મહાભારત · અધ્યાય 3.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.22.1
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रगृह्यरुचिरं धनुः ।
शरैरपातयं सौभाच्छिरांसि विबुधद्विषाम् ॥ ३.२२.१ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, ત્યારે મેં સુંદર ધનુષ્ય ઉપાડીને બાણોથી સૌભ પરથી દેવશત્રુઓના માથાં પાડી નાખ્યાં.
3.22.2
शरांश्चाशीविषाकारानूर्ध्वगांस्तिग्मतेजसः ।
प्रैषयं साल्वराजाय शार्ङ्गमुक्तान्सुवाससः ॥ ३.२२.२ ॥
સર્પ જેવા, ઊંચે ઊડતા, તીક્ષ્ણ તેજવાળા બાણો મેં શાર્ઙ્ગ ધનુષ્યથી છોડીને સાલ્વરાજ તરફ મોકલ્યા; તેઓ સુંદર પીંછાવાળા હતા.
3.22.3
ततो नादृश्यत तदा सौभं कुरुकुलोद्वह ।
अन्तर्हितं माययाऽभूत्ततोऽहं विस्मितोऽभवम् ॥ ३.२२.३ ॥
હે કુરુકુલનો ભાર ઉપાડનાર, ત્યારે સૌભ દેખાયું નહીં; માયાથી તે અદૃશ્ય થયું, ત્યારે હું વિસ્મિત થયો.
3.22.4
अथ दानवसङ्घास्ते विकृताननमूर्धजाः ।
उदक्रोशन्महाराज धिष्ठिते मयि भारत ॥ ३.२२.४ ॥
હે મહારાજ, હે ભારત, હું સ્થિત હતો ત્યારે વિકૃત મુખ અને કેશવાળા તે દાનવસમૂહો જોરથી ચીસો પાડવા લાગ્યા.
3.22.5
ततोऽस्त्रं शब्दसाहं वै त्वरमाणो महारणे ।
अयोजयं तद्वधाय ततः शब्द उपारमत् ॥ ३.२२.५ ॥
ત્યારે મેં ઝડપથી મહાયુદ્ધમાં તેમના વધ માટે શબ્દને અનુસરનાર અસ્ત્ર પ્રયોજ્યું; ત્યારે અવાજ શાંત થયો.
3.22.6
हतास्ते दानवाः सर्वे यैः स शब्द उदीरितः ।
शरैरादित्यसंकशैर्ज्वलितैः शब्दसाधनैः ॥ ३.२२.६ ॥
જેમણે તે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો તે બધા દાનવો સૂર્ય સમાન પ્રજ્વલિત, શબ્દવેધી બાણોથી હણાયા.
3.22.7
तस्मिन्नुपरते शब्दे पुनरेवान्यतोऽभवत् ।
शब्दोऽपरो महाराज तत्रापि प्राहरं शरैः ॥ ३.२२.७ ॥
તે અવાજ શાંત થયા પછી ફરી બીજી દિશામાંથી બીજો અવાજ ઊઠ્યો. હે મહારાજ, ત્યાં પણ મેં બાણોથી પ્રહાર કર્યો.
3.22.8
एवं दश दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च भारत ।
नादयामासुरसुरास्ते चापि निहता मया ॥ ३.२२.८ ॥
એ રીતે, હે ભારત, દસ દિશાઓમાં, આડી અને ઉપર તરફ અસુરોએ ગર્જના કરી. તેઓ પણ મારા વડે માર્યા ગયા.
3.22.9
ततः प्राग्ज्योतिषं गत्वा पुनरेव व्यदृश्यत ।
सौभं कामगमं वीर मोहयन्मम चक्षुषी ॥ ३.२२.९ ॥
પછી પ્રાગ્જ્યોતિષમાં જઈને તે ફરી દેખાયું. હે વીર, ઇચ્છા મુજબ ફરતું સૌભ મારી આંખોને મોહિત કરતું દેખાયું.
3.22.10
ततो लोकान्तकरणो दानवो दारुणाकृतिः ।
शिलावर्षेण महता सहसा मां समावृणोत् ॥ ३.२२.१० ॥
પછી લોકોનો અંત કરનાર, ભયંકર આકારવાળા તે દાનવે અચાનક મોટી પથ્થરોની વર્ષાથી મને ઢાંકી દીધો.
3.22.11
सोहं पर्वतवर्षेण वध्यमानः समन्ततः ।
वल्मीक इव राजेन्द्र पर्वतोपचितोऽभवम् ॥ ३.२२.११ ॥
હું, પર્વતોની વર્ષાથી ચોતરફથી પ્રહાર પામીને, હે રાજેન્દ્ર, પર્વતોથી ઢંકાયેલા રાફડા જેવો બની ગયો.
3.22.12
ततोऽहं पर्वतचितः सहयः सहसारथिः ।
अप्रख्यातिमियां राजन्सध्वजः पर्वतैश्चितः ॥ ३.२२.१२ ॥
પછી હું, પર્વતોથી ઢંકાઈને, ઘોડા અને સારથિ સાથે, હે રાજન, ધ્વજા સહિત પર્વતોથી ભરાઈને અદૃશ્ય થયો.
3.22.13
ततो वृष्णिप्रवीरा ये ममासन्सैनिकास्तदा ।
ते भयर्ता दिशः सर्वे सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ३.२२.१३ ॥
ત્યારે મારા વૃષ્ણિ વીર સૈનિકો ભયથી પીડાઈને અચાનક બધી દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
3.22.14
ततो हाहाकृतमभूत्सर्वं किल विशांपते ।
द्यौश्च भूमिश्च खं चैवादृश्यमाने तथा मयि ॥ ३.२२.१४ ॥
ત્યારે હે પ્રજાપતિ, સર્વત્ર હાહાકાર થયો; હું અદૃશ્ય થતાં આકાશ, પૃથ્વી અને અંતરિક્ષ પણ…
3.22.15
ततो विषण्णमनसो मम राजन्सुहृज्जनाः ।
रुरुदुश्चुक्रुशुश्चैव दुःखशोकसमन्विताः ॥ ३.२२.१५ ॥
ત્યારે હે રાજન, વિષાદિત મનવાળા મારા હિતચિંતકો અને સ્વજનો રડવા અને પોકાર કરવા લાગ્યા, દુઃખ-શોકથી ભરાઈને.
3.22.16
द्विषतां च प्रहर्षोऽभूदार्तिश्च सुहृदामपि ।
एवं विजितवान्वीर पश्चादश्रौषमच्युत ॥ ३.२२.१६ ॥
શત્રુઓને હર્ષ થયો અને મિત્રોને પણ પીડા થઈ. હે વીર, હે અચ્યુત, આ રીતે તેઓ જીત્યા પછી મેં સાંભળ્યું.
3.22.17
ततोऽहमिन्द्रदयितं सर्वपाषाणभेदनम् ।
वज्रमुद्यम्य तान्सर्वान्पर्वतान्समशातयम् ॥ ३.२२.१७ ॥
ત્યારે મેં ઇન્દ્રને પ્રિય, બધા પથ્થરોને ભેદનારું વજ્ર ઉગામીને તે બધા પર્વતોને સંપૂર્ણપણે ચૂરા કરી નાખ્યા.
3.22.18
ततः पर्वतभारार्ता मन्दप्राणविचेष्टिताः ।
हया मम महाराज वेपमाना इवाभवन् ॥ ३.२२.१८ ॥
ત્યારે હે મહારાજ, પર્વતોના ભારથી પીડાઈને, મંદ પ્રાણ અને ડગમગતી ચેષ્ટાવાળા મારા ઘોડા ધ્રૂજતા હોય તેમ થઈ ગયા.
3.22.19
मेघजाल इवाकाशे विदार्याभ्युदितं रविम् ।
दृष्ट्वा मां बान्धवाः सर्वे हर्षमाहारयन्पुनः ॥ ३.२२.१९ ॥
આકાશમાં વાદળોનું જાળ ચીરીને ઊગેલા સૂર્યની જેમ મને જોઈને મારા બધા સ્વજનો ફરી હર્ષિત થયા.
3.22.20
ततः पर्वतभारार्तान्मन्दप्राणविचेष्टितान् ।
हयान्संदृश्य मां सूतः प्राह तात्कालिकं वचः ॥ ३.२२.२० ॥
ત્યારે પર્વતના ભારથી પીડાયેલા, મંદ શ્વાસવાળા અને અસ્તવ્યસ્ત ચેષ્ટા કરતા ઘોડાઓને જોઈને સારથિએ મને તે ક્ષણને અનુરૂપ વચન કહ્યું.
3.22.21
साधु संपश्य वार्ष्णेय साल्वं सौभपतिं स्थितम् ।
अलं कृष्णावमन्यैनं साधु यत्नं समाचर ॥ ३.२२.२१ ॥
હે વાર્ષ્ણેય, સામે ઊભેલા સૌભપતિ સાલ્વને બરાબર જો. કૃષ્ણ, તેને અવગણીશ નહીં; સારી રીતે પ્રયત્ન કર.
3.22.22
मार्दवं सखितां चैव साल्वादद्य व्यपाहर ।
जहि साल्वं महाबाहो मैनं जीवय केशव ॥ ३.२२.२२ ॥
આજે સાલ્વ પ્રત્યેની નરમાશ અને મૈત્રી છોડી દે. હે મહાબાહુ, સાલ્વને હણ; હે કેશવ, તેને જીવતો ન રાખ.
3.22.23
सर्वैः पराक्रमैर्वीर वध्यः शत्रुरमित्रहन् ।
न शत्रुरवमन्तव्यो दुर्बलोऽपि बलीयसा।
योपिस्यात्पीठगः कश्चित्किं पुनः समरे स्थितः ॥ ३.२२.२३ ॥
હે વીર, શત્રુસંહારક, બધા પરાક્રમોથી શત્રુનો વધ કરવો જોઈએ. દુર્બળ શત્રુને પણ બળવાન અવગણે નહીં; આસન પર બેઠેલા કોઈને પણ નહીં, તો યુદ્ધમાં ઊભેલા શત્રુની તો વાત જ શું?
3.22.24
स त्वं पुरुषशार्दूल सर्वयत्नैरिमं प्रभो ।
जहि वृष्णिकुलश्रेष्ठ मा त्वां कालोऽत्यगात्पुनः ॥ ३.२२.२४ ॥
તું, હે પુરુષસિંહ, હે પ્રભુ, બધા પ્રયત્નોથી આને હણ. હે વૃષ્ણિકુળશ્રેષ્ઠ, સમય ફરીથી તને વીતી ન જાય.
3.22.25
जितवाञ्जामदग्न्यं यः कोटिवर्षगणान्बहून् ।
स एष नान्यैर्वध्यो हि त्वामृते नास्ति कश्चन ॥ ३.२२.२५ ॥
કરોડો વર્ષોના અનેક કાળો સુધી જેણે જામદગ્ન્ય પરશુરામને જીત્યા હતા, તે આ વીર બીજાઓથી વધ્ય નથી; તારા સિવાય કોઈ એને મારી શકે નહીં.
3.22.26
नैष मार्दवसाध्यो वै मतो नापि सखा तव ।
येन त्वं योधितो वीर द्वारका चावमर्दिता ॥ ३.२२.२६ ॥
આ નમ્રતાથી જીતવા યોગ્ય મનાયો નથી, અને તારો મિત્ર પણ નથી. હે વીર, એના કારણે જ તારે યુદ્ધ કરવું પડ્યું અને દ્વારકા ચગદાઈ ગઈ.
3.22.27
एवमादि तु कौन्तेय श्रुत्वाऽहं सारथेर्वचः ।
तत्वमेतदिति ज्ञात्वा युद्धे मतिमधारयम् ॥ ३.२२.२७ ॥
હે કૌંતેય, આવાં વચનો અને સારથિનાં વચનો સાંભળીને, 'આ આમ જ છે' એમ જાણીને મેં યુદ્ધમાં મારો નિશ્ચય દૃઢ કર્યો.
3.22.28
वधाय साल्वराजस्य सौभस्य च निपातने ।
दारुकं चाब्रुवं वीर मुहूर्तं स्थीयतामिति ॥ ३.२२.२८ ॥
સાલ્વરાજનો વધ કરવા અને સૌભને પાડવા માટે મેં દારુકને કહ્યું, 'હે વીર, એક ક્ષણ રથ ઊભો રાખ.'
3.22.29
ततोऽप्रतिहतं दिव्यमभोद्यमतिवीर्यवत् ।
आग्नेयमस्त्रं दयितं सर्वसाहं महाप्रभम्।
योजयं तत्रधनुषा दानवान्तकरं रणे ॥ ३.२२.२९ ॥
ત્યારે મેં ધનુષ પર તે દિવ્ય, અપ્રતિહત, અતિ પરાક્રમી આગ્નેય અસ્ત્ર ચઢાવ્યું—પ્રિય, સર્વ સહન કરનારું, મહાપ્રભાવી, યુદ્ધમાં દાનવોનો અંત કરનારું.
3.22.30
यक्षाणां राक्षसानां च दानवानां च संयुगे ।
राज्ञां च प्रतिलोमानां भस्मान्तकरणं महत् ॥ ३.२२.३० ॥
યક્ષો, રાક્ષસો, દાનવો અને યુદ્ધમાં વિરોધી રાજાઓનો પણ ભસ્મ કરી અંત લાવનારું તે મહાન અસ્ત્ર હતું.
3.22.31
क्षुरान्तममलं चक्रं कालान्तकयमोपमम् ।
अनुमन्त्र्याहमतुलं द्विषतां विनिबर्हणम् ॥ ३.२२.३१ ॥
ક્ષુર જેવી ધારવાળું, નિર્મળ, કાળ, અંતક અને યમ સમાન તે ચક્રને મેં મંત્રથી અભિમંત્રિત કર્યું; તે અતુલ્ય છે, શત્રુઓનો સંહારક છે.
3.22.32
जहि सौभं स्ववीर्येण ये चात्र रिपवो मम ।
इत्युक्त्वा भुजवीर्येण तस्मै प्राहिणवं रुषा ॥ ३.२२.३२ ॥
"તારા પરાક્રમથી સૌભનો નાશ કર; અને અહીં જે મારા શત્રુઓ છે તેમનો પણ" એમ કહીને, મારા ભુજબળથી, ક્રોધે ભરાઈને મેં તે ચક્ર તેની તરફ છોડ્યું.
3.22.33
रूपं सुदर्शनस्यासीदाकाशे पततस्तदा ।
द्वितीयस्येव सूर्यस् युगान्ते प्रतपिष्यतः ॥ ३.२२.३३ ॥
ત્યારે આકાશમાં પડતા સુદર્શનનું રૂપ યુગાંતે તપનાર બીજા સૂર્ય જેવું હતું.
3.22.34
तत्समासाद्य नगरं सौभं व्यपगतत्विषम् ।
मध्येन पाटयामास क्रकचो दार्विवोच्छ्रितम् ॥ ३.२२.३४ ॥
તે નગર સૌભ પાસે પહોંચીને, તેજ ગુમાવેલા તેને, ઊંચા લાકડાને કરવત કાપે તેમ મધ્યેથી ચીરી નાખ્યું.
3.22.35
द्विधा कृतं ततः सौभं सुदर्शनबलाद्धतम् ।
महेश्वरशरोद्धूतं पपात त्रिपुरं यथा ॥ ३.२२.३५ ॥
પછી સુદર્શનના બળથી બે ભાગમાં કપાયેલું, ઘવાયેલું સૌભ મહેશ્વરના બાણથી હચમચેલા ત્રિપુરની જેમ પડ્યું.
3.22.36
तस्मिन्निपतिते सौभे चक्रमागात्करं मम ।
पुनश्चादाय वेगेन साल्वायेत्यहमब्रुवम् ॥ ३.२२.३६ ॥
તે સૌભ પડ્યું ત્યારે ચક્ર વેગથી મારા હાથમાં પાછું આવ્યું. ફરી તે લઈને મેં સાલ્વને આમ કહ્યું.
3.22.37
ततः साल्वं गदां गुर्वीमाविध्यन्ते महाहवे ।
द्विधा चकार सहसा प्रजज्वाल च तेजसा ॥ ३.२२.३७ ॥
પછી તે મહાયુદ્ધમાં ભારે ગદા ફેરવીને તેણે અચાનક સાલ્વના બે ટુકડા કર્યા, અને તે તેજથી ઝળહળી ઊઠી.
3.22.38
तस्मिन्विनिहते वीरे दानवास्त्रस्तचेतसः ।
हाहाभूता दिशो जग्मुरर्दिता मम सायकैः ॥ ३.२२.३८ ॥
તે વીર માર્યો જતાં દાનવો ભયભીત મનથી, "હાય હાય" પોકારતા, મારાં બાણોથી પીડાઈને ચારે દિશાઓમાં ભાગી ગયા.
3.22.39
ततोऽहंसमवस्थाप्यरथं सौभसमीपतः ।
शङ्खं प्रध्माप्य हर्षेण सुहृदः पर्यहर्षयम् ॥ ३.२२.३९ ॥
પછી મેં સૌભ પાસે રથ થોભાવ્યો, હર્ષથી શંખ વગાડ્યો અને ચારે તરફના મિત્રોને આનંદિત કર્યા.
3.22.40
तन्मेरुशिखराकारं विध्वस्ताट्टालगोपुरम् ।
दह्यमानमभिप्रेक्ष्य स्त्रियस्ताः संप्रदुद्रुवुः ॥ ३.२२.४० ॥
મેરુશિખર જેવું તે નગર, અટ્ટાલિકાઓ અને ગોપુરો ધ્વસ્ત થઈ બળતું જોઈ, તે સ્ત્રીઓ ભાગી ગઈ.
3.22.41
एवं निहत्य समरे सौभं साल्वं निपात्य च ।
आनर्तात्पुनरागम्य सुहृदां प्रीतिमावहम् ॥ ३.२२.४१ ॥
આ રીતે યુદ્ધમાં સૌભ અને સાલ્વને હણીને, પાડીને, આનર્તથી ફરી આવીને મેં મિત્રોને આનંદ આપ્યો.
3.22.42
तदेतत्कारणं राजन्नागमं नागसाह्वयम् ।
यद्यागां परवीरघ्न न हि जीवेत्सुयोधनः ॥ ३.२२.४२ ॥
હે રાજન, આ જ કારણે હું નાગસાહ્વય (હસ્તિનાપુર) આવ્યો. હે શત્રુવીરોના સંહારક, જો હું ન આવ્યો હોત તો સુયોધન ચોક્કસ જીવતો ન રહેત.
3.22.43
मय्यागतेऽथवा वीर द्यूतं न भविता तथा ।
अद्याहं किं करिष्यामि भिन्नसेतुरिवोदकम् ॥ ३.२२.४३ ॥
હે વીર, હું આવીશ તો દ્યૂત નહીં થાય. હવે હું શું કરું? તૂટેલા બંધના પાણી જેવો?
3.22.44
एवमुक्त्वा महाबाहुः कौरवं पुरुषोत्तमः ।
आमन्त्र्य प्रययौ श्रीमान्पाण्डवान्मधुसूदनः ॥ ३.२२.४४ ॥
આમ કહીને મહાબાહુ પુરુષોત્તમ કૌરવને કહીને, પાંડવોની રજા લઈને શ્રીમાન મધુસૂદન ચાલ્યા ગયા.
3.22.45
अभिवाद्य महाबाहुर्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
राज्ञा मूर्धन्युपाघ्रातो भीमेन च महाभुजः ॥ ३.२२.४५ ॥
મહાબાહુએ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરને પ્રણામ કર્યા; રાજાએ માથા પર સૂંઘ્યા અને ભીમે પણ.
3.22.46
परिष्वक्तश्चार्जुनेन यमाभ्यां चाभिवादितः ।
संमानितश्च धौम्येन द्रौपद्या चार्चितोश्रुभिः ॥ ३.२२.४६ ॥
અર્જુને આલિંગન આપ્યું; યમલોએ પ્રણામ કર્યા; ધૌમ્યે સન્માન કર્યું; દ્રૌપદીએ આંસુ સાથે પૂજા કરી.
3.22.47
सुभद्रामभिमन्युं च रथमारोप्य काञ्चनम् ।
आरुरोह रथं कृष्णः पाण्डवैरभिपूजितः ॥ ३.२२.४७ ॥
સુભદ્રા અને અભિમન્યુને સોનાના રથમાં બેસાડીને, પાંડવોથી પૂજિત કૃષ્ણ રથ પર ચઢ્યા.
3.22.48
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ।
द्वारकां प्रययौ कृष्णः समाश्वास्य युधिष्ठिरम् ॥ ३.२२.४८ ॥
શૈબ્ય અને સુગ્રીવ જોડેલા સૂર્ય જેવા તેજસ્વી રથમાં, યુધિષ્ઠિરને આશ્વાસન આપીને કૃષ્ણ દ્વારકા ગયા.
3.22.49
ततः प्रयते दाशार्हे धृष्टद्युम्नोपि पार्षतः ।
द्रौपदेयानुपादाय प्रययौ स्वपुरं तदा ॥ ३.२२.४९ ॥
ત્યારે દાશાર્હ (કૃષ્ણ) પ્રયાણ કર્યા પછી, પૃષતના પુત્ર ધૃષ્ટદ્યુમ્ન પણ દ્રૌપદીના પુત્રોને લઈને પોતાના નગર તરફ ચાલ્યા ગયા.
3.22.50
धृष्टकेतुः स्वसारं च समादायाथ चेदिराट् ।
जगाम पाण्डवान्दृष्ट्वा रम्यां शुक्तिमतीं पुरीम् ॥ ३.२२.५० ॥
પછી ચેદિરાજ ધૃષ્ટકેતુ પોતાની બહેનને લઈને, પાંડવોને જોઈને, રમણીય શુક્તિમતી નગરી તરફ ગયા.
3.22.51
केकयाश्चाप्यनुज्ञाताः कौन्तेयेनामितौजसा ।
आमन्त्र्य पाण्डवान्सर्वान्प्रययुस्तेऽपि भारत ॥ ३.२२.५१ ॥
હે ભરત! અમિત તેજસ્વી કૌન્તેય (યુધિષ્ઠિર)ની અનુમતિ મેળવીને કેકયો પણ બધા પાંડવોની વિદાય લઈને ચાલ્યા ગયા.
3.22.52
ब्राह्मणाश्च विशश्चैव तथाविषयवासिनः ।
विसृज्यमानाः सुभृशं न त्यजन्ति स्म पाण्डवान् ॥ ३.२२.५२ ॥
બ્રાહ્મણો, વૈશ્યો અને તે રાજ્યના રહેવાસીઓ પણ વિદાય આપવામાં આવતા છતાં અત્યંત દુઃખી થઈને પાંડવોને છોડતા ન હતા.
3.22.53
समवायः स राजेन्द्र सुमहाद्भुतदर्शनः ।
आसीन्महात्मनां तेषां काम्यके भरतर्षभ ॥ ३.२२.५३ ॥
હે રાજેન્દ્ર! હે ભરતશ્રેષ્ઠ! કામ્યક વનમાં તે મહાત્માઓનો તે સમાગમ અત્યંત અદ્ભુત દેખાતો હતો.
3.22.54
युधिष्ठिरस्तु विप्रांस्ताननुमान्य महामनाः ।
शशास पुरुषान्काले रथान्योजयतेति वै ॥ ३.२२.५४ ॥
પરંતુ મહામના યુધિષ્ઠિરે તે બ્રાહ્મણોની અનુમતિ લઈને, યોગ્ય સમયે રથ જોડવાની સેવકોને આજ્ઞા આપી.