ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.272
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.272.1
संतिष्ठध्वं प्रहरत तूर्णं विपरिधावत ।
इति स्म सैन्धवो राजा चोदयामास तान्नृपन् ॥ ३.२७२.१ ॥
"ਡਟੇ ਰਹੋ, ਛੇਤੀ ਵਾਰ ਕਰੋ, ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਦੌੜੋ" — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ।
3.272.2
ततो घोरतमः शब्दोरणे समभवत्तदा ।
भीमार्जुनयमान्दृष्ट्वा सैन्यानां सयुधिष्ठिरान् ॥ ३.२७२.२ ॥
ਤਦ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ; ਜਦੋਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਸਮੇਤ ਭੀਮ, ਅਰਜੁਨ ਅਤੇ ਯਮਲਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
3.272.3
शिबिसिंधुत्रिगर्तानां विषादश्चाप्यजायत ।
तान्दृष्ट्वापुरुषव्याघ्रान्व्याघ्रानिव बलोत्कटान् ॥ ३.२७२.३ ॥
ਸ਼ਿਬੀ, ਸਿੰਧੂ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਬਲ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰਾਂ ਵਰਗੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ।
3.272.4
हेमबिन्दुं महोत्सेधां सर्वशैक्यायसीं गदाम् ।
प्रगृह्याभ्यद्रवद्भीमः सैन्धवं कालचोदितम् ॥ ३.२७२.४ ॥
ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਿੰਦੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜੀ, ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਹੇ ਦੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰੇਰੇ ਸਿੰਧੂ ਰਾਜੇ ਵੱਲ ਭੀਮ ਦੌੜਿਆ।
3.272.5
तदन्तरमथावृत्य कोटिकाश्योऽभ्यहारयत् ।
महता रथवंशेन परिवार्य वृकोधरम् ॥ ३.२७२.५ ॥
ਤਦ ਉਸ ਪਾੜ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਕੋਟਿਕਾਸ਼ਯ ਨੇ ਵੱਡੇ ਰੱਥ-ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ) ਨੂੰ ਚੁਫੇਰਿਓਂ ਘੇਰ ਲਿਆ।
3.272.6
शक्तितोमरनाराचैर्वीरबाहुप्रचोदितैः ।
कीर्यमाणोपि बहुभिर्न स्म भीमोऽभ्यकम्पत ॥ ३.२७२.६ ॥
ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ, ਤੋਮਰਾਂ ਅਤੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵਿੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਭੀਮ ਨਹੀਂ ਕੰਬਿਆ।
3.272.7
गजं तु सगजारोहं पदातींश्च चतुर्दश ।
जघान गदया भीमः सैन्धवध्वजंनीमुखे ॥ ३.२७२.७ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਨਾਲ ਸਿੰਧ ਰਾਜੇ ਦੇ ਝੰਡੇ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਉਸਦੇ ਮਾਹੌਤ ਸਮੇਤ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਪੈਦਲ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.8
पार्थः पञ्चशताञ्शूरान्पार्वतीयान्महारथान् ।
परीप्समानः सौवीरं जघान ध्वजिनीमुखे ॥ ३.२७२.८ ॥
ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਸੌਵੀਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੰਜ ਸੌ ਸੂਰਬੀਰ ਮਹਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.9
राजा स्वयं सुवीराणां प्रवराणां प्रहारिणाम् ।
निमेषमात्रेण शतं जघान समरे तदा ॥ ३.२७२.९ ॥
ਰਾਜੇ ਨੇ ਖ਼ੁਦ ਸੌਵੀਰਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਪ੍ਰਹਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੌ ਨੂੰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਲਕ ਝਪਕਦਿਆਂ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.10
ददृशे नकुलस्तत्ररथात्प्रस्कन्द्य खङ्गधृत् ।
शिरांसि पादरक्षाणां बीजवत्प्रवपन्मुहुः ॥ ३.२७२.१० ॥
ਉੱਥੇ ਨਕੁਲ ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਤਲਵਾਰ ਫੜੀ ਦਿਸਿਆ; ਪੈਦਲ ਰੱਖਿਅਕਾਂ ਦੇ ਸਿਰ ਬੀਜਾਂ ਵਾਂਗ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖਿਲਾਰਦਾ ਹੋਇਆ।
3.272.11
सहदेवस्तु संयाय रथेन गजयोधिनः ।
पातयामास नाराचैर्द्रुमेभ्य इव बर्हिणः ॥ ३.२७२.११ ॥
ਸਹਦੇਵ ਨੇ ਰੱਥ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਹਾਥੀ-ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੋਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ।
3.272.12
ततस्त्रिगर्तः सधनुरवतीर्य महारथात् ।
गदया चतुरो वाहान्राज्ञस्तस् तदाऽवधीत् ॥ ३.२७२.१२ ॥
ਫਿਰ ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਧਨੁਸ਼ ਸਮੇਤ ਮਹਾਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਵੇਲੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਚਾਰ ਘੋੜੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ।
3.272.13
तमथाभ्यागतं राजा पदातिं कुन्तिनन्दनः ।
अर्धचन्द्रेण बाणएन विव्याधोरसि धर्मराट् ॥ ३.२७२.१३ ॥
ਤਦ ਪੈਦਲ ਆਉਂਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।
3.272.14
स भिन्नहृदयो वीरो वक्राच्छोणितमुद्वमन् ।
पपाताभिमुखं प्राप्तश्चिन्नमूल इव द्रुमः ॥ ३.२७२.१४ ॥
ਦਿਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਵੀਰ ਮੂੰਹੋਂ ਲਹੂ ਉਗਲਦਾ, ਜੜ੍ਹ ਕੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਅੱਗੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.272.15
इन्द्रसेनद्वितीयस्तु रथात्प्रस्कन्द्य धर्मराट् ।
हताश्वः सहदेवस्य प्रतिपेदे महारथम् ॥ ३.२७२.१५ ॥
ਇੰਦਰਸੇਨ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਰੱਥੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ, ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸਹਦੇਵ ਦੇ ਮਹਾਰਥੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ।
3.272.16
नकुलं त्वभिसंवार्य क्षेमंकरमहामुखौ ।
उभावुभतस्तीक्ष्णैः शरवर्षैरवर्षताम् ॥ ३.२७२.१६ ॥
ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਕਸ਼ੇਮੰਕਰ ਅਤੇ ਮਹਾਮੁਖ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ।
3.272.17
तौ शरैरभिवर्षन्तौ जीमूताविव वार्षिकौ ।
एकैकेन विपाठेन जघ्ने माद्रवतीसुतः ॥ ३.२७२.१७ ॥
ਬਰਸਾਤੀ ਬੱਦਲਾਂ ਵਾਂਗ ਬਾਣ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ ਵਿਪਾਠ ਬਾਣ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.18
त्रिगर्तराजः सुरथस्तस्याथ गजूर्गतः ।
रथमाक्षेपयामास गजेन गजयानवित् ॥ ३.२७२.१८ ॥
ਤ੍ਰਿਗਰਤ ਰਾਜਾ ਸੁਰਥ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਹਾਥੀ-ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਉਸਦੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਹਾਥੀ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸਨੂੰ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ।
3.272.19
नकुलस्त्वपभीस्तस्माद्रथाच्चर्मासिपाणिमान् ।
उद्धाम्य स्तानमास्थाय तस्थौ गिरिवाचलः ॥ ३.२७२.१९ ॥
ਨਕੁਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਰਥ ਤੋਂ ਢਾਲ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਪਰਬਤ ਵਾਂਗ ਅਚੱਲ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.272.20
सुरथस्तं गजवरं वधाय नकुलस्य तु ।
प्रेषयामास सक्रोधमत्युच्छ्रितकरं ततः ॥ ३.२७२.२० ॥
ਫਿਰ ਸੁਰਥ ਨੇ ਨਕੁਲ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਸੁੰਡ ਉੱਚੀ ਚੁੱਕੀ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਾਥੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ।
3.272.21
नकुलस्तस्य नागस्य समीपपरिवर्तिनः ।
सविषाणं भुजं मूले खङ्गेन निरकृन्तत ॥ ३.२७२.२१ ॥
ਨਕੁਲ ਨੇ ਨੇੜੇ ਆਏ ਉਸ ਹਾਥੀ ਦੀ ਦੰਦਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁੰਡ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ।
3.272.22
स विनद्यमहानादं गजः किङ्किणिभूषणः ।
पतन्नवाक्शिरा भूमौ हस्त्यारोहमपोथयत् ॥ ३.२७२.२२ ॥
ਘੁੰਗਰੂਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਹਾਥੀ ਵੱਡੀ ਗਰਜ ਕਰਕੇ, ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਅਤੇ ਹਾਥੀ-ਸਵਾਰ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਦਿੱਤਾ।
3.272.23
स तत्कर्म महत्कृत्वा शूरो माद्रवतीसुतः ।
भीमसेनरथं प्राप्य शर्म लेभे महारथः ॥ ३.२७२.२३ ॥
ਉਹ ਮਹਾਨ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸੂਰਮਾ ਮਾਦਰੀ-ਪੁੱਤਰ ਨਕੁਲ ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਰਥ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਸ਼ਰਨ ਪਾ ਗਿਆ; ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ।
3.272.24
भीमस्त्वापततो राज्ञः कोटिकाश्यस् संगरे ।
सूतस्य नुदतो वाहान्क्षुरेणापाहरच्छिरः ॥ ३.२७२.२४ ॥
ਪਰ ਭੀਮ ਨੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਮਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਕੋਟਿਕਾਸ਼ਯ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਰਥੀ ਦਾ, ਘੋੜੇ ਹਾਕਦਿਆਂ, ਕ੍ਸ਼ੁਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.272.25
न बुबोध हतं सूतं स राजा बाहुशालिना ।
तस्याश्वा व्यद्रवन्सङ्ख्ये हतमसूतास्ततस्ततः ॥ ३.२७२.२५ ॥
ਬਾਹੂਸ਼ਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਸਾਰਥੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਲੱਗਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਾਰਥੀ ਬਿਨਾਂ ਉਸਦੇ ਘੋੜੇ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਭੱਜ ਗਏ।
3.272.26
विरथं हतसूतं तं भीमः प्रहरतांवरः ।
जघान तलयुक्तेन प्रासेनाभ्येत्य पाण्डवः ॥ ३.२७२.२६ ॥
ਸਾਰਥੀ ਮਾਰਿਆ ਜਾਣ ਕਾਰਨ ਰੱਥਹੀਣ ਹੋਏ ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਯੋਧਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪਾਂਡਵ ਭੀਮ ਨੇ ਹਥੇਲੀ ਅਤੇ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.27
द्वादशानां तु सर्वेषां सौवीराणां धनंजयः ।
चकर्त निशितैर्भल्लैर्धनूंषि च शिरांसि च ॥ ३.२७२.२७ ॥
ਧਨੰਜਯ ਨੇ ਸੌਵੀਰਾਂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰਾਂ ਜਣਿਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤਿੱਖੇ ਭੱਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।
3.272.28
शिबीनिक्ष्वाकुमुख्यांश्च त्रिगर्तान्सैन्धवानपि ।
जघानातिरथः सङ्ख्ये बाणगोचरमागतान् ॥ ३.२७२.२८ ॥
ਅਤਿਰਥੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਆਏ ਸ਼ਿਬੀਆਂ, ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਮੁੱਖ ਯੋਧਿਆਂ, ਤ੍ਰਿਗਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੈਂਧਵਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.29
सूदिताः प्रत्यदृश्यन्त बहवः सव्यसाचिना ।
सपताकाश्च मातङ्गाः सध्वजाश्च महारथाः ॥ ३.२७२.२९ ॥
ਸਵਿਅਸਾਚੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਦਿੱਸੇ — ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਧੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਥੀ।
3.272.30
प्रच्छाद्य पृथिवीं तस्थुः सर्वमायोधनं प्रति ।
शरीराण्यशिरस्कानि विदेहानि शिरांसि च ॥ ३.२७२.३० ॥
ਸਾਰਾ ਰਣਭੂਮੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਢਕ ਕੇ ਪਿਆ ਰਿਹਾ — ਸਿਰ ਰਹਿਤ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਰਹਿਤ ਸਿਰ।
3.272.31
श्वगृध्रकङ्ककाकोलभासगोमायुवायसाः ।
अतृप्यंस्तत्रवीराणां हतानां मासशोणितैः ॥ ३.२७२.३१ ॥
ਕੁੱਤੇ, ਗਿੱਧ, ਕੰਕ, ਕਾਕੋਲ, ਭਾਸ, ਗਿੱਦੜ ਅਤੇ ਕਾਂ ਉੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਵੀਰਾਂ ਦੇ ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਏ।
3.272.32
एवं तीक्ष्णशरज्वालैर्गाण्डीवानिलचोदितैः ।
सेनेन्धनं ददाहाशु सरोषः पार्थपावकः ॥ ३.२७२.३२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਟਾਂ ਨਾਲ, ਗਾਂਡੀਵ ਦੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਾਈ ਗਈ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਪਾਰਥ-ਅਗਨੀ ਨੇ ਸੈਨਾ ਰੂਪੀ ਬਾਲਣ ਨੂੰ ਛੇਤੀ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ।
3.272.33
चक्राणां पतितानां च युगानां च महीपते ।
तूणीराणआं पताकानां ध्वजानां च रथैः सह ॥ ३.२७२.३३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਪਹੀਏ, ਜੂਲੇ, ਤਰਕਸ਼, ਪਤਾਕਾਵਾਂ ਅਤੇ ਧੁਜਾਵਾਂ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ।
3.272.34
ईषाणामनुकर्षाणां त्रिवेणूनां तथैव च ।
अक्षाणामथ योक्राणां प्रतोदानां च राशयः ॥ ३.२७२.३४ ॥
ਈਸ਼ਾ, ਅਨੁਕਰਸ਼, ਤ੍ਰਿਵੇਣੂ, ਧੁਰੇ, ਲਗਾਮਾਂ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ।
3.272.35
शिरसां पतितानां च कुण्डलोष्णीषधारिणाम् ।
भुजानां मकुटानां च हाराणामङ्गदैः सह ॥ ३.२७२.३५ ॥
ਕੁੰਡਲ ਅਤੇ ਪੱਗੜੀ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਸਿਰ, ਬਾਹਾਂ, ਮੁਕਟ, ਹਾਰ ਅਤੇ ਬਾਜੂਬੰਦਾਂ ਸਮੇਤ।
3.272.36
छत्राणां व्यजनानां च चर्मणआं वर्मणां तथा ।
छिन्नानां कार्मुकाणां च पट्टसानां तथैव च ॥ ३.२७२.३६ ॥
ਛਤਰ, ਪੱਖੇ, ਢਾਲਾਂ, ਕਵਚ, ਕੱਟੇ ਹੋਏ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਤਲਵਾਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਵੀ।
3.272.37
शक्तीनामथ खङ्गानां दण्डानां सह तेमरैः ।
राशयश्चात्रदृश्यन्ते तत्रतत्र विशांपते ॥ ३.२७२.३७ ॥
ਬਰਛੇ, ਤਲਵਾਰਾਂ, ਗਦਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤੋਮਰਾਂ ਦੇ ਢੇਰ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ।
3.272.38
पतितैश्चैव मातङ्गैः सयोधैः पर्वतोपमैः ।
हयैर्द्विधाकृतैः सार्धं सादिभिः सायुधैस्तथा ॥ ३.२७२.३८ ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਾਥੀ, ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਯੋਧੇ, ਦੋ ਟੁਕੜੇ ਕੀਤੇ ਘੋੜੇ, ਸਵਾਰ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਸਮੇਤ।
3.272.39
विप्रविद्धै रथैश्चैव निहतैश्चपदातिभिः ।
अगम्यरूपा पृथिवी मांसशोणितकर्दमा ॥ ३.२७२.३९ ॥
ਖਿੱਲਰੇ ਰੱਥ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀ; ਮਾਸ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲੰਘਣਯੋਗ ਨਹੀਂ ਰਹੀ ਸੀ।
3.272.40
हतेषु तेषु वीरेषु सिन्धुराजो जयद्रथः ।
विमुच्य कृष्णां संत्रस्तः पलायनपरोऽभवत् ॥ ३.२७२.४० ॥
ਉਹ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੇ ਸਿੰਧੂ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜਯਦ੍ਰਥ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਭੱਜਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ।
3.272.41
स तस्मिन्संकुले सैन्ये द्रौपदीमवतार्य ताम् ।
प्राणप्रेप्सुरुपाधावद्वनं तत्र नराधमः ॥ ३.२७२.४१ ॥
ਉਸ ਉਲਝੀ ਹੋਈ ਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੀਚ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਉਤਾਰ ਕੇ ਜਾਨ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਲਗਾਈ।
3.272.42
द्रौपदीं धर्मराजस्तु दृष्ट्वा धौम्यपुरस्कृताम् ।
माद्रीपुत्रेण वीरेण रथमारोपयत्तदा ॥ ३.२७२.४२ ॥
ਧੌਮ੍ਯ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧਰਮਰਾਜ ਨੇ ਉਦੋਂ ਵੀਰ ਮਾਦ੍ਰੀਪੁੱਤਰ ਰਾਹੀਂ ਉਸਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਵਾਇਆ।
3.272.43
ततस्तद्विद्रुतं सैन्यमपयाते जयद्रथे ।
आदिश्यादिश्य नाराचैराजघान वृकोदरः ॥ ३.२७२.४३ ॥
ਫਿਰ ਜਯਦ੍ਰਥ ਦੇ ਭੱਜ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਸੈਨਾ ਵੀ ਖਿੰਡ ਕੇ ਭੱਜ ਗਈ। ਤਦ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਭੀਮ ਨੇ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਸਾਧ-ਸਾਧ ਕੇ ਨਾਰਾਚਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ।
3.272.44
सव्यसाची तु तं दृष्ट्वा पलायन्तं जयद्रथम् ।
वारयामास निघ्नन्तं भीमं सैन्धवसैनिकान् ॥ ३.२७२.४४ ॥
ਪਰ ਸਵਿਆਸਾਚੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਭੱਜਦੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸੈਂਧਵ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਰਹੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ।
3.272.45
यस्यापचारात्प्राप्तोऽयमस्मान्क्लेशो दुरासदः ।
तमस्मिन्समरोद्देशे न पश्यामि जयद्रथम् ॥ ३.२७२.४५ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਅਸਹਿ ਕਲੇਸ਼ ਆਇਆ, ਉਸ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਰਣ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ।
3.272.46
मूढं नैकृतिकं दुष्टं द्रौपद्याः क्लेशकारिणम् ।
तमेवान्विष भद्रं ते किं ते योधैर्निपातितैः।
अनामिषमिदं कर्म कथं वा मन्यते भवान् ॥ ३.२७२.४६ ॥
ਉਸ ਮੂਰਖ, ਛਲੀ, ਦੁਸ਼ਟ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਲੱਭ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਯੋਧਿਆਂ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਕੀ ਕੰਮ? ਇਹ ਸਾਧਾਰਨ ਕਰਮ ਨਹੀਂ — ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਮਝਦੇ ਹੋ?
3.272.47
इत्युक्तो भीमसेनस्तु गुडाकेशेन धीमता ।
युधिष्ठिरमभिप्रेत्य वाग्मी वचनमब्रवीत् ॥ ३.२७२.४७ ॥
ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਗੁਡਾਕੇਸ਼ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.272.48
हतप्रवीरा रिपवो भूयिष्ठं विद्रुता दिशः ।
गृहीत्वा द्रौपदीं राजन्निवर्ततु भवानितः ॥ ३.२७२.४८ ॥
ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਵੀਰ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਉਹ ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ ਹਨ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੋਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ।
3.272.49
यमाभ्यां सह राजेन्द्र धौम्येन च महात्मना ।
प्राप्याश्रमपदं राजन्द्रौपदीं परिसान्त्वय ॥ ३.२७२.४९ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਯਮਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਧੌਮਿਆ ਨਾਲ ਆਸ਼ਰਮ-ਥਾਂ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧੀਰਜ ਦਿਓ।
3.272.50
न हि मे मोक्ष्यतेजीवन्मूढः सैन्धवको नृपः ।
पातालतलसंस्थोपि यदि शक्रोस्य सारथिः ॥ ३.२७२.५० ॥
ਉਹ ਪਾਤਾਲ ਦੀਆਂ ਡੂੰਘਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਜਾਂ ਇੰਦਰ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਬਣੇ, ਉਹ ਮੂਰਖ ਸੈਂਧਵ ਰਾਜਾ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜਿਊਂਦਾ ਨਹੀਂ ਬਚੇਗਾ।
3.272.51
न हन्तव्यो महाबाहो दुरात्माऽपिस सैन्धवः ।
दुःशलामभिसंस्मृत्य गान्धारीं च यशस्विनीम् ॥ ३.२७२.५१ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਉਸ ਦੁਰਾਤਮਾ ਸੈਂਧਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਨਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ; ਦੁਃਸ਼ਲਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ।
3.272.52
तच्छ्रुत्वा द्रौपदी भीममुवाच व्याकुलेन्द्रिया ।
कुपिता ह्रीमती प्राज्ञा पती भीमार्जुनावुभौ ॥ ३.२७२.५२ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨਾਲ, ਕ੍ਰੋਧਿਤ, ਲੱਜਾਵਤੀ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਤੀ ਹੋ ਕੇ ਭੀਮ ਨੂੰ ਬੋਲੀ—ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਪਤੀ ਭੀਮ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ।
3.272.53
कर्तव्यं चेत्प्रियं मह्यं वध्यः स पुरुषाधमः ।
सैन्धवापशदः पापो दुर्मतिः कुलपांसनः ॥ ३.२७२.५३ ॥
ਜੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਧਮ ਪੁਰਖ ਵਧਯੋਗ ਹੈ—ਉਹ ਸੈਂਧਵ ਨੀਚ, ਪਾਪੀ, ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਕੁਲ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
3.272.54
भार्याभिहर्ता वैरी यो यश्च राज्यहरो रिपुः ।
याचमानोऽपिसंग्रामे न मोक्तव्यः कथंचन ॥ ३.२७२.५४ ॥
ਜੋ ਵੈਰੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਹਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਵੈਰੀ ਰਾਜ ਹਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੰਗਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
3.272.55
इत्युक्तौ तौ नरव्याघ्रौ ययतुर्यत्र सैन्धवः ।
राजा निववृतेकृष्णामादाय सपुरोहितः ॥ ३.२७२.५५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਨਰਵ੍ਯਾਘ੍ਰ ਉੱਥੇ ਗਏ ਜਿੱਥੇ ਸੈਂਧਵ ਰਾਜਾ ਸੀ। ਰਾਜਾ ਪੁਰੋਹਿਤ ਸਮੇਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜਿਆ।
3.272.56
स प्रविश्याश्रमपदमपविद्धवृसीकटम् ।
मार्कण्डेयादिभिर्विप्रैरनुकीर्णं ददर्श ह ॥ ३.२७२.५६ ॥
ਉਹ ਆਸ਼ਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਸੁੱਟੇ ਹੋਏ ਆਸਨ ਅਤੇ ਟੋਏ ਖਿੰਡੇ ਪਏ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਆਦਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਵੇਖਿਆ।
3.272.57
द्रौपदीमनुशोचद्भिर्ब्राह्मणैस्तैः समाहितैः ।
समेयाय महाप्राज्ञः सभार्य भ्रातृमध्यगः ॥ ३.२७२.५७ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੇ ਉਹਨਾਂ ਸਮਾਹਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਕੋਲ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗ੍ਯ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਆਇਆ।
3.272.58
ते स्म तं मुदिता दृष्ट्वा पुनरप्यागतं नृपम् ।
जित्वा तान्सिनधुसौवीरान्द्रौपदीं चाहृतां पुनः ॥ ३.२७२.५८ ॥
ਮੁੜ ਆਏ ਉਸ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋਏ; ਸਿੰਧ ਅਤੇ ਸੌਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਫਿਰ ਲਿਆਂਦੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਵੀ।
3.272.59
स तैः परिवृतो राजातत्रैवोपविवेश ह ।
प्रविवेशाश्रमं कृष्णा यमाभ्यां सह भामिनी ॥ ३.२७२.५९ ॥
ਉਹ ਰਾਜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਉੱਥੇ ਹੀ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਭਾਮਿਨੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਯਮਲਾਂ ਸਮੇਤ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਈ।
3.272.60
भीमसेनार्जुनौ चापि श्रुत्वा क्रोशगतं रिपुम् ।
स्वयमश्वांस्तुदन्तौ तौ जवेनैवाभ्यधावताम् ॥ ३.२७२.६० ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ ਕਿ ਵੈਰੀ ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਪ ਘੋੜੇ ਹਿੰਕਦੇ ਹੋਏ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।
3.272.61
इदमत्यद्भुतं चात्र चकारातिरथोऽर्जुनः ।
क्रोशमात्रगतानश्वान्सैन्धवस्य जघान यत् ॥ ३.२७२.६१ ॥
ਇਥੇ ਅਤਿਰਥੀ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਦਭੁਤ ਕੰਮ ਕੀਤਾ: ਇੱਕ ਕੋਸ ਦੂਰ ਗਏ ਸੈਂਧਵ ਦੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.272.62
स हि दिव्यास्त्रसंपन्नः कृच्छ्रकालेऽप्यसंभ्रमः ।
अकरोद्दुष्करं कर्म शरैरस्त्रानुमन्त्रितैः ॥ ३.२७२.६२ ॥
ਉਹ ਦਿਵਿਆ ਅਸਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਸੀ; ਔਖੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਅਸਤਰ-ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਮ ਕੀਤਾ।
3.272.63
ततोऽभ्यधावतां वीरावुभौ भीमधनंजयौ ।
हताश्वं सैन्धवं भीतमेकं व्याकुलचेतसम् ॥ ३.२७२.६३ ॥
ਫਿਰ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਭੀਮ ਅਤੇ ਧਨੰਜਯ, ਅੱਗੇ ਦੌੜੇ—ਘੋੜੇ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਇਕੱਲੇ, ਡਰੇ ਹੋਏ, ਵਿਆਕੁਲ ਮਨ ਵਾਲੇ ਸੈਂਧਵ ਵੱਲ।
3.272.64
सैन्धवस्तु हतान्दृष्ट्वा तथाऽश्वान्स्वान्सुदुःखितः ।
रथात्प्रस्कन्द्य पद्भ्यां वै पलायनपरोऽभवत् ॥ ३.२७२.६४ ॥
ਪਰ ਸੈਂਧਵ ਆਪਣੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਇਆ; ਰੱਥ ਤੋਂ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਪੈਦਲ ਭੱਜਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ।
3.272.65
दृष्ट्वा रविक्रमकर्माणि कुर्वाणं च धनंजयम् ।
पलायनकृतोत्साहः प्राद्रवद्येन वै वनम् ॥ ३.२७२.६५ ॥
ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਕਰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਧਨੰਜਯ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭੱਜਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਹ ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਦੌੜ ਗਿਆ।
3.272.66
सैन्धवं त्वमिसंप्रेक्ष्यपराक्रान्तं पलायने ।
अनुयाय महाबाहुः फल्गुनो वाक्यमब्रवीत् ॥ ३.२७२.६६ ॥
ਪਰ ਸੈਂਧਵ ਨੂੰ ਭੱਜਣ ਲਈ ਪੂਰਾ ਜਤਨ ਕਰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਮਹਾਬਾਹੂ ਫਲਗੁਨ (ਅਰਜੁਨ) ਨੇ ਉਸਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.272.67
अनन वीर्येण कथं स्त्रियं प्रार्थयसे बलात् ।
राजपुत्र निवर्तस्व न ते युक्तं पलायनम् ॥ ३.२७२.६७ ॥
ਇਸ ਬਲ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਲ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਇੱਕ ਔਰਤ ਕਿਉਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ? ਹੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਮੁੜ ਆ; ਤੇਰੇ ਲਈ ਭੱਜਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ।
3.272.68
कथं ह्यनुचरान्हित्वा शत्रुमध्ये पलायसे ।
इत्युच्यमानः पार्थेन सैन्धवो न न्यवर्तत ॥ ३.२७२.६८ ॥
ਆਪਣੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਭੱਜਦਾ ਹੈਂ? ਪਾਰਥ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਉੱਤੇ ਵੀ ਸੈਂਧਵ ਮੁੜਿਆ ਨਹੀਂ।
3.272.69
तिष्ठतिष्ठेति तं भीमः सहसाऽभ्यद्रवद्बली ।
मा वधीरिति पार्थस्तं दयावान्प्रत्यभाषत ॥ ३.२७२.६९ ॥
"ਰੁਕ ਜਾ, ਰੁਕ ਜਾ!" ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਭੀਮ ਅਚਾਨਕ ਉਸ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। "ਮਾਰੀਂ ਨਾ" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਦਇਆਵਾਨ ਪਾਰਥ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।