ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.219
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.219.1
एवं शप्तोऽहमृषिणा तदा द्विजबरोत्तम ।
अहं प्रासादयमृषिं गिरा वाक्यविशारदम् ॥ ३.२१९.१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେତେବେଳେ ଋଷି ଏହିପରି ଅଭିଶାପ ଦେବାରୁ ମୁଁ ବାକ୍ପଟୁ ସେହି ଋଷିଙ୍କୁ ବାଣୀରେ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲି।
3.219.2
अजानता मयाऽकार्यमिदमद्य कृतं मुने ।
क्षन्तुमर्हसि तत्सर्वं प्रसीद भगवन्निति ॥ ३.२१९.२ ॥
ହେ ମୁନି, ଅଜାଣତରେ ଆଜି ମୋଠାରୁ ଏହି ଅକାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲା। ଆପଣ ତାହା ସବୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ହେ ଭଗବନ୍, ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
3.219.3
नान्यथा भविता शाप एवमेतदसंशयम् ।
आनृशंस्यात्त्वंहकिंचित्कर्ताऽनुग्रहमद्य ते ॥ ३.२१९.३ ॥
ଏହି ଅଭିଶାପ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ; ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏହିପରି ହେବ। ତଥାପି କରୁଣାରୁ ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି କିଛି ଅନୁଗ୍ରହ କରିବି।
3.219.4
शूद्रयोन्यां वर्तमानो धर्मज्ञो हि भविष्यसि ।
मातापित्रोश् शुश्रूषां करिष्यसि न संशयः ॥ ३.२१९.४ ॥
ଶୂଦ୍ର ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ହେବ; ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବା କରିବ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.219.5
तयोः शुश्रूषया सिद्धिं महतीं समवाप्स्यसि ।
जातिस्मरश् भविता स्वर्गं चैव गमिष्यसि ॥ ३.२१९.५ ॥
ସେମାନଙ୍କ ସେବାରେ ତୁମେ ମହତୀ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିବ। ତୁମେ ଜାତିସ୍ମର ହେବ ଏବଂ ନିଶ୍ଚୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
3.219.6
भूत्वाच धार्मिको व्याधः पित्रोः शुश्रूषणे रतः ।
शापक्षये तु निर्वृत्ते भविताऽसि पुनर्द्विजः ॥ ३.२१९.६ ॥
ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟାଧ ହୋଇ, ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବାରେ ରତ ରହି, ଶାପ ଶେଷ ହେଲେ ତୁମେ ପୁଣି ଦ୍ୱିଜ ହେବ।
3.219.7
एवं शप्तः पुरा तेन ऋषिणाऽस्म्युग्रतेजसा ।
प्रसादश्च कृतस्तेन ममैव द्विपदांवर ॥ ३.२१९.७ ॥
ପୂର୍ବରେ ସେଇ ଉଗ୍ରତେଜ ଋଷି ମୋତେ ଅଭିଶାପ ଦେଇଥିଲେ; ସେ ହିଁ ମୋ ଉପରେ ଅନୁଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିପଦଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.219.8
शरं चोद्धृतवानस्मि तस्य वै द्विजसत्तम ।
आश्रमं च मया नीतो न च प्राणैर्व्ययुज्यत ॥ ३.२१९.८ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କ ବାଣ ମୁଁ ଟାଣି ବାହାର କରିଥିଲି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଗଲି, ଏବଂ ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ଯାଇ ନ ଥିଲା।
3.219.9
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथा मम पुराऽभवत् ।
अभितश्चापि गन्तव्यो मया स्वर्गो द्विजोत्तम ॥ ३.२१९.९ ॥
ପୂର୍ବରେ ମୋ ସହ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୋତେ ଚାରିପାଖ ଘୁରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାକୁ ହେବ।
3.219.10
एवमेतानि पुरुषा दुःखानि च सुखानि च ।
आप्नुवन्ति महाबुद्धे नोत्कण्ठां कर्तुमर्हसि ॥ ३.२१९.१० ॥
ଏହିପରି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ ପାଆନ୍ତି; ହେ ମହାବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.219.11
दुष्करं हि कृतंकर्म जानता जातिमात्मनः ।
लोकवृत्तान्ततत्त्वज्ञ नित्यं धर्मपरायण ॥ ३.२१९.११ ॥
ହେ ଲୋକବୃତ୍ତାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ, ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ, ନିଜ ଜାତିକୁ ଜାଣି ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଦୁଷ୍କର କର୍ମ କରିଛ।
3.219.12
कर्मदोषाच्च वै विद्वन्नात्मजातिकृतेन वै ।
कंचित्कालं मृष्यतां वै ततोसि भविता द्विजः ॥ ३.२१९.१२ ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ, କର୍ମଦୋଷ ଓ ନିଜ ଜାତି ଯୋଗୁଁ ଘଟିଥିବା କଷ୍ଟ କିଛି ସମୟ ସହ୍ୟ କର; ତା'ପରେ ତୁମେ ଦ୍ୱିଜ ହେବ।
3.219.13
सांप्रतं च मतो मेऽसि ब्राह्मणो नात्र संशयः ॥ ३.२१९.१३ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ମତରେ ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
3.219.14
ब्राह्मणः पतनीयेषु वर्तमानो विकर्मसु ।
दाम्भिक्वो दुष्कृतप्रायः शूद्रेण सदृशो भवेत् ॥ ३.२१९.१४ ॥
ପତନକାରୀ ନିଷିଦ୍ଧ କର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା, ଦମ୍ଭୀ ଏବଂ ପ୍ରାୟଶଃ ଦୁଷ୍କର୍ମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୂଦ୍ର ସମାନ ହୁଏ।
3.219.15
यस्तु शूद्रो दमे सत्ये धर्मे च सततोत्थितः ।
तं ब्राह्मणमहं मन्ये वृत्तेन हि भवेद्द्विजः ॥ ३.२१९.१५ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଶୂଦ୍ର ଦମ, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ସଦା ତତ୍ପର, ମୁଁ ତାକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନେ କରେ; ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରାଇ ଦ୍ୱିଜ ହୁଏ।
3.219.16
कर्मदोषेण विषमां गतिमाप्तोसि दारुणाम् ।
क्षीणदोषमहं मन्ये चाभितस्त्वां नरोत्तम ॥ ३.२१९.१६ ॥
କର୍ମଦୋଷ ହେତୁ ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ଓ ବିଷମ ଗତି ପାଇଛ; ହେ ନରୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୋଷକ୍ଷୀଣ ମନେ କରେ।
3.219.17
कर्तुमर्हसि नोत्कण्ठां त्वद्विधा ह्यविषादिनः ।
लोकवृत्तान्ततत्वज्ञा नित्यं धर्मपरायणाः ॥ ३.२१९.१७ ॥
ତୁମେ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ହେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତୁମ ପରି ବିଷାଦରହିତ, ଲୋକବୃତ୍ତାନ୍ତର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଓ ସଦା ଧର୍ମପରାୟଣ ଲୋକେ ତାହା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.219.18
प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः ।
एतद्विज्ञानसामर्थ्यं न बालै समतामियात् ॥ ३.२१९.१८ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ମାନସିକ ଦୁଃଖ ଓ ଔଷଧଦ୍ୱାରା ଶାରୀରିକ ଦୁଃଖ ନାଶ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା ବିଜ୍ଞାନର ସାମର୍ଥ୍ୟ, ଯାହା ବାଳକମାନେ ସମକକ୍ଷ ହୋଇପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.219.19
अनिष्टसंप्रयोगाच्च विप्रयोगात्प्रयिस्य च ।
मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते चाल्पबुद्धयः ॥ ३.२१९.१९ ॥
ଅନିଷ୍ଟ ସହିତ ସଂଯୋଗ ଓ ପ୍ରିୟ ବିୟୋଗ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତ କ୍ଷତିର ଭୟ ଯୋଗୁଁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମାନସିକ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି।
3.219.20
गुणैर्भूतानि युज्यन्ते वियुज्यन्ते तथैव च ।
सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते ॥ ३.२१९.२० ॥
ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ସଂଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ସେହିପରି ବିୟୁକ୍ତ ମଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି। ଏ ସବୁ କେବଳ ଜଣେ ଲୋକର ଶୋକର ସ୍ଥାନ ନୁହେଁ।
3.219.21
अनिष्टनान्वितं पश्यंस्तथा क्षिप्रं विरज्यते ।
ततश्च प्रतिकुर्वन्ति यदि पश्यन्त्युपक्रमम् ॥ ३.२१९.२१ ॥
ଅନିଷ୍ଟ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ଦେଖି ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ବିରକ୍ତ ହୁଏ। ତା'ପରେ ଉପାୟ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ତାର ପ୍ରତିକାର କରନ୍ତି।
3.219.22
शोचतो न भवेत्किंचित्केवलं परितप्यते ।
परित्यजन्ति ये दुःखं सुखं वाऽप्युभयं नराः ॥ ३.२१९.२२ ॥
ଶୋକ କଲେ କିଛି ହୁଏ ନାହିଁ, କେବଳ ସନ୍ତାପ ହୁଏ। ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଦୁଃଖ, ସୁଖ କିମ୍ବା ଉଭୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି—
3.219.23
त एव सुखमेधन्ते ज्ञानतृप्ता मनीषिणः ।
असंतोषपरा मूढाः संतोषं यानति पण्डिताः ॥ ३.२१९.२३ ॥
ସେମାନେ ହିଁ ସୁଖରେ ବଢ଼ନ୍ତି—ଜ୍ଞାନରେ ତୃପ୍ତ ମନୀଷୀମାନେ। ଅସନ୍ତୋଷରେ ରତ ମୂର୍ଖମାନେ, ଓ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି ପଣ୍ଡିତମାନେ—
3.219.24
असंतोषस्य नास्त्यन्तस्तुष्टिस्तु परमं सुखम् ।
न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्तः परमां गतिं ॥ ३.२१९.२४ ॥
ଅସନ୍ତୋଷର କୌଣସି ଅନ୍ତ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ସନ୍ତୋଷ ହିଁ ପରମ ସୁଖ। ପଥ ସମାପ୍ତ କରିଥିବା ଲୋକେ ପରମ ଗତିକୁ ଦେଖି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.219.25
न विषादे मनः कार्यं विषादो विषमुत्तमम् ।
मारयत्यकृतप्रज्ञं बालं क्रुद्ध इवोरगः ॥ ३.२१९.२५ ॥
ମନକୁ ବିଷାଦରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କାରଣ ବିଷାଦ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିଷ। ଅପରିପକ୍ୱ ବୁଦ୍ଧି ଥିବା ମୂର୍ଖକୁ ତାହା କ୍ରୁଦ୍ଧ ସର୍ପ ପରି ମାରେ।
3.219.26
यंविषादोऽभिभवति विषमे समुपस्थिते ।
तेजसा तस् हीनस्य पुरुषार्थो न विद्यते ॥ ३.२१९.२६ ॥
ସଙ୍କଟ ଆସିଲେ ଯାହାକୁ ବିଷାଦ ପରାସ୍ତ କରେ, ଏବଂ ଯେ ତେଜ ହରାଏ, ତା ପାଇଁ ପୁରୁଷାର୍ଥ ରହେ ନାହିଁ।
3.219.27
अवश्यं क्रियमाणस् कर्मणो दृश्यते फलम् ।
न हि निर्वेदमागम्य किंचित्प्राप्नोति शोभनम् ॥ ३.२१९.२७ ॥
କରାଯାଇଥିବା କର୍ମର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ନିର୍ବେଦରେ ପହଞ୍ଚିଲେ କେହି ଶୁଭ କିଛି ପାଏ ନାହିଁ।
3.219.28
अथाप्युपायं पश्येत दुःखस् परिमोक्षणे ।
अशोचन्नारभेतैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् ॥ ३.२१९.२८ ॥
ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ଉପାୟ ଖୋଜିବା ଉଚିତ। ଶୋକ ନ କରି ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ, ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ବିପଦମୁକ୍ତ ହେବା ଉଚିତ।
3.219.29
भूतेष्वभावं संचिन्त्य ये तु बुद्धेः परं गताः ।
न शोचन्ति कृतप्रज्ञाः पश्यन्तः परमां गतिम् ॥ ३.२१९.२९ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଅନିତ୍ୟତା ଚିନ୍ତା କରି ଯେଉଁମାନେ ବୁଦ୍ଧିର ପରମ ସୀମାରେ ପହଞ୍ଚିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପରିପକ୍ୱ ପ୍ରଜ୍ଞାରେ ପରମ ଗତି ଦେଖି ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
3.219.30
न शोचामि रमे विद्वन्कालाकाङ्क्षी स्थितोस्म्यहम् ।
एतैर्निदर्शनैर्ब्रह्मन्नावसीदामि सत्तम ॥ ३.२१९.३० ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ, ମୁଁ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ; କାଳକୁ ଅପେକ୍ଷା କରି ଠିଆ ହୋଇଛି। ଏହି ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ, ହେ ସତ୍ତମ, ମୁଁ ଅବସନ୍ନ ହେଉନାହିଁ।
3.219.31
कृतप्रज्ञोसि मेधावी बुद्धिश्च विपुला तव ।
पापान्निवृत्तोसि सदा ज्ञानवृद्धोसि धर्मवित् ॥ ३.२१९.३१ ॥
ତୁମେ କୃତପ୍ରଜ୍ଞ ଓ ମେଧାବୀ; ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ବିଶାଳ। ତୁମେ ସର୍ବଦା ପାପରୁ ନିବୃତ୍ତ, ଜ୍ଞାନରେ ବୃଦ୍ଧ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ।
3.219.32
आपृच्छे त्वां स्वस्ति तेऽस्तु धर्मस्त्वां परिरक्षतु ।
अप्रमादस्तु कर्तव्यो धर्मे धर्मभृतांवर ॥ ३.२१९.३२ ॥
ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ବିଦାୟ ନିଏ। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଧର୍ମ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରୁ। ଧର୍ମରେ ଅପ୍ରମାଦ ରଖିବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ହେ ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.219.33
बाढमित्येव तं व्याधः कृताञ्जलिरुवाच ह ।
प्रदक्षिणमथो कृत्वा प्रस्थितो द्विजसत्तमः ॥ ३.२१९.३३ ॥
'ଠିକ୍' ବୋଲି ବ୍ୟାଧ ହାତଯୋଡ଼ି ତାଙ୍କୁ କହିଲା। ପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଚାଲିଗଲେ।
3.219.34
स तु गत्वाद्विजः सर्वां शुश्रूषां कृतवांस्तदा ।
मातापितृभ्यामन्धाभ्यां यथान्यायं सुसंशितः ॥ ३.२१९.३४ ॥
ସେହି ଦ୍ୱିଜ ଯାଇ ଅନ୍ଧ ମାତାପିତାଙ୍କର ସବୁ ପ୍ରକାରେ, ଯଥାନ୍ୟାୟ, ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପରେ ସେବା କଲେ।
3.219.35
एतत्ते सर्वमाख्यातं निखिलेन युधिष्ठिर ।
पृष्टवानसि यं तात धर्मं धर्मभृतांवर ॥ ३.२१९.३५ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତୁମେ ପଚାରିଥିବା ଧର୍ମ ଏ ସବୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ପ୍ରିୟ, ଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.219.36
पतिव्रताया माहात्म्यं ब्राह्मणस्य च सत्तम ।
मातापित्रोश्च शुश्रूषा धर्मव्याधेन कीर्तिता ॥ ३.२१९.३६ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, ପତିବ୍ରତାଙ୍କ ମହିମା, ବ୍ରାହ୍ମଣର ମହିମା ଏବଂ ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବା, ଏସବ ଧର୍ମବ୍ୟାଧ କୀର୍ତ୍ତନ କରିଛନ୍ତି।
3.219.37
अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन्धर्माख्यानमनुत्तमम् ।
सर्वधर्मविदांश्रेष्ठ कथितं मुनिसत्तम ॥ ३.२१९.३७ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମର ଏହି ଅତ୍ୟଦ୍ଭୁତ ଓ ଅନୁତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ କୁହାଯାଇଛି। ହେ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.219.38
सुखश्राव्यतया विद्वन्मुहूर्त इव मे गतः ।
न हि तृप्तोस्मि भगवञ्शृण्वानो धर्ममुत्तमम् ॥ ३.२१९.३८ ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍, ଶୁଣିବାକୁ ସୁଖକର ହୋଇଥିବାରୁ ଏହି ସମୟ ମୋ ପାଇଁ ଏକ କ୍ଷଣ ପରି ବିତିଗଲା। ହେ ଭଗବନ୍, ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଶୁଣି ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୋଇନାହିଁ।