महाभारत · अध्याय 3.270
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.270.1
ततो दिशः संपरिवृत्य पार्था ।
मृगान्वराहान्महिपांस्च हन्वा।
धनुर्धराः श्रेष्ठतमाः पृथिव्यां ।
पृथक्चरन्तः सहिता बभूवुः ॥ ३.२७०.१ ॥
मग दिशांना वेढा घालून पृथेचे पुत्र हरिण, रानडुक्कर आणि म्हशी मारू लागले. पृथ्वीवरील अत्यंत श्रेष्ठ धनुर्धर ते वेगवेगळे फिरत असले तरी एकत्रच राहिले.
3.270.2
ततो मृगव्यालजनानुकीर्णं ।
महावनं तद्विहगोपघुष्टम्।
भ्रातॄंश्च तानभ्यवदद्युधिष्ठिरः ।
श्रुत्वा गिरो व्याहरतां मृगाणाम् ॥ ३.२७०.२ ॥
मग हरिण, हिंस्र प्राणी आणि माणसांनी भरलेल्या, पक्ष्यांच्या आवाजाने दुमदुमणाऱ्या त्या महावनात युधिष्ठिराने मृगांचे बोलणे ऐकून त्या भावांना म्हटले.
3.270.3
आदित्यदीप्तां दिशमभ्युपेत्य ।
मृगा द्विजाः क्रूरमिमे वदन्ति।
आयासमुग्रं प्रतिवेदयन्तो ।
महाभयं शत्रुभिर्वाऽवमानम् ॥ ३.२७०.३ ॥
सूर्यप्रकाशित दिशेकडे जाऊन हे हरिण आणि पक्षी कठोर बोलत आहेत; तीव्र क्लेश आणि मोठे भय, किंवा शत्रूंकडून होणारा अपमान सांगत आहेत.
3.270.4
क्षिप्रं निवर्तध्वमलं मृगैर्नो ।
मनो हि मे दूयति दह्यते च।
बुद्धिं समाच्छाद्य च मे समन्यु-
रुद्धूयते प्राणपतिः शरीरे ॥ ३.२७०.४ ॥
लवकर परत फिरा; हरिणांनी आपल्याला काम नाही. माझे मन दुखत आहे आणि जळत आहे; माझी बुद्धी झाकोळून, क्रोधाने माझ्या शरीरात प्राणपती हलत आहे.
3.270.5
सरः सुपर्णन हृतोरगेन्द्र-
मराजकं राष्ट्रमिवेह शान्तम्।
एवंविधं मे प्रतिभाति काम्यकं ।
शौण्डैर्यथा पीतसुरश्च कुम्भः ॥ ३.२७०.५ ॥
गरुडाने नागराज हरण केलेल्या सरोवराप्रमाणे, किंवा राजा नसलेल्या शांत राष्ट्राप्रमाणे, येथील हे काम्यक वन मला तसेच भासते; मद्यप्राशन केलेल्या मद्यपींनी रिकामा केलेल्या घड्यासारखे.
3.270.6
ते सैन्धवैरग्न्यनिलोग्रवेगै-
र्महाजवैर्वाजिभिरुह्यमानाः।
युक्तैर्बृहद्भिः सुरथैर्नृवीरा-
स्तदाश्रमायाभिमुखा बभूवुः ॥ ३.२७०.६ ॥
अग्नी व वायूसारख्या उग्र वेगाच्या सैंधव घोड्यांनी ओढल्या जाणाऱ्या, मोठ्या उत्तम रथांना जुंपलेले ते नरवीर तेव्हा आश्रमाकडे तोंड करून उभे राहिले.
3.270.7
तेषां तु गोमायुरनल्पघोषो ।
निवर्ततां वाममुपेत्य पार्श्वम्।
प्रव्याहरत्तत्प्रविमृश्य राजा ।
प्रोवाच भीमं च धनंजयं च ॥ ३.२७०.७ ॥
ते परतत असताना एक कोल्हा डावीकडे येऊन मोठ्याने ओरडला. राजाने ते नीट विचारात घेऊन भीम आणि धनंजयाला सांगितले.
3.270.8
यथा वदत्येप विहीनयोनिः ।
सालावृकोवाममुपेत्य पार्स्वम्।
सुव्यक्तमस्मानवमत्य पापैः ।
कृतोऽभिमर्दः कुरुभिः प्रसह्य ॥ ३.२७०.८ ॥
हा हीनयोनीचा कोल्हा डावीकडे येऊन बोलत आहे, त्यावरून स्पष्ट दिसते की पापी कौरवांनी आपला अपमान करून बलपूर्वक आपल्यावर आक्रमण केले आहे.
3.270.9
एत्याथ ते तद्वनमाविशन्तो ।
महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा।
बालामपश्यन्त तदा रुदन्तीं ।
धात्रेयिकां प्रेष्यवधूं प्रियायाः ॥ ३.२७०.९ ॥
नंतर ते त्या वनात प्रवेशले, त्या मोठ्या अरण्यात शिकार करून झाल्यावर, तेव्हा रडत असलेली एक तरुण स्त्री त्यांनी पाहिली — प्रियेची धाय, एक दासी.
3.270.10
तामिन्द्रसेनस्त्वरितोऽभिसृत्य ।
रथादवप्लुत्य ततोऽभ्यधावत्।
प्रोवाच चैनां वचनं नरेन्द्र ।
धात्रेयिकामार्ततरस्तदानीम् ॥ ३.२७०.१० ॥
इंद्रसेन त्वरेने तिच्याजवळ गेला, रथावरून उडी मारून तिच्याकडे धावला. हे नरेंद्रा, तेव्हा अत्यंत व्याकुळ होऊन त्या धायीला हे शब्द बोलला.
3.270.11
कच्चित्परैर्नापकृतं वनेऽस्मिन् ॥ ३.२७०.११ ॥
या वनात दुसऱ्या कोणी आपले काही अपकार तर केले नाहीत ना?
3.270.12
पर्याकुला साधु समीक्ष्यसूत-
मभ्यापतन्तं द्रुतमिन्द्रसेनम्।
उरो घ्नती कष्टतरं तदानी-
मुच्चैः प्रचुक्रोश हृतेति देवी ॥ ३.२७०.१२ ॥
व्याकुळ झालेल्या त्या देवीने वेगाने धावत येणाऱ्या इंद्रसेनाला नीट पाहिले, आणि तेव्हा छाती बडवत अत्यंत दुःखाने मोठ्याने ओरडली, 'मला हरण केले गेले!'
3.270.13
अनिन्द्यरूपा तु विशालनेत्रा ।
शरीरतुल्या कुरुपुङ्गवानाम्।
केनात्मनाशाय यदापनीता ।
छिद्रं समासाद्य नरेन्द्रपत्नी ॥ ३.२७०.१३ ॥
निर्दोष रूप असलेल्या, विशाल नेत्रांच्या, कुरुश्रेष्ठांच्या शरीरासारख्या प्रिय नरेंद्रपत्नीला संधी मिळून कोणी स्वतःच्या नाशासाठी नेले?
3.270.14
यद्येव देवीं पृथिवीं प्रविष्टा ।
दिवं प्रपन्नाऽप्यथवा समुद्रम्।
तस्या गमिष्यन्ति पदे हि पार्था-
स्तथा हि संतप्यति धर्मराजः ॥ ३.२७०.१४ ॥
ती देवी पृथ्वीत आत प्रविष्ट झाली असेल, किंवा स्वर्गाला गेली असेल, अथवा समुद्रात गेली असेल, तरीही पार्थ तिच्याच पावलांचा मागोवा घेतील; म्हणूनच धर्मराज संतप्त आहेत.
3.270.15
को हीदृशानामरिमर्दनानां ।
क्लेशक्षमाणामपराजितानाम्।
प्राणैः समामिष्टतमां जिहीर्षे-
दनुत्तमं रत्नमिव प्रमूढः ॥ ३.२७०.१५ ॥
असे शत्रुमर्दन करणारे, क्लेश सहन करणारे, अपराजित वीर, त्यांच्याकडून प्राणांइतकी प्रिय असलेली, जसे मूढ माणूस सर्वोत्तम रत्न हिसकावू इच्छितो तसे, कोण हिसकावू इच्छील?
3.270.16
न बुध्यते नाथवतीमिहाद्य ।
बहिश्चरं हृदयं पाण्डवानाम्।
कस्याद्य कायं प्रतिभिद्य घोरा ।
महीं प्रवेक्ष्यन्ति शिताः शराग्र्याः ॥ ३.२७०.१६ ॥
इथे आज कोणालाच कळत नाही की हिला नाथ आहेत; पांडवांचे हृदय बाहेर भटकत आहे. आज कोणाचे शरीर भेदून भयंकर, तीक्ष्ण श्रेष्ठ बाण पृथ्वीत शिरतील?
3.270.17
मा त्वं शुचस्तां प्रति भीरु विद्धि ।
यथाऽद्य कृष्णा पुनरेष्यतीति।
निहत्य सर्वान्द्विषतः समग्रा-
न्पार्थाः समेष्यनत्यथ याज्ञसेन्या ॥ ३.२७०.१७ ॥
हे भीरु, शोक करू नकोस; आजच कृष्णा पुन्हा परत येईल हे जाण. पार्थ सर्व शत्रूंचा वध करून याज्ञसेनीला पुन्हा भेटतील.
3.270.18
अथाब्रवीच्चारुमुखं प्रसृज्य ।
धात्रेयिका सारथिमिन्द्रसेनम्।
जयद्रथेनापहृताप्रमथ्य ।
पञ्चेन्द्रकल्पान्परिभूय कृष्णा ॥ ३.२७०.१८ ॥
तेव्हा सुंदर मुखाच्या धात्रेयिकेने सारथी इंद्रसेनाला पाठवून म्हटले—जयद्रथाने इंद्रतुल्य पाच जणांचा अपमान करून कृष्णेचे हरण केले आहे.
3.270.19
तिष्ठन्ति वर्त्मानि नवान्यमूनि ।
वृक्षाश्च न म्लान्ति तथैव भग्नाः।
आवर्तयध्वं ह्यनुयात शीघ्रं ।
न दूरयातैव हि राजपुत्री ॥ ३.२७०.१९ ॥
हे नवे मार्ग दिसत आहेत; तुटलेली झाडेही तशीच आहेत, अजून वाळलेली नाहीत. परत वळा आणि लवकर पाठलाग करा; राजकन्या अद्याप फार दूर गेलेली नाही.
3.270.20
सन्नह्यध्वं सर्व एवेन्द्रकल्पा ।
महान्ति चारूणि च दंशनानि।
गृह्णीत चापानि महाधनानि ।
शरांश्च शीघ्रं पदवीं व्रजध्वम् ॥ ३.२७०.२० ॥
हे इंद्रतुल्य वीरांनो, सर्वांनी कवच धारण करा! सुंदर मोठी कवचे, मौल्यवान धनुष्ये आणि बाण घ्या, आणि लवकर त्या मार्गाने चला.
3.270.21
पुरा हि निर्भर्त्सनदण्डमोहिता ।
प्रमूढचित्ता वदनेन शुष्यता।
ददाति कस्मैचिदनर्हते तनुं ।
वराज्यपूर्णामिव भस्मनि स्रुचम् ॥ ३.२७०.२१ ॥
पूर्वी धमकी आणि दंडाने मोहित होऊन, मन गोंधळलेले, मुख सुकलेले असताना ती अयोग्य व्यक्तीला आपला देह देते; जसे राखेत उत्तम तुपाने भरलेला स्रुक् ओतावा.
3.270.22
पुरा तुषाग्नाविव हूयते हविः ।
पुरा श्मशाने स्रगिवापविद्ध्यते।
पुरा च सोमोऽध्वरगोऽवलिह्यते ।
शुना यथा विप्रजने प्रमोहिते ॥ ३.२७०.२२ ॥
पूर्वी भुशाच्या अग्नीत हविर्द्रव्य अर्पिले जाते, स्मशानात फुलांची माळ फेकली जाते, यज्ञाला जाणारा सोम कुत्र्याने चाटला जातो, तसे ब्राह्मणसमाज मोहित झाल्यावर घडते.
3.270.23
पुरा हि पार्थाश्च दृतौ च कापिली ।
प्रसिच्छते क्षीरधारा यतध्वम्।
महत्यरण्ये मृगयां चरित्वा ।
पुरा सृगालो नलिनीं विगाहते ॥ ३.२७०.२३ ॥
पूर्वी पृथेचे पुत्र, चामड्याच्या पिशवीत आणि कपिला गाईकडून दुधाची धार ओतली जाते तसे प्रयत्न करा. महाअरण्यात शिकार करून गेल्यावर कोल्हा कमळ तळ्यात शिरतो.
3.270.24
पुरा हि मन्त्राहुतिपूजितायां ।
हुताग्निवेद्यां बलिभुङ्गिलीयते।
श्रुतिं च सम्यक्प्रसृतां महाध्वरे ।
ग्राम्यो जनो यद्वदसौ न नाशयेत् ॥ ३.२७०.२४ ॥
पूर्वी मंत्र आणि आहुतींनी पूजित, पेटलेल्या अग्निवेदीवर बलिभक्षक गिळला जातो; महायज्ञात नीट पसरलेल्या श्रुतीचा ग्राम्य लोकांनी नाश करू नये तसे.
3.270.25
मा वः प्रियायाः सुनसं सुलोचनं ।
चन्द्रप्रभाच्छं वदनं प्रसन्नम्।
स्पृश्याच्छुभं कश्चिदकृत्यकारी ।
श्वा वै पुरोडाशमिवाध्वरस्थम् ॥ ३.२७०.२५ ॥
तुमच्या प्रियेचे सुंदर नाक, सुंदर डोळे, चंद्रप्रभेसारखे निर्मल प्रसन्न मुख, अकृत्य करणारा कोणीही शुभपणे स्पर्श करू नये; यज्ञातील पुरोडाशाला कुत्रा स्पर्श करतो तसे.
3.270.26
एतानि वर्त्मान्यनुयात शीघ्रं ।
मा वः कालः क्षिप्रमिहात्यगाद्वै ॥ ३.२७०.२६ ॥
या मार्गांचे त्वरित अनुसरण करा; येथे काळ लवकर निघून जाऊ नये.
3.270.27
शीघ्रं प्रधावध्वमितो नरेन्द्रा ।
यावन्न दूरं व्रजतीति पापः।
प्रत्याहरध्वं द्विषतां सकाशा-
ल्लक्ष्मीमिव स्वां दयितां नृसिंहाः ॥ ३.२७०.२७ ॥
हे नरेंद्रांनो, हा पापी दूर जाण्यापूर्वी येथून वेगाने धावा. शत्रूंपासून आपल्या प्रिय लक्ष्मीप्रमाणे तिला परत आणा, हे नृसिंहांनो.
3.270.28
भद्रे प्रतिक्राम नियच्छ वाचं ।
माऽस्मत्सकाशे परुषाण्यवोचः।
राजानो वा यदि वा राजपुत्रा ।
बलेन मत्ताः पञ्चतां प्राप्नुवन्ति ॥ ३.२७०.२८ ॥
हे भद्रे, परत जा; तुझे बोलणे आवर. आमच्यासमोर कठोर शब्द बोलू नकोस. राजे असोत वा राजपुत्र, बलाने मत्त झालेले मृत्यू पावतात.
3.270.29
एतावदुक्त्वा प्रययुर्हि शीघ्रं ।
तान्येव वर्त्मान्यनुवर्तमानाः।
मुहुर्मुहुर्व्यालवदुच्छ्वसन्तो ।
ज्यां विक्षिपन्तश्च महाधनुर्भ्यः ॥ ३.२७०.२९ ॥
इतके बोलून ते वेगाने निघाले; त्याच वाटांचा पाठलाग करत, सर्पांप्रमाणे वारंवार उसासे टाकत, आपल्या महाधनुष्यांच्या प्रत्यंचा हलवत.
3.270.30
ततोऽपश्यंस्तस्य सैन्यस्य रेणु-
मुद्धूतं वै वाजिस्वुरप्रणुन्नम्।
पदातीनां मध्यगतं च धौम्यं ।
विक्रोशन्तं भीम पार्थेत्यभीक्ष्णम् ॥ ३.२७०.३० ॥
तेव्हा त्यांनी त्या सैन्याची धूळ उडताना पाहिली, जी घोड्यांच्या टापांनी व छातींनी उडवली होती; आणि पायदळाच्या मध्यभागी धौम्य 'भीमा, पार्था!' असे वारंवार ओरडताना पाहिले.
3.270.31
ते सान्त्व्य धौम्यं परिदीनसत्वाः ।
सुखं भवानेत्विति राजपुत्राः।
श्येना यथैवामिषसंप्रयुक्ता ।
जवेन तत्सैन्यमथाभ्यधावन् ॥ ३.२७०.३१ ॥
ते अत्यंत खचलेल्या मनाने धौम्याचे सांत्वन करून 'आपण सुखी असा' असे म्हणाले; मग ते राजपुत्र मांसावर झेपावणाऱ्या ससाण्यांप्रमाणे वेगाने त्या सैन्यावर धावून गेले.
3.270.32
तेषां महेन्द्रोपमविक्रमाणां ।
संरब्धानां धर्षणाद्याज्ञसेन्याः।
क्रोधः प्रजज्वाल जयद्रथं च ।
दृष्ट्वा प्रियां तस्य रथे स्थितां च ॥ ३.२७०.३२ ॥
इंद्रासारख्या पराक्रमी त्या वीरांचा अपमानामुळे संताप झाला; याज्ञसेनीचाही (द्रौपदीचा) क्रोध भडकला; तिने जयद्रथाला आणि त्याच्या रथात उभ्या असलेल्या त्याच्या प्रियेला पाहिले.
3.270.33
प्रचुक्रुशुश्चाप्यथ सिन्धुराजं ।
वृकोदरश्चैव धनंजयश्च।
यमौ च राजा च महाधनुर्धरा-
स्ततो दिशः संमुमुहुः परेषाम् ॥ ३.२७०.३३ ॥
मग त्यांनी सिंधुराजाला (जयद्रथाला) मोठ्याने हाका मारल; वृकोदर (भीम), धनंजय (अर्जुन), जुळे बंधू आणि महाधनुर्धर राजा (युधिष्ठिर) यांनीही तसेच केले; तेव्हा शत्रूंच्या दिशा गोंधळून गेल्या.