महाभारत · अध्याय 3.256
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.256.1
जित्वा तु पृथिवीं राजन्सूतपुत्रो जनाधिप ।
अब्रवीत्परवीरघ्नो दुर्योधनमिदं वचः ॥ ३.२५६.१ ॥
हे राजन्, जनाधिप, पृथ्वी को जीतकर सूतपुत्र शत्रु-वीरों का संहारक दुर्योधन से यह वचन बोला।
3.256.2
दुर्योधन निबोधेदं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव ।
श्रुत्वा वाचं तथा सर्वं कर्तुमर्हस्यरिंदम ॥ ३.२५६.२ ॥
हे दुर्योधन, कौरव, जो मैं तुमसे कहूँगा, उसे सुनो। हे शत्रुदमन, इस वचन को सुनकर तुम्हें सब कुछ करना चाहिए।
3.256.3
तवाद्य पृथिवी वीर निःसपत्ना नृपोत्तम ।
तां पालय यथा शक्रो हतशत्रुर्महामनाः ॥ ३.२५६.३ ॥
हे वीर, हे नृपश्रेष्ठ, अब यह पृथ्वी तुम्हारे लिए शत्रुरहित है। जैसे शत्रुओं का नाश करने वाले महामना इन्द्र पालन करते हैं, वैसे ही इसकी रक्षा करो।
3.256.4
एवमुक्तस्तु कर्णेन कर्णं राजाऽब्रवीत्पुनः ।
न किंचिद्दुर्लभं तस्य यस् त्वं पुरुषर्षभ ॥ ३.२५६.४ ॥
कर्ण के ऐसा कहने पर राजा ने कर्ण से फिर कहा, 'हे पुरुषश्रेष्ठ, जिसके लिए तुम हो, उसके लिए कुछ भी दुर्लभ नहीं है।'
3.256.5
सहायश्चानुरक्तश्च मदर्थं च समुद्यतः ।
अभिप्रायस्तु मे कश्चित्तं वै शृणु यथातथम् ॥ ३.२५६.५ ॥
तुम मेरे सहायक, अनुरागी और मेरे लिए तत्पर हो। मेरा एक विचार है, उसे ठीक-ठीक सुनो।
3.256.6
राजसूयं पाण्डवस्य दृष्ट्वा क्रतुवरं तदा ।
कमम स्पृहा समुत्पन्ना तां संपादय सूतज ॥ ३.२५६.६ ॥
पाण्डवों के श्रेष्ठ राजसूय यज्ञ को देखकर तब मेरे मन में एक इच्छा उत्पन्न हुई। हे सूतपुत्र, उसे पूरा करो।
3.256.7
एवमुक्तस्ततः कर्णो राजानमिदमब्रवीत् ।
तवाद्य पृथिवीपाला वश्याः सर्वे नृपोत्तम ॥ ३.२५६.७ ॥
ऐसा कहे जाने पर कर्ण ने राजा से यह कहा, हे श्रेष्ठ नृप, आज पृथ्वी के सभी रक्षक आपके अधीन हैं।
3.256.8
आहूयन्तां द्विजवराः संभाराश्च यथाविधि ।
संभ्रियन्तां कुरुश्रेष्ठ यज्ञोपकरणानि च ॥ ३.२५६.८ ॥
श्रेष्ठ ब्राह्मणों को बुलाया जाए, और विधिपूर्वक सामग्री भी जुटाई जाए; हे कुरुश्रेष्ठ, यज्ञ के उपकरण भी एकत्र किए जाएँ।
3.256.9
ऋत्विजश्च समाहूता यथोक्तं वेदपारगाः ।
क्रियां कुर्वन्तु ते राजन्यथाशास्त्रमरिंदम ॥ ३.२५६.९ ॥
वेदों में पारंगत ऋत्विज भी, जैसा कहा गया है, बुलाए जाएँ; हे राजन, वे शास्त्र के अनुसार क्रिया करें, हे शत्रुदमन।
3.256.10
बह्वन्नपानसंयुक्तः सुसमृद्धगुणान्वितः ।
प्रवर्ततां महायज्ञस्तवापि भरतर्षभ ॥ ३.२५६.१० ॥
प्रचुर अन्न और पेय से युक्त, उत्तम गुणों से सम्पन्न यह महायज्ञ आपका भी आरंभ हो, हे भरतश्रेष्ठ।
3.256.11
एवमुक्तस्तु कर्णेन धार्तराष्ट्रो विशांपते ।
पुरोहितं समानाय्य वचनं चेदमब्रवीत् ॥ ३.२५६.११ ॥
कर्ण के ऐसा कहने पर, हे विशांपति, धृतराष्ट्र के पुत्र ने पुरोहित को बुलाकर यह वचन कहा।
3.256.12
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं समाप्तवरदक्षिणम् ।
आहरस्व यथाशास्त्रं यथान्यायं यथाक्रमम् ॥ ३.२५६.१२ ॥
राजसूय, जो यज्ञों में श्रेष्ठ है और जिसकी उत्तम दक्षिणाएँ पूरी हों, उसे शास्त्र के अनुसार, न्यायपूर्वक और क्रम से सम्पन्न करो।
3.256.13
स एवमुक्तो नृपतिमुवाच द्विजसत्तमः ॥ ३.२५६.१३ ॥
ऐसा कहे जाने पर उस उत्तम द्विज ने राजा से कहा।
3.256.14
ब्राह्मणैः सहितो राजन्ये तत्रासन्समागताः ।
न स शक्यः क्रतुश्रेष्ठो जीवमाने युधिष्ठिरे।
आहर्तुं कौरवश्रेष्ठ कुले तव नृपोत्तम ॥ ३.२५६.१४ ॥
ब्राह्मणों सहित वहाँ क्षत्रिय राजा एकत्र हुए थे। हे राजन, जब युधिष्ठिर जीवित हों, तब हे कौरवश्रेष्ठ, हे नृपोत्तम, तुम्हारे कुल में यह श्रेष्ठ यज्ञ करना संभव नहीं है।
3.256.15
दीर्घायुर्जीवति च ते धृतराष्ट्रः पिता नृप ।
अतश्चापि विरुद्धस्ते क्रतुरेणष नृपोत्तमः ॥ ३.२५६.१५ ॥
तुम्हारे पिता धृतराष्ट्र दीर्घायु होकर जीवित हैं। हे राजन, इसलिए यह श्रेष्ठ यज्ञ भी तुम्हारे लिए विरुद्ध है।
3.256.16
अस्ति त्वन्यन्महत्सत्रं राजसूयसमं प्रभो ।
तेन त्वं यज राजेन्द्र शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.२५६.१६ ॥
हे प्रभो, राजसूय के समान एक और महान सत्र है। हे राजेन्द्र, उसी से तुम यज्ञ करो। और मेरे इस वचन को सुनो।
3.256.17
य इमे पृथिवीपालाः करदास्तव पार्थिव ।
ते करान्संप्रयच्छन्तु सुवर्णं च कृताकृतम् ॥ ३.२५६.१७ ॥
हे पार्थिव, ये जो पृथ्वी के रक्षक तुम्हारे करदाता हैं, वे कर और सोना दें, चाहे बना हुआ हो या बिना बना।
3.256.18
तेन ते क्रियतामद्यलाङ्गलं नृपसत्तम ।
यज्ञवाटस् ते भूमिः कृष्यतां तेन भारत ॥ ३.२५६.१८ ॥
हे नृपसत्तम, उसी से आज तुम्हारे लिए हल बनवाया जाए। हे भारत, उसी से तुम्हारी यज्ञभूमि जोती जाए।
3.256.19
तत्र यज्ञो नृपश्रेष्टः प्रभूतान्नः सुसंस्कृतः ।
प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो ह्यनिवारितः ॥ ३.२५६.१९ ॥
वहाँ, हे नृपश्रेष्ठ, प्रचुर अन्न और उत्तम व्यवस्था से युक्त यज्ञ विधिपूर्वक, चारों ओर बाधारहित रूप से आरम्भ हो।
3.256.20
एष ते वैष्णवो नाम यज्ञः सत्पुरुषोचितः ।
एतेन नेष्टवान्कश्चिदृतेविष्णुं पुरातनम् ॥ ३.२५६.२० ॥
यह तुम्हारा वैष्णव नामक यज्ञ है, जो सत्पुरुषों के योग्य है। प्राचीन विष्णु को छोड़कर इससे किसी ने यजन नहीं किया।
3.256.21
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं स्पर्धत्येष महाक्रतुः ।
अस्माकं रोचते चैव श्रेयश्च तव भारत ॥ ३.२५६.२१ ॥
यह महायज्ञ श्रेष्ठ राजसूय से होड़ करता है। हे भारत, यह हमें भी रुचता है और तुम्हारे लिए भी कल्याणकारी है।
3.256.22
निर्विघ्नश्च भवत्येष सफला स्यात्स्पृहा तव ।
तस्मादेष महाबाहो तव यज्ञः प्रवर्तताम् ॥ ३.२५६.२२ ॥
यह निर्विघ्न होगा और तुम्हारी इच्छा सफल होगी। इसलिए, हे महाबाहो, तुम्हारा यह यज्ञ आरम्भ हो।
3.256.23
एवमुकत्स्तु तैर्विप्रैर्धार्तराष्ट्रो महीपतिः ।
कर्णं च सौबलं चैव भ्रातॄश्चैवेदमब्रवीत् ॥ ३.२५६.२३ ॥
ब्राह्मणों के ऐसा कहने पर धृतराष्ट्र के पुत्र, राजा ने कर्ण, सौबल (शकुनि) और भाइयों से भी यह कहा।
3.256.24
रोचते मे वचः कृत्स्नं ब्राह्मणानां न संशयः ।
रोचते यदि युष्माकं तस्मात्प्रब्रूत माचिरम् ॥ ३.२५६.२४ ॥
ब्राह्मणों की यह पूरी बात मुझे रुचती है, इसमें संदेह नहीं। यदि यह तुम्हें भी रुचती हो, तो विलम्ब किए बिना कहो।
3.256.25
एवमुक्तास्तु ते सर्वे तथेत्यूचुर्नराधिपम् ।
संदिदेश ततोराजाव्यापारस्थान्यथाक्रमम् ॥ ३.२५६.२५ ॥
ऐसा कहे जाने पर वे सब बोले, 'ऐसा ही हो।' तब राजा ने कार्य में लगे लोगों को क्रमानुसार आदेश दिया।
3.256.26
हलस्य करणे चापि व्यादिष्टाः सर्वशिल्पिनः ।
यथोक्तं च नृपश्रेष्ठ कृतं सर्वं यथाक्रमम् ॥ ३.२५६.२६ ॥
हल बनाने के लिए भी सभी शिल्पियों को आदेश दिया गया। हे नृपश्रेष्ठ, जैसा कहा गया था, वह सब क्रमानुसार किया गया।