মহাভারত · অধ্যায় 3.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.218.1
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितरावुभौ ।
पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणमब्रवीत् ॥ ३.२१८.१ ॥
সেই দুই গুরুজন মাতা-পিতাকে জানিয়ে ধর্মাত্মা সেই ব্যাধ আবার ব্রাহ্মণকে বললেন।
3.218.2
प्रवृत्तचक्षुर्जातोस्मि संपश्य तपसो बलम् ।
यदर्थमुक्तोसि तया गच्छ त्वं मिथिलामिति ॥ ३.२१८.२ ॥
আমার দৃষ্টি উন্মীলিত হয়েছে, আমি যেন নতুন জন্ম পেয়েছি; তপস্যার শক্তি দেখ। যে কারণে সে তোমাকে বলেছিল, তুমি মিথিলায় যাও।
3.218.3
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया ।
मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२१८.३ ॥
স্বামী-সেবায় নিরত, সংযমী ও সত্যশীলা সেই নারীর কারণে মিথিলায় বসবাসকারী সেই ব্যাধ তোমাকে ধর্ম ব্যাখ্যা করবে।
3.218.4
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत ।
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः ॥ ३.२१८.४ ॥
হে দৃঢ়ব্রত, হে ধর্মজ্ঞ! পতিব্রতা, সত্যবতী, শীলসম্পন্না সেই নারীর বাক্য স্মরণ করে তুমি আমার কাছে গুণবান প্রতীয়মান হচ্ছ।
3.218.5
यत्तया त्वं द्विजश्रेष्ठ नियुक्तो मां प्रति प्रभो ।
दृष्टमेव तया सम्यगेकपत्न्या न संशयः ॥ ३.२१८.५ ॥
হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, হে প্রভু! সে তোমাকে আমার কাছে যে পাঠিয়েছে, সেই একপত্নী নারী যথাযথভাবে দেখেছে, এতে সন্দেহ নেই।
3.218.6
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया ।
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज ॥ ३.२१८.६ ॥
হে বিপ্র! তোমার প্রতি অনুগ্রহের মনে আমি এটি দেখিয়েছি। আমার কথা শোনো, বৎস, হে দ্বিজ; তোমার হিতের জন্য যা বলব।
3.218.7
त्वया न पूजिता माता पिता च द्विजसत्तम ।
अनिसृष्टोसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिनदित ॥ ३.२१८.७ ॥
হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ! তুমি মাতা ও পিতাকে সম্মান করোনি। তাঁদের অনুমতি না নিয়ে, তাঁদের আশীর্বাদ ছাড়াই তুমি গৃহ থেকে চলে গেছ।
3.218.8
वेदोच्चारणकार्यार्थमयुक्तं तत्त्वया कृतम् ।
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धीभूतौ तपस्विनौ ॥ ३.२१८.८ ॥
বেদপাঠের উদ্দেশ্যে তুমি যা করেছ তা অনুচিত। তোমার শোকে সেই বৃদ্ধ তপস্বী দম্পতি অন্ধ হয়ে গেছেন।
3.218.9
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वां धर्मोऽत्यगादयम् ।
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा ॥ ३.२१८.९ ॥
তাঁদের প্রসন্ন করতে যাও, যেন এই ধর্ম তোমাকে অতিক্রম না করে। তুমি তপস্বী, মহাত্মা, এবং সর্বদা ধর্মে নিরত।
3.218.10
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय ।
तौ प्रसाद्य द्विजश्रेष्ठ यच्छ्रेयस्तदवाप्स्यसि ॥ ३.२१८.१० ॥
তোমার এই সবকিছুই নিরর্থক। শীঘ্র সেই দুজনকে সম্পূর্ণ প্রসন্ন করো। হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ! তাঁদের প্রসন্ন করলে তুমি কল্যাণ লাভ করবে।
3.218.11
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि ।
यम्यतामद्यविप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम् ॥ ३.२१८.११ ॥
হে ব্রাহ্মণ! আমাকে বিশ্বাস করো, অন্য কিছু করো না। হে বিপ্রর্ষি! আজ নিজেকে সংযত করো, তোমার কল্যাণের কথা আমি বলছি।
3.218.12
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशयम् ।
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते धर्माचारगुणान्वित ॥ ३.२१८.१२ ॥
তুমি যা বলেছ তা সবই নিঃসন্দেহে সত্য। আমি তোমার প্রতি প্রসন্ন হয়েছি। তোমার মঙ্গল হোক, হে ধর্মাচার ও গুণান্বিত!
3.218.13
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः ।
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ ३.२१८.१३ ॥
তুমি দেবতুল্য, যিনি ধর্ম অনুসরণ করো। এই প্রাচীন, শাশ্বত ও দিব্য (ধর্ম) অসংযত আত্মার মানুষের পক্ষে লাভ করা দুষ্কর।
3.218.14
मातापित्रोः सकाशं हि गत्वात्वं द्विजसत्तम ।
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रंमातापित्रोर्हि पूजनम्।
अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन ॥ ३.२१८.१४ ॥
মাতা-পিতার কাছে গিয়ে, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, আলস্যহীনভাবে শীঘ্রই মাতা-পিতাকে পূজা করো। এর পরে আমি অন্য কোনো ধর্ম দেখি না।
3.218.15
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया ।
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः ॥ ३.२१८.१५ ॥
আমি এখানে সৌভাগ্যক্রমে এসেছি; সৌভাগ্যক্রমে তোমার সঙ্গে মিলিত হয়েছি। জগতে এমন ধর্মপ্রদর্শক মানুষ দুর্লভ।
3.218.16
एकोनरसहस्रेषु धर्मवानविद्यते न वा ।
प्रीतोस्मि तवसत्येन भद्रं ते पुरुषर्षभ ॥ ३.२१८.१६ ॥
হাজার মানুষের মধ্যে কি একজন ধর্মবান থাকে কি না? হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, তোমার সত্যে আমি প্রসন্ন; তোমার মঙ্গল হোক।
3.218.17
पतमानोऽद्यनरके भवताऽस्मि समुद्धृतः ।
भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोसि मयाऽनघ ॥ ३.२१८.१७ ॥
আজ নরকে পড়ে যাচ্ছিলাম, তুমি আমাকে উদ্ধার করলে। এমনই হওয়ার ছিল; তাই তোমাকে দেখেছি, হে নিষ্পাপ।
3.218.18
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा ।
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाऽहं भवता त्विह ॥ ३.२१८.१८ ॥
রাজা যযাতি পতিত হলে যেমন তাঁর দৌহিত্রদের দ্বারা, সজ্জনদের দ্বারা উদ্ধার পেয়েছিলেন, হে পুরুষব্যাঘ্র, তেমনই এখানে আমি তোমার দ্বারা উদ্ধার পেলাম।
3.218.19
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव ।
नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम् ॥ ३.२१८.१९ ॥
আপনার কথায় আমি মাতা-পিতার সেবা করব। অসংযত আত্মা ধর্ম ও অধর্মের নিশ্চয় জানতে পারে না।
3.218.20
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता ।
न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम् ॥ ३.२१८.२० ॥
শূদ্রযোনিতে থাকলেও শাশ্বত ধর্ম জানা কঠিন। আমি তোমাকে শূদ্র মনে করি না; নিশ্চয়ই কোনো কারণ আছে।
3.218.21
येन कर्मविशेषेण प्राप्तेयं शूद्रता त्वया ।
एतामिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन तव शूद्रताम्।
कामयानस् मे शंस सर्वं त्वं प्रयतात्मवान् ॥ ३.२१८.२१ ॥
কোন্ বিশেষ কর্মের ফলে তুমি এই শূদ্রত্ব লাভ করেছ, তা আমি যথার্থভাবে জানতে চাই। হে সংযতাত্মা, আমার ইচ্ছা, সবকিছু বলো।
3.218.22
अनतिक्रमणीया वै ब्राह्मणा मे द्विजोत्तम ।
शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ॥ ३.२१८.२२ ॥
হে দ্বিজোত্তম, ব্রাহ্মণদের আদেশ আমার লঙ্ঘনীয় নয়। হে নিষ্পাপ, আমার পূর্বদেহের এই সমস্ত বৃত্তান্ত শুনুন।
3.218.23
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मजः ।
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः।
आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्नवस्थामाप्तवानिमाम् ॥ ३.२१८.२३ ॥
আমি পূর্বে ব্রাহ্মণ ছিলাম, শ্রেষ্ঠ দ্বিজের পুত্র। বেদাধ্যায়ী, অত্যন্ত দক্ষ, বেদাঙ্গে পারদর্শী ছিলাম। হে ব্রাহ্মণ, নিজের দোষেই আমি এই দশা লাভ করেছি।
3.218.24
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः ।
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज ॥ ३.२१८.२४ ॥
এক রাজা আমার বন্ধু ছিলেন, তিনি ধনুর্বেদে নিবিষ্ট ছিলেন। তাঁর সংসর্গে, হে দ্বিজ, আমি ধনুবিদ্যায় শ্রেষ্ঠ হয়েছিলাম।
3.218.25
एतस्मिन्नेव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः ।
सहितो योधमुख्यैश् मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः।
ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहूनाश्रमं प्रति ॥ ३.२१८.२५ ॥
সেই সময়ে রাজা শিকারে বের হলেন, প্রধান যোদ্ধা ও মন্ত্রীরা তাঁকে ঘিরে ছিলেন। সেখানে, আশ্রমের কাছে, তিনি বহু হরিণ বধ করলেন।
3.218.26
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ।
ताडितश्च ऋषिस्तन शरेणानतपर्वणा ॥ ३.२१८.२६ ॥
তখন, হে দ্বিজশ্রেষ্ঠ, আমিও একটি ভয়ংকর বাণ নিক্ষেপ করলাম; বাঁকানো পর্বওয়ালা সেই বাণে ঋষি আহত হলেন।
3.218.27
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्नुवाच प्रतिनादयन् ।
नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापमिदं कृतम् ॥ ३.२१८.२७ ॥
হে ব্রাহ্মণ, মাটিতে পতিত হয়ে তিনি প্রতিধ্বনির মতো বললেন: 'আমি কোনো অপরাধ করিনি; এই পাপ কে করল?'
3.218.28
मन्वानस्तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् ।
अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा।
तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ॥ ३.२१८.२८ ॥
সেই হরিণ ভেবে আমি হঠাৎ মুনির কাছে পৌঁছালাম। বাঁকানো পর্বওয়ালা বাণে বিদ্ধ সেই ঋষিকে দেখলাম — কঠোর তপস্বী সেই ব্রাহ্মণ মাটিতে কাতরাচ্ছিলেন।
3.218.29
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः ।
अजानता कृतमिदं मयेत्यहमथाब्रुवम् ॥ ३.२१८.२९ ॥
অকরণীয় কাজ করায় আমার মন অত্যন্ত ব্যথিত হলো। 'এটি না জেনে আমার দ্বারা করা হয়েছে' — এই বলে আমি তখন বললাম।
3.218.30
क्षन्तुमर्हसि मे सर्वमिति चोक्तो मया मुनिः ॥ ३.२१८.३० ॥
'আপনি আমাকে এই সবকিছুর জন্য ক্ষমা করুন' — এভাবে আমি সেই মুনিকে বললাম।
3.218.31
ततः प्रत्यब्रवीद्वाक्यमृषिर्मां क्रोधमूर्च्छितः ।
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाविति द्विज ॥ ३.२१८.३१ ॥
তখন ক্রোধে মূর্ছিত ঋষি আমাকে বললেন: হে ক্রূর, হে দ্বিজ, তুমি শূদ্রযোনিতে ব্যাধ হয়ে জন্মাবে।