महाभारत · अध्याय 3.271
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.271.1
ततो घोरतरः शब्दो वने समभवत्तदा ।
भीमसेनार्जुनौ दृष्ट्वाक्षत्रियणाममर्षिणाम् ॥ ३.२७१.१ ॥
तेव्हा त्या अरण्यात भीमसेन आणि अर्जुन यांना पाहून संतप्त अक्षत्रियांचा अत्यंत भयंकर कोलाहल उठला.
3.271.2
तेषां ध्वजाग्राण्यभिवीक्ष्य राजा ।
स्वयंदुरात्मा कुरुपुङ्गवानाम्।
जयद्रथो याज्ञसेनीमुवाच ।
रथे स्थितां भानुमतीं हतौजाः ॥ ३.२७१.२ ॥
त्यांचे ध्वजाग्र पाहून कुरुश्रेष्ठांतील दुरात्मा राजा जयद्रथ, हतप्रभ होऊन, रथात उभ्या असलेल्या याज्ञसेनीला म्हणाला.
3.271.3
आयान्तीमे पञ्चरथा महान्तो ।
मन्ये च कृष्णे पतयस्तवैते।
सा जानती ख्यापय नः सुकेशि ।
परंपरं पाण्डवानां रथस्थम् ॥ ३.२७१.३ ॥
येणारे हे पाच महारथ; कृष्णे, मला वाटते हे तुझे पती आहेत. सुकेशी, तुला माहीत आहे, तर पांडवांपैकी रथात उभे असलेले एकेकजण आम्हाला सांग.
3.271.4
किं ते ज्ञातैर्मूढ महाधनुर्धरै-
रनायुष्यं कर्म कुत्वाऽतिघोरम्।
एते वीराः पतयो मे समेता ।
न वः शेषः कश्चिदिहास्ति युद्धे ॥ ३.२७१.४ ॥
मूर्खा, या महाधनुर्धर नातेवाइकांनी तुला काय उपयोग? अत्यंत भयंकर, आयुष्य नाश करणारे कर्म करून माझे हे पती वीर येथे जमले आहेत; युद्धात तुमच्यापैकी कोणीही शिल्लक राहणार नाही.
3.271.5
आख्यातव्यं त्वेव सर्वं मुमूर्षो-
र्मया तुभ्यं पृष्टया धर्म एषः।
न मे व्यथा विद्यते त्वद्भयं वा ।
संपश्यन्त्याः सानुजं धर्मराजम् ॥ ३.२७१.५ ॥
मरणेच्छू, तू विचारलेस म्हणून सर्व सांगणे हाच धर्म आहे. धाकट्या भावांसह धर्मराजाकडे पाहणाऱ्या मला दुःख नाही, तुझी भीतीही नाही.
3.271.6
यस् ध्वजाग्रे नदतो मृदङ्गौ ।
नन्दोपनन्दौ मधुरौ सुयुक्तौ।
एनं स्वधर्मार्थविनिश्चयज्ञं ।
सदा जनाः कृत्यवन्तोऽनुयान्ति ॥ ३.२७१.६ ॥
ध्वजाग्रावर गर्जणारे दोन मृदंग, नंद आणि उपनंद, मधुर स्वराचे व चांगले जोडलेले आहेत. आपल्या धर्म व अर्थाचा निश्चय जाणणाऱ्या याच्याच मागे लोक सदैव कर्तव्यतत्पर होऊन चालतात.
3.271.7
य एष जाम्बूनदशुद्धगौरः ।
प्रचण्डघोणस्तनुरायताक्षः।
एतं कुरुश्रेष्ठतमं वदन्ति ।
युधिष्ठिरं धर्मसुतं पतिं मे ॥ ३.२७१.७ ॥
जांबूनद सोन्यासारखा शुद्ध गोरा, प्रचंड नाकाचा, कृश शरीराचा आणि दीर्घ नेत्रांचा हा आहे. कुरूंमध्ये श्रेष्ठ अशा याला धर्मपुत्र युधिष्ठिर आणि माझा पती असे म्हणतात.
3.271.8
अप्येष शत्रोः शरणागतस्य ।
दद्यात्प्राणान्धर्मचारी नृवीरः।
परैह्येनं मूढ जवेन भूतये ।
त्वमात्मनः प्राञ्जलिर्न्यस्शस्त्रः ॥ ३.२७१.८ ॥
धर्माचरण करणारा हा नरवीर शत्रूला शरण आलेल्यालाही आपले प्राण देईल का? अरे मूर्खा, आपल्या कल्याणासाठी वेगाने याच्याकडे जा. हात जोडून, शस्त्रे टाकून तू जा.
3.271.9
अथाप्येनं पश्यसि यं रथस्यं ।
महाभुजं सालमिव प्रवृद्धम्।
संदष्टौष्ठं भ्रुकुटीसंहतभ्रुवं ।
वृकोदरो नाम पतिर्ममैषः ॥ ३.२७१.९ ॥
आणि रथावर उभा असलेला जो तू पाहतोस, महाबाहू, साल वृक्षासारखा उंच वाढलेला, ओठ दाबलेला, भुवया आक्रसलेला हा वृकोदर नावाचा माझा पती आहे.
3.271.10
आजानेया बलिनः साधुदान्ता ।
महाबलाः शूरमुदावहन्ति।
एतस्य कर्माण्यतिमानुषाणि ।
भीमेति शब्दोऽस्य ततः पृथिव्याम् ॥ ३.२७१.१० ॥
बलवान, चांगले प्रशिक्षित, महाबलवान उत्तम जातीचे घोडे या वीराला वाहून नेतात. याची कर्मे अतिमानुष आहेत; म्हणून पृथ्वीवर याचे नाव भीम असे पडले.
3.271.11
नास्यापराद्धाः शेषमवाप्नुवन्ति ।
नायं वैरं विस्मरते कदाचित्।
वैरस्यान्तं संविधायोपयाति ।
पश्चाच्छान्तिं न च तत्तप्यतीव ॥ ३.२७१.११ ॥
ज्यांनी यांचा अपराध केला, त्यांपैकी कोणीही उरत नाही. हा वैर कधीच विसरत नाही. वैराचा अंत घडवून आणल्यावरच हा शांती प्राप्त करतो; नंतर त्याबद्दल त्याला फार पश्चात्ताप होत नाही.
3.271.12
धनुर्धराग्र्यो धृतिमान्यशस्वी ।
जितेन्द्रियो वृद्धसेवी नृवीरः।
भ्राता च शिष्यश्च युधिष्ठिरस्य ।
धनंजयो नाम पतिर्ममैषः ॥ ३.२७१.१२ ॥
धनुर्धरांमध्ये श्रेष्ठ, धैर्यवान, यशस्वी, इंद्रियजयी, वृद्धांची सेवा करणारा, नरवीर. युधिष्ठिराचा भाऊ आणि शिष्य असलेला हा धनंजय नावाचा माझा पती आहे.
3.271.13
यो वै न कामान्न भयान्न लोभा-
त्त्यजेद्धर्मं न नृशंसं च कुर्यात्।
स एष वैश्वानरतुल्यतेजाः ।
कुन्तीसुतः शत्रुसहः प्रमाथी ॥ ३.२७१.१३ ॥
जो कामाने, भयाने किंवा लोभाने धर्म सोडत नाही आणि क्रूरता करत नाही, वैश्वानरासारखे तेज असलेला हा कुंतीपुत्र, शत्रूंना सहन करणारा आणि त्यांचे मथन करणारा आहे.
3.271.14
यः सर्वधर्मार्तविनिश्चयज्ञो ।
भयार्तानां भयहर्ता मनीषी।
बन्धुप्रियः शस्त्रभृतां वरिष्ठो ।
महाहवेष्वप्रतिवार्यवीर्यः ॥ ३.२७१.१४ ॥
सर्व धर्मांचा आणि संकटांचा निश्चय जाणणारा, भयपीडितांचे भय हरण करणारा विद्वान, बांधवांना प्रिय, शस्त्रधारींमध्ये श्रेष्ठ, महायुद्धांत ज्याचा पराक्रम अडवता न येणारा.
3.271.15
यस्योत्तमं रूपमाहुः पृथिव्यां ।
यं पाण्डवाः परिरक्षन्ति सर्वे।
प्राणैर्गरीयांसमनुव्रतं वै ।
स एष वीरो नकुलः पतिर्मे ॥ ३.२७१.१५ ॥
पृथ्वीवर ज्याचे उत्तम रूप अद्वितीय म्हटले जाते, ज्याचे सर्व पांडव प्राण पणाला लावून रक्षण करतात, प्राणांहूनही प्रिय आणि अनुरक्त असा हा वीर नकुल माझा पती आहे.
3.271.16
यः खङ्गयोधी लघुचित्रहस्तो ।
महांश्च धीमान्सहदेवोऽद्वितीयः।
यस्याद्यकर्म द्रक्ष्यसे मूढसत्व ।
शतक्रतोर्वा दैत्यसेनासु सङ्ख्ये ॥ ३.२७१.१६ ॥
जो खड्गयोद्धा, हलक्या व कुशल हातांचा, महान व बुद्धिमान सहदेव अद्वितीय आहे; हे मूढस्वभावा, आज तू त्याचे कर्म पाहशील, जसे शतक्रतू इंद्राने दैत्यसेनांसह युद्धात केले होते.
3.271.17
शूरः कृतास्त्रो मतिमान्मनस्वी ।
प्रियंकरो धर्मसुतस्य राज्ञः।
हुताशचन्द्रार्कसमानतेजा ।
जघन्यजः पाण्डवानां प्रियश्च ॥ ३.२७१.१७ ॥
शूर, शस्त्रविद्येत निपुण, बुद्धिमान, उदात्त मनाचा, धर्मपुत्र राजाचे प्रिय करणारा, अग्नी, चंद्र व सूर्य यांच्या तेजासमान, पांडवांमध्ये सर्वात लहान व त्यांचा प्रिय.
3.271.18
बुद्ध्या समो यस् नरो न विद्यते ।
वक्ता तथा सत्सु विनिश्चयज्ञः।
सएष शूरो नित्यममर्षणश्च ।
धीमान्प्राज्ञः सहदेवः पतिर्मे ॥ ३.२७१.१८ ॥
बुद्धीत याच्यासमान दुसरा कोणी पुरुष नाही; सज्जनांमध्ये वक्ता व निश्चय जाणणारा आहे. तो हा शूर, सदैव अपमान न सहन करणारा, बुद्धिमान व प्राज्ञ सहदेव माझा पती आहे.
3.271.19
त्यजेत्प्राणान्प्रविशेद्धव्यवाहं ।
न त्वेवैष व्याहरेद्धर्मबाह्यम्।
सदा मनस्वी क्षत्रधर्मे रतश्च ।
कुन्त्याः प्राणैरिष्टतमो नृवीरः ॥ ३.२७१.१९ ॥
तो प्राण त्यागील, अग्नीत प्रवेश करील; पण धर्माबाहेरचे बोलणार नाही. सदैव उदात्त मनाचा, क्षात्रधर्मात रत, कुंतीच्या प्राणांहूनही प्रिय असा नरवीर.
3.271.20
विशीर्यनतीं नावमिवार्णवान्ते ।
रत्नाभिपूर्णां मकरस्य पृष्ठे।
सेनां तवेमां हतसर्वयोधां ।
विक्षोभितां द्रक्ष्यसि पाण्डुपुत्रैः ॥ ३.२७१.२० ॥
समुद्राच्या टोकाला तुटणाऱ्या नौकेप्रमाणे, मकराच्या पाठीवर रत्नांनी भरलेली, सर्व योद्धे मारले गेलेली तुझी ही सेना पाण्डुपुत्रांकडून विक्षुब्ध झालेली तू पाहशील.
3.271.21
इत्येते वै कथिताः पाण्डुपुत्रा ।
यांस्त्वं मोहादवमत्य प्रवृत्तः।
यद्येतेभ्यो मुच्यसे रिष्टदेहः ।
पुनर्जन्म प्राप्स्यसे जीवितं च ॥ ३.२७१.२१ ॥
अशा प्रकारे हे पाण्डुपुत्र तुला सांगितले गेले, ज्यांचा मोहाने अपमान करून तू पुढे गेलास. जर तू यांच्यापासून मुक्त होऊन शरीर अबाधित ठेवलेस, तर तुला पुनर्जन्म आणि जीवन मिळेल.
3.271.22
ततः पार्थाः पञ्चपञ्चेन्द्रकल्पा-
स्त्यक्त्वा त्रस्तान्प्राञ्जलींस्तान्पदातीन्।
यथाऽनीकं शरवर्षान्धकारं ।
चक्रुः क्रुद्धाः सर्वतस्ते निगृह्य ॥ ३.२७१.२२ ॥
नंतर इंद्रासमान पृथेचे पुत्र पाच-पाच जणांच्या गटाने, भयभीत होऊन हात जोडलेल्या त्या पायदळाला सोडून, क्रोधाने सर्व बाजूंनी सैन्य अडवून, बाणांच्या वर्षावाने अंधार निर्माण करते झाले.