महाभारत · अध्याय 3.244
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.244.1
अस्मानभिगतांस्तात भयार्ताञ्छरणैषिणः ।
कौरवान्विषमप्राप्तान्कथं ब्रूयास्त्वमीदृशम् ॥ ३.२४४.१ ॥
हे तात, भयाने पीडित, शरण इच्छिणारे, संकटात सापडलेले कौरव आमच्याकडे आले आहेत — तू असे कसे बोलशील?
3.244.2
भवन्ति भेदा ज्ञातीनां कलहाश्च वृकोदर ।
प्रसक्तानि च वैराणि ज्ञातिधर्मो न नश्यति ॥ ३.२४४.२ ॥
हे वृकोदरा, ज्ञातींमध्ये फूट आणि कलह होतातच, वैरेही चालू राहतात; तरीही ज्ञातिधर्म नष्ट होत नाही.
3.244.3
यदा तु कश्चिज्ज्ञातीनां बाह्यः प्रार्थयते कुलम् ।
न मर्षयन्ति तत्सन्तो बाह्येनाभिप्रधर्षणम् ॥ ३.२४४.३ ॥
जेव्हा एखादा बाहेरचा माणूस ज्ञातींच्या कुलावर डोळा ठेवतो, तेव्हा सज्जन त्या बाहेरच्याचा अपमान सहन करत नाहीत.
3.244.4
जानात्येष हि दुर्बुद्धिरस्मानिह चिरोषितान् ।
स एवं परिभूयास्मानकार्षीदिदमप्रियम् ॥ ३.२४४.४ ॥
हा दुर्बुद्धी जाणतो की आपण इथे दीर्घकाळ राहिलो आहोत. त्यानेच आपला असा अपमान करून हे अप्रिय कृत्य केले आहे.
3.244.5
दुर्योधनस्य ग्रहणाद्गन्धर्वेण बलाद्रणे ।
स्त्रीणां बाह्याभिमर्शाच्च हतं भवति नः कुलम् ॥ ३.२४४.५ ॥
गंधर्वाने युद्धात बलपूर्वक दुर्योधनाला पकडल्यामुळे आणि बाहेरच्या लोकांनी स्त्रियांना स्पर्श केल्यामुळे आपले कुल नष्ट होते.
3.244.6
श्चरणं च प्रपन्नानां त्राणार्थं च कुलस्य च ।
उत्तिष्ठध्वं नरव्याघ्राः सज्जीभवत मा चिरम् ॥ ३.२४४.६ ॥
शरण आलेल्यांच्या आणि कुलाच्या रक्षणासाठी, हे नरव्याघ्रांनो, उठा! विलंब न करता सज्ज व्हा.
3.244.7
अर्जुनश्च यमौ चैव त्वं च भीमापराजितः ।
मोक्षयध्वं नरव्याघ्रा ह्रियमाणं सुयोधनम् ॥ ३.२४४.७ ॥
अर्जुन, यमळ बंधू, आणि तू, अपराजित भीमा — हे नरव्याघ्रांनो, नेल्या जात असलेल्या सुयोधनाला सोडवा.
3.244.8
एते रथा नरव्याघ्राः सर्वशस्त्रसमन्विताः ।
धृतराष्ट्रस्य पुत्राणां विमला काञ्चनध्वजाः ॥ ३.२४४.८ ॥
हे नरव्याघ्रांनो, हे रथ सर्व शस्त्रांनी युक्त आहेत — धृतराष्ट्राच्या पुत्रांचे, निर्मल, सुवर्णध्वजांचे.
3.244.9
सस्वनानधिरोहध्वं नित्यसज्जानिमान्रथान् ।
इन्द्रसेनादिभिः सूतैः कृतशस्त्रैरधिष्ठितान् ॥ ३.२४४.९ ॥
गर्जणाऱ्या, सदैव सज्ज असलेल्या या रथांवर चढा — इंद्रसेन आदी शस्त्रकुशल सारथी ज्यांवर आहेत.
3.244.10
एतानास्थाय वै यत्ता गन्धर्वान्योद्धुमाहवे ।
सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतनद्रिताः ॥ ३.२४४.१० ॥
यांवर आरूढ होऊन, युद्धात गंधर्वांशी लढण्यास सिद्ध होऊन, सुयोधनाच्या सुटकेसाठी अथक प्रयत्न करा.
3.244.11
परैः परिभवे प्राप्ते वयं पञ्चोत्तरं शतम् ।
परस्परविरोधे तु वयं पञ्चैव ते शतम् ॥ ३.२४४.११ ॥
शत्रूंकडून पराभव आला तर आपण एकशे पाच आहोत; पण आपापसातील वैरात आपण पाचच आहोत, ते शंभर आहेत.
3.244.12
य एव कश्चिद्राजन्यः शरणार्थमिहागतम् ।
परं शक्त्याभिरक्षेत किं पुनस्त्वं वृकोदर ॥ ३.२४४.१२ ॥
आश्रयासाठी येथे आलेल्या कोणत्याही क्षत्रियाने त्याचे आपल्या पूर्ण शक्तीने रक्षण करावे — मग हे वृकोदरा, तुझ्याकडून तर अधिक रक्षण व्हायला हवे.
3.244.13
एवमुक्तस्तु कौन्तेयः पुनर्वाक्यमभाषत ।
कोपसंरक्तनयनः पूर्ववैरमनुस्मरन् ॥ ३.२४४.१३ ॥
असे सांगितल्यावर कुंतीपुत्र पुन्हा बोलला, क्रोधाने लाल झालेल्या डोळ्यांनी, जुने वैर आठवत.
3.244.14
पुरा जतुगृहेऽनेन दग्धुमस्मान्युधिष्ठिर ।
दुर्बुद्धिर्हि कृता वीर तदा दैवेन रक्षिताः ॥ ३.२४४.१४ ॥
पूर्वी लाक्षागृहात याने आम्हांस जाळण्याचा प्रयत्न केला होता, हे वीरा. तेव्हा दुर्बुद्धीने हे कृत्य केले, आणि दैवाने आमचे रक्षण केले.
3.244.15
कालकूटविषं तीक्ष्णं भोजने मम भारत ।
उप्त्वा गङ्गां लतापाशैर्वैद्ध्वा च प्राक्षिपत्प्रभो ॥ ३.२४४.१५ ॥
हे भारता, माझ्या भोजनात तीक्ष्ण कालकूट विष मिसळले गेले. गंगेत फेकून, वेलींच्या फासांनी बांधून त्याने मला फेकले, हे प्रभो.
3.244.16
रसातलं च संप्राप्य तदा वासुकिमञ्जसा ।
तत्र दृष्ट्वा तु राजेन्द्रपुनः प्राप्तो महीतलम् ॥ ३.२४४.१६ ॥
रसातलात पोहोचून, तेव्हा वासुकीला लगेच पाहून, हे राजेंद्रा, तिथून तो पुन्हा पृथ्वीतलावर आला.
3.244.17
द्यूतकालेऽपिकौन्तेय वृजिनानि कृतनि वै ।
द्रौपद्याश्च पराभर्शः केशग्रहणमेव च।
वस्त्रापहरणं चैव सभामध्ये कृतानि वै ॥ ३.२४४.१७ ॥
हे कुंतीपुत्रा, द्यूताच्या वेळीही दुष्कृत्ये केली गेली. द्रौपदीचा अपमान, तिचे केस धरणे आणि वस्त्रहरण सभेच्या मध्येच केले गेले.
3.244.18
राज्यं चाच्छिद्य राजेन्द्र उक्तवान्परुषाणि नः ।
पुरा कृतानां पापानां फलं भुङ्क्ते सुयोधनः ॥ ३.२४४.१८ ॥
राज्य हिसकावून, हे राजेंद्रा, त्याने आम्हांस कठोर शब्द बोलले. पूर्वी केलेल्या पापांचे फळ सुयोधन भोगत आहे.
3.244.19
अस्माबिरेवकर्तव्यं धार्तराष्ट्रस्य निग्रहम् ।
अन्येन तु कृतं तद्वै मैत्र्यमस्माकमिच्छता।
उपकारी तु गन्धर्वो मा राजन्विमना भव ॥ ३.२४४.१९ ॥
धृतराष्ट्राच्या पुत्राला दंड करणे हे आपलेच कर्तव्य आहे. पण आपल्या मैत्रीची इच्छा करणाऱ्या दुसऱ्या कोणीतरी ते केले आहे. गंधर्व तर उपकारी आहे; हे राजा, खिन्न होऊ नकोस.
3.244.20
एतस्मिन्नन्तरे राजंश्चित्रसेनेन वै हृतः ।
विललाप सुदुःखार्तो नीयमानः सुयोधनः ॥ ३.२४४.२० ॥
याच दरम्यान, हे राजा, चित्रसेनाने हरण करून नेत असताना सुयोधन अत्यंत दुःखाने व्याकूळ होऊन विलाप करू लागला.
3.244.21
युधिष्ठिर महाबाहो सर्वधर्मभृतांवर ।
सपुत्रान्सहदारांश्च गन्धर्वेण हृतान्बलात् ॥ ३.२४४.२१ ॥
हे महाबाहू युधिष्ठिरा, सर्व धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठा! गंधर्वाने बलपूर्वक पुत्र आणि पत्न्यांचे हरण केले आहे.
3.244.22
पाण्डुपुत्र महाबाहो कौरवाणां यशस्कर ।
सर्वधर्मभृतां श्रेष्ठ गन्धर्वेण हृतं बलात्।
रक्षस्व पुरुषव्याघ्र युधिष्ठिर महायशः ॥ ३.२४४.२२ ॥
हे पांडुपुत्रा, महाबाहू, कौरवांचे यश वाढवणाऱ्या, सर्व धर्मधारकांमध्ये श्रेष्ठा! गंधर्वाने बलाने हरण केले आहे. रक्षण कर, हे पुरुषव्याघ्रा युधिष्ठिरा, हे महायशस्वी!
3.244.23
भ्रातरं ते महाबाहो बद्ध्वा नयति मामयम् ।
दुश्शासनं दुर्विषहं दुर्मुखं दुर्जयं तथा ॥ ३.२४४.२३ ॥
हे महाबाहू, हा तुझ्या भावाला बांधून मला नेत आहे; दुःशासन, दुर्विषह, दुर्मुख आणि दुर्जयालाही.
3.244.24
बद्ध्वा हरन्ति गन्धर्वा अस्मान्दारांश्च सर्वशः ।
अनुधावत मां क्षिप्रं रक्षध्वं पुरुषोत्तमाः ॥ ३.२४४.२४ ॥
गंधर्व आम्हांला आणि आमच्या पत्न्यांना सर्वांना बांधून नेत आहेत. लवकर माझ्या मागे धावा! हे पुरुषोत्तमांनो, रक्षण करा!
3.244.25
यमौ मामनुधावेतां रक्षार्थं मम सायुधौ ।
कुरुवंशस्य सुमहदयशः प्राप्तमीदृशम्।
व्यपोहयध्वं गन्धर्वाञ्जित्वा वीर्येण पाण्डवाः ॥ ३.२४४.२५ ॥
शस्त्रधारी ते जुळे बंधू माझ्या रक्षणासाठी माझ्या मागे धावोत. कुरुवंशावर असा अत्यंत मोठा अपयश आला आहे. हे पाण्डवांनो, पराक्रमाने गंधर्वांना जिंकून ते दूर करा.
3.244.26
एवं विलपमानस्य कौरवस्यार्तया गिरा ।
श्रुत्वा विलापं संभ्रान्तो घृणयाऽभिपरिप्लुतः ॥ ३.२४४.२६ ॥
असा विलाप करणाऱ्या कौरवाचे आर्त वचन ऐकून, करुणेने व्याकूळ होऊन ते संभ्रमित झाले.
3.244.27
युधिष्ठिरः पुनर्वाक्यं भीमसेनमथाब्रवीत् ।
सुयोधनस्य मोक्षाय प्रयतध्वमतन्द्रिताः ॥ ३.२४४.२७ ॥
मग युधिष्ठिर पुन्हा भीमसेनाला म्हणाले, "सुयोधनाच्या मोक्षासाठी आळस न करता प्रयत्न करा."
3.244.28
क इवार्यो दयेत्प्राणानभिधावेति चोदितः ।
प्राञ्जलं शरणापन्नं दृष्ट्वा शत्रुमपि ध्रुवम् ॥ ३.२४४.२८ ॥
कोणता आर्य पुरुष प्राणांवर दया करणार नाही? प्रेरित होऊन कोण धावतो? हात जोडून शरण आलेल्या शत्रूलाही पाहून तो निश्चितच दया करील.
3.244.29
वरप्रदानं राज्यं च पुत्रजन्म च पाण्डवाः ।
शत्रोश्च मोक्षणं क्लेशास्त्रीणि चैकं च तत्समम् ॥ ३.२४४.२९ ॥
वरदान, राज्य आणि पुत्रजन्म, हे पाण्डवांनो, शत्रूचा मोक्ष आणि क्लेश — ही तीन आणि एक, आणि तेही समान.
3.244.30
न ह्यस्त्यधिकमेतस्माद्यदापन्नः सुयोधनः ।
त्वद्बाहुबलमाश्रित्य जीवितं परिमार्गते ॥ ३.२४४.३० ॥
यापेक्षा अधिक काही नाही: सुयोधन संकटात सापडला असून तुमच्या बाहुबलाचा आश्रय घेऊन जीवन शोधत आहे.
3.244.31
स्वयमेव प्रधावेयं यदि न स्याद्वृकोदर ।
विततो मे क्रतुर्वीर न हि मेऽत्र विचारणा ॥ ३.२४४.३१ ॥
हे वृकोदरा, तसे नसते तर मीच धावत गेलो असतो. हे वीरा, माझा यज्ञ विस्तारलेला आहे; यात माझ्या मनात संशय नाही.
3.244.32
साम्नैव तु यथा भीम मोक्षयेथाः सुयोधनम् ।
तथा सर्वैरुपायैस्त्वं यतेथाः कुरुनन्दन ॥ ३.२४४.३२ ॥
हे भीमा, सामनीतीनेच जसे सुयोधनाला सोडवता येईल तसे कर; हे कुरुनंदना, सर्व उपायांनी तू प्रयत्न कर.
3.244.33
न साम्ना प्रतिपद्येत यदि गन्धर्वराडसौ ।
पराक्रमेण मृदुना मोक्षयेथाः सुयोधनम् ॥ ३.२४४.३३ ॥
तो गंधर्वराज सामनीतीने मान्य न झाला तर मृदू पराक्रमाने सुयोधनाला सोडव.
3.244.34
अथासौ मृदुयुद्धेन न मुञ्चेद्भीम कौरवान् ।
सर्वोपायैर्पिमोच्यास्ते निगृह्य परिपन्थिनः ॥ ३.२४४.३४ ॥
तो मृदू युद्धानेही कौरवांना सोडणार नसेल, तर हे भीमा, सर्व उपायांनी त्या शत्रूंना पकडून त्यांना सोडव.
3.244.35
एतावद्धि मया शक्यं संदेष्टुं वै वृकोदर ।
वैताने कर्मणि तते वर्तमाने च भारत।
वरप्रदानं सुमहद्याचकस्य प्रकीर्तितम् ॥ ३.२४४.३५ ॥
हे वृकोदरा, इतकेच मला सांगता येईल. हे भारता, विस्तारलेला वैतान यज्ञ सुरू असताना याचकाला वर देणे अत्यंत महान असे सांगितले आहे.
3.244.36
अजातसत्रोर्वचनं तच्छ्रुत्वा तु धनंजयः ।
प्रतिजज्ञे गुरोर्वाक्यं कौरवाणां विमोक्षणम् ॥ ३.२४४.३६ ॥
अजातशत्रूचे ते बोलणे ऐकून धनंजयाने गुरूच्या आज्ञेनुसार कौरवांना सोडवण्याची प्रतिज्ञा केली.
3.244.37
यदि ककसाम्ना न मोक्ष्यन्ति गन्धर्वा धृतराष्ट्रजान् ।
अद्य गन्धर्वराजस्य भूमिः पास्यति शोणितम् ॥ ३.२४४.३७ ॥
ककसामाने (मृदु उपायाने) गंधर्वांनी धृतराष्ट्राच्या पुत्रांना सोडले नाही, तर आज गंधर्वराजाचे रक्त पृथ्वी पिईल.
3.244.38
अर्जुनस्य तु तां श्रुत्वा प्रतिज्ञां सत्यवादिनः ।
कौरवाणां तदा राजन्पुनः प्रत्यागतं मनः ॥ ३.२४४.३८ ॥
सत्यवादी अर्जुनाची ती प्रतिज्ञा ऐकून, हे राजा, तेव्हा कौरवांचे मन पुन्हा परतले.