Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.247

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.247.1

ततोऽर्जुनश्चित्रसेनं प्रहसन्निदमब्रवीत् ।
मध्ये गन्धर्वसैन्यानां महेष्वासो महाद्युतिः ॥ ३.२४७.१ ॥

तब महाधनुर्धर और महातेजस्वी अर्जुन ने गन्धर्व सेना के बीच हँसते हुए चित्रसेन से यह कहा।

3.247.2

किं ते व्यवसितं वीर कौरवाणां विनिग्रहे ।
किमर्थं च सदारोऽयं निगृहीतः सुयोधनः ॥ ३.२४७.२ ॥

हे वीर, कौरवों को बन्दी बनाने में तुम्हारा क्या उद्देश्य था? और पत्नी सहित यह सुयोधन क्यों पकड़ा गया?

3.247.3

विदितोऽयमभिप्रायस्तत्रस्थेन दुरात्मनः ।
इन्द्रेण धार्तराष्ट्रस्य सकर्णस्य धनंजय ॥ ३.२४७.३ ॥

हे धनंजय, वहाँ स्थित रहने वाले इन्द्र ने दुरात्मा धृतराष्ट्र-पुत्र और कर्ण का यह अभिप्राय जान लिया था।

3.247.4

वनस्थान्भवतो ज्ञात्वा क्लिश्यमानाननर्हवत् ।
समस्थो विषमस्थांस्तान्द्रक्ष्यामीत्यनवस्थितान् ॥ ३.२४७.४ ॥

तुम्हें वन में रहते हुए, अयोग्य की भाँति क्लेश पाते हुए जानकर, मैं समतल स्थान पर खड़ा होकर उन विषम स्थान पर डगमगाने वालों को देखूँगा।

3.247.5

इमेऽवहसितुं प्राप्ता द्रौपदीं च यशस्विनीम् ।
ज्ञात्वा चिकीर्षितं चैषां मामुवाच सुरेश्वरः ॥ ३.२४७.५ ॥

ये लोग यशस्विनी द्रौपदी का उपहास करने आए थे। उनके इस मंतव्य को जानकर सुरेश्वर (इन्द्र) ने मुझसे कहा।

3.247.6

गच्छ दुर्योधनं बद्ध्वा सहामात्यमिहानय ।
धनंजयश्च ते रक्ष्यः रसह भ्रातृभिराहवे ॥ ३.२४७.६ ॥

जाओ, दुर्योधन को अमात्यों सहित बाँधकर यहाँ ले आओ। और युद्ध में अपने भाइयों सहित धनंजय की रक्षा करनी है।

3.247.7

स च प्रियः सखा तुभ्यं शिष्यश् तव पाण्डवः ।
वचनाद्देवराजस् ततोऽस्मीहागतो द्रुतम् ॥ ३.२४७.७ ॥

वह आपका प्रिय मित्र और शिष्य पाण्डुपुत्र है। देवराज के वचन से ही मैं यहाँ शीघ्र आया हूँ।

3.247.8

अयं दुरात्मा बद्धश्च गमिष्यामि सुरालयम् ।
नेष्याम्येनं कदुरात्मानं पाकशासनशासनात् ॥ ३.२४७.८ ॥

यह दुरात्मा बँधा हुआ है। मैं इसे लेकर स्वर्गलोक जाऊँगा; इन्द्र की आज्ञा से मैं इस दुरात्मा को ले जाऊँगा।

3.247.9

उत्सृज्यतां चित्रसेन भ्राताऽस्माकं सुयोधनः ।
धर्मराजस्य संदेशान्मम चेदिच्छसि प्रियम् ॥ ३.२४७.९ ॥

हे चित्रसेन, हमारे भ्राता सुयोधन को छोड़ दिया जाए। यदि तुम मेरा प्रिय करना चाहते हो, तो धर्मराज के संदेश से ऐसा करो।

3.247.10

पापोऽयं नित्यसंदुष्टो न विमोक्षणमर्हति ।
प्रलब्धा धर्मराजस्य कृष्णायाश्च धनंजय ॥ ३.२४७.१० ॥

यह पापी सदा दुष्ट है और मुक्ति का पात्र नहीं है। हे धनंजय, इसने धर्मराज और कृष्णा को छला है।

3.247.11

नेदं चिकीर्षितं तस् कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
जानाति धर्मराजो हि श्रुत्वा कुरु यथेच्छसि ॥ ३.२४७.११ ॥

यह उसका किया हुआ कार्य नहीं है। कुन्तीपुत्र युधिष्ठिर यह जानते हैं; धर्मराज सुनकर जैसा चाहो वैसा करो।

3.247.12

ते सर्व एव राजनमभिजग्मुर्युधिष्ठिरम् ।
अभिगम्य च तत्सर्वं शशंसुस्तस्य चेष्टितम् ॥ ३.२४७.१२ ॥

वे सभी राजा युधिष्ठिर के पास गए, और उनके पास जाकर उन्होंने उनका सारा आचरण सुनाया।

3.247.13

अजातशत्रुस्तच्छ्रुत्वा गन्धर्वस्य वचस्तदा ।
मोक्षयामास तान्सर्वान्गन्धर्वान्प्रशशंस च ॥ ३.२४७.१३ ॥

अजातशत्रु युधिष्ठिर ने गन्धर्व के उस वचन को सुनकर तब उन सब गन्धर्वों को मुक्त करा दिया और उनकी प्रशंसा की।

3.247.14

चित्रसेनस्तदा वाक्यमुवाच प्रौढया गिरा ।
मुञ्चध्वंसानुजामात्यं सदारं च सुयोधनम् ॥ ३.२४७.१४ ॥

तब चित्रसेन ने दृढ़ वाणी में यह वचन कहा: "अनुजों, अमात्यों और पत्नी सहित सुयोधन को मुक्त कर दो।"

3.247.15

गन्धर्वास्तु वचः श्रुत्वा चित्रसेनस्य वै द्रुतम् ।
राजानं मोचयामासुर्बद्धं निगडबन्धनैः ॥ ३.२४७.१५ ॥

गन्धर्वों ने चित्रसेन के वचन को सुनकर शीघ्र ही लोहे की बेड़ियों में बँधे राजा को मुक्त कर दिया।

3.247.16

सदारं सानुगामात्यं बालजालमयेन ये ।
लुछन्तश्चापि ते सर्वे युधिष्ठिरसमीपतः ॥ ३.२४७.१६ ॥

पत्नी, अनुचरों और अमात्यों सहित, जो बालों के जाल से बने (पर्दे) को नोचते हुए थे, वे सब युधिष्ठिर के समीप आ गए।

3.247.17

पतिता लज्जिताश्चैव तस्थुश्चाधोमुखास्तदा ।
युधिष्ठिरोपि दयया तान्समीक्ष्य तथागतान् ॥ ३.२४७.१७ ॥

गिरे हुए, लज्जित वे नीचा मुख किए खड़े रहे; युधिष्ठिर ने भी उन्हें इस दशा में देखकर करुणा से (उन्हें देखा)।

3.247.18

दिष्ट्या भवद्भिर्बलिभिः शक्तैः सर्वैर्न हिंसितः ।
दुर्वृत्तो धार्तराष्ट्रोऽयं सामात्यज्ञातिबान्धवः ॥ ३.२४७.१८ ॥

सौभाग्य है कि आप सब बलवान और समर्थ लोगों ने इस दुराचारी धृतराष्ट्र-पुत्र को उसके अमात्यों, जाति और बन्धुओं सहित हानि नहीं पहुँचाई।

3.247.19

उपकारो मसांस्तात कृतोऽयं मम खेचर ।
कुलं न परिभूतं मे मोक्षेणास्य दुरात्मनः ॥ ३.२४७.१९ ॥

हे तात, खेचरो, यह उपकार आपने मुझ पर किया है। दुरात्मा के इस मोक्ष से मेरे कुल का अपमान नहीं हुआ।

3.247.20

आज्ञापयध्वमिष्टानि प्रीतं मां दर्शनेन वः ।
प्राप्य सर्वानभिप्रायांस्ततो व्रजत मा चिरम् ॥ ३.२४७.२० ॥

मुझे आपके दर्शन से प्रसन्नता हुई है। अपनी सभी इच्छाएँ बताइए, और फिर विलम्ब किए बिना प्रस्थान कीजिए।

3.247.21

अनुज्ञातास्तु गन्धर्वाः पाण्डुपुत्रेण धीमता ।
सहाप्सरोभिः संहृष्टाश्चित्रसेनमुखा ययुः ॥ ३.२४७.२१ ॥

पाण्डुपुत्र बुद्धिमान युधिष्ठिर से अनुमति पाकर अप्सराओं सहित अत्यन्त प्रसन्न गन्धर्व चित्रसेन के नेतृत्व में चले गए।

3.247.22

देवलोकं ततो गत्वा गन्धर्वैः सहितस्तदा ।
न्यवेदयच्च तत्सर्वं चित्रसेनः शतक्रतोः ॥ ३.२४७.२२ ॥

फिर देवलोक जाकर, गन्धर्वों के साथ, चित्रसेन ने शतक्रतु (इन्द्र) को वह सब कुछ कह सुनाया।

3.247.23

देवराडपि गन्धर्वान्मृतांस्तान्समजीवयत् ।
दिव्येनामृतवर्षेण ये हताः कौरवैर्युधि ॥ ३.२४७.२३ ॥

देवराज ने भी उन मृत गन्धर्वों को पुनर्जीवित कर दिया, जो युद्ध में कौरवों द्वारा मारे गए थे, दिव्य अमृत-वर्षा से।

3.247.24

ज्ञातींस्तानवमुच्याथ राजदारांश्च सर्वशः ।
कृत्वा च रदुष्करं कर्म प्रीतियुक्ताश्च पाण्डवाः ॥ ३.२४७.२४ ॥

फिर उन्होंने उन स्वजनों और राजा की पत्नियों को पूरी तरह मुक्त किया, और उस दुष्कर कर्म को करके पाण्डव प्रसन्न हुए।

3.247.25

सस्त्रीकुमारैः कुरुभिः पूज्यमाना महारथाः ।
बभ्राजिरे महात्मानः क्रतुमध्ये यथाऽग्नयः ॥ ३.२४७.२५ ॥

स्त्रियों और बालकों सहित कुरुओं द्वारा सम्मानित वे महारथी महात्मा यज्ञ के बीच अग्नियों की भाँति चमक उठे।

3.247.26

ततो दुर्योधनं मुक्तं भ्रातृभिः सहितस्तदा ।
युधिष्ठिरस्तु प्रणयादिदं वचनमब्रवीत् ॥ ३.२४७.२६ ॥

तब भाइयों सहित युधिष्ठिर ने दुर्योधन को मुक्त किया, और स्नेहवश यह वचन कहा।

3.247.27

रमा स्म तात पुनः कार्षीरीदृशं साहसं क्वचित् ।
न हि साहसकर्तारः सुखमेघन्ति भारत ॥ ३.२४७.२७ ॥

हे तात, शांत रहो; फिर कभी ऐसा दुस्साहस मत करना, क्योंकि हे भारत, दुस्साहस करने वाले सुख नहीं पाते।

3.247.28

स्वस्तिमान्सहितः सर्वैर्ब्रातृभिः कुरुनन्दन ।
गृहान्व्रज यथाकामं वैमनस्यं च मा कृथाः ॥ ३.२४७.२८ ॥

हे कुरुनन्दन, सब भाइयों सहित कुशलपूर्वक अपने घर लौट जाओ, जैसा चाहो वैसा; और मन में दुख मत रखो।

3.247.29

पाण्डवेनाभ्यनुज्ञानो राजा दुर्योधनस्तदा ।
अभिवाद्य धर्मपुत्रं गतेन्द्रिय इवातुरः।
विदीर्यमाणो व्रीडावाञ्जगाम नगरं प्रति ॥ ३.२४७.२९ ॥

पाण्डव से अनुमति पाकर राजा दुर्योधन ने तब धर्मपुत्र को प्रणाम किया; इंद्रियहीन और व्याकुल सा, लज्जा से जर्जर होकर वह नगर की ओर चला गया।

3.247.30

तस्मिन्गते कौरवेये कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितो वीरः पूज्यमानो द्विजातिभिः ॥ ३.२४७.३० ॥

कौरवपुत्र के चले जाने पर कुन्तीपुत्र वीर युधिष्ठिर, भाइयों के साथ, द्विजों द्वारा सम्मानित होते हुए (वहीं रहे)।

3.247.31

तपोधनैश्च तैः सर्वैर्वृतः शक्र इवामरैः ।
तथा द्वैतवने तस्मिन्विजहार मुदा युतः ॥ ३.२४७.३१ ॥

जैसे इन्द्र देवताओं से घिरे रहते हैं, वैसे ही वे तपस्वी जनों से घिरे रहकर उस द्वैतवन में आनन्दपूर्वक विहार करने लगे।