महाभारत · अध्याय 3.218
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.218.1
गुरू निवेद्य विप्राय तौ मातापितरावुभौ ।
पुनरेव स धर्मात्मा व्याधो ब्राह्मणमब्रवीत् ॥ ३.२१८.१ ॥
त्या दोघा माता-पित्यांना निवेदन करून त्या धर्मात्म्या व्याधाने पुन्हा त्या ब्राह्मणाला सांगितले.
3.218.2
प्रवृत्तचक्षुर्जातोस्मि संपश्य तपसो बलम् ।
यदर्थमुक्तोसि तया गच्छ त्वं मिथिलामिति ॥ ३.२१८.२ ॥
माझी दृष्टी उघडली आहे, मी जणू नवा जन्म घेतला आहे; तपाचे सामर्थ्य पाहा. ज्या कारणासाठी तिने तुला सांगितले होते, तू मिथिलेला जा.
3.218.3
पतिशुश्रूषपरया दान्तया सत्यशीलया ।
मिथिलायां वसन्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२१८.३ ॥
पतिसेवेत तत्पर, संयमी आणि सत्यशील अशा तिच्यामुळे मिथिलेत राहणारा तो व्याध तुला धर्म सांगेल.
3.218.4
पतिव्रतायाः सत्यायाः शीलाढ्याया यतव्रत ।
संस्मृत्य वाक्यं धर्मज्ञ गुणवानसि मे मतः ॥ ३.२१८.४ ॥
हे दृढव्रता, धर्मज्ञा! पतिव्रता, सत्यवती, शीलसंपन्न अशा तिच्या शब्दांची आठवण ठेवून तू मला गुणवान वाटतोस.
3.218.5
यत्तया त्वं द्विजश्रेष्ठ नियुक्तो मां प्रति प्रभो ।
दृष्टमेव तया सम्यगेकपत्न्या न संशयः ॥ ३.२१८.५ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, हे प्रभो! तिने तुला माझ्याकडे पाठवले, ती एकपत्नी व्यवस्थित पाहून गेली आहे, यात संशय नाही.
3.218.6
त्वदनुग्रहबुद्ध्या तु विप्रैतद्दर्शितं मया ।
वाक्यं च शृणु मे तात यत्ते वक्ष्ये हितं द्विज ॥ ३.२१८.६ ॥
हे विप्रा! तुझ्यावरील अनुग्रहाच्या भावनेने मी हे दाखवले. माझे बोलणे ऐक, बाळा, हे द्विजा; तुझ्या हिताचे जे आहे ते मी सांगेन.
3.218.7
त्वया न पूजिता माता पिता च द्विजसत्तम ।
अनिसृष्टोसि निष्क्रान्तो गृहात्ताभ्यामनिनदित ॥ ३.२१८.७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा! तू माता आणि पित्याचा सन्मान केला नाहीस. त्यांची अनुमती न घेता, त्यांच्या आशीर्वादाविना तू घरातून निघून गेलास.
3.218.8
वेदोच्चारणकार्यार्थमयुक्तं तत्त्वया कृतम् ।
तव शोकेन वृद्धौ तावन्धीभूतौ तपस्विनौ ॥ ३.२१८.८ ॥
वेदपठणासाठी तू जे केलेस ते अयोग्य होते. तुझ्या शोकामुळे ते वृद्ध तपस्वी दाम्पत्य आंधळे झाले आहे.
3.218.9
तौ प्रसादयितुं गच्छ मा त्वां धर्मोऽत्यगादयम् ।
तपस्वी त्वं महात्मा च धर्मे च निरतः सदा ॥ ३.२१८.९ ॥
त्यांना प्रसन्न करण्यासाठी जा; हा धर्म तुझ्यावर मात करू नये. तू तपस्वी, महात्मा असून सदैव धर्मात निरत आहेस.
3.218.10
सर्वमेतदपार्थं ते क्षिप्रं तौ संप्रसादय ।
तौ प्रसाद्य द्विजश्रेष्ठ यच्छ्रेयस्तदवाप्स्यसि ॥ ३.२१८.१० ॥
तुझे हे सर्व व्यर्थ आहे. लवकर त्या दोघांना पूर्णपणे प्रसन्न कर. हे द्विजश्रेष्ठा! त्यांना प्रसन्न केल्यावर तुला श्रेय प्राप्त होईल.
3.218.11
श्रद्दधस्व मम ब्रह्मन्नान्यथा कर्तुमर्हसि ।
यम्यतामद्यविप्रर्षे श्रेयस्ते कथयाम्यहम् ॥ ३.२१८.११ ॥
हे ब्राह्मणा! माझ्यावर विश्वास ठेव, दुसरे काही करू नकोस. हे विप्रर्षी! आज स्वतःला संयमित कर, तुझ्या हिताचे मी सांगतो.
3.218.12
यदेतदुक्तं भवता सर्वं सत्यमसंशयम् ।
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते धर्माचारगुणान्वित ॥ ३.२१८.१२ ॥
तू सांगितलेले सर्व काही निःसंशय सत्य आहे. मी तुझ्यावर प्रसन्न झालो आहे. तुझे कल्याण होवो, हे धर्माचार आणि गुणांनी युक्त असलेल्या!
3.218.13
दैवतप्रतिमो हि त्वं यस्त्वं धर्ममनुव्रतः ।
पुराणं शाश्वतं दिव्यं दुष्प्रापमकृतात्मभिः ॥ ३.२१८.१३ ॥
तू देवतांसारखा आहेस, जो धर्माचे पालन करतोस. हा प्राचीन, शाश्वत आणि दिव्य (धर्म) अनिग्रहित आत्म्याच्या लोकांना प्राप्त होणे कठीण आहे.
3.218.14
मातापित्रोः सकाशं हि गत्वात्वं द्विजसत्तम ।
अतन्द्रितः कुरु क्षिप्रंमातापित्रोर्हि पूजनम्।
अतः परमहं धर्मं नान्यं पश्यामि कंचन ॥ ३.२१८.१४ ॥
माता-पित्यांकडे जाऊन, हे द्विजश्रेष्ठा, आळस न करता लवकर माता-पित्यांची पूजा कर. यापलीकडे मी दुसरा कोणताही धर्म पाहत नाही.
3.218.15
इहाहमागतो दिष्ट्या दिष्ट्या मे संगतं त्वया ।
ईदृशा दुर्लभा लोके नरा धर्मप्रदर्शकाः ॥ ३.२१८.१५ ॥
मी येथे सुदैवाने आलो; सुदैवाने माझी तुझ्याशी भेट झाली. जगात असे धर्म दाखवणारे लोक दुर्लभ आहेत.
3.218.16
एकोनरसहस्रेषु धर्मवानविद्यते न वा ।
प्रीतोस्मि तवसत्येन भद्रं ते पुरुषर्षभ ॥ ३.२१८.१६ ॥
हजारो माणसांमध्ये एखादा धर्मवान असतो की नाही? हे पुरुषश्रेष्ठा, तुझ्या सत्याने मी प्रसन्न आहे; तुझे कल्याण होवो.
3.218.17
पतमानोऽद्यनरके भवताऽस्मि समुद्धृतः ।
भवितव्यमथैवं च यद्दृष्टोसि मयाऽनघ ॥ ३.२१८.१७ ॥
आज नरकात पडत असलेल्या मला तू उद्धारलेस. असेच होणार होते; म्हणूनच मी तुला पाहिले, हे निष्पाप.
3.218.18
राजा ययातिर्दौहित्रैः पतितस्तारितो यथा ।
सद्भिः पुरुषशार्दूल तथाऽहं भवता त्विह ॥ ३.२१८.१८ ॥
राजा ययाति पडला असताना त्याच्या दौहित्रांनी, सज्जनांनी तारल्याप्रमाणे, हे पुरुषव्याघ्रा, येथे मला तू तारलेस.
3.218.19
मातापितृभ्यां शुश्रूषां करिष्ये वचनात्तव ।
नाकृतात्मा वेदयति धर्माधर्मविनिश्चयम् ॥ ३.२१८.१९ ॥
तुमच्या सांगण्यावरून मी माता-पित्यांची सेवा करीन. अविकसित आत्मा धर्म-अधर्माचा निश्चय जाणू शकत नाही.
3.218.20
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः शूद्रयोनौ हि वर्तता ।
न त्वां शूद्रमहं मन्ये भवितव्यं हि कारणम् ॥ ३.२१८.२० ॥
शूद्र योनीत असतानाही शाश्वत धर्म जाणणे कठीण आहे. मी तुला शूद्र मानत नाही; नक्कीच काही कारण असले पाहिजे.
3.218.21
येन कर्मविशेषेण प्राप्तेयं शूद्रता त्वया ।
एतामिच्छामि विज्ञातुं तत्त्वेन तव शूद्रताम्।
कामयानस् मे शंस सर्वं त्वं प्रयतात्मवान् ॥ ३.२१८.२१ ॥
कोणत्या विशेष कर्मामुळे तुला हे शूद्रत्व प्राप्त झाले, हे मला खरोखर जाणून घ्यायचे आहे. आत्मसंयमी असलेल्या तू, माझी इच्छा आहे, सर्व सांग.
3.218.22
अनतिक्रमणीया वै ब्राह्मणा मे द्विजोत्तम ।
शृणु सर्वमिदं वृत्तं पूर्वदेहे ममानघ ॥ ३.२१८.२२ ॥
हे द्विजोत्तमा, ब्राह्मणांची आज्ञा मला ओलांडता येत नाही. हे निष्पाप, माझ्या पूर्वदेहातील हा सर्व वृत्तांत ऐका.
3.218.23
अहं हि ब्राह्मणः पूर्वमासं द्विजवरात्मजः ।
वेदाध्यायी सुकुशलो वेदाङ्गानां च पारगः।
आत्मदोषकृतैर्ब्रह्मन्नवस्थामाप्तवानिमाम् ॥ ३.२१८.२३ ॥
मी पूर्वी ब्राह्मण होतो, श्रेष्ठ द्विजाचा पुत्र. वेदाध्ययन करणारा, अत्यंत कुशल आणि वेदांगांत पारंगत होतो. हे ब्राह्मणा, माझ्याच दोषांमुळे मी ही अवस्था प्राप्त केली.
3.218.24
कश्चिद्राजा मम सखा धनुर्वेदपरायणः ।
संसर्गाद्धनुषि श्रेष्ठस्ततोऽहमभवं द्विज ॥ ३.२१८.२४ ॥
एक राजा माझा मित्र होता, तो धनुर्वेदात तत्पर होता. त्याच्या संगतीने, हे द्विजा, मी धनुर्विद्येत श्रेष्ठ झालो.
3.218.25
एतस्मिन्नेव काले तु मृगयां निर्गतो नृपः ।
सहितो योधमुख्यैश् मन्त्रिभिश्च सुसंवृतः।
ततोऽभ्यहन्मृगांस्तत्र सुबहूनाश्रमं प्रति ॥ ३.२१८.२५ ॥
त्याच वेळी राजा शिकारीसाठी निघाला, प्रमुख योद्धे आणि मंत्री त्याच्याभोवती होते. तेथे आश्रमाजवळ त्याने पुष्कळ हरणे मारली.
3.218.26
अथ क्षिप्तः शरो घोरो मयापि द्विजसत्तम ।
ताडितश्च ऋषिस्तन शरेणानतपर्वणा ॥ ३.२१८.२६ ॥
मग, हे द्विजश्रेष्ठा, मीही एक भयंकर बाण सोडला; वाकलेल्या पर्वाच्या त्या बाणाने ऋषी घायाळ झाले.
3.218.27
भूमौ निपतितो ब्रह्मन्नुवाच प्रतिनादयन् ।
नापराध्याम्यहं किंचित्केन पापमिदं कृतम् ॥ ३.२१८.२७ ॥
हे ब्राह्मणा, जमिनीवर पडलेले ते प्रतिध्वनी उमटवत म्हणाले: 'मी काहीही अपराध केलेला नाही; हे पाप कोणी केले?'
3.218.28
मन्वानस्तं मृगं चाहं संप्राप्तः सहसा मुनिम् ।
अपश्यं तमृषिं विद्धं शरेणानतपर्वणा।
तमुग्रतपसं विप्रं निष्टनन्तं महीतले ॥ ३.२१८.२८ ॥
ते हरिण समजून मी अचानक मुनींजवळ पोहोचलो. वाकलेल्या पर्वाच्या बाणाने विद्ध झालेले ते मुनी मला दिसले — उग्र तपस्वी ब्राह्मण जमिनीवर कण्हत होते.
3.218.29
अकार्यकरणाच्चापि भृशं मे व्यथितं मनः ।
अजानता कृतमिदं मयेत्यहमथाब्रुवम् ॥ ३.२१८.२९ ॥
न करण्याजोगे केल्यामुळे माझे मन फार दुःखी झाले. 'हे मी नकळत केले' असे म्हणत मी मग बोललो.
3.218.30
क्षन्तुमर्हसि मे सर्वमिति चोक्तो मया मुनिः ॥ ३.२१८.३० ॥
'तुम्ही मला हे सर्व क्षमा करावे' असे मी त्या मुनींना म्हणालो.
3.218.31
ततः प्रत्यब्रवीद्वाक्यमृषिर्मां क्रोधमूर्च्छितः ।
व्याधस्त्वं भविता क्रूर शूद्रयोनाविति द्विज ॥ ३.२१८.३१ ॥
तेव्हा क्रोधाने मूर्च्छित झालेले ऋषी मला म्हणाले: हे क्रूरा, हे द्विजा, तू शूद्र योनीत व्याध होशील.