ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.224
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.224.1
आपस्य मुदिता भार्या सा चास्य परमाप्रिया ।
भूपतिं भूतकर्तारं जनयामास पावकम् ॥ ३.२२४.१ ॥
ਆਪਸ੍ਯ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ ਪਤਨੀ, ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਸੀ, ਨੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਪਾਵਕ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
3.224.2
भूतानां साऽपि सर्वेषां यं प्राहुः पावकं पतिम् ।
आत्मा भुवनकर्ता च सोऽध्वरेषु द्विजातिभिः ॥ ३.२२४.२ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਿਸਨੂੰ ਪਾਵਕ ਸੁਆਮੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹੈ; ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜ ਉਸਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.224.3
महतां चैव भूतानां सर्वेषामिह यः पतिः ।
भगवान्स महातेजा नित्यं चरति पावकः ॥ ३.२२४.३ ॥
ਇੱਥੇ ਜੋ ਮਹਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਮਹਾਤੇਜਸਵੀ ਭਗਵਾਨ ਪਾਵਕ ਸਦਾ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ।
3.224.4
अग्निर्गृहपतिर्नाम नित्यं यज्ञेषु पूज्यते ।
आज्यं वहतियो हव्यं सर्वलोकस् पावकः ॥ ३.२२४.४ ॥
ਗ੍ਰਹਪਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਅਗਨੀ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਘਿਓ ਅਤੇ ਹਵਿਸ ਢੋਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਾਵਕ ਹੈ।
3.224.5
अपांगर्भो महाभागः सत्वभुग्यो महाद्भुतः ।
भूपतिर्भूतकर्ता च महतः पतिरुच्यते ॥ ३.२२४.५ ॥
ਪਾਣੀ ਦਾ ਗਰਭ, ਮਹਾਭਾਗ, ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲਾ, ਮਹਾ-ਅਦਭੁਤ; ਧਰਤੀ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਮਹਾਨ ਦਾ ਪਤੀ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.224.6
मता वहन्तो हव्यानि तस्याग्नेरप्रजाऽभवन् ।
अग्निष्टोमस्तु नियतः क्रतुश्रेष्ठो भवत्युत ॥ ३.२२४.६ ॥
ਹਵਿਸ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨੇ ਗਏ ਉਸ ਅਗਨੀ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਬਿਨਾਂ ਔਲਾਦ ਹੋ ਗਈ; ਪਰ ਅਗਨਿਸ਼ਟੋਮ ਨਿਯਤ ਯੱਗ ਹੈ ਅਤੇ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ।
3.224.7
स वह्निः प्रथमो नित्यं देवैरन्विष्यते प्रभुः ।
आयान्तं नियतं दृष्ट्वाप्रविवेशार्णवं भयात् ॥ ३.२२४.७ ॥
ਉਹ ਪਹਿਲਾ, ਸਦਾ ਪ੍ਰਭੂ ਅਗਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸਦਾ ਲੱਭਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਡਰ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਗਿਆ।
3.224.8
देवास्तं नाधिगच्छन्ति मार्गमाणा यथातथम् ।
दृष्ट्वा त्वग्निरथर्वाणं ततो वचनमब्रवीत् ॥ ३.२२४.८ ॥
ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਹੋਏ ਯਥਾਰਥ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਭ ਸਕੇ। ਤਦ ਅਗਨੀ ਨੇ ਅਥਰਵਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.224.9
देवानां वह हव्यं त्वमहं वीर सुदुर्बलः ।
अथ त्वं गच्छ मध्वक्षं प्रियमेतत्कुरुष्व मे ॥ ३.२२४.९ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਹਵੀ ਤੂੰ ਢੋਹ; ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਾਂ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਮਧੂਅੱਖ ਕੋਲ ਜਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰ।
3.224.10
प्रेष्य चाग्निरथर्वाणमन्यं देशं ततोऽगमत् ।
मत्स्यास्तस्य समाचख्युः क्रुद्धस्तानग्निरब्रवीत्।
भक्ष्या वै विविधैर्भावैर्भविष्यथ शरीरिणाम् ॥ ३.२२४.१० ॥
ਅਥਰਵਾ ਨੂੰ ਭੇਜ ਕੇ ਅਗਨੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਤਦ ਮੱਛੀਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ (ਸਭ ਕੁਝ) ਦੱਸਿਆ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੁਸੀਂ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਬਣੋਗੇ।'
3.224.11
अथर्वाणं तथा चापि हव्यवाहोऽब्रवीद्वचः ॥ ३.२२४.११ ॥
ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਵਿਵਾਹਨ ਅਗਨੀ ਨੇ ਅਥਰਵਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.224.12
अनुनीयमानो हि भृशं देववाक्यान्वितेन सः ।
नैच्छद्वोढुं हवि सर्वं शरीरं चापि सोऽत्यजत् ॥ ३.२२४.१२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਤੇ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੀ ਹਵੀ ਢੋਹਣੀ ਨਾ ਚਾਹੀ; ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
3.224.13
स तच्छरीरं संत्यज्य प्रविवेश धरां तदा ।
भूमिं स्पृष्ट्वाऽसृजद्भ्रातून्पृथक्पृथगतीव हि ॥ ३.२२४.१३ ॥
ਉਸਨੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਉਦੋਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ; ਭੂਮੀ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ, ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ।
3.224.14
आस्यात्सुगन्धं तेजश्च अस्थिभ्यो देवदारु च ।
श्लेष्मणः स्फाटिकं तस् पित्तान्मारकतं तथा ॥ ३.२२४.१४ ॥
ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਸੁਗੰਧ ਅਤੇ ਤੇਜ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਦੇਵਦਾਰੂ, ਬਲਗਮ ਤੋਂ ਸਫ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਤੋਂ ਮਰਕਤ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ।
3.224.15
वातात्कृष्णायसं तस्य त्रिभिरेतैर्बहु प्रजाः ।
त्वचस्तस्याभ्रपटलं स्नायुजं चापि विद्रुमम् ॥ ३.२२४.१५ ॥
ਹਵਾ ਤੋਂ ਉਸਦਾ ਕਾਲਾ ਲੋਹਾ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ। ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਤੋਂ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਤਹਿ ਅਤੇ ਨਸਾਂ ਤੋਂ ਮੂੰਗਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ।
3.224.16
शरीरास्थिविधाश्चान्ये धातवोऽस्याभवन्नृप ।
एवं कृत्वा शरीरं च परमे तपसि स्थितः ॥ ३.२२४.१६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ, ਹੱਡੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸਮਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਧਾਤਾਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਈਆਂ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਬਣਾ ਕੇ ਉਹ ਪਰਮ ਤਪ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਗਿਆ।
3.224.17
भृग्वङ्गिरादिभिर्भूयस्तपसोत्थापितस्तदा ।
भृशं जज्वाल तेजस्वी तपसाऽऽप्याधितः शिखी ॥ ३.२२४.१७ ॥
ਭ੍ਰਿਗੂ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਤਪ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਠਾਇਆ ਗਿਆ, ਤਦ ਉਹ ਤੇਜਸਵੀ ਅਗਨੀ ਤਪ ਨਾਲ ਬਲ ਕੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਹਿਕ ਉੱਠੀ।
3.224.18
दृष्ट्वा ऋषीनभयाच्चापि प्रविवेश महार्णवम् ।
तस्मिन्नष्टे जगद्भीतमथर्वाणमथाश्रितम्।
अर्चयामासुरेवैनमथर्वाणं सुरादयः ॥ ३.२२४.१८ ॥
ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਭੈ ਤੋਂ ਉਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਉਸਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਤੇ ਡਰੇ ਹੋਏ ਜਗਤ ਨੇ ਅਥਰਵਨ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ; ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਆਦਿ ਨੇ ਇਸ ਅਥਰਵਨ ਦੀ ਹੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।
3.224.19
अथर्वाणं श्रिताँल्लोकानात्मन्यालोच्य पावकः ।
मिषतां सर्वभूतानामुन्ममज्ज महार्णवात् ॥ ३.२२४.१९ ॥
ਅਥਰਵਾ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੋਕਾਂ ਬਾਰੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ ਪਾਵਕ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਵੇਖਦਿਆਂ ਮਹਾਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਆਇਆ।
3.224.20
एवमग्निर्भगवता नष्टः पूर्वमथर्वणा ।
आहूतः सर्वूतानां हव्यं वहति सर्वदा ॥ ३.२२४.२० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਗਵਾਨ ਅਥਰਵਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਆਚੇ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ; ਉਦੋਂ ਤੋਂ ਉਹ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਹਵਿਸ਼ ਹਮੇਸ਼ਾ ਢੋਂਦਾ ਹੈ।
3.224.21
एवं त्वजनयद्धिष्ण्यान्वेदोक्तान्विबुधान्बहून् ।
विचरन्विविधान्देशान्भ्रममाणस्तु तत्र वै ॥ ३.२२४.२१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਅਨੇਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਥਾਨ ਰਚੇ; ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।
3.224.22
सिन्धुवर्ज्याः पञ्च नद्यो देविकाऽथ सरस्वती ।
गङ्गा च शतकुम्भा च सरयू गण्डसाह्वया ॥ ३.२२४.२२ ॥
ਸਿੰਧ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪੰਜ ਨਦੀਆਂ — ਦੇਵਿਕਾ ਅਤੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਗੰਗਾ, ਸ਼ਤਕੁੰਭਾ, ਅਤੇ ਗੰਡਸਾਹਵਯਾ ਨਾਮਕ ਸਰਯੂ।
3.224.23
चर्मण्वती मही चैव मेध्या मेधासृतिस्तदा ।
इरावती वेत्रवती नद्यतिस्रोऽथ कौशिकी ॥ ३.२२४.२३ ॥
ਚਰਮਣਵਤੀ, ਮਹੀ, ਮੇਧਿਆ, ਮੇਧਾਸ੍ਰਿਤੀ, ਇਰਾਵਤੀ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ — ਇਹ ਨਦੀਆਂ, ਤਿੰਨ ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਿਕੀ।
3.224.24
तमसा नर्मदा चैव नदी गोदावरी तथा ।
वेण्णा प्रवेणी भीमा च मरुदा चैव भारत ॥ ३.२२४.२४ ॥
ਤਮਸਾ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ, ਵੇਣ੍ਣਾ, ਪ੍ਰਵੇਣੀ, ਭੀਮਾ, ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਰੂਦਾ ਵੀ।
3.224.25
भारती सुप्रयोगा च कावेरी मज्जुरा तथा ।
तुङ्गवेणा कृष्णवेणा कपिला शोण एव च ॥ ३.२२४.२५ ॥
ਭਾਰਤੀ, ਸੁਪ੍ਰਯੋਗਾ, ਕਾਵੇਰੀ, ਮੱਜੁਰਾ, ਤੁੰਗਵੇਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਵੇਣਾ, ਕਪਿਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਣ ਵੀ।
3.224.26
एता नद्यस्तु धिष्ण्यानां मातरो याः प्रकीर्तिताः ॥ ३.२२४.२६ ॥
ਇਹ ਉਹ ਨਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਿਸ਼ਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਤਾਵਾਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3.224.27
अद्भुतस्य प्रिया भार्या तस्याः पुत्रो विडूरथः ।
यावन्तः पावकाः प्रोक्ताः सोमास्तावन्त एव तु ॥ ३.२२४.२७ ॥
ਅਦਭੁਤ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਪਤਨੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਵਿਡੂਰਥ ਸੀ। ਜਿੰਨੇ ਪਾਵਕ ਆਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਨੇ ਹੀ ਸੋਮ ਵੀ ਹਨ।
3.224.28
अत्रेश्चाप्यन्वये जाता ब्रह्मणो मानसाः प्रजाः ।
अग्निः पुत्रान्स्रष्टुकामस्तानेवात्मन्यधारयत् ॥ ३.२२४.२८ ॥
ਅਤ੍ਰੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀਆਂ ਮਾਨਸ-ਸੰਤਾਨਾਂ ਜਨਮੀਆਂ। ਪੁੱਤਰ ਰਚਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਅਗਨੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਧਾਰਿਆ।
3.224.29
तस्य तद्ब्रह्मणः कायान्निर्हरन्ति हुताशनाः ।
एवमेते महात्मानः कीर्तितास्तेऽग्नयो यथा ॥ ३.२२४.२९ ॥
ਉਸ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਹੁਤਾਸ਼ਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਅਗਨੀ ਜਿਵੇਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੋਏ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਆਖੇ ਗਏ।
3.224.30
अप्रमेया यथोत्पन्नाः श्रीमन्तस्तिमिरापहाः ।
अद्भुतस्त तु माहात्म्यं यथा वेदेषु कीर्तितम् ॥ ३.२२४.३० ॥
ਜਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਉਹ ਅਪ੍ਰਮੇਯ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਕੀਰਤਿਤ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।
3.224.31
तादृशं विद्धि सर्वेषामेको ह्येषु हुताशनः ।
एक एवैष भगवान्विज्ञेयः प्रथमोऽङ्गिराः ॥ ३.२२४.३१ ॥
ਉਸਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁਤਾਸ਼ਨ (ਅਗਨੀ) ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲੇ ਅੰਗਿਰਾ ਨਾਮਕ ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹਨ।
3.224.32
बहुधा निःसृतः कायाज्ज्योतिष्टोमः क्रतुर्वथा ।
इत्येष वंशः सुमहानग्नीनां कीर्तितो मया।
पावको विविधैर्मन्त्रैर्हव्यं वहति देहिनाम् ॥ ३.२२४.३२ ॥
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਜਯੋਤਿਸ਼ਟੋਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੱਗ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਂ ਅਗਨੀਆਂ ਦਾ ਇਹ ਮਹਾਨ ਵੰਸ਼ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਾਵਕ ਅਗਨੀ ਵਿਵਿਧ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦਾ ਹਵਯ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।