મહાભારત · અધ્યાય 3.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.218.1
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितरावुभौ ।
पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणमब्रवीत् ॥ ३.२१८.१ ॥
તે બંને માતા-પિતાને જણાવીને, ધર્માત્મા એ વ્યાધે ફરીથી તે બ્રાહ્મણને કહ્યું.
3.218.2
प्रवृत्तचक्षुर्जातोस्मि संपश्य तपसो बलम् ।
यदर्थमुक्तोसि तया गच्छ त्वं मिथिलामिति ॥ ३.२१८.२ ॥
મારી દૃષ્ટિ ખૂલી ગઈ છે, હું જાણે ફરી જન્મ્યો છું; તપનું બળ જુઓ. જે કારણે તેણે તમને કહ્યું હતું, તમે મિથિલા જાઓ.
3.218.3
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया ।
मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२१८.३ ॥
પતિની સેવામાં તત્પર, સંયમી અને સત્યશીલ એવી તેના કારણે મિથિલામાં રહેતો તે વ્યાધ તમને ધર્મો સમજાવશે.
3.218.4
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत ।
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः ॥ ३.२१८.४ ॥
હે દૃઢવ્રત, ધર્મજ્ઞ! પતિવ્રતા, સત્યવતી, શીલસંપન્ન એવી તેના વચનનું સ્મરણ કરીને તમે મને ગુણવાન લાગો છો.
3.218.5
यत्तया त्वं द्विजश्रेष्ठ नियुक्तो मां प्रति प्रभो ।
दृष्टमेव तया सम्यगेकपत्न्या न संशयः ॥ ३.२१८.५ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, હે પ્રભુ! તેણે તમને મારી પાસે મોકલ્યા, એ એકપત્ની સ્ત્રીએ બરાબર જોયું હતું; એમાં શંકા નથી.
3.218.6
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया ।
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज ॥ ३.२१८.६ ॥
હે વિપ્ર! તમારા પ્રત્યેની કૃપાની ભાવનાથી મેં આ બતાવ્યું. મારી વાત સાંભળો, વત્સ, હે દ્વિજ; તમારા હિતનું જે છે તે હું કહીશ.
3.218.7
त्वया न पूजिता माता पिता च द्विजसत्तम ।
अनिसृष्टोसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिनदित ॥ ३.२१८.७ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તેં માતા અને પિતાનો આદર કર્યો નહોતો. તેમની અનુમતિ વિના, તેમના આશીર્વાદ વિના તું ઘરમાંથી ચાલ્યો ગયો.
3.218.8
वेदोच्चारणकार्यार्थमयुक्तं तत्त्वया कृतम् ।
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धीभूतौ तपस्विनौ ॥ ३.२१८.८ ॥
વેદપઠનના હેતુથી તેં જે કર્યું તે અયોગ્ય હતું. તારા શોકથી તે વૃદ્ધ તપસ્વી દંપતી અંધ થઈ ગયું છે.
3.218.9
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वां धर्मोऽत्यगादयम् ।
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा ॥ ३.२१८.९ ॥
તેમને પ્રસન્ન કરવા જા, જેથી આ ધર્મ તને ઓળંગી ન જાય. તું તપસ્વી, મહાત્મા છે અને સદા ધર્મમાં તત્પર છે.
3.218.10
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय ।
तौ प्रसाद्य द्विजश्रेष्ठ यच्छ्रेयस्तदवाप्स्यसि ॥ ३.२१८.१० ॥
તારું આ બધું નિરર્થક છે. જલદી તે બંનેને સંપૂર્ણ પ્રસન્ન કર. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ! તેમને પ્રસન્ન કર્યા પછી તું શ્રેય પામીશ.
3.218.11
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि ।
यम्यतामद्यविप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम् ॥ ३.२१८.११ ॥
હે બ્રાહ્મણ! મારા પર વિશ્વાસ રાખ, બીજું કંઈ ન કર. હે વિપ્રર્ષિ! આજે તું પોતાને સંયમિત કર, તારા કલ્યાણની વાત હું કહું છું.
3.218.12
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशयम् ।
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते धर्माचारगुणान्वित ॥ ३.२१८.१२ ॥
તેં કહેલું બધું સંશય વિના સત્ય છે. હું તારા પર પ્રસન્ન છું. તારું કલ્યાણ થાઓ, હે ધર્માચાર અને ગુણોથી યુક્ત!
3.218.13
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः ।
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ ३.२१८.१३ ॥
તું દેવતુલ્ય છે, ધર્મનું અનુસરણ કરનાર છે. આ પ્રાચીન, શાશ્વત અને દિવ્ય (ધર્મ) અસંયમી આત્માઓ માટે પ્રાપ્ત કરવો દુષ્કર છે.
3.218.14
मातापित्रोः सकाशं हि गत्वात्वं द्विजसत्तम ।
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रंमातापित्रोर्हि पूजनम्।
अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन ॥ ३.२१८.१४ ॥
માતા-પિતા પાસે જઈને, હે દ્વિજોત્તમ, આળસ વિના ઝડપથી માતા-પિતાનું પૂજન કર. આનાથી આગળ હું બીજો કોઈ ધર્મ જોતો નથી.
3.218.15
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया ।
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः ॥ ३.२१८.१५ ॥
હું અહીં સદ્ભાગ્યે આવ્યો; સદ્ભાગ્યે મારી તારી સાથે મુલાકાત થઈ. જગતમાં આવા ધર્મ બતાવનાર માણસો દુર્લભ છે.
3.218.16
एकोनरसहस्रेषु धर्मवानविद्यते न वा ।
प्रीतोस्मि तवसत्येन भद्रं ते पुरुषर्षभ ॥ ३.२१८.१६ ॥
હજારો માણસોમાં એક ધર્મવાન હોય છે કે નહિ? હે પુરુષશ્રેષ્ઠ, તારી સત્યનિષ્ઠાથી હું પ્રસન્ન છું; તારું કલ્યાણ થાઓ.
3.218.17
पतमानोऽद्यनरके भवताऽस्मि समुद्धृतः ।
भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोसि मयाऽनघ ॥ ३.२१८.१७ ॥
આજે નરકમાં પડતો હતો ત્યારે તેં મને ઉદ્ધાર્યો. એવું જ થવાનું હતું; તેથી મેં તને જોયો, હે નિષ્પાપ.
3.218.18
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा ।
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाऽहं भवता त्विह ॥ ३.२१८.१८ ॥
રાજા યયાતિ પડ્યા ત્યારે તેમના દૌહિત્રો અને સજ્જનોએ તારેલા તેમ, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, અહીં મને તેં તાર્યો.
3.218.19
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव ।
नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम् ॥ ३.२१८.१९ ॥
તમારા કહેવાથી હું માતા-પિતાની સેવા કરીશ. અકૃતાત્મા ધર્મ-અધર્મનો નિશ્ચય જાણી શકતો નથી.
3.218.20
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता ।
न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम् ॥ ३.२१८.२० ॥
શૂદ્ર યોનિમાં રહેવા છતાં શાશ્વત ધર્મ જાણવો કઠિન છે. હું તને શૂદ્ર માનતો નથી; અવશ્ય કોઈ કારણ હોવું જોઈએ.
3.218.21
येन कर्मविशेषेण प्राप्तेयं शूद्रता त्वया ।
एतामिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन तव शूद्रताम्।
कामयानस् मे शंस सर्वं त्वं प्रयतात्मवान् ॥ ३.२१८.२१ ॥
કયા વિશેષ કર્મથી તેં આ શૂદ્રતા મેળવી તે હું યથાર્થ જાણવા ઇચ્છું છું. આત્મસંયમી, મારી ઇચ્છા છે, બધું કહે.
3.218.22
अनतिक्रमणीया वै ब्राह्मणा मे द्विजोत्तम ।
शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ॥ ३.२१८.२२ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, બ્રાહ્મણોનું વચન મારાથી ઉલ્લંઘી શકાય નહીં. હે નિષ્પાપ, મારા પૂર્વ દેહનો આ આખો વૃત્તાંત સાંભળો.
3.218.23
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मजः ।
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः।
आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्नवस्थामाप्तवानिमाम् ॥ ३.२१८.२३ ॥
હું પૂર્વે બ્રાહ્મણ હતો, શ્રેષ્ઠ દ્વિજનો પુત્ર. વેદાધ્યયન કરનાર, અતિ કુશળ અને વેદાંગોમાં પારંગત હતો. હે બ્રાહ્મણ, મારા જ દોષોથી મેં આ દશા પામી.
3.218.24
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः ।
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज ॥ ३.२१८.२४ ॥
એક રાજા મારો મિત્ર હતો, જે ધનુર્વેદમાં તત્પર હતો. તેની સોબતથી, હે દ્વિજ, હું ધનુર્વિદ્યામાં શ્રેષ્ઠ થયો.
3.218.25
एतस्मिन्नेव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः ।
सहितो योधमुख्यैश् मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः।
ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहूनाश्रमं प्रति ॥ ३.२१८.२५ ॥
તે જ સમયે રાજા શિકાર માટે નીકળ્યો, મુખ્ય યોદ્ધાઓ અને મંત્રીઓથી ઘેરાયેલો. ત્યાં આશ્રમ પાસે તેણે ઘણાં હરણ માર્યાં.
3.218.26
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ।
ताडितश्च ऋषिस्तन शरेणानतपर्वणा ॥ ३.२१८.२६ ॥
પછી, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, મેં પણ એક ભયંકર બાણ છોડ્યું; વળેલી ગાંઠવાળા એ બાણથી ઋષિ ઘવાયા.
3.218.27
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्नुवाच प्रतिनादयन् ।
नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापमिदं कृतम् ॥ ३.२१८.२७ ॥
હે બ્રાહ્મણ, જમીન પર પડેલા તેઓ પડઘો પાડતા હોય તેમ બોલ્યા: 'મેં કંઈ અપરાધ કર્યો નથી; આ પાપ કોણે કર્યું?'
3.218.28
मन्वानस्तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् ।
अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा।
तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ॥ ३.२१८.२८ ॥
તે હરણ માનીને હું અચાનક મુનિ પાસે પહોંચ્યો. વળેલી ગાંઠવાળા બાણથી વીંધાયેલા એ ઋષિને મેં જોયા — ઉગ્ર તપસ્વી એ બ્રાહ્મણ જમીન પર કણસી રહ્યા હતા.
3.218.29
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः ।
अजानता कृतमिदं मयेत्यहमथाब्रुवम् ॥ ३.२१८.२९ ॥
ન કરવા જેવું કર્યું હોવાથી મારું મન ખૂબ દુઃખી થયું. 'આ મેં અજાણતાં કર્યું' એમ કહીને મેં પછી કહ્યું.
3.218.30
क्षन्तुमर्हसि मे सर्वमिति चोक्तो मया मुनिः ॥ ३.२१८.३० ॥
'આ બધું તમારે મને માફ કરવું જોઈએ' એમ મેં એ મુનિને કહ્યું.
3.218.31
ततः प्रत्यब्रवीद्वाक्यमृषिर्मां क्रोधमूर्च्छितः ।
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाविति द्विज ॥ ३.२१८.३१ ॥
ત્યારે ક્રોધથી મૂર્છિત થયેલા ઋષિએ મને કહ્યું: હે ક્રૂર, હે દ્વિજ, તું શૂદ્ર યોનિમાં વ્યાધ થઈશ.