महाभारत · अध्याय 3.207
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.207.1
धुन्धुर्नाम महाराज तयोः पुत्रो महाद्युतिः ।
स तपोऽतप्यत महन्महावीर्यपराक्रमः ॥ ३.२०७.१ ॥
हे महाराजा, त्यांचा धुंधु नावाचा महातेजस्वी पुत्र होता. महावीर्य आणि महापराक्रमी त्याने महान तपश्चर्या केली.
3.207.2
अतिष्ठदेकपादेन कृशो धमनिसंततः ।
तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो वरं वव्रे स च प्रभुम् ॥ ३.२०७.२ ॥
तो एका पायावर उभा राहिला; कृश आणि सर्वत्र शिरा उठलेल्या शरीराचा. प्रसन्न झालेल्या ब्रह्माने त्याला वर दिला, आणि त्याने त्या प्रभूकडून वर निवडला.
3.207.3
देवदानवयक्षाणां सर्पगन्धर्वरक्षसाम् ।
अवध्योऽहं भवेयं वै वर एष वृतो मया ॥ ३.२०७.३ ॥
"देव, दानव, यक्ष, सर्प, गंधर्व आणि राक्षस यांच्याकडून मी अवध्य व्हावे—हाच वर मी निवडला आहे."
3.207.4
एवं भवतु गच्छेति तमुवाच पितामहः ।
स एवमुक्तस्तत्पादौ मूर्ध्ना स्पृष्ट्वा जगाम ह ॥ ३.२०७.४ ॥
"असेच होवो, जा" असे पितामहाने त्याला सांगितले. असे सांगितल्यावर त्याने मस्तकाने त्यांच्या चरणांना स्पर्श केला आणि तो निघून गेला.
3.207.5
सतु धुन्धुर्वरं लब्ध्वा महवीर्यपराक्रमः ।
अनुस्मरन्पितृवधं द्रुतं विष्णुमुपागमत् ॥ ३.२०७.५ ॥
तो धुंधु तो वर मिळवून, महावीर्य आणि महापराक्रमी होऊन, पित्याच्या वधाचे स्मरण करत तातडीने विष्णूकडे गेला.
3.207.6
सतु देवान्सगन्धर्वाञ्जित्वा धुन्धुरमर्षणः ।
बबाध सर्वानसकृद्विष्णुं देवांश्च वै भृशम् ॥ ३.२०७.६ ॥
तो असहिष्णु धुंधु गंधर्वांसह देवांना जिंकून वारंवार सर्वांना, विष्णूला आणि देवांना अत्यंत पीडा देऊ लागला.
3.207.7
समुद्रवालुकापूर्णे उज्जानक इति स्मृते ।
आगम्य च स दुष्टात्मा तं देशं भरतर्षभ।
बाधतेस्म परं शक्त्या तमुदङ्काश्रमं विभो ॥ ३.२०७.७ ॥
समुद्रवाळूने भरलेल्या, उज्जानक नावाने ओळखल्या जाणाऱ्या त्या प्रदेशात येऊन तो दुष्टात्मा, हे भरतश्रेष्ठा, हे विभो, आपल्या शक्तीने उदंकाच्या आश्रमाला अतिशय त्रास देत असे.
3.207.8
अन्तर्भूमिगतस्तत्र वालुकान्तर्हितस्तथा ।
मधुकैटभयोः पुत्रो धुन्धुर्भीमपराक्रमः ॥ ३.२०७.८ ॥
तेथे भूमीच्या आत गेलेला आणि वाळूत लपलेला, मधु व कैटभाचा पुत्र धुंधू, भयंकर पराक्रमी.
3.207.9
शेते लोकविनाशाय तपोबलमुपाश्रितः ।
उदङ्कस्याश्रमाभ्याशे निःश्वसन्पावकार्चिषः ॥ ३.२०७.९ ॥
लोकांच्या विनाशासाठी तपोबलाचा आश्रय घेऊन, उदंकाच्या आश्रमाजवळ अग्निज्वालांसारखे श्वास सोडत तो पडून राहिला.
3.207.10
एतस्मिन्नेव काले तु राजा सबलवाहनः ।
कुवलाश्वो नरपतिरन्वितो बलशालिनाम् ॥ ३.२०७.१० ॥
याच वेळी सैन्य व वाहनांसह राजा कुवलाश्व, नरपती, बलवान योद्ध्यांसह आला.
3.207.11
सहस्रैरेकविंशत्या पुत्राणामरिमर्दनः ।
प्रायादुदङ्कसहितो धुन्धोस्तस्य वधाय वै ॥ ३.२०७.११ ॥
शत्रूंचे मर्दन करणारा तो राजा एकवीस हजार पुत्रांसह, उदंकाला सोबत घेऊन, धुंधूच्या वधासाठी निघाला.
3.207.12
तमाविशत्ततो विष्णुर्भगवांस्तेजसा प्रभुः ।
उदङ्कस् नियोगेन लोकानां हितकाम्यया ॥ ३.२०७.१२ ॥
तेव्हा भगवान विष्णू, प्रभू, आपल्या तेजाने त्याच्यात (उदंकात) प्रविष्ट झाले, लोकांच्या कल्याणाच्या इच्छेने, उदंकाच्या आज्ञेनुसार.
3.207.13
तस्मिन्प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महानभूत् ।
एष श्रीमान्नृपसुतो धुन्धुमारो भविष्यति ॥ ३.२०७.१३ ॥
तो दुर्धर्ष निघून गेल्यावर आकाशात एक मोठा आवाज झाला: हा तेजस्वी राजपुत्र धुंधुमार होईल.
3.207.14
दिव्यैश्च पुष्पैस्तं देवाः समन्तात्पर्यवाकिरन् ।
देवदुन्दुभयश्चापि नेदुः स्वयमनीरिताः ॥ ३.२०७.१४ ॥
देवांनी सर्व बाजूंनी त्याच्यावर दिव्य पुष्पांचा वर्षाव केला; देवदुंदुभी आपोआप वाजल्या.
3.207.15
शीतश्च वायुः प्रववौ प्रयाणे तस्य धीमतः ।
विपांसुलां महीं कुर्वन्ववर्ष च सुरेश्वरः।
प्रदक्षिणाश्चाप्यभवन्वन्यास्तं समृगद्विजाः ॥ ३.२०७.१५ ॥
त्या बुद्धिमानाच्या प्रयाणाच्या वेळी शीतल वारा वाहू लागला; देवेश्वराने पृथ्वी धूळविरहित करत वर्षाव केला; वनातील मृग आणि पक्षी त्याला प्रदक्षिणा घालू लागले.
3.207.16
अन्तरिक्षे विमानानि देवतानां युधिष्ठिर ।
तत्रैव समदृश्यन्त धुन्धुर्यत्र महासुरः ॥ ३.२०७.१६ ॥
हे युधिष्ठिरा! आकाशात देवांची विमाने दिसू लागली; जिथे महासुर धुंधू होता तिथेच ती दिसली.
3.207.17
कुवलाश्वस्य धुन्योश्च युद्धकौतूहलान्विताः ।
देवगन्धर्वसहिताः समवैक्षन्महर्षयः ॥ ३.२०७.१७ ॥
कुवलाश्व आणि धुंधू यांच्या युद्धाच्या कुतूहलाने भरलेले महर्षी देव व गंधर्वांसह ते पाहू लागले.
3.207.18
नारायणेन कौरव्य तेजसाऽऽप्यायितस्तदा ।
स गतो नृपतिः क्षिप्रं पुत्रैस्तैः सर्वतो दिशम् ॥ ३.२०७.१८ ॥
हे कौरवा! तेव्हा नारायणाच्या तेजाने बलवान झालेला तो राजा आपल्या पुत्रांसह लवकरच सर्व दिशांना गेला.
3.207.19
अर्णवं स्वानयामास कुवलाश्वो महीपतिः ।
हितार्तं सर्वलोकानामुदङ्कस्य वशे स्थितः ॥ ३.२०७.१९ ॥
सर्व लोकांच्या हितासाठी पीडित आणि उदंकाच्या वशात असलेल्या कुवलाश्वाने स्वतःसाठी समुद्राला आणविले.
3.207.20
कुवलाश्वस् पुत्रैश्च तस्मिन्वै वालुकार्णवे ।
सप्तभिर्दिवसैः स्वात्वा दृष्टो धुन्धुर्महाबलः ॥ ३.२०७.२० ॥
कुवलाश्व आणि त्याच्या पुत्रांनी त्या वाळूच्या समुद्रात सात दिवस स्नान करून महाबलवान धुंधूला पाहिले.
3.207.21
आसीद्धोरं वपुस्तस्य वालुकान्तर्हितं महत् ।
दीप्यमानं यथा सूर्यस्तेजसा भरतर्षभ ॥ ३.२०७.२१ ॥
हे भरतर्षभ, वाळूत लपलेले त्याचे भयंकर आणि प्रचंड शरीर सूर्याप्रमाणे तेजाने तळपत होते.
3.207.22
ततो धुन्धुर्महाराज दिशमावृत्य पश्चिमाम् ।
सुप्तोऽभूद्राजशार्दूल कालानलसमद्युतिः ॥ ३.२०७.२२ ॥
नंतर, हे महाराज, हे राजशार्दूला, धुंधू पश्चिम दिशा व्यापून निजला होता; त्याची कांती कालाग्नीसारखी होती.
3.207.23
कुवलाश्वस्य पुत्रैस्तु सर्वतः परिवारितः ।
अभिद्रुतः शरैस्तीक्ष्णैर्गदाभिर्मुसलैरपि ॥ ३.२०७.२३ ॥
कुवलाश्वाच्या पुत्रांनी त्याला सर्व बाजूंनी घेरले आणि तीक्ष्ण बाण, गदा आणि मुसळांनी त्याच्यावर हल्ला केला.
3.207.24
प्टसैः परिधैः प्रासैः खङ्गैश् विमलैः शितैः ।
सवध्यमानः संक्रुद्धः समुत्तस्थौ महाबलः ॥ ३.२०७.२४ ॥
पट्टिश, परिघ, प्रास आणि निर्मळ तीक्ष्ण खड्ग यांनी मारला जात असलेला महाबलवान संतप्त होऊन उठून उभा राहिला.
3.207.25
क्रुद्धश्चाभक्षयत्तेषां शस्त्राणि विविधानि च ।
आस्याद्वमन्पावकं स संवर्तकसमं तदा ॥ ३.२०७.२५ ॥
क्रुद्ध होऊन त्यांनी त्यांची विविध शस्त्रे गिळून टाकली; तोंडातून अग्नी ओकत ते तेव्हा संवर्तक अग्नीसमान झाले.
3.207.26
तान्सर्वान्नृपतेः पुत्रानदहत्स्वेन तेजसा ।
मुखजेनाग्निना क्रुद्धो लोकानुद्वर्तयन्निव ॥ ३.२०७.२६ ॥
क्रुद्ध होऊन त्यांनी आपल्या तेजाने राजाच्या त्या सर्व पुत्रांना जाळून टाकले; मुखातून उत्पन्न झालेल्या अग्नीने जणू ते लोकांना उलथवत होते.
3.207.27
क्षणेन राजशार्दूल पुरेव कपिलः प्रभुः ।
सगरस्यात्मजान्क्रुद्धस्तदद्भुतमिवाभवत् ॥ ३.२०७.२७ ॥
हे राजशार्दूला, पूर्वी कपिल प्रभूंनी क्षणार्धात क्रुद्ध होऊन सगराच्या पुत्रांना जाळले होते, तसे ते अद्भुत झाले.
3.207.28
तेषु क्रोधाग्निदग्धेषु तदा भरतसत्तम ।
तं प्रबुद्धं महात्मानं कुम्भकर्णमिवापरम्।
आससाद महातेजाः कुवलाश्वो महीपतिः ॥ ३.२०७.२८ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, क्रोधाग्नीने जळलेल्यांमध्ये तेव्हा महातेजस्वी कुवलाश्व राजा जागृत झालेल्या त्या महात्म्याजवळ, जणू दुसरा कुंभकर्णच, आला.
3.207.29
तस्य वारिमहाराज सुस्राव बहु देहतः ।
तत्तदापीयतेतेजो राज्ञा वारिमयं नृप ॥ ३.२०७.२९ ॥
हे महाराजा, त्याच्या देहातून पुष्कळ पाणी वाहू लागले; हे नृपा, तेव्हा राजाने ते जलमय तेज प्राशन केले.
3.207.30
योगी योगेन सृष्टं स समयित्वा च वारिणा ।
ब्रह्मास्त्रेण ततो राजा दैत्यंक्रूरपराक्रमम्।
ददाह भरतश्रेष्ठ सर्वलोकभवाय वै ॥ ३.२०७.३० ॥
योग्याने योगाने निर्माण केलेल्या त्या अग्नीला पाण्याने शांत केले; नंतर राजाने ब्रह्मास्त्राने क्रूर पराक्रमी त्या दैत्याला जाळले — हे भरतश्रेष्ठा, सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी.
3.207.31
सोऽस्त्रेण दग्ध्वा राजर्षिः कुवलाश्वो महासुरम् ।
सुरशत्रुममित्रघ्नस्त्रैलोक्येश इवापरः ॥ ३.२०७.३१ ॥
त्याने अस्त्राने त्या महासुराला जाळले. देवशत्रू आणि शत्रुसंहारक तो राजर्षी जणू त्रिलोकांचा दुसरा स्वामी झाला.
3.207.32
धुन्धोर्वधात्तदा राजा कुवलाश्वो महामनाः ।
धुन्धुमार इतिख्यातो नाम्ना समभवत्ततः ॥ ३.२०७.३२ ॥
धुंधूच्या वधामुळे त्या वेळी उदारमनाचा राजा कुवलाश्व पुढे धुंधुमार या नावाने प्रसिद्ध झाला.
3.207.33
प्रीतैश्च त्रेदशैः सर्वैर्महर्षिमसितैस्तदा ।
परं वृणीष्वत्युक्तः स प्राञ्जलिः प्रणतस्तदा।
अतीव मुदितो राजन्निदंवचनमब्रवीत् ॥ ३.२०७.३३ ॥
तेव्हा देव, सर्व महर्षी आणि असित प्रसन्न होऊन म्हणाले, 'उत्तम वर माग'. तेव्हा हात जोडून नमस्कार करणारा तो अत्यंत आनंदित होऊन, हे राजा, हे वचन बोलला.
3.207.34
दद्यां वित्तं द्विजाग्र्येभ्यः शत्रूणां चापि दुर्जयः ।
सख्यं च विष्णुना मे स्याद्भूतेष्वद्रोह एव च।
धर्मे रतिश् सततं स्वर्गे वासस्तथाऽक्षयः ॥ ३.२०७.३४ ॥
मी श्रेष्ठ द्विजांना धन देईन, शत्रूंना अजिंक्य राहीन, विष्णूशी माझी मैत्री असो, प्राण्यांशी अद्रोह असो, सदैव धर्मात माझी आवड असो आणि स्वर्गात अक्षय वास असो.
3.207.35
तथाऽस्त्विति ततो देवैः प्रीतैरुक्तः स पार्थिवः ।
ऋषिभिश्च सगन्धर्वैरुदङ्केन च धीमता ॥ ३.२०७.३५ ॥
'तथास्तु' असे तेव्हा प्रसन्न झालेल्या देव, ऋषी, गंधर्व आणि बुद्धिमान उद्दंक यांनी त्या राजाला म्हटले.
3.207.36
संभाष्य चैनं विविधैराशीर्वादैस्ततो नृषम् ।
देवा महर्षयश्चापि स्वानि स्तानानि भेजिरे ॥ ३.२०७.३६ ॥
नंतर त्या राजाशी विविध आशीर्वादांसह बोलून देव आणि महर्षी आपापल्या स्थानांकडे निघून गेले.
3.207.37
तस्य पुत्रास्त्रयः शिष्टा युधिष्ठिर तदाऽभवन् ।
दृढाश्वः कपिलाश्वश्च भद्राश्वश्चैव भारत ॥ ३.२०७.३७ ॥
हे युधिष्ठिरा, तेव्हा त्याला उरलेले तीन पुत्र झाले — हे भारता, दृढाश्व, कपिलाश्व आणि भद्राश्व.
3.207.38
तेभ्यः परम्परा राजन्निक्ष्वाकूणां महात्मनाम् ।
वंशस्य सुमहाभाग राज्ञाममिततेजसाम् ॥ ३.२०७.३८ ॥
हे राजा, त्यांच्यापासून महात्मा इक्ष्वाकूंची परंपरा चालू झाली — हे परम भाग्यवंता, अमित तेजस्वी राजांचा वंश.
3.207.39
एवंसं निहतस्तेन कुवलाश्वेन सत्तम ।
धुन्धुर्नाम महादैत्यो मधुकैटभयोः सुतः ॥ ३.२०७.३९ ॥
हे सत्तमा, अशा प्रकारे त्याच्याकडून कुवलाश्वाने वध केला — मधु आणि कैटभ यांचा पुत्र धुंधु नावाचा महादैत्य.
3.207.40
कुवलाश्वश्च नृपतिर्धुन्धुमार इति स्मृतः ।
नाम्ना च गुणयुक्तेन तदाप्रभृति सोऽभवत् ॥ ३.२०७.४० ॥
आणि राजा कुवलाश्व तेव्हापासून गुणयुक्त नावाने धुंधुमार म्हणून ओळखला गेला.
3.207.41
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
धौन्धुमारमुपाख्यानं प्रथितं यस्य कर्मणा ॥ ३.२०७.४१ ॥
तू मला जे विचारलेस ते सर्व तुला सांगितले — आपल्या कर्माने प्रसिद्ध झालेला धौंधुमाराचा हा उपाख्यान.
3.207.42
इदं तु पुण्यमाख्यानं विष्णोः समनुकीर्तनम् ।
शृणुयाद्यः स धर्मात्मा पुत्रवांश्च भवेन्नरः ॥ ३.२०७.४२ ॥
हे पुण्य उपाख्यान विष्णूचे कीर्तन आहे — हे ऐकणारा मनुष्य धर्मात्मा आणि पुत्रवान होतो.
3.207.43
आयुष्मान्भूतिमांश्चैव श्रुत्वा भवति पर्वसु ।
न च व्याधिभंयकिंचित्प्राप्नोति विगतज्वरः ॥ ३.२०७.४३ ॥
पर्वांच्या दिवशी जो हे ऐकतो, तो दीर्घायुषी व समृद्ध होतो; त्याला रोगाचे भय थोडेही राहत नाही आणि तो ज्वरमुक्त होतो.