મહાભારત · અધ્યાય 3.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.273.1
जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ ३.२७३.१ ॥
પરંતુ જયદ્રથે, શસ્ત્રો ઉગામેલા પોતાના બે ભાઈઓને જોઈને, જીવવાની ઇચ્છાથી અત્યંત દુઃખી થઈને, ઝડપથી ભાગી ગયો.
3.273.2
लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे ॥ ३.२७३.२ ॥
વેલાઓથી ઢંકાયેલી ઝાડીમાં, રત્નોથી ચમકતો મુગટ ફેંકીને દોડતો, જંગલની અંદર સંતાયેલો.
3.273.3
भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात्।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः ॥ ३.२७३.३ ॥
ભયથી વ્યાકુળ થઈને ઝાડીમાં સંતાયેલા તેને શોધતા ભીમસેન, રત્નોથી શણગારેલા રથમાંથી ઝડપથી ઊતરી, ક્રોધે દોડીને તેના વાળ પકડી લીધા.
3.273.4
समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह ॥ ३.२७३.४ ॥
ભીમે તેને ઊંચકીને ધરતી પર પછાડ્યો; રાજાનો ગળો પકડીને તેને નીચે પાડી દીધો.
3.273.5
पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ३.२७३.५ ॥
ફરીથી તે જીવતો ઊઠવા ઇચ્છતો હતો, ત્યારે વિલાપ કરતા તેના માથા પર તે મહાબાહુએ પગથી પ્રહાર કર્યો.
3.273.6
तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ३.२७३.६ ॥
ભીમે તેના ઘૂંટણ પર પ્રહાર કર્યો અને કોણીથી તેને માર્યો; તે રાજા શ્રેષ્ઠ પ્રહારોથી પીડિત થઈને બેભાન થઈ ગયો.
3.273.7
सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव ॥ ३.२७३.७ ॥
ક્રોધે ભરાયેલા ભીમસેનને ફલ્ગુને રોક્યો; "હે કૌરવ, દુઃશલાને કારણે રાજાએ તને જે કહ્યું તે યાદ રાખ" એમ કહ્યું.
3.273.8
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ ३.२७३.८ ॥
આ પાપાચારી મારા હાથમાંથી જીવવા યોગ્ય નથી; જે કૃષ્ણાને એ યાતના માટે યોગ્ય નહોતી, તેને પીડનાર આ નરાધમ છે.
3.273.9
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे ॥ ३.२७३.९ ॥
હું શું કરી શકું? રાજા સદા દયાળુ છે; અને તું બાલિશ બુદ્ધિથી સદા અમને પીડે છે.
3.273.10
एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा ॥ ३.२७३.१० ॥
આમ કહીને વૃકોદરે અર્ધચંદ્ર બાણથી તેની જટાઓ પાંચ વાર કાપી નાખી; ત્યારે તે કંઈ બોલતો નહોતો.
3.273.11
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ३.२७३.११ ॥
પછી રાજાને પસંદ કરીને વૃકોદરે કહ્યું: "હે મૂઢ, જો તું જીવવા ઇચ્છતો હોય તો મારું કારણ સાંભળ."
3.273.12
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ३.२७३.१२ ॥
"તારે સભાઓમાં અને સભાગૃહોમાં 'હું દાસ છું' એમ કહેવું પડશે; આ રીતે જો હું તને જીવન આપું, તો આ યુદ્ધજયીનો નિયમ છે."
3.273.13
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम् ॥ ३.२७३.१३ ॥
સંકટમાં આવેલો રાજા જયદ્રથ બોલ્યો, 'એમ જ થાઓ.' યુદ્ધમાં શોભતા પુરુષવ્યાઘ્ર ભીમને તે બોલ્યો.
3.273.14
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम् ॥ ३.२७३.१४ ॥
પછી પૃથાના પુત્ર વૃકોદરે તરફડતા તેને બાંધીને, ધૂળથી ખરડાયેલો અને બેભાન અવસ્થામાં રથ પર ચડાવ્યો.
3.273.15
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ॥ ३.२७३.१५ ॥
પછી ભીમ તે રથ પર આરૂઢ થઈને, પાર્થોના અનુગામી તરીકે, આશ્રમની વચ્ચે ઊભેલા યુધિષ્ઠિર પાસે ગયો.
3.273.16
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.२७३.१६ ॥
ભીમે તે દશામાં રહેલા જયદ્રથને બતાવ્યો. રાજાએ તેને જોઈને હસીને કહ્યું, 'એને છોડી દો.'
3.273.17
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ ३.२७३.१७ ॥
ભીમે રાજાને કહ્યું, 'દ્રૌપદીને કહો.' પાંડવોનો દાસ બની ગયેલો આ પાપીબુદ્ધિવાળો માણસ.
3.273.18
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम् ॥ ३.२७३.१८ ॥
ત્યારે મોટા ભાઈએ સ્નેહપૂર્વક તેને કહ્યું, 'જો અમે તારા માટે પ્રમાણ હોઈએ, તો આ અધમ આચરણવાળાને છોડી દે.'
3.273.19
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः ॥ ३.२७३.१९ ॥
દ્રૌપદીએ ભીમ અને યુધિષ્ઠિર તરફ જોઈને કહ્યું, "આ દાસ છે, તેને છોડી દો; રાત્રે તમે તેને પાંચ ચોટલીવાળો બનાવ્યો છે."
3.273.20
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम् ॥ ३.२७३.२० ॥
ભાઈ અને કૃષ્ણા (દ્રૌપદી)એ આમ કહેતાં ભીમે તે મહાપાપી, બેભાન જયદ્રથને મુક્ત કર્યો.
3.273.21
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा ॥ ३.२७३.२१ ॥
મુક્ત થયેલો તે રાજા પાસે આવ્યો, યુધિષ્ઠિરને પ્રણામ કર્યા; પછી વ્યાકુળ રાજાએ તે વૃદ્ધો અને મુનિઓને પણ પ્રણામ કર્યા.
3.273.22
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ ३.२७३.२२ ॥
ત્યારે દયાળુ ધર્મપુત્ર રાજા યુધિષ્ઠિરે તેને કહ્યું; જયદ્રથને સવ્યસાચીએ પકડેલો જોઈને.
3.273.23
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान् ॥ ३.२७३.२३ ॥
"તું દાસ નથી, જા, તું મુક્ત છે; ફરી ક્યારેય આવું ન કરીશ. સ્ત્રીલંપટ, તને ધિક્કાર; ક્ષત્રિયોની સહાય છતાં તું ક્ષુદ્ર છે."
3.273.24
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते ॥ ३.२७३.२४ ॥
આવું કૃત્ય તારા જેવો અધમ પુરુષ જ કરે; હે દુર્બુદ્ધિ, આ કૃત્ય ધર્મવિરુદ્ધ અને લોકમાં નિંદનીય છે.
3.273.25
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ ३.२७३.२५ ॥
તેને પ્રાણરહિત જેવો જાણીને, તે અશુભ કર્મના કર્તાને જોઈને, ભરતશ્રેષ્ઠ નરાધિપે કૃપા કરી.
3.273.26
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ ३.२७३.२६ ॥
તારી બુદ્ધિ ધર્મમાં વધે, અધર્મમાં મન ન લગાડ. અશ્વો, રથો અને પગલાં સૈનિકો સાથે કલ્યાણપૂર્વક જા, જયદ્રથ.
3.273.27
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ ३.२७३.२७ ॥
આ રીતે કહેવાયેલો તે રાજા લજ્જાથી થોડું મોં નીચું કરીને, મૌન રહીને, દુઃખથી પીડિત થઈને, હે ભારત, ગંગાદ્વાર તરફ ગયો.
3.273.28
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ ३.२७३.२८ ॥
તે દેવની શરણે જઈને, વિરૂપાક્ષ, ઉમાપતિની મોટી તપસ્યા કરી; તેના પર પ્રસન્ન થઈને વૃષધ્વજ.
3.273.29
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु ॥ ३.२७३.२९ ॥
બલિને ત્રિલોચને પ્રસન્ન થઈને પોતે સ્વીકાર્યો; દેવે તેને વર આપ્યો અને તેણે તે ગ્રહણ કર્યો. તે સાંભળ.
3.273.30
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत् ॥ ३.२७३.३० ॥
"યુદ્ધમાં રથો સહિત બધા પાંચ પાંડવોને હું જીતી શકું" એમ રાજાએ દેવને કહ્યું; દેવે તેને કહ્યું, "ના."
3.273.31
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम् ॥ ३.२७३.३१ ॥
યુદ્ધમાં જેમને જીતી ન શકાય અને મારી ન શકાય તેમને તું રોકી શકશે — ફક્ત મહાબાહુ અર્જુનને છોડીને, જે નર નામે સુરેશ્વર છે.
3.273.32
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम् ॥ ३.२७३.३२ ॥
બદરીમાં ઉગ્ર તપ કરનાર, નારાયણને સહાયક રાખનાર, સર્વ લોકોથી અજિત, દેવોને પણ દુર્ધર્ષ.
3.273.33
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान् ॥ ३.२७३.३३ ॥
મેં આપેલું દિવ્ય, અપ્રતિમ પાશુપત બાણ; તેણે લોકપાલો પાસેથી વજ્ર વગેરે મહાબાણો પણ મેળવ્યા.
3.273.34
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान् ॥ ३.२७३.३४ ॥
દેવોના દેવ, અનંતાત્મા વિષ્ણુ — સુરગુરુ, પ્રભુ, પ્રધાન પુરુષ, અવ્યક્ત, વિશ્વાત્મા, વિશ્વમૂર્તિ.
3.273.35
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः ॥ ३.२७३.३५ ॥
યુગાંતકાળ આવે ત્યારે કાલાગ્નિ જગતને બાળે છે — પર્વતો, સમુદ્રો, દ્વીપો, શૈલો, વનો અને કાનનો સહિત; નાગલોકોને અને પાતાળતળમાં વિચરનારાઓને પણ સંપૂર્ણપણે બાળતાં.
3.273.36
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः ॥ ३.२७३.३६ ॥
પછી આકાશમાં વિશાળ, અનેક રંગોના મેઘ ઊઠે છે — ભયંકર સ્વરે ગર્જતા, વીજળીની માળાઓ લટકાવતા, બધી દિશાઓમાં ઊઠીને ચારેબાજુ વરસાદ વરસાવતા.
3.273.37
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः ॥ ३.२७३.३७ ॥
ત્યારે સંવર્તાગ્નિને નિયંત્રિત કરનારાઓએ એ અગ્નિને શાંત કર્યો. ધરીના છિદ્ર જેટલી જાડી ધારાઓથી બધું ભરતાં તેઓ ચારેબાજુ ઊભા રહ્યા.
3.273.38
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही ॥ ३.२७३.३८ ॥
ત્યારે ચર-અચર બધું શાંત થયેલા એ એકાર્ણવમાં, ચંદ્ર, સૂર્ય અને પવન નષ્ટ થઈ, ગ્રહ-નક્ષત્રો વિના, ચાર યુગોના હજાર ચક્રના અંતે પૃથ્વી પાણીમાં ડૂબી ગઈ.
3.273.39
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः ॥ ३.२७३.३९ ॥
ત્યારે હજાર આંખો, હજાર પગ અને હજાર માથાવાળો, ઇન્દ્રિયોથી પર, નારાયણ નામનો એ પુરુષ ઊંઘવા ઇચ્છતો થયો.
3.273.40
फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम्।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम् ॥ ३.२७३.४० ॥
હજાર ફેણથી ભયંકર શેષ નાગ, પલંગ બનીને રહેલો, જાણે સૂર્યકિરણોનો હજારગણો સમૂહ, અપરિમિત તેજવાળો, કુંદ, ચંદ્ર, મોતીના હાર, ગાયના દૂધ, કમળના દાંડલા અને કુમુદ જેવી પ્રભાવાળો.
3.273.41
तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः ॥ ३.२७३.४१ ॥
ત્યાં એ ભગવાન દેવ, પોતાના નિવાસ સમુદ્ર પર, રાત્રિના અંધકારથી વ્યાપ્ત પોતાની જ રાત્રિ ત્યારે રચે છે, એ સર્વવ્યાપી પ્રભુ.
3.273.42
सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति ॥ ३.२७३.४२ ॥
સત્ત્વના ઉદ્રેકથી જાગેલા તેમણે શૂન્ય લોક જોયો. આ વિષયમાં નારાયણ વિશે આ શ્લોક કહેવાય છે.
3.273.43
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः ॥ ३.२७३.४३ ॥
પાણીને 'નાર' કહેવાય છે, અને તે તેમના શરીર છે એમ અમે સાંભળ્યું છે. તેમાં જ તેઓ વસે છે, તેથી તેમને 'નારાયણ' તરીકે સ્મરવામાં આવે છે.
3.273.44
प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः ॥ ३.२७३.४४ ॥
પ્રજાના સર્જન માટે સનાતને ઊંડું ધ્યાન ધર્યું તે જ ક્ષણે, ભગવાનના ધ્યાનમાત્રથી તેમની નાભિમાંથી કમળ ઊગ્યું.
3.273.45
ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३.२७३.४५ ॥
પછી નાભિકમળમાંથી ચતુર્મુખ બ્રહ્મા પ્રગટ થયા. ત્યાં તરત બેઠા બ્રહ્મા, લોકપિતામહ.
3.273.46
शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव ॥ ३.२७३.४६ ॥
સમગ્ર જગતને શૂન્ય જોઈને તેમણે પોતાના જેવા માનસપુત્રો સર્જ્યા. પછી મરીચિ વગેરે મુખ્ય નવ મહર્ષિઓ સર્જ્યા.
3.273.47
तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान् ॥ ३.२७३.४७ ॥
તેમણે સર્વ પ્રાણીઓ સર્જ્યા—ચર અને અચર, યક્ષ, રાક્ષસ, ભૂત, પિશાચ, સર્પ અને મનુષ્ય.
3.273.48
सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ ३.२७३.४८ ॥
બ્રહ્મમૂર્તિ સર્જે છે, પૌરુષી તનુ રક્ષે છે; રૌદ્ર ભાવથી તે પ્રજાપતિની ત્રણ અવસ્થાઓ શમાવે છે.
3.273.49
न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ३.२७३.४९ ॥
હે સિંધુપતિ, વેદપારંગત મુનિઓ અને બ્રાહ્મણો કહે છે તે અદ્ભુતકર્મા વિષ્ણુ વિશે તેં સાંભળ્યું નથી?
3.273.50
जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन् ॥ ३.२७३.५० ॥
જ્યારે પૃથ્વીતલ સર્વત્ર જળથી વ્યાપ્ત હતું, ત્યારે એક જ મહાસાગરમાં, તે વિશાળ આકાશમાં પ્રભુ વિચરતા હતા.
3.273.51
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत् ॥ ३.२७३.५१ ॥
વરસાદની ઋતુની રાતમાં જેમ આગિયો ચારે બાજુ ફરે છે, તેમ તે ત્યારે પૃથ્વી માટે આધાર શોધતો હતો.
3.273.52
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम् ॥ ३.२७३.५२ ॥
પાણીમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને જોઈને તે મનમાં તેને ઊંચકવાની ઇચ્છા કરે છે. "હું કયું રૂપ ધારણ કરીને પાણીમાંથી આ પૃથ્વીને ઉપાડું?"
3.273.53
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत् ॥ ३.२७३.५३ ॥
આ રીતે મનમાં વિચારી, દિવ્ય ચક્ષુથી જોઈને, જળક્રીડામાં રુચિ ધરાવતા વરાહ રૂપનું તેણે સ્મરણ કર્યું.
3.273.54
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२७३.५४ ॥
વેદમય અને વેદપ્રમાણ સમાન વરાહ શરીર ધારણ કરીને, દસ યોજન પહોળું અને સો યોજન લાંબું.
3.273.55
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ ३.२७३.५५ ॥
તે મહાપર્વત જેવા વિશાળ દેહવાળા, તીક્ષ્ણ દાઢવાળા, તેજસ્વી, મહામેઘસમૂહના ગર્જન જેવા અને નીલમેઘ સમાન હતા.
3.273.56
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम् ॥ ३.२७३.५६ ॥
યજ્ઞવરાહ બનીને પ્રભુએ જળમાં પ્રવેશ કર્યો; એક જ દાઢથી પૃથ્વીને ઊંચકી પોતાના સ્થાને સ્થાપી.
3.273.57
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः ॥ ३.२७३.५७ ॥
ફરી મહાબાહુ પ્રભુએ અપૂર્વ રૂપ ધારણ કર્યું—અડધું શરીર માણસનું અને અડધું સિંહનું બનાવ્યું.
3.273.58
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः ॥ ३.२७३.५८ ॥
દૈત્યરાજની સભામાં જઈને હાથ વડે હાથ સ્પર્શીને, દૈત્યોના આદિપુરુષ, દેવશત્રુ, દિતિના પુત્રે—
3.273.59
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ ३.२७३.५९ ॥
અપૂર્વ રૂપ જોઈને ક્રોધથી લાલ નેત્રોવાળો, હાથમાં ઉગામેલો ત્રિશૂળ ધરેલો, માળા પહેરેલો હિરણ્યકશિપુ ત્યારે—
3.273.60
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् ॥ ३.२७३.६० ॥
મેઘગર્જન જેવો ઘોષ કરતો, નીલ મેઘસમૂહ સમાન, દેવશત્રુ, દિતિથી જન્મેલો વીર નૃસિંહ પર ધસી ગયો.
3.273.61
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम् ॥ ३.२७३.६१ ॥
પછી ઊછળીને તીક્ષ્ણ નખવાળા, બલવાન મૃગેન્દ્ર, નરસિંહ રૂપે તેમણે તેને નખોથી ભારે રીતે ફાડી નાખ્યો.
3.273.62
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः ॥ ३.२७३.६२ ॥
આ રીતે શત્રુઘાતક દૈત્યેન્દ્રને હણીને, લોકહિત માટે કમળનયન ભગવાન ફરી બીજા રૂપે, કશ્યપના પુત્ર તરીકે, અદિતિના ગર્ભમાં ધારણ થયા.
3.273.63
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम् ॥ ३.२७३.६३ ॥
હજાર વર્ષ પૂર્ણ થતાં, તેણીએ શ્રેષ્ઠ તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો.
3.273.64
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक् ॥ ३.२७३.६४ ॥
ઘનઘોર વાદળ જેવા, પ્રજ્વલિત નેત્રોવાળા, વામન આકૃતિના, દંડ અને કમંડળ ધારણ કરનારા, શ્રીવત્સ ચિહ્નથી શોભતી છાતીવાળા, જટાધારી અને યજ્ઞોપવીતધારી, બાળરૂપ ધરનારા ભગવાન.
3.273.65
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे ॥ ३.२७३.६५ ॥
ત્યારે તે શ્રીમાન દાનવેન્દ્ર બલિના યજ્ઞમંડપમાં ગયા; બૃહસ્પતિ સહાયક સાથે તેઓ બલિના યજ્ઞમાં પ્રવેશ્યા.
3.273.66
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते ॥ ३.२७३.६६ ॥
તે વામન શરીરને જોઈને આનંદિત થયેલા બલિએ કહ્યું: "હે વિપ્ર, તમારા દર્શનથી હું પ્રસન્ન છું; કહો, તમને શું આપું?"
3.273.67
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह ॥ ३.२७३.६७ ॥
બલિએ આમ કહેતાં વામને ઉત્તર આપ્યો.
3.273.68
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम् ॥ ३.२७३.६८ ॥
"સ્વસ્તિ" કહીને હસતાં દેવે બલિને કહ્યું, "હે દાનવપતિ, મને ત્રણ પગલાં ભૂમિ આપો."
3.273.69
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः ॥ ३.२७३.६९ ॥
પ્રસન્ન મનથી બલિએ અમિત તેજસ્વી બ્રાહ્મણને દાન આપ્યું. ત્યારે પગલાં ભરતા હરિનું દિવ્ય અને અત્યંત અદ્ભુત રૂપ પ્રગટ્યું.
3.273.70
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः ॥ ३.२७३.७० ॥
અક્ષોભ્યે ત્રણ પગલાંથી ઝડપથી તે પૃથ્વી લઈ લીધી. અને સનાતન દેવ વિષ્ણુએ તે પૃથ્વી શક્ર (ઇન્દ્ર)ને આપી.
3.273.71
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ ३.२७३.७१ ॥
આ તને વામન નામનું પ્રાદુર્ભાવ કહેવામાં આવ્યું. તેથી દેવો પ્રગટ થયા; આ જગત વૈષ્ણવ કહેવાય છે.
3.273.72
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव ॥ ३.२७३.७२ ॥
દુષ્ટોના નિગ્રહ અને ધર્મના રક્ષણ માટે અવતરેલા, યાદવકુલના ક્ષય સમયે મનુષ્યોમાં જન્મ્યા. જ્ઞાનીઓ જે દેવને ગાય છે, હે સૈંધવ, તેમનાં કર્મો આ છે.
3.273.73
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव ॥ ३.२७३.७३ ॥
આદિ-અંત વિનાના, અજન્મા, લોકોએ નમસ્કારેલા પ્રભુ દેવને — જે દેવને વિદ્વાનો પામે છે — હે સૈંધવ, તેમનાં કર્મો (આવાં છે).
3.273.74
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ३.२७३.७४ ॥
જેમને અજિત કૃષ્ણ કહે છે, જે શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરે છે, શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધારણ કરે છે, પીળું રેશમી વસ્ત્ર પહેરેલા છે તે દેવને.
3.273.75
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते ॥ ३.२७३.७५ ॥
તે અસ્ત્રવિદ્યાના જાણકારોમાં પ્રધાન છે; તે કૃષ્ણ વડે રક્ષાય છે.
3.273.76
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा ॥ ३.२७३.७६ ॥
સહાયક, કમળનયન, શ્રીમાન, અતુલ્ય પરાક્રમી, સમાન રથ પર પાર્થને બેસાડીને શત્રુવીરોનો સંહારક.
3.273.77
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ ३.२७३.७७ ॥
તેમને દેવો વડે પણ જીતી શકાય નહીં, તે દુઃસહ છે; તો પછી માનવ સ્વભાવનો કોણ રણમાં પાર્થને જીતશે?
3.273.78
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून् ॥ ३.२७३.७८ ॥
તેમને છોડીને, યુધિષ્ઠિરની સંપૂર્ણ સેના સાથે — હે પાંડવ રાજા, એક જ દિવસમાં તમે શત્રુઓને જીતશો.
3.273.79
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव ॥ ३.२७३.७९ ॥
તેથી પાર્થ વિનાના પાંડવોને તું રોકી શકીશ. હે પુરુષવ્યાઘ્ર, આ વર મેં તને આપ્યો છે.
3.273.80
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः ॥ ३.२७३.८० ॥
રાજાને આ પ્રમાણે કહીને, સર્વ પાપ હરનાર હર, ઉમાપતિ, પશુપતિ, યજ્ઞહંતા, ત્રિપુરાંતક (શિવ).
3.273.81
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥ ३.२७३.८१ ॥
વામન, વિકટ, કુબ્જ, સાંભળવા-જોવામાં ભયંકર, વિવિધ શસ્ત્રો ઉગામેલા ઘોર પાર્ષદોથી ઘેરાયેલા (શિવ).
3.273.82
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.२७३.८२ ॥
હે રાજશાર્દૂલ, ત્ર્યંબક, ભગના નેત્ર પાડનાર, ઉમા સહિત ભગવાન ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા.
3.273.83
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा ॥ ३.२७३.८३ ॥
આ પ્રમાણે કહેવાયેલો રાજા પોતાના જ ભવને ગયો; અને પાંડવો પણ તે કામ્યક વનમાં રહ્યા.