महाभारत · अध्याय 3.226
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.226.1
अहं प्रजापतेः कन्या देवसेनेति वुश्रुता ।
भगिनी मे दैत्यसेना सा पूर्वं कोशिना हृता ॥ ३.२२६.१ ॥
मी प्रजापतीची कन्या असून देवसेना नावाने प्रसिद्ध आहे. माझी बहीण दैत्यसेना हिला पूर्वी कोशीने हरण केले होते.
3.226.2
सहैवावां भगिन्यौ तु सखीभिः सह मानसम् ।
आगच्छावो विहारार्थमनुज्ञाप्य प्रजापतिम् ॥ ३.२२६.२ ॥
आम्ही दोघी बहिणी सख्यांसह प्रजापतीची अनुज्ञा घेऊन विहारासाठी मानस सरोवरावर आलो.
3.226.3
नित्यं चावां प्रार्थयते हर्तुं केशी महासुरः ।
इच्छत्येनं दैत्यसेना न चाहं पाकशासन ॥ ३.२२६.३ ॥
महासुर केशी नेहमी आम्हा दोघींना हरण करू इच्छितो. दैत्यसेनेला तो हवा आहे, पण मला नाही, हे पाकशासना.
3.226.4
सा हृताऽनेन भगवान्मुक्ताऽहं त्वद्बलेन तु ।
त्वया देवेन्द्र निर्दिष्टं पतिमिच्छामि दुर्जयम् ॥ ३.२२६.४ ॥
तिला याने हरण केले होते; पण हे भगवान, तुमच्या बळाने मी मुक्त झाले. हे देवेंद्रा, तुम्ही निर्दिष्ट केलेल्या अजेय पतीची मी इच्छा करते.
3.226.5
मम मातृष्वसेयी त्वं माता दाक्षायणी मम ।
आख्यातुं त्वहमिच्छामि स्वयमात्मबलं त्वया ॥ ३.२२६.५ ॥
तू माझ्या मावशीची कन्या आहेस; तुझी आई दाक्षायणी माझीही माता आहे. माझे स्वतःचे बळ मी स्वतः तुला सांगू इच्छितो.
3.226.6
अबलाऽहं महाबाहो पतिस्तु बलवान्मम ।
वरदानात्पितुर्भावी सुरासुरनमस्कृतः ॥ ३.२२६.६ ॥
हे महाबाहो, मी अबला आहे; पण माझा पती बलवान असेल. माझ्या वडिलांच्या वरदानाने तो देव आणि असुरांकडून नमस्कृत होईल.
3.226.7
कीदृशं तु बलंदेवि पत्युस्तव भविष्यति ।
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं तव वाक्यमनिन्दिते ॥ ३.२२६.७ ॥
हे देवी, तुझ्या पतीचे बल कसे असेल? हे निर्दोष स्त्री, तुझे बोल ऐकण्याची माझी इच्छा आहे.
3.226.8
देवदानवयक्षाणां किन्नरोरगरक्षसाम् ।
जेता यो दुष्टदैत्यानां महावीर्यो महाबलः ॥ ३.२२६.८ ॥
देव, दानव, यक्ष, किन्नर, उरग, राक्षस आणि दुष्ट दैत्य यांना जिंकणारा तो महापराक्रमी आणि महाबली असेल.
3.226.9
यस्तु सर्वाणि भूतानि त्वया सह विजेष्यति ।
स हि मे भविता भर्ता ब्रह्मण्यः कीर्तिवर्धनः ॥ ३.२२६.९ ॥
तुझ्यासह सर्व प्राण्यांना जिंकणारा तोच माझा पती होईल — ब्राह्मणांचा आदर करणारा आणि कीर्ती वाढवणारा.
3.226.10
इन्द्रस्तस्या वचः श्रुत्वा दुःखितोऽचिन्तयद्भृशम् ।
अस्या देव्याः पतिर्नास्ति यादृशं संप्रभाषते ॥ ३.२२६.१० ॥
तिचे बोल ऐकून इंद्र अत्यंत दुःखी होऊन विचार करू लागला — या देवीसाठी ती म्हणते तसा पती नाही.
3.226.11
अथापश्यत्स उदये भास्करं भास्करद्युतिः ।
सोमं चैव महाभागं प्रविशन्तं दिवाकरम् ॥ ३.२२६.११ ॥
मग तो उदयकाळी सूर्यासारख्या तेजाने सूर्याला आणि सूर्यात प्रवेश करणाऱ्या महाभाग्यवान चंद्राला पाहता झाला.
3.226.12
अमावास्यां प्रवृत्तायां मुहूर्ते रौद्र एव तु ।
देवासुरं च संग्रामं सोऽपश्यदुदये गिरौ ॥ ३.२२६.१२ ॥
अमावास्या आल्यावर भयंकर मुहूर्तावर त्याने उदयगिरीवर देव-असुर युद्ध पाहिले.
3.226.13
लोहितैश्च घनैर्युक्तां पूर्वां संध्यां शतक्रतुः ।
अपश्यल्लोहितोदं च मघवान्वरुणालयम् ॥ ३.२२६.१३ ॥
लाल आणि दाट ढगांनी व्यापलेली पूर्वेकडील संध्या शतक्रतू इंद्राने पाहिली, आणि वरुणाचे निवासस्थान असलेला लोहितोद समुद्रही पाहिला.
3.226.14
भृगुभिश्चाङ्गिरोभ्यश्च हुतं मन्त्रैः पृथग्विधैः ।
हव्यं गृहीत्वा वह्निं च प्रविशन्तं दिवाकरम् ॥ ३.२२६.१४ ॥
भृगू आणि अंगिरसांनी विविध मंत्रांनी अर्पिलेले हविष्य घेऊन अग्नीत आणि सूर्यात प्रवेश करणारा.
3.226.15
पर्व चैव चतुर्विंशं तदा सूर्यमुपस्थितम् ।
तथा सूर्यं वह्निगतं सोमं सूर्यगतं च तम् ॥ ३.२२६.१५ ॥
त्या वेळी पर्वही चोवीसावे होते आणि सूर्य समीप होता; तसेच अग्नीत गेलेला सूर्य आणि सूर्यात गेलेला सोम.
3.226.16
समालोक्यैकतामेव शशिनो भास्करस्य च ।
समवायं तु तं रौद्रं दृष्ट्वा शक्रोऽन्वचिन्तयत् ॥ ३.२२६.१६ ॥
चंद्र आणि सूर्याचे एकत्र येणे पाहून, तो भयंकर संयोग पाहून इंद्र विचार करू लागला.
3.226.17
सूर्याचन्द्रमसोर्घोरं दृश्यते परिवेषणम् ।
एतस्मिन्नेव रात्र्यन्ते महद्युद्धं तु शंसति ॥ ३.२२६.१७ ॥
सूर्य आणि चंद्राभोवती भयंकर परिवेष दिसत आहे; या रात्रीच्या अखेरीस एक महायुद्ध सूचित करत आहे.
3.226.18
सरित्सिन्धुरपीयं तु प्रत्यसृग्वाहिनी भृशम् ।
शृगालिनयग्निवक्रा च प्रत्यादित्यं विराविणी ॥ ३.२२६.१८ ॥
ही नदी व समुद्रही अत्यंत रक्तप्रवाह उलटा वाहवत आहेत; कोल्ह्यांनी भरलेली, अग्निमुखी, सूर्यासमोर गर्जणारी.
3.226.19
एष रौद्रश्चसंघातो महान्युक्तश्च तेजसा ।
सोमस्य वह्निसूर्याभ्यामद्भुतोऽयं समागमः ॥ ३.२२६.१९ ॥
हा रौद्र आणि महान संयोग तेजाने युक्त आहे; सोमाचा अग्नी आणि सूर्याशी हा समागम अद्भुत आहे.
3.226.20
जनयेद्यं सुतं सोमः सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत् ।
अथानेकैर्गुणैश्चाग्निरग्निः सर्वाश्च देवताः ॥ ३.२२६.२० ॥
सोम ज्या पुत्राला जन्म देईल, तोच या देवीचा पती होईल. मग अनेक गुणांनी अग्नी, अग्नी आणि सर्व देवता.
3.226.21
एष चेञ्जनयेद्गर्भं सोऽस्या देव्याः पतिर्भवेत् ।
एवं संचिन्त्य भगवान्ब्रह्मलोकं तदा गतः ॥ ३.२२६.२१ ॥
हा जर गर्भ निर्माण करील, तर तोच या देवीचा पती होईल. असा विचार करून भगवान तेव्हा ब्रह्मलोकी गेले.
3.226.22
गृहीत्वा देवसेनां तां ववन्दे स पितामहम् ।
उवाच चास्या देव्यास्त्वं साधु शूरं पतिं दिशा ॥ ३.२२६.२२ ॥
त्याने देवसेनेला घेऊन त्या पितामहाला वंदन केले; म्हणाले: 'या देवीसाठी चांगला, शूर पती तुम्ही दाखवा.'
3.226.23
यथैतच्चिन्तितंकार्यं त्वया दानवसूदन ।
तथा स भविता गर्भो बलवानुरुविक्रमः ॥ ३.२२६.२३ ॥
हे दानवसूदना, तू हे कार्य जसे चिंतिले आहेस, तसाच तो गर्भ बलवान आणि महापराक्रमी होईल.
3.226.24
स विष्यति सेनानीस्त्वया सह शतक्रतो ।
अस्या देव्याः पतिश्चैव स भविष्यति वीर्यवान् ॥ ३.२२६.२४ ॥
हे शतक्रतो, तो तुझ्यासोबत सेनापती होईल; आणि या देवीचा पराक्रमी पतीही तोच होईल.
3.226.25
एतच्छ्रुत्वा नमस्तस्मै कृत्वाऽसौ मह कन्यया ।
तत्राभ्यगच्छद्देवेन्द्रो यत्र सप्तर्षयोऽभवन् ॥ ३.२२६.२५ ॥
हे ऐकून त्याला नमस्कार करून तो महान कन्येसह तेथे आला; जेथे सप्तर्षी होते, तेथे देवेंद्र आला.
3.226.26
वसिष्ठप्रमुखा मुख्या विप्रेन्द्राः सुमहाप्रभाः ।
भागार्थं तपसोपात्तं तेषां सोमं तथाऽध्वरे ॥ ३.२२६.२६ ॥
वसिष्ठप्रमुख, श्रेष्ठ, अतिशय तेजस्वी विप्रश्रेष्ठ, तपाने मिळवलेल्या आपल्या भागासाठी त्या यज्ञात सोमाला (मिळवले).
3.226.27
पिपासवो ययुर्देवाः शतक्रतुपुरोगमाः ।
इष्टिं कृत्वयतान्यायं सुसमिद्धे हुताशने ॥ ३.२२६.२७ ॥
शतक्रतु (इंद्र) पुढे असलेले देव तहानलेले गेले; विधिनुसार इष्टी करून, चांगल्या प्रज्वलित अग्नीत (आहुती दिली).
3.226.28
जुहुवुस्ते महात्मानो हव्यं सर्वदिवौकसाम् ।
समाहूतो हुतवहःसोऽद्भुतः सूर्यमण्डलात् ॥ ३.२२६.२८ ॥
त्या महात्म्यांनी सर्व दिवौकसांचे हव्य (आहुती) अर्पण केले; सूर्यमंडळातून तो अद्भुत हुतवह (अग्नी) बोलावला गेला.
3.226.29
विनिःसृत्य ययौ वह्निः पार्श्वतो विधिवत्प्रभुः ।
आगम्याहवनीयं वै तैर्द्विजैर्मन्त्रतो हुतम् ॥ ३.२२६.२९ ॥
अग्नी प्रभू बाजूने बाहेर पडून विधिनुसार गेला; त्या द्विजांनी मंत्रपूर्वक अर्पिलेल्या आहुतीजवळ येऊन, खरोखर आहवनीयाला पोहोचला.
3.226.30
सतत्र विविधं हव्यं प्रतिगृह्यहुताशनः ।
ऋषिभ्यो भरतश्रेष्ठ प्रायच्छत दिवौकसाम् ॥ ३.२२६.३० ॥
तो हुताशन तेथे विविध हव्य स्वीकारून, हे भरतश्रेष्ठा, ऋषींना दिवौकसांसाठी दिला.
3.226.31
निष्क्रामंश्चाप्यपश्यत्स पत्नीस्तेषां महात्मनाम् ।
स्वेष्वासतेषूपविष्टाः स्नायन्तीश्च यथासुस्वम् ॥ ३.२२६.३१ ॥
बाहेर निघताना त्याने त्या महात्म्यांच्या पत्नी पाहिल्या; त्या आपापल्या आसनांवर बसून सुखाने स्नान करीत होत्या.
3.226.32
रुक्मवेदिनिभास्तास्तु चन्द्रलेखा इवामलाः ।
हुताशनार्चिःप्रतिमाः सर्वास्तारा इवाद्भुताः ॥ ३.२२६.३२ ॥
त्या सर्व सोन्याच्या वेदीसारख्या, निर्मल चंद्ररेषांसारख्या, अग्निज्वालांसारख्या आणि ताऱ्यांसारख्या अद्भुत होत्या.
3.226.33
स तत्रतेन मनसा बभूव क्षुभितेन्द्रियः ।
पत्नीर्दृष्ट्वा द्विजेन्द्राणां वह्निः कामवशं ययौ ॥ ३.२२६.३३ ॥
तेथे श्रेष्ठ द्विजांच्या पत्नी पाहून अग्नीचे मन विचलित झाले; इंद्रिये क्षुब्ध होऊन तो कामवश झाला.
3.226.34
भूयः संचिन्तयामास न न्याय्यं क्षुभितो ह्यहम् ।
साध्व्यः पत्न्यो द्विजेन्द्राणामकामा कामयाम्यहम् ॥ ३.२२६.३४ ॥
पुन्हा तो विचार करू लागला: 'हे योग्य नाही; मी विचलित झालो आहे. या श्रेष्ठ द्विजांच्या साध्वी पत्नी आहेत, कामनारहित आहेत; आणि मी त्यांची कामना करतो आहे.'
3.226.35
नैताः शक्या मया द्रष्टुं स्प्रष्टुं वाऽप्यनिमित्ततः ।
गार्हपत्यं समाविश्य तस्मात्पश्याम्यभीक्ष्णशः ॥ ३.२२६.३५ ॥
त्यांना मला कारणाशिवाय पाहणे किंवा स्पर्श करणे शक्य नाही; म्हणून मी गार्हपत्य अग्नीत प्रवेश करून वारंवार त्यांना पाहतो.
3.226.36
संस्पृशन्निव सर्वास्ताः शिखाभिः काञ्चनप्रभाः ।
पश्यमानश्च मुमुदे गार्हपत्यं समाश्रितः ॥ ३.२२६.३६ ॥
सोनेरी ज्वालांनी जणू त्या सर्वांना स्पर्श करीत, त्यांना पाहून तो आनंदला, गार्हपत्य अग्नीचा आश्रय घेऊन.
3.226.37
निरुध्य तत्रसुचिरमेवं वह्निर्वनं गतः ।
मनस्तासु विनिक्षिप्य कामयानो वराङ्गनाः ॥ ३.२२६.३७ ॥
तेथे असे बराच वेळ थांबून अग्नी वनात गेला; त्या श्रेष्ठ स्त्रियांवर मन ठेवून त्यांची कामना करीत.
3.226.38
कामसंतप्तहृदयो देहत्यागे विनिश्चितः ।
अलाभे ब्राह्मणस्त्रीणामग्निर्वनमुपागमत् ॥ ३.२२६.३८ ॥
कामाने तप्त हृदय झालेला, देहत्यागाचा निश्चय केलेला, ब्राह्मण स्त्रियांची प्राप्ती न झाल्याने अग्नी वनात गेला.
3.226.39
स्वाहा तं दक्षदुहिता प्रथमाऽकामयत्तदा ।
सा तस्य च्छिद्रमन्वैच्छच्चिरात्प्रभृतिभामिनी। ॥ ३.२२६.३९ ॥
दक्षाची कन्या स्वाहा हिने प्रथम त्याची कामना केली; ती भामिनी दीर्घकाळापासून त्याची उणीव शोधत होती.
3.226.40
सा तं ज्ञात्वा यथावत्तु वर्हिं वनमुपागतम् ।
तत्त्वतः कामसंतप्तं चिन्तयामास भामिनी ॥ ३.२२६.४० ॥
अग्नी वनात गेला असून कामाने तप्त झाला आहे, हे त्या भामिनीने खरोखर जाणले आणि ती विचार करू लागली.
3.226.41
अहं सप्तर्षिपत्नीनां कृत्वा रूपाणि पावकम् ।
कामयिष्यामि कामार्तं तासां रूपेण मोहितम्।
एवं कृते प्रीतिरस् कामावाप्तिश्च मे भवेत् ॥ ३.२२६.४१ ॥
मी सप्तर्षींच्या पत्न्यांची रूपे धारण करून, त्या रूपांनी मोहित झालेल्या कामार्त अग्नीची कामना करीन. असे केल्याने त्याला आनंद होईल आणि माझी कामपूर्तीही होईल.