મહાભારત · અધ્યાય 3.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.207.1
धुन्धुर्नाम महाराज तयोः पुत्रो महाद्युतिः ।
स तपोऽतप्यत महन्महावीर्यपराक्रमः ॥ ३.२०७.१ ॥
હે મહારાજ, તેમનો ધુંધુ નામનો મહાતેજસ્વી પુત્ર હતો. મહાવીર્ય અને મહાપરાક્રમી તેણે મહાન તપ કર્યું.
3.207.2
अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसंततः ।
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम् ॥ ३.२०७.२ ॥
તે એક પગે ઊભો રહ્યો; કૃશ અને નસોથી ભરેલા શરીરવાળો. પ્રસન્ન થયેલા બ્રહ્માએ તેને વર આપ્યો, અને તેણે તે પ્રભુ પાસેથી વર માગ્યો.
3.207.3
देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् ।
अवध्योऽहं भवेयं वै वर एष वृतो मया ॥ ३.२०७.३ ॥
"દેવ, દાનવ, યક્ષ, સર્પ, ગંધર્વ અને રાક્ષસોથી હું અવધ્ય થાઉં—આ જ વર મેં પસંદ કર્યો છે."
3.207.4
एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पितामहः ।
स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृष्ट्वा जगाम ह ॥ ३.२०७.४ ॥
"એમ જ થાઓ, જા" એમ પિતામહે તેને કહ્યું. એમ કહેવાયેલો તે માથાથી તેમના ચરણોને સ્પર્શ કરીને ચાલ્યો ગયો.
3.207.5
सतु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महवीर्यपराक्रमः ।
अनुस्मरन्पितृवधं द्रुतं विष्णुमुपागमत् ॥ ३.२०७.५ ॥
તે ધુંધુએ તે વર મેળવીને, મહાવીર્ય અને મહાપરાક્રમી થઈને, પિતાના વધનું સ્મરણ કરતાં ઝડપથી વિષ્ણુ પાસે ગયો.
3.207.6
सतु देवान्सगन्धर्वाञ्जित्वा धुन्धुरमर्षणः ।
बबाध सर्वानसकृद्विष्णुं देवांश्च वै भृशम् ॥ ३.२०७.६ ॥
તે અસહિષ્ણુ ધુંધુએ ગંધર્વો સહિત દેવોને જીતીને વારંવાર સૌને, વિષ્ણુને અને દેવોને અત્યંત પીડા આપી.
3.207.7
समुद्रवालुकापूर्णे उज्जानक इति स्मृते ।
आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ।
बाधतेस्म परं शक्त्या तमुदङ्काश्रमं विभो ॥ ३.२०७.७ ॥
દરિયાની રેતીથી ભરેલા, ઉજ્જાનક તરીકે ઓળખાતા તે પ્રદેશમાં આવીને તે દુષ્ટાત્મા, હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હે વિભો, પોતાની શક્તિથી ઉદંકના આશ્રમને અત્યંત પીડતો.
3.207.8
अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितस्तथा ।
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर्भीमपराक्रमः ॥ ३.२०७.८ ॥
ત્યાં ભૂમિની અંદર ગયેલો અને રેતીમાં છુપાયેલો, મધુ અને કૈટભનો પુત્ર ધુંધુ, ભયંકર પરાક્રમી.
3.207.9
शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपाश्रितः ।
उदङ्कस्याश्रमाभ्याशे निःश्वसन्पावकार्चिषः ॥ ३.२०७.९ ॥
લોકોના વિનાશ માટે તપોબળનો આશ્રય લઈને, ઉદંકના આશ્રમની નજીક અગ્નિની જ્વાળા જેવા નિઃશ્વાસ છોડતો તે સૂતો રહેતો.
3.207.10
एतस्मिन्नेव काले तु राजा सबलवाहनः ।
कुवलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम् ॥ ३.२०७.१० ॥
એ જ સમયે સેના અને વાહનો સહિત રાજા કુવલાશ્વ, નરપતિ, બળવાન યોદ્ધાઓ સાથે આવ્યો.
3.207.11
सहस्रैरेकविंशत्या पुत्राणामरिमर्दनः ।
प्रायादुदङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य वधाय वै ॥ ३.२०७.११ ॥
શત્રુઓનું મર્દન કરનાર તે રાજા, એકવીસ હજાર પુત્રો સાથે, ઉદંકને લઈને ધુંધુના વધ માટે નીકળ્યો.
3.207.12
तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः ।
उदङ्कस् नियोगेन लोकानां हितकाम्यया ॥ ३.२०७.१२ ॥
ત્યારે ભગવાન વિષ્ણુ, પ્રભુ, પોતાના તેજથી તેનામાં (ઉદંકમાં) પ્રવેશ્યા, લોકોના હિતની ઇચ્છાથી, ઉદંકની આજ્ઞાથી.
3.207.13
तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् ।
एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति ॥ ३.२०७.१३ ॥
તે અજેય ચાલ્યા ગયા પછી આકાશમાં મહાન શબ્દ થયો: આ શ્રીમાન રાજપુત્ર ધુંધુમાર થશે.
3.207.14
दिव्यैश्च पुष्पैस्तं देवाः समन्तात्पर्यवाकिरन् ।
देवदुन्दुभयश्चापि नेदुः स्वयमनीरिताः ॥ ३.२०७.१४ ॥
દેવોએ ચારે બાજુથી તેમના પર દિવ્ય પુષ્પોની વૃષ્ટિ કરી; દેવદુંદુભિઓ આપમેળે વાગી ઊઠી.
3.207.15
शीतश्च वायुः प्रववौ प्रयाणे तस्य धीमतः ।
विपांसुलां महीं कुर्वन्ववर्ष च सुरेश्वरः।
प्रदक्षिणाश्चाप्यभवन्वन्यास्तं समृगद्विजाः ॥ ३.२०७.१५ ॥
તે ધીમાનના પ્રયાણ સમયે શીતળ પવન વાયો; દેવેશ્વરે પૃથ્વીને ધૂળરહિત કરતાં વર્ષા કરી; વનનાં મૃગ અને પક્ષીઓ તેમની પ્રદક્ષિણા કરવા લાગ્યાં.
3.207.16
अन्तरिक्षे विमानानि देवतानां युधिष्ठिर ।
तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर्यत्र महासुरः ॥ ३.२०७.१६ ॥
હે યુધિષ્ઠિર! આકાશમાં દેવોના વિમાનો દેખાયાં; જ્યાં મહાસુર ધુંધુ હતો ત્યાં જ તે દેખાયાં.
3.207.17
कुवलाश्वस्य धुन्योश्च युद्धकौतूहलान्विताः ।
देवगन्धर्वसहिताः समवैक्षन्महर्षयः ॥ ३.२०७.१७ ॥
કુવલાશ્વ અને ધુંધુના યુદ્ધના કૌતુકથી ભરેલા મહર્ષિઓ દેવો અને ગંધર્વો સાથે તે જોવા લાગ્યા.
3.207.18
नारायणेन कौरव्य तेजसाऽऽप्यायितस्तदा ।
स गतो नृपतिः क्षिप्रं पुत्रैस्तैः सर्वतो दिशम् ॥ ३.२०७.१८ ॥
હે કૌરવ! ત્યારે નારાયણના તેજથી બળવાન થયેલા તે રાજા પોતાના પુત્રો સાથે તરત જ ચારે દિશાઓ તરફ ગયા.
3.207.19
अर्णवं स्वानयामास कुवलाश्वो महीपतिः ।
हितार्तं सर्वलोकानामुदङ्कस्य वशे स्थितः ॥ ३.२०७.१९ ॥
સર્વ લોકોના હિત માટે પીડિત અને ઉદંકના વશમાં રહેલા રાજા કુવલાશ્વે પોતાને માટે સમુદ્રને બોલાવ્યો.
3.207.20
कुवलाश्वस् पुत्रैश्च तस्मिन्वै वालुकार्णवे ।
सप्तभिर्दिवसैः स्वात्वा दृष्टो धुन्धुर्महाबलः ॥ ३.२०७.२० ॥
કુવલાશ્વ અને તેના પુત્રોએ એ રેતીના સમુદ્રમાં સાત દિવસ સ્નાન કરીને મહાબલી ધુંધુને જોયો.
3.207.21
आसीद्धोरं वपुस्तस्य वालुकान्तर्हितं महत् ।
दीप्यमानं यथा सूर्यस्तेजसा भरतर्षभ ॥ ३.२०७.२१ ॥
હે ભરતર્ષભ, રેતીમાં છુપાયેલું તેનું ભયંકર અને વિશાળ શરીર સૂર્યની જેમ તેજથી ઝળહળતું હતું.
3.207.22
ततो धुन्धुर्महाराज दिशमावृत्य पश्चिमाम् ।
सुप्तोऽभूद्राजशार्दूल कालानलसमद्युतिः ॥ ३.२०७.२२ ॥
પછી, હે મહારાજ, હે રાજશાર્દૂલ, ધુંધુ પશ્ચિમ દિશાને આવરીને સૂતો હતો; તેની કાંતિ કાળાગ્નિ સમાન હતી.
3.207.23
कुवलाश्वस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारितः ।
अभिद्रुतः शरैस्तीक्ष्णैर्गदाभिर्मुसलैरपि ॥ ३.२०७.२३ ॥
કુવલાશ્વના પુત્રોએ તેને ચારે બાજુથી ઘેરી લીધો અને તીક્ષ્ણ બાણો, ગદાઓ અને મુસળોથી તેના પર હુમલો કર્યો.
3.207.24
प्टसैः परिधैः प्रासैः खङ्गैश् विमलैः शितैः ।
सवध्यमानः संक्रुद्धः समुत्तस्थौ महाबलः ॥ ३.२०७.२४ ॥
પટ્ટિશ, પરિઘ, પ્રાસ અને નિર્મળ તીક્ષ્ણ ખડ્ગોથી પ્રહાર પામીને મહાબલી ક્રોધે ભરાઈને ઊભો થયો.
3.207.25
क्रुद्धश्चाभक्षयत्तेषां शस्त्राणि विविधानि च ।
आस्याद्वमन्पावकं स संवर्तकसमं तदा ॥ ३.२०७.२५ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેમણે તેમનાં વિવિધ શસ્ત્રો ગળી લીધાં; મુખમાંથી અગ્નિ ઓકતા તેઓ ત્યારે સંવર્તક અગ્નિ સમાન થયા.
3.207.26
तान्सर्वान्नृपतेः पुत्रानदहत्स्वेन तेजसा ।
मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव ॥ ३.२०७.२६ ॥
ક્રોધે ભરાઈને તેમણે પોતાના તેજથી રાજાના તે સર્વ પુત્રોને બાળી નાખ્યા; મુખમાંથી ઉત્પન્ન અગ્નિથી જાણે તેઓ લોકોને ઉથલાવી રહ્યા હતા.
3.207.27
क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिलः प्रभुः ।
सगरस्यात्मजान्क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.२०७.२७ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, પૂર્વે કપિલ પ્રભુએ ક્ષણમાં ક્રોધે ભરાઈને સગરના પુત્રોને બાળ્યા હતા, તેમ એ અદ્ભુત બન્યું.
3.207.28
तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम ।
तं प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम्।
आससाद महातेजाः कुवलाश्वो महीपतिः ॥ ३.२०७.२८ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ક્રોધાગ્નિથી બળી ગયેલાઓ વચ્ચે, ત્યારે મહાતેજસ્વી કુવલાશ્વ રાજા જાગેલા તે મહાત્મા પાસે પહોંચ્યા — જાણે બીજો કુંભકર્ણ.
3.207.29
तस्य वारिमहाराज सुस्राव बहु देहतः ।
तत्तदापीयतेतेजो राज्ञा वारिमयं नृप ॥ ३.२०७.२९ ॥
હે મહારાજ, તેના શરીરમાંથી ઘણું પાણી વહ્યું; હે નૃપ, ત્યારે રાજાએ એ જલમય તેજ પી લીધું.
3.207.30
योगी योगेन सृष्टं स समयित्वा च वारिणा ।
ब्रह्मास्त्रेण ततो राजा दैत्यंक्रूरपराक्रमम्।
ददाह भरतश्रेष्ठ सर्वलोकभवाय वै ॥ ३.२०७.३० ॥
યોગીએ યોગથી સર્જેલી એ અગ્નિને જળથી શાંત કરી; પછી રાજાએ બ્રહ્માસ્ત્રથી ક્રૂર પરાક્રમી એ દૈત્યને બાળી નાખ્યો — હે ભરતશ્રેષ્ઠ, સર્વ લોકના કલ્યાણ માટે.
3.207.31
सोऽस्त्रेण दग्ध्वा राजर्षिः कुवलाश्वो महासुरम् ।
सुरशत्रुममित्रघ्नस्त्रैलोक्येश इवापरः ॥ ३.२०७.३१ ॥
તેણે અસ્ત્રથી તે મહાસુરને બાળી નાખ્યો. દેવશત્રુ અને શત્રુસંહારક તે રાજર્ષિ જાણે ત્રિલોકનો બીજો સ્વામી હોય તેમ થયો.
3.207.32
धुन्धोर्वधात्तदा राजा कुवलाश्वो महामनाः ।
धुन्धुमार इतिख्यातो नाम्ना समभवत्ततः ॥ ३.२०७.३२ ॥
ધુંધુના વધને કારણે ઉદાર મનના રાજા કુવલાશ્વ ત્યારથી ધુંધુમાર નામે પ્રસિદ્ધ થયા.
3.207.33
प्रीतैश्च त्रेदशैः सर्वैर्महर्षिमसितैस्तदा ।
परं वृणीष्वत्युक्तः स प्राञ्जलिः प्रणतस्तदा।
अतीव मुदितो राजन्निदंवचनमब्रवीत् ॥ ३.२०७.३३ ॥
ત્યારે દેવો, સર્વ મહર્ષિઓ અને અસિત પ્રસન્ન થઈને બોલ્યા, 'શ્રેષ્ઠ વર માગ'. ત્યારે હાથ જોડી નમેલો તે અત્યંત હર્ષિત થઈને, હે રાજન, આ વચન બોલ્યો.
3.207.34
दद्यां वित्तं द्विजाग्र्येभ्यः शत्रूणां चापि दुर्जयः ।
सख्यं च विष्णुना मे स्याद्भूतेष्वद्रोह एव च।
धर्मे रतिश् सततं स्वर्गे वासस्तथाऽक्षयः ॥ ३.२०७.३४ ॥
હું શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને ધન આપું, શત્રુઓથી અજેય રહું, વિષ્ણુ સાથે મારી મૈત્રી હો, પ્રાણીઓ પ્રત્યે અદ્રોહ હો, સદા ધર્મમાં મારી રુચિ હો અને સ્વર્ગમાં અક્ષય વાસ હો.
3.207.35
तथाऽस्त्विति ततो देवैः प्रीतैरुक्तः स पार्थिवः ।
ऋषिभिश्च सगन्धर्वैरुदङ्केन च धीमता ॥ ३.२०७.३५ ॥
'તથાસ્તુ' એમ ત્યારે પ્રસન્ન દેવો, ઋષિઓ, ગંધર્વો અને બુદ્ધિમાન ઉદ્દંકે તે રાજાને કહ્યું.
3.207.36
संभाष्य चैनं विविधैराशीर्वादैस्ततो नृषम् ।
देवा महर्षयश्चापि स्वानि स्तानानि भेजिरे ॥ ३.२०७.३६ ॥
પછી તે રાજા સાથે અનેક આશીર્વાદો સાથે વાત કરીને દેવો અને મહર્ષિઓ પોતપોતાના સ્થાને ગયા.
3.207.37
तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा युधिष्ठिर तदाऽभवन् ।
दृढाश्वः कपिलाश्वश्च भद्राश्वश्चैव भारत ॥ ३.२०७.३७ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, ત્યારે તેને બાકી રહેલા ત્રણ પુત્રો થયા — હે ભારત, દૃઢાશ્વ, કપિલાશ્વ અને ભદ્રાશ્વ.
3.207.38
तेभ्यः परम्परा राजन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
वंशस्य सुमहाभाग राज्ञाममिततेजसाम् ॥ ३.२०७.३८ ॥
હે રાજન, તેમનાથી મહાત્મા ઇક્ષ્વાકુઓની પરંપરા ચાલી — હે પરમ ભાગ્યશાળી, અમિત તેજસ્વી રાજાઓનો વંશ.
3.207.39
एवंसं निहतस्तेन कुवलाश्वेन सत्तम ।
धुन्धुर्नाम महादैत्यो मधुकैटभयोः सुतः ॥ ३.२०७.३९ ॥
હે સત્તમ, આ રીતે તેના દ્વારા કુવલાશ્વે મારી નાખ્યો — મધુ અને કૈટભનો પુત્ર ધુંધુ નામનો મહાદૈત્ય.
3.207.40
कुवलाश्वश्च नृपतिर्धुन्धुमार इति स्मृतः ।
नाम्ना च गुणयुक्तेन तदाप्रभृति सोऽभवत् ॥ ३.२०७.४० ॥
અને રાજા કુવલાશ્વ ત્યારથી ગુણયુક્ત નામથી ધુંધુમાર તરીકે ઓળખાયા.
3.207.41
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
धौन्धुमारमुपाख्यानं प्रथितं यस्य कर्मणा ॥ ३.२०७.४१ ॥
તમે મને જે પૂછ્યું તે બધું તમને કહેવાયું — પોતાના કર્મથી પ્રસિદ્ધ ધૌંધુમારનો આ ઉપાખ્યાન.
3.207.42
इदं तु पुण्यमाख्यानं विष्णोः समनुकीर्तनम् ।
शृणुयाद्यः स धर्मात्मा पुत्रवांश्च भवेन्नरः ॥ ३.२०७.४२ ॥
આ પુણ્ય ઉપાખ્યાન વિષ્ણુનું કીર્તન છે — તેને સાંભળનાર મનુષ્ય ધર્માત્મા અને પુત્રવાન થાય છે.
3.207.43
आयुष्मान्भूतिमांश्चैव श्रुत्वा भवति पर्वसु ।
न च व्याधिभंयकिंचित्प्राप्नोति विगतज्वरः ॥ ३.२०७.४३ ॥
પર્વના દિવસોમાં જે આ સાંભળે છે તે દીર્ઘાયુ અને સમૃદ્ધ થાય છે; તેને રોગનો જરા પણ ભય રહેતો નથી, અને તે તાવરહિત થાય છે.