणणाऱ्यांत श्रेष्ठ, अमेय आत्मा असलेल्या उदंकाने उत्तम नगरात त्याला गाठून अडवले.
3.205.11
भवता रक्षणं कार्यं तत्तावत्कर्तुमर्हसि ।
निरुद्विग्रा वयं राजंस्त्वत्प्रदाद्वसेमहि ॥ ३.२०५.११ ॥
तुम्ही संरक्षण करायला हवे; तेच आता तुम्ही करणे योग्य आहे. हे राजन्, तुमच्या कृपेने आम्ही निर्भय राहू.
3.205.12
त्वया हि पृथिवी राजन्रक्ष्यमाणा महात्मना ।
भविष्यति निरुद्विग्ना नारण्यं गन्तुमर्हसि ॥ ३.२०५.१२ ॥
हे राजन्, महात्म्या तुमच्याकडून संरक्षित झाल्यास ही पृथ्वी निश्चितच निर्भय होईल. तुम्ही अरण्यात जाणे योग्य नाही.
3.205.13
पालन हि महान्धर्मः प्रजानामिह दृश्यते ।
न तथा दृश्यतेऽरण्ये माभूत्ते बुद्धिरीदृशी ॥ ३.२०५.१३ ॥
येथे प्रजांचे पालन हाच मोठा धर्म दिसतो. अरण्यात तसा दिसत नाही; तुझी बुद्धी अशी होऊ नये.
3.205.14
ईदृशो न हि राजेन्द्र धर्मः क्वचन दृश्यते ।
प्रजानां पालने यत्नः पुरा राजर्षिभिः कृतः ॥ ३.२०५.१४ ॥
हे राजेंद्रा, असा धर्म कुठेही दिसत नाही. प्रजांच्या पालनासाठी पूर्वी राजर्षींनी केलेला हा प्रयत्न आहे.
3.205.15
रक्षितव्याः प्रजा राज्ञा तास्त्वं रक्षितुमर्हसि ।
निरुद्विग्नस्तपस्तप्तुं न हि शक्नोमि पार्थिव ॥ ३.२०५.१५ ॥
राजाने प्रजेचे रक्षण केले पाहिजे; तू त्यांचे रक्षण करण्यास योग्य आहेस. हे पार्थिवा, निश्चिंत होऊन तप करणे मला शक्य नाही.
3.205.16
ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु ।
समुद्रवालुकापूर्ण उज्जालक इति स्मृतः।
बहुयोजनविस्तीर्णो बहुयोजनमायतः ॥ ३.२०५.१६ ॥
माझ्या आश्रमाजवळ, सपाट वाळवंटात, समुद्राच्या वाळूने भरलेले 'उज्जालक' नावाचे स्थान आहे; ते अनेक योजने रुंद आणि अनेक योजने लांब आहे.
3.205.17
तत्र रौद्रो दानवेन्द्रो महावीर्यपराक्रमः ।
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर्नाम सुदारुणः।
अन्तर्भूमिगतो राजन्वसत्यमितविक्रमः ॥ ३.२०५.१७ ॥
तेथे मधु व कैटभ यांचा पुत्र धुंधु नावाचा भयंकर दानवेंद्र राहतो; तो महापराक्रमी व महाबलशाली आहे. हे राजा, तो अत्यंत दारुण आहे; पृथ्वीच्या आत लपून राहतो, त्याचा पराक्रम अमर्याद आहे.
3.205.18
तं निहत्य महाराज वनं त्वं गन्तुमर्हसि ॥ ३.२०५.१८ ॥
हे महाराजा, त्याला ठार मारल्यानंतरच तू वनात जाण्यास योग्य आहेस.
3.205.19
शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम् ।
त्रिदशानां विनाशाय लोकानां चापि पार्थिव ॥ ३.२०५.१९ ॥
लोकांच्या विनाशासाठी कठोर तपाचा आश्रय घेऊन तो निजला आहे. हे राजा, देवांच्या आणि लोकांच्या विनाशासाठीही.
3.205.20
अवध्यो दैवतानां हि दैत्यानामथ रक्षसाम् ।
नागानामथ यक्षाणां गन्धर्वाणां च सर्वशः।
अवाप्यस वरं राजन्सर्वलोकपितामहात् ॥ ३.२०५.२० ॥
देव, दैत्य, राक्षस, नाग, यक्ष आणि गंधर्व यांच्याकडून तो सर्वथा अवध्य आहे. हे राजा, सर्वलोकपितामहाकडून तुम्ही हा वर प्राप्त केला आहे.
3.205.21
तं विनाशय भद्रं ते मा ते बुद्धिरतोऽन्यथा ।
प्राप्स्यसे महतीं कीर्तिं शाश्वतीमव्ययां ध्रुवाम् ॥ ३.२०५.२१ ॥
त्याचा नाश कर, तुझे कल्याण असो. तुझी बुद्धी याहून वेगळी होऊ नये. तू महान, शाश्वत, अविनाशी आणि स्थिर कीर्ती प्राप्त करशील.
3.205.22
क्रूरस्य तस्य स्वपतो वालुकान्तर्हितस्य च ।
संवत्सरस्य पर्यन्ते निःश्वासः संप्रवर्तते ॥ ३.२०५.२२ ॥
तो क्रूर झोपलेला असताना, वाळूत लपलेला असताना, एका वर्षाच्या शेवटी त्याचा नि:श्वास सुरू होतो.
3.205.23
यदा तदा भूश्चलति सशैलवनकानना ।
तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् ॥ ३.२०५.२३ ॥
तेव्हा पर्वत, वने आणि उपवनांसह पृथ्वी कंप पावते. त्याच्या नि:श्वासाच्या वाऱ्याने मोठी धूळ उडते.
3.205.24
आदित्यरथमाश्रित्य सप्ताहं भूमिकम्पनम् ।
सविस्फुलिङ्गं सज्वालं धूममिश्रं सुदारुणम् ॥ ३.२०५.२४ ॥
सूर्यरथाचा आश्रय घेऊन सात दिवस भूकंप होतो, ठिणग्या, ज्वाळा आणि धुराने मिसळलेला तो अत्यंत भयंकर असतो.
3.205.25
तेन राजन्न शक्नोमि तस्मिन्स्तातुं स्वआंश्रमे ॥ ३.२०५.२५ ॥
हे राजा, त्यामुळे मी आपल्या आश्रमात राहू शकत नाही.
3.205.26
तं विनाशय राजेन्द्र लोकानां हितकाम्यया ।
लकाः स्वस्था भविष्यन्ति तस्मिन्विनिहतेऽसुरे ॥ ३.२०५.२६ ॥
हे राजेंद्रा, लोकांच्या हिताच्या इच्छेने त्याचा नाश कर; तो असुर मारला गेल्यावर लोक सुखी होतील.
3.205.27
धुन्धुनामानमत्युग्रं दानवं धोरविग्रहम् ।
समरे धोरतुमुले विनाशय महेषुणा ॥ ३.२०५.२७ ॥
धुंधु नावाच्या अत्यंत उग्र, भयंकर रूपाच्या दानवाचा त्या घोर, गोंधळाच्या युद्धात महाबाणाने नाश कर.
3.205.28
त्वं हि तस्य विनाशाय पर्याप्त इति मे मतिः ।
तेजसा तव तेजश्च विष्णुराप्यायविष्यति ॥ ३.२०५.२८ ॥
त्याचा नाश करण्यास तूच समर्थ आहेस असे माझे मत आहे; तुझ्या तेजाने विष्णूही तुझे तेज वाढवतील.
3.205.29
विष्णुना च वरो दत्तः पूर्वं मम महीपते ॥ ३.२०५.२९ ॥
आणि हे महीपती, पूर्वी विष्णूने मला एक वर दिला होता.
3.205.30
यस्तं महासुरं रौद्रं वधिष्यति महीपतिः ।
तेजस्तद्वैष्णवमिति प्रवेक्ष्यति दुरासदम् ॥ ३.२०५.३० ॥
जो राजा त्या महाभयंकर असुराचा वध करील, त्याच्यामध्ये विष्णूचे ते दुर्धर्ष तेज प्रवेश करील.
3.205.31
तत्तेजस्त्वंसमाधाय राजेन्द्र भुवि दुःसहम् ।
तं निषूदय संदिष्टो दैत्यं रौद्रपराक्रमम् ॥ ३.२०५.३१ ॥
हे राजेंद्रा! पृथ्वीवर दुःसह असे ते तेज धारण करून, आज्ञा मिळालेला तू भयंकर पराक्रमी त्या दैत्याचा संहार कर.
3.205.32
न हि धुन्धुर्महातेजास्तेजसाऽल्पेन शक्यते ।
निर्दग्धुं पृथिवीपाल स हि वर्षशतैरपि ॥ ३.२०५.३२ ॥
हे पृथ्वीपाला! महातेजस्वी धुंधूला अल्प तेजाने जाळता येत नाही; तो शेकडो वर्षांतही तसा जाळला जाऊ शकत नाही.