महाभारत · अध्याय 3.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.22.1
ततोऽहं भरतश्रेष्ठ प्रगृह्यरुचिरं धनुः ।
शरैरपातयं सौभाच्छिरांसि विबुधद्विषाम् ॥ ३.२२.१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा मी सुंदर धनुष्य उचलून बाणांनी सौभावरून देवद्वेष्ट्यांची मस्तके पाडली.
3.22.2
शरांश्चाशीविषाकारानूर्ध्वगांस्तिग्मतेजसः ।
प्रैषयं साल्वराजाय शार्ङ्गमुक्तान्सुवाससः ॥ ३.२२.२ ॥
सर्पासारखे, वर उडणारे, तीव्र तेजाचे बाण मी शार्ङ्ग धनुष्यातून सोडून साल्वराजाकडे पाठवले; ते सुंदर पंखांचे होते.
3.22.3
ततो नादृश्यत तदा सौभं कुरुकुलोद्वह ।
अन्तर्हितं माययाऽभूत्ततोऽहं विस्मितोऽभवम् ॥ ३.२२.३ ॥
हे कुरुकुलाचा भार वाहणाऱ्या, तेव्हा सौभ दिसेनासे झाले; मायेने ते अंतर्धान पावले, तेव्हा मी विस्मित झालो.
3.22.4
अथ दानवसङ्घास्ते विकृताननमूर्धजाः ।
उदक्रोशन्महाराज धिष्ठिते मयि भारत ॥ ३.२२.४ ॥
हे महाराजा, हे भारता, मी स्थिर असताना ती विकृत मुखे आणि केस असलेली दानवांची टोळी मोठ्याने ओरडू लागली.
3.22.5
ततोऽस्त्रं शब्दसाहं वै त्वरमाणो महारणे ।
अयोजयं तद्वधाय ततः शब्द उपारमत् ॥ ३.२२.५ ॥
मग मी त्वरेने महायुद्धात त्यांच्या वधासाठी शब्दवेधी अस्त्र योजले; तेव्हा आवाज थांबला.
3.22.6
हतास्ते दानवाः सर्वे यैः स शब्द उदीरितः ।
शरैरादित्यसंकशैर्ज्वलितैः शब्दसाधनैः ॥ ३.२२.६ ॥
ज्यांनी तो आवाज केला ते सर्व दानव सूर्यासारख्या तेजस्वी, शब्दवेधी बाणांनी मारले गेले.
3.22.7
तस्मिन्नुपरते शब्दे पुनरेवान्यतोऽभवत् ।
शब्दोऽपरो महाराज तत्रापि प्राहरं शरैः ॥ ३.२२.७ ॥
तो आवाज थांबल्यावर पुन्हा दुसऱ्या दिशेतून आणखी एक आवाज उठला. हे महाराजा, तिथेही मी बाणांनी प्रहार केला.
3.22.8
एवं दश दिशः सर्वास्तिर्यगूर्ध्वं च भारत ।
नादयामासुरसुरास्ते चापि निहता मया ॥ ३.२२.८ ॥
अशा प्रकारे, हे भारता, दहा दिशांमध्ये, आडव्या व वर अशा सर्व दिशांना असुरांनी गर्जना केली. तेही माझ्याकडून मारले गेले.
3.22.9
ततः प्राग्ज्योतिषं गत्वा पुनरेव व्यदृश्यत ।
सौभं कामगमं वीर मोहयन्मम चक्षुषी ॥ ३.२२.९ ॥
नंतर प्राग्ज्योतिषात जाऊन ते पुन्हा दिसू लागले. हे वीरा, इच्छेप्रमाणे फिरणारा सौभ माझ्या डोळ्यांना भ्रमित करत दिसला.
3.22.10
ततो लोकान्तकरणो दानवो दारुणाकृतिः ।
शिलावर्षेण महता सहसा मां समावृणोत् ॥ ३.२२.१० ॥
मग लोकांचा अंत करणाऱ्या, भयंकर आकाराच्या त्या दानवाने अचानक मोठ्या दगडांच्या वर्षावाने मला झाकून टाकले.
3.22.11
सोहं पर्वतवर्षेण वध्यमानः समन्ततः ।
वल्मीक इव राजेन्द्र पर्वतोपचितोऽभवम् ॥ ३.२२.११ ॥
मी पर्वतांच्या वर्षावाने सर्व बाजूंनी आघात होत असताना, हे राजेंद्रा, पर्वतांनी झाकलेल्या वारुळासारखा झालो.
3.22.12
ततोऽहं पर्वतचितः सहयः सहसारथिः ।
अप्रख्यातिमियां राजन्सध्वजः पर्वतैश्चितः ॥ ३.२२.१२ ॥
मग मी पर्वतांनी झाकला गेलो, घोडे व सारथ्यासह, हे राजा, ध्वजेसह पर्वतांनी भरून अदृश्य झालो.
3.22.13
ततो वृष्णिप्रवीरा ये ममासन्सैनिकास्तदा ।
ते भयर्ता दिशः सर्वे सहसा विप्रदुद्रुवुः ॥ ३.२२.१३ ॥
तेव्हा माझे वृष्णिवीर सैनिक भयाने पीडित होऊन अचानक सर्व दिशांना पळून गेले.
3.22.14
ततो हाहाकृतमभूत्सर्वं किल विशांपते ।
द्यौश्च भूमिश्च खं चैवादृश्यमाने तथा मयि ॥ ३.२२.१४ ॥
तेव्हा हे प्रजापते, सर्वत्र हाहाकार झाला; मी दिसेनासा झाल्यावर आकाश, पृथ्वी आणि अंतरिक्षही…
3.22.15
ततो विषण्णमनसो मम राजन्सुहृज्जनाः ।
रुरुदुश्चुक्रुशुश्चैव दुःखशोकसमन्विताः ॥ ३.२२.१५ ॥
तेव्हा हे राजा, खिन्न मनाचे माझे हितचिंतक व नातेवाईक रडू लागले व ओरडू लागले, दुःख-शोकाने भरलेले.
3.22.16
द्विषतां च प्रहर्षोऽभूदार्तिश्च सुहृदामपि ।
एवं विजितवान्वीर पश्चादश्रौषमच्युत ॥ ३.२२.१६ ॥
शत्रूंना हर्ष झाला आणि मित्रांनाही वेदना झाली. हे वीरा, हे अच्युता, अशा प्रकारे त्यांनी जिंकल्यावर मी ऐकले.
3.22.17
ततोऽहमिन्द्रदयितं सर्वपाषाणभेदनम् ।
वज्रमुद्यम्य तान्सर्वान्पर्वतान्समशातयम् ॥ ३.२२.१७ ॥
तेव्हा मी इंद्राला प्रिय, सर्व दगडांना भेदणारे वज्र उगारून त्या सर्व पर्वतांना पूर्णपणे चूर्ण केले.
3.22.18
ततः पर्वतभारार्ता मन्दप्राणविचेष्टिताः ।
हया मम महाराज वेपमाना इवाभवन् ॥ ३.२२.१८ ॥
तेव्हा हे महाराजा, पर्वतांच्या भाराने पीडित, क्षीण प्राण आणि डळमळत्या हालचालींनी माझे घोडे थरथरत असल्यासारखे झाले.
3.22.19
मेघजाल इवाकाशे विदार्याभ्युदितं रविम् ।
दृष्ट्वा मां बान्धवाः सर्वे हर्षमाहारयन्पुनः ॥ ३.२२.१९ ॥
आकाशात मेघजाल फाडून उगवलेल्या सूर्यासारखे मला पाहून माझे सर्व बांधव पुन्हा आनंदित झाले.
3.22.20
ततः पर्वतभारार्तान्मन्दप्राणविचेष्टितान् ।
हयान्संदृश्य मां सूतः प्राह तात्कालिकं वचः ॥ ३.२२.२० ॥
तेव्हा पर्वताच्या भाराने पीडित, क्षीण श्वास घेणाऱ्या आणि अस्वस्थ हालचाली करणाऱ्या घोड्यांना पाहून सारथी मला त्या क्षणाला योग्य असे बोलला.
3.22.21
साधु संपश्य वार्ष्णेय साल्वं सौभपतिं स्थितम् ।
अलं कृष्णावमन्यैनं साधु यत्नं समाचर ॥ ३.२२.२१ ॥
हे वार्ष्णेया, समोर उभ्या असलेल्या सौभपती साल्वाकडे नीट बघ. कृष्णा, याची उपेक्षा करू नकोस; नीट प्रयत्न कर.
3.22.22
मार्दवं सखितां चैव साल्वादद्य व्यपाहर ।
जहि साल्वं महाबाहो मैनं जीवय केशव ॥ ३.२२.२२ ॥
आज साल्वाबद्दलची मृदुता व मैत्री सोडून दे. हे महाबाहो, साल्वाला ठार कर; हे केशवा, याला जिवंत ठेवू नकोस.
3.22.23
सर्वैः पराक्रमैर्वीर वध्यः शत्रुरमित्रहन् ।
न शत्रुरवमन्तव्यो दुर्बलोऽपि बलीयसा।
योपिस्यात्पीठगः कश्चित्किं पुनः समरे स्थितः ॥ ३.२२.२३ ॥
हे वीरा, शत्रुसंहारका, सर्व पराक्रमांनी शत्रूचा वध करावा. दुर्बल शत्रूचीही बलवान उपेक्षा करू नये; आसनावर बसलेल्या कोणाचीही नाही, मग युद्धात उभ्या असलेल्या शत्रूची तर बातच काय?
3.22.24
स त्वं पुरुषशार्दूल सर्वयत्नैरिमं प्रभो ।
जहि वृष्णिकुलश्रेष्ठ मा त्वां कालोऽत्यगात्पुनः ॥ ३.२२.२४ ॥
तू, हे पुरुषसिंहा, हे प्रभो, सर्व प्रयत्नांनी याला ठार कर. हे वृष्णिकुलश्रेष्ठा, काळ तुला पुन्हा निघून जाऊ देऊ नकोस.
3.22.25
जितवाञ्जामदग्न्यं यः कोटिवर्षगणान्बहून् ।
स एष नान्यैर्वध्यो हि त्वामृते नास्ति कश्चन ॥ ३.२२.२५ ॥
कोट्यवधी वर्षांच्या अनेक कालखंडांत ज्याने जामदग्न्य परशुरामाला जिंकले, तो हा वीर इतरांकडून वध्य नाही; तुझ्याशिवाय कोणीही त्याला मारू शकत नाही.
3.22.26
नैष मार्दवसाध्यो वै मतो नापि सखा तव ।
येन त्वं योधितो वीर द्वारका चावमर्दिता ॥ ३.२२.२६ ॥
हा मृदुतेने जिंकण्याजोगा मानलेला नाही, आणि तुझा मित्रही नाही; हे वीरा, याच्यामुळेच तुला युद्ध करावे लागले आणि द्वारका चिरडली गेली.
3.22.27
एवमादि तु कौन्तेय श्रुत्वाऽहं सारथेर्वचः ।
तत्वमेतदिति ज्ञात्वा युद्धे मतिमधारयम् ॥ ३.२२.२७ ॥
हे कौन्तेया, अशी वचने आणि सारथ्याचे शब्द ऐकून, 'हे असेच आहे' हे जाणून मी युद्धात आपला निश्चय दृढ केला.
3.22.28
वधाय साल्वराजस्य सौभस्य च निपातने ।
दारुकं चाब्रुवं वीर मुहूर्तं स्थीयतामिति ॥ ३.२२.२८ ॥
साल्वराजाचा वध करण्यासाठी आणि सौभाचे पतन घडविण्यासाठी मी दारुकाला म्हणालो, 'हे वीरा, क्षणभर थांब.'
3.22.29
ततोऽप्रतिहतं दिव्यमभोद्यमतिवीर्यवत् ।
आग्नेयमस्त्रं दयितं सर्वसाहं महाप्रभम्।
योजयं तत्रधनुषा दानवान्तकरं रणे ॥ ३.२२.२९ ॥
तेव्हा मी धनुष्यावर ते दिव्य, अप्रतिहत, अत्यंत पराक्रमी आग्नेय अस्त्र योजिले—प्रिय, सर्व सहन करणारे, महातेजस्वी, रणात दानवांचा अंत करणारे.
3.22.30
यक्षाणां राक्षसानां च दानवानां च संयुगे ।
राज्ञां च प्रतिलोमानां भस्मान्तकरणं महत् ॥ ३.२२.३० ॥
यक्ष, राक्षस, दानव आणि रणात विरोधी असलेल्या राजांचाही भस्मसात करून अंत करणारे ते महान अस्त्र होते.
3.22.31
क्षुरान्तममलं चक्रं कालान्तकयमोपमम् ।
अनुमन्त्र्याहमतुलं द्विषतां विनिबर्हणम् ॥ ३.२२.३१ ॥
वस्र्यासारखी धार असलेले, निर्मल, काळ, अन्तक आणि यम यांच्यासारखे ते चक्र — मी मंत्राने अभिमंत्रित केले; ते अतुलनीय असून शत्रूंचा संहार करणारे आहे.
3.22.32
जहि सौभं स्ववीर्येण ये चात्र रिपवो मम ।
इत्युक्त्वा भुजवीर्येण तस्मै प्राहिणवं रुषा ॥ ३.२२.३२ ॥
"तुझ्या पराक्रमाने सौभाचा नाश कर; आणि येथे जे माझे शत्रू आहेत त्यांचाही" असे म्हणून, माझ्या भुजबळाने, रागाने मी ते चक्र त्याच्याकडे सोडले.
3.22.33
रूपं सुदर्शनस्यासीदाकाशे पततस्तदा ।
द्वितीयस्येव सूर्यस् युगान्ते प्रतपिष्यतः ॥ ३.२२.३३ ॥
आकाशात तेव्हा पडत असलेल्या सुदर्शनाचे रूप युगान्तात तापणाऱ्या दुसऱ्या सूर्यासारखे होते.
3.22.34
तत्समासाद्य नगरं सौभं व्यपगतत्विषम् ।
मध्येन पाटयामास क्रकचो दार्विवोच्छ्रितम् ॥ ३.२२.३४ ॥
ते नगर सौभ गाठून, तेज गमावलेल्या त्याला, उंच लाकडाला करवत जशी कापते तशी मध्यातून फाडले.
3.22.35
द्विधा कृतं ततः सौभं सुदर्शनबलाद्धतम् ।
महेश्वरशरोद्धूतं पपात त्रिपुरं यथा ॥ ३.२२.३५ ॥
मग सुदर्शनाच्या बळाने दोन तुकडे झालेले, आघात झालेले सौभ, महेश्वराच्या बाणाने हलवलेल्या त्रिपुराप्रमाणे कोसळले.
3.22.36
तस्मिन्निपतिते सौभे चक्रमागात्करं मम ।
पुनश्चादाय वेगेन साल्वायेत्यहमब्रुवम् ॥ ३.२२.३६ ॥
ते सौभ कोसळल्यावर चक्र वेगाने माझ्या हातात परत आले. पुन्हा ते घेऊन मी साल्वाला असे म्हणालो.
3.22.37
ततः साल्वं गदां गुर्वीमाविध्यन्ते महाहवे ।
द्विधा चकार सहसा प्रजज्वाल च तेजसा ॥ ३.२२.३७ ॥
नंतर त्या महायुद्धात जड गदा फिरवून त्याने सहसा साल्वाचे दोन तुकडे केले, आणि ती तेजाने प्रज्वलित झाली.
3.22.38
तस्मिन्विनिहते वीरे दानवास्त्रस्तचेतसः ।
हाहाभूता दिशो जग्मुरर्दिता मम सायकैः ॥ ३.२२.३८ ॥
तो वीर मारला गेल्यावर दानव भयभीत मनाने, "हाय हाय" असे ओरडत, माझ्या बाणांनी पीडित होऊन सर्व दिशांना पळाले.
3.22.39
ततोऽहंसमवस्थाप्यरथं सौभसमीपतः ।
शङ्खं प्रध्माप्य हर्षेण सुहृदः पर्यहर्षयम् ॥ ३.२२.३९ ॥
नंतर मी सौभाजवळ रथ थांबवून आनंदाने शंख फुंकला आणि सभोवतालच्या सुहृदांना आनंदित केले.
3.22.40
तन्मेरुशिखराकारं विध्वस्ताट्टालगोपुरम् ।
दह्यमानमभिप्रेक्ष्य स्त्रियस्ताः संप्रदुद्रुवुः ॥ ३.२२.४० ॥
मेरूच्या शिखरासारखे ते नगर, अट्टालिका आणि गोपुरे उद्ध्वस्त होऊन जळताना पाहून त्या स्त्रिया पळून गेल्या.
3.22.41
एवं निहत्य समरे सौभं साल्वं निपात्य च ।
आनर्तात्पुनरागम्य सुहृदां प्रीतिमावहम् ॥ ३.२२.४१ ॥
अशा प्रकारे युद्धात सौभ आणि साल्वाचा वध करून, त्यांना पाडून, आनर्तातून पुन्हा परत येऊन मी सुहृदांना आनंद दिला.
3.22.42
तदेतत्कारणं राजन्नागमं नागसाह्वयम् ।
यद्यागां परवीरघ्न न हि जीवेत्सुयोधनः ॥ ३.२२.४२ ॥
हे राजा, याच कारणामुळे मी नागसाह्वयात (हस्तिनापुरात) आलो. हे शत्रुवीरांचा संहार करणाऱ्या, मी आलो नसतो तर सुयोधन निश्चितच जिवंत राहिला नसता.
3.22.43
मय्यागतेऽथवा वीर द्यूतं न भविता तथा ।
अद्याहं किं करिष्यामि भिन्नसेतुरिवोदकम् ॥ ३.२२.४३ ॥
हे वीरा, मी आल्यास द्यूत होणार नाही. आता मी काय करू? फुटलेल्या बंधाऱ्यातील पाण्यासारखा?
3.22.44
एवमुक्त्वा महाबाहुः कौरवं पुरुषोत्तमः ।
आमन्त्र्य प्रययौ श्रीमान्पाण्डवान्मधुसूदनः ॥ ३.२२.४४ ॥
असे बोलून महाबाहू पुरुषोत्तम कौरवाला सांगून, पांडवांचा निरोप घेऊन श्रीमान मधुसूदन निघून गेले.
3.22.45
अभिवाद्य महाबाहुर्धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
राज्ञा मूर्धन्युपाघ्रातो भीमेन च महाभुजः ॥ ३.२२.४५ ॥
महाबाहूने धर्मराज युधिष्ठिराला वंदन केले; राजाने मस्तकावर हुंगले आणि भीमानेही.
3.22.46
परिष्वक्तश्चार्जुनेन यमाभ्यां चाभिवादितः ।
संमानितश्च धौम्येन द्रौपद्या चार्चितोश्रुभिः ॥ ३.२२.४६ ॥
अर्जुनाने आलिंगन दिले; यमांनी वंदन केले; धौम्याने सन्मान केला; द्रौपदीने अश्रूंसह पूजन केले.
3.22.47
सुभद्रामभिमन्युं च रथमारोप्य काञ्चनम् ।
आरुरोह रथं कृष्णः पाण्डवैरभिपूजितः ॥ ३.२२.४७ ॥
सुभद्रा आणि अभिमन्यूला सोन्याच्या रथात बसवून, पांडवांनी पूजलेला कृष्ण रथावर आरूढ झाला.
3.22.48
शैब्यसुग्रीवयुक्तेन रथेनादित्यवर्चसा ।
द्वारकां प्रययौ कृष्णः समाश्वास्य युधिष्ठिरम् ॥ ३.२२.४८ ॥
शैब्य आणि सुग्रीव जुंपलेल्या सूर्यासारख्या तेजस्वी रथाने युधिष्ठिराचे सांत्वन करून कृष्ण द्वारकेला गेला.
3.22.49
ततः प्रयते दाशार्हे धृष्टद्युम्नोपि पार्षतः ।
द्रौपदेयानुपादाय प्रययौ स्वपुरं तदा ॥ ३.२२.४९ ॥
नंतर दाशार्ह (कृष्ण) निघून गेल्यावर पृषतपुत्र धृष्टद्युम्नानेही द्रौपदीच्या पुत्रांना घेऊन त्या वेळी आपल्या नगरीकडे प्रयाण केले.
3.22.50
धृष्टकेतुः स्वसारं च समादायाथ चेदिराट् ।
जगाम पाण्डवान्दृष्ट्वा रम्यां शुक्तिमतीं पुरीम् ॥ ३.२२.५० ॥
नंतर चेदिराज धृष्टकेतू आपल्या भगिनीला घेऊन, पांडवांना भेटून, रम्य शुक्तिमती नगरीकडे गेला.
3.22.51
केकयाश्चाप्यनुज्ञाताः कौन्तेयेनामितौजसा ।
आमन्त्र्य पाण्डवान्सर्वान्प्रययुस्तेऽपि भारत ॥ ३.२२.५१ ॥
हे भरता! अमित तेजस्वी कौन्तेयाची (युधिष्ठिराची) अनुमती मिळालेले केकयही सर्व पांडवांचा निरोप घेऊन निघून गेले.
3.22.52
ब्राह्मणाश्च विशश्चैव तथाविषयवासिनः ।
विसृज्यमानाः सुभृशं न त्यजन्ति स्म पाण्डवान् ॥ ३.२२.५२ ॥
ब्राह्मण, वैश्य आणि त्या राज्यातील रहिवासी निरोप दिला जात असतानाही अत्यंत दुःखाने पांडवांना सोडत नव्हते.
3.22.53
समवायः स राजेन्द्र सुमहाद्भुतदर्शनः ।
आसीन्महात्मनां तेषां काम्यके भरतर्षभ ॥ ३.२२.५३ ॥
हे राजेंद्रा! हे भरतश्रेष्ठा! काम्यक वनात त्या महात्म्यांचा तो समागम अत्यंत अद्भुत दिसत होता.
3.22.54
युधिष्ठिरस्तु विप्रांस्ताननुमान्य महामनाः ।
शशास पुरुषान्काले रथान्योजयतेति वै ॥ ३.२२.५४ ॥
परंतु महामना युधिष्ठिराने त्या ब्राह्मणांची अनुमती घेऊन, योग्य वेळी रथ जोडण्याची सेवकांना आज्ञा दिली.