महाभारत · अध्याय 3.269
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.269.1
सरोषरागोपहतेन वल्गुना ।
सरागनेत्रेण नतोन्नतभ्रुवा।
मुखेन विस्फूर्य सुवीरराष्ट्रपं ।
ततोऽब्रवीत्तं द्रुपदात्मजा पुनः ॥ ३.२६९.१ ॥
रागाने लालसर झालेल्या, सुंदर मुखाच्या, लाल नेत्रांच्या व वर-खाली होणाऱ्या भुवयांच्या द्रुपदकन्येने थरथरत्या मुखाने त्या सुवीरराष्ट्राधिपतीला पुन्हा म्हटले.
3.269.2
यशस्विनस्तीक्ष्णविषान्महारथा-
नभिब्रुवन्मूढ न लज्जसे कथम्।
महेन्द्रकल्पान्निरतान्स्वकर्मसु ।
स्तितान्समूहेष्वपि यक्षरक्षसाम् ॥ ३.२६९.२ ॥
यशस्वी, तीक्ष्ण विषासारख्या महारथींची निंदा करणाऱ्या मूढा, तुला लाज वाटत नाही का? ते महेंद्रासारखे आहेत, आपल्या कर्मांत निरत आहेत, यक्ष-राक्षसांच्या समूहांमध्येही उभे राहणारे आहेत.
3.269.3
न किंचिदार्याः प्रवदन्ति पापं ।
वनेचरंवा गृहमेधिनं वा।
तपस्विनं संपरिपूर्णविद्यं ।
भजन्ति चैवं सुनराः सुवीर ॥ ३.२६९.३ ॥
आर्य लोक वनवासी, गृहस्थ किंवा पूर्ण विद्यासंपन्न तपस्वी यांच्याविषयी कोणतेही पापवचन बोलत नाहीत. हे सुवीरा, सज्जन असेच त्यांना मान देतात.
3.269.4
अहं तु मन्ये तव नास्ति कश्चि-
देतादृशे क्षत्रियसंनिवेशे।
यस्त्वद्य पातालमुखे पतन्तं ।
पाणौ गृहीत्वा प्रतिसंहरेत ॥ ३.२६९.४ ॥
अशा क्षत्रिय समुदायात तुझे कोणी आहे असे मला वाटत नाही; आज पाताळाच्या तोंडात पडणाऱ्या तुला हाताने धरून थांबवू शकेल असा कोणीही नाही.
3.269.5
नागं प्रमिन्नं गिरिकूटकल्प-
मुपत्यकां हैमवतीं चरन्तम्।
दण्डीव यूथादपसेधसि त्वं ।
यो जेतुमाशंससि धर्मराजम् ॥ ३.२६९.५ ॥
दंडधारी रक्षक जसा कळपातून जखमी, पर्वतशिखरासारख्या, हिमालयाच्या पायथ्याशी फिरणाऱ्या हत्तीला हाकलून देतो, तसे तू धर्मराजाला जिंकण्याची इच्छा बाळगतोस.
3.269.6
बाल्यात्प्रसुप्तस्य महाबलस्य ।
सिंहस् पक्ष्माणि मुखाल्लुनासि।
पदा समाहत्य पलायमानः ।
क्रुद्धं यदा द्रक्ष्यसि भीमसेनम् ॥ ३.२६९.६ ॥
बालपणाच्या अविवेकाने, झोपलेल्या महाबलवान सिंहाच्या मुखातून तू त्याचे केस उपटतोस; पायाने प्रहार करून पळणारा तू, क्रुद्ध भीमसेनाला जेव्हा पाहशील.
3.269.7
महाबलं घोरतरं प्रवृद्धं ।
जातं हरिं पर्वतकन्दरेषु।
प्रसुप्तमुग्रं प्रपदेन हंसि ।
यः क्रुद्धमायोत्स्यसि जिष्णुमुग्रम् ॥ ३.२६९.७ ॥
पर्वतगुहांमध्ये जन्मलेल्या, अतिभयंकर महाबलवान सिंहाला, झोपलेल्या उग्र सिंहाला तू पायाने मारतोस; जो तू क्रुद्ध, उग्र जिष्णूशी (अर्जुनाशी) युद्ध करशील.
3.269.8
कृष्णोरगौ तीक्ष्णमुखौ द्विजिह्वौ ।
मत्तः पदा क्रामसि पुच्छदेशे।
यः पाण्डवाभ्यां पुरुषोत्तमाभ्यां ।
जघन्यजाभ्यां प्रयुयुत्ससे त्वम् ॥ ३.२६९.८ ॥
तीक्ष्ण मुखे व दोन जिभा असलेल्या दोन काळ्या सर्पांच्या शेपटीच्या भागावर माझ्याकडून (भीती न बाळगता) तू पाय ठेवतोस; जो तू दोन पुरुषोत्तम पांडवांशी, धाकट्या बंधूंशी युद्ध करू इच्छितोस.
3.269.9
यथा च वेणुः कदली नलो वा ।
फलन्त्यभावाय न भूतयेऽऽत्मनः।
तथैव मां तैः परिरक्ष्यमाणा-
मादास्यसे कर्कटकीव गर्भम् ॥ ३.२६९.९ ॥
बांबू, केळी किंवा नाणा स्वतःच्या नाशासाठी फळ देतात, स्वतःच्या हितासाठी नव्हे; त्याप्रमाणेच त्यांनी रक्षिलेल्या मला, मादी खेकडा गर्भ धारण करते तसे तू धारण करशील.
3.269.10
जानामि कृष्णे विदितं ममैत-
द्यथाविधास्ते नरदेवपुत्राः।
न त्वेवमेतेन विभीषणेन ।
शक्या वयं त्रासयितुं त्वयाऽद्य ॥ ३.२६९.१० ॥
हे कृष्णे, ते नरदेवपुत्र कसे आहेत हे मला ठाऊक आहे; परंतु या भीषणामुळे आज तू आम्हाला असे घाबरवू शकणार नाहीस.
3.269.11
वयं पुनः सप्तदशेषु कृष्णे ।
कुलेषु सर्वेऽनवमेषु जाताः।
षड्भ्यो गुणेभ्योऽभ्यधिका विहीना ।
न्मन्यामहे द्रौपदी पाण्डुपुत्रान् ॥ ३.२६९.११ ॥
कृष्णे, आम्ही पुन्हा सतरा श्रेष्ठ कुलांमध्ये जन्मलो आहोत; सहा गुणांत आम्ही अधिक आहोत, हीन नाही. पांडुपुत्रांना आम्ही मानत नाही, द्रौपदी.
3.269.12
सा क्षिप्रमातिष्ठ गजं रथं वा ।
न वाक्यमात्रेण वयं हि शक्याः।
आशंस वा त्वं कृपणं वदन्ती ।
सौवीरराजस्य पुनः प्रसादम् ॥ ३.२६९.१२ ॥
तू लवकर हत्ती किंवा रथावर चढ; केवळ शब्दांनी आम्हाला घाबरवता येत नाही. किंवा दीनपणे बोलत सौवीरराजाची कृपा पुन्हा अपेक्षित धर.
3.269.13
महाबला किंत्विह दुर्बलेव ।
सौवीरराजस्य मताऽहमस्मि।
नाहं प्रमाथादिह संप्रतीता ।
सौवीरराजं कृपणं वदेयम् ॥ ३.२६९.१३ ॥
पण इथे मी दुर्बलासारखी असले तरी सौवीरराजाच्या दृष्टीने मी बलवती मानली गेले आहे. इथे भीतीने मी विश्वास गमावत नाही; सौवीरराजाला मी दीनपणे बोलू का?
3.269.14
यस्या हि कृष्णौ पदवीं चरेतां ।
समास्थितावेकरथे समेतौ।
इन्द्रोऽपितां नापहरेत्कथंचि-
न्मनुष्यमात्रः कृपणः कुतोऽन्यः ॥ ३.२६९.१४ ॥
दोन्ही कृष्ण एकाच रथात बसून ज्या मार्गाचे अनुसरण करतात, तिला इंद्रसुद्धा कधी हरण करू शकत नाही; मग दीन सामान्य मनुष्य दुसरा कसा हरण करेल?
3.269.15
यथा विकीटी परवीरघाती ।
निघ्नन्रथस्थो द्विषतां मनांसि।
मदन्तरे त्वद्ध्वजिनीं प्रवेष्टा ।
वक्षं दहन्नग्निरिवोष्णगेषु ॥ ३.२६९.१५ ॥
रथावर उभा राहून शत्रूंच्या हृदयांवर प्रहार करणारा, शत्रुवीरांचा संहारक विकीटी माझ्यासाठी तुझ्या सैन्यात प्रवेश करील; उन्हाळ्यातील वाळलेल्या गवतात आग जशी, तसा सैन्याचे वक्षस्थळ जाळत.
3.269.16
जनार्दनः सान्धकवृष्णिवीरो ।
महेष्वासाः केकयाश्चापि सर्वे।
एते हि सर्वे मम राजपुत्राः ।
प्रहृष्टरूपाः पदवीं चरेयुः ॥ ३.२६९.१६ ॥
जनार्दन, सात्वत, अंधक व वृष्णि वंशातील वीर, महाधनुर्धर केकय राजपुत्र — हे सर्व माझे राजपुत्र आहेत; प्रसन्न मुखाने ते मार्गावर चालोत.
3.269.17
मौर्वीविसृष्टाः स्तनयित्नुघोषा ।
गाण्डीवमुक्तास्त्वतिवेगवन्तः।
हस्तं समाहत्य धनंजयस्य ।
भीमाः शब्दं घोरतरं नदनति ॥ ३.२६९.१७ ॥
प्रत्यंचेतून सुटलेले, मेघगर्जनेसारखा घोष करणारे, गाण्डीवातून सुटलेले अति वेगवान बाण — धनंजयाच्या हाताच्या प्रहाराने ते भयंकर, अत्यंत घोर आवाज करतात.
3.269.18
गाण्डीवमुक्तांश्च महाशरौघान् ।
पतङ्गसङ्घानिव शीघ्रवेगान्।
यदा द्रष्टास्यर्जुनं वीर्यशालिनं ।
तदा स्वबुद्धिं प्रतिनिन्दितासि ॥ ३.२६९.१८ ॥
गाण्डीवातून सुटलेले महाबाणांचे प्रवाह, टोळ्यांच्या थव्यासारखे शीघ्रवेगी — पराक्रमी अर्जुनाला जेव्हा तू पाहशील, तेव्हा तू स्वतःच्याच बुद्धीची निंदा करशील.
3.269.19
सशङ्खघोषः सतलत्रघोषो ।
गाण्डीवधन्वा मुहुरुद्वहंश्च।
यदा शरानर्पयिता तवोरसि ।
तदा मनस्ते किमिवाभविष्यत् ॥ ३.२६९.१९ ॥
शंखनादासह, तलत्र (मनगटाचे रक्षण) घोषासह, गाण्डीव धनुष्य वारंवार उचलत — जेव्हा तो तुझ्या छातीवर बाण सोडेल, तेव्हा तुझे मन कसे होईल?
3.269.20
गदाहस्तं भीममभिद्रवन्तं ।
माद्रीपुत्रौ संपतन्तौ दिशश्च।
अमर्षजं क्रोधविषं वमन्तौ ।
दृष्ट्वा चिरं तापमुपैष्यसेऽधम ॥ ३.२६९.२० ॥
गदा हाती घेऊन भीम धावून येताना, माद्रीचे दोन्ही पुत्र दिशांवर चाल करताना, अमर्षातून जन्मलेले क्रोधविष ओकताना पाहून, हे अधमे, तू दीर्घकाळ संताप भोगशील.
3.269.21
यथा वाऽहं नातिचरे कथंचि-
त्पतीन्महार्हान्मनसाऽपिजातु।
तेनाद्य सत्येन वशीकृतंत्वां ।
द्रष्टास्मि पार्थैः परिकृष्यमाणम् ॥ ३.२६९.२१ ॥
मी माझ्या महान पतींचे मनानेही कधी कोणत्याही प्रकारे उल्लंघन केले नसेल, तर त्या सत्यामुळे आज तू पराभूत होऊन पार्थांकडून ओढला जाताना मी पाहीन.
3.269.22
न संभ्रमं गन्तुमहं हि शक्ष्ये ।
त्वया नृशंसेन विकृष्यमाणा।
समागताऽहं हि कुरुप्रवीरैः ।
पुनर्वनं काम्यकमागताऽस्मि ॥ ३.२६९.२२ ॥
हे क्रूरा, तू ओढत असताना मी घाबरून चालू शकणार नाही. कुरुवीरांसह मी आले होते; आता पुन्हा काम्यक वनात आले आहे.
3.269.23
इत्येवमुक्तस्तु स सिन्धुनाथ-
स्तां द्रौपदीमाहविशालनेत्राम्।
आरुह्यतामाशु रथं मदीयं ।
मा त्वां वलाद्दौपदिकर्षयेहम् ॥ ३.२६९.२३ ॥
असे म्हटल्यावर सिंधुपती त्या विशाल नेत्रांच्या द्रौपदीस म्हणाला: "लवकर माझ्या रथावर चढ; द्रौपदी, मी तुला बळजबरीने ओढू नये म्हणून."
3.269.24
सा ताननुप्रेक्ष्य विशालनेत्रा ।
जिघृक्षमाणानवभर्त्सयन्ती।
प्रोवाच मा मा स्पृशतेति भीता ।
धौम्यं प्रचुक्रोश पुरोहितं सा ॥ ३.२६९.२४ ॥
विशाल नेत्रांची ती, तिला धरू पाहणाऱ्यांकडे पाहून त्यांची निंदा करत, भयभीत होऊन म्हणाली: "मला स्पर्श करू नका!" आणि तिने पुरोहित धौम्याला मोठ्याने हाक मारली.
3.269.25
जग्राह तामुत्तरवस्त्रदेशे ।
जयद्रथस्तं समवाक्षिपत्सा।
तया समाक्षिप्ततनुः स पापः ।
पपात शाखीव निकृत्तमूलः ॥ ३.२६९.२५ ॥
जयद्रथाने तिच्या उत्तरीयाचा शेवट धरला; पण तिने त्याला झटकून दूर ढकलले. तिच्या धक्क्याने तो पापी तुटलेल्या मुळाच्या वृक्षासारखा कोसळला.
3.269.26
प्रगृह्यमाणा तु महाजवेन ।
मुहुर्विनिःश्वस्य च राजपुत्री।
सा मृष्यमाणा रथमारुरोह ।
धौम्यस्य पादावभिवाद्य कृष्णा ॥ ३.२६९.२६ ॥
अतिवेगाने ओढली जाणारी ती राजकन्या वारंवार दीर्घ निःश्वास टाकत होती. सहन करीत ती रथावर चढली; धौम्याच्या चरणांना वंदन करून कृष्णा रथावर आरूढ झाली.
3.269.27
नेयं शक्या त्वया नेतुमविजित्य महारथान् ।
धर्मं क्षत्रस् पौराणमवेक्षस्व जयद्रथ ॥ ३.२६९.२७ ॥
महारथींना जिंकल्याशिवाय तू हिला नेऊ शकत नाहीस. जयद्रथा, क्षत्रियांचा प्राचीन धर्म विचारात घे.
3.269.28
क्षुद्रं कृत्वाफलंपापं त्वं प्राप्स्यसि न संशयः ।
आसाद्य पाण्डवान्वीरान्धर्मराजपुरोगमान् ॥ ३.२६९.२८ ॥
क्षुद्र, निष्फळ पाप करून तू त्याचे फळ नक्कीच भोगशील. धर्मराजाच्या पुढाकाराने चालणाऱ्या वीर पांडवांजवळ जाऊन.
3.269.29
इत्युक्तवाह्रियमाणां तां राजपुत्रीं यशस्विनीम् ।
अन्वगच्छत्तदा धौम्यः पदातिगणमध्यगः ॥ ३.२६९.२९ ॥
असे बोलून, नेल्या जात असलेल्या त्या यशस्विनी राजकन्येच्या मागोमाग तेव्हा धौम्य पायदळाच्या मध्यभागी चालत गेला.