మహాభారతం · అధ్యాయం 3.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.273.1
जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ ३.२७३.१ ॥
అయితే జయద్రథుడు, ఆయుధాలు ఎత్తిన తన ఇద్దరు సోదరులను చూసి, ప్రాణాశతో, అత్యంత దుఃఖంతో, తొందరగా పారిపోయాడు.
3.273.2
लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे ॥ ३.२७३.२ ॥
తీగలతో కప్పబడిన పొదలో, రత్నాలతో మెరిసే కిరీటాన్ని పారవేసి పరిగెత్తుతూ, అడవి లోపల దాక్కుంటూ.
3.273.3
भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात्।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः ॥ ३.२७३.३ ॥
భయంతో కలవరపడి పొదలో దాగిన అతనిని వెతికిన భీమసేనుడు, రత్నాలతో అలంకరించిన రథం నుండి వెంటనే దిగి, కోపంతో పరిగెత్తి అతని జుట్టు పట్టుకున్నాడు.
3.273.4
समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह ॥ ३.२७३.४ ॥
భీముడు అతన్ని ఎత్తి నేలపై కొట్టాడు; ఆ రాజు గొంతు పట్టుకుని కిందపడేశాడు.
3.273.5
पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ३.२७३.५ ॥
మళ్లీ అతడు బ్రతికి లేవాలనుకుంటూ ఉండగా, ఆ మహాబాహువు విలపిస్తున్నప్పుడు తన కాలితో అతని తలపై తన్నాడు.
3.273.6
तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ३.२७३.६ ॥
భీముడు అతని మోకాళ్లపై కొట్టాడు, మోచేతితో అతన్ని కొట్టాడు; ఆ రాజు ఉత్తమ దెబ్బలతో బాధపడి మూర్ఛపోయాడు.
3.273.7
सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव ॥ ३.२७३.७ ॥
కోపంతో ఉన్న భీమసేనుడిని ఫల్గునుడు ఆపాడు; "కౌరవా, దుఃశలా కారణంగా రాజు నీతో చెప్పిన మాటను గుర్తుంచుకో" అన్నాడు.
3.273.8
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ ३.२७३.८ ॥
పాపాచారి అయిన ఇతడు నా చేతిలో బ్రతకడానికి అర్హుడు కాడు; ఆ అర్హత లేని కృష్ణకు బాధ కలిగించిన ఈ అధముడు.
3.273.9
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे ॥ ३.२७३.९ ॥
నేనేమి చేయగలను? రాజు ఎల్లప్పుడూ దయగలవాడు; నువ్వు బాలిశ బుద్ధితో ఎల్లప్పుడూ మమ్మల్ని బాధిస్తున్నావు.
3.273.10
एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा ॥ ३.२७३.१० ॥
ఇలా చెప్పి వృకోదరుడు అర్ధచంద్ర బాణంతో అతని జటలను ఐదుసార్లు తెగనరికాడు; అప్పుడు అతడు ఏమీ మాట్లాడలేకపోయాడు.
3.273.11
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ३.२७३.११ ॥
అప్పుడు రాజును ఎంచుకుని వృకోదరుడు ఇలా అన్నాడు: "మూఢుడా, నువ్వు బ్రతకాలనుకుంటే, నేను చెప్పే కారణాన్ని విను."
3.273.12
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ३.२७३.१२ ॥
"నువ్వు సభలలో, సభామందిరాలలో 'నేను దాసుడను' అని చెప్పాలి; ఇలా నేను నీకు ప్రాణం ఇస్తే, ఇది యుద్ధంలో గెలిచినవాని విధి."
3.273.13
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम् ॥ ३.२७३.१३ ॥
బాధలో ఉన్న రాజు జయద్రథుడు, 'అలాగే కానివ్వు' అని అతనితో అన్నాడు. యుద్ధంలో శోభిల్లే పురుషవ్యాఘ్రుడైన భీముడితో అతడు పలికాడు.
3.273.14
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम् ॥ ३.२७३.१४ ॥
అప్పుడు పృథ కుమారుడు వృకోదరుడు కొట్టుకుంటున్న అతనిని బంధించి, ధూళితో కప్పబడి స్పృహ కోల్పోయిన స్థితిలో రథంపైకి ఎక్కించాడు.
3.273.15
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ॥ ३.२७३.१५ ॥
అప్పుడు భీముడు ఆ రథమెక్కి, పార్థులను అనుసరించి, ఆశ్రమ మధ్యలో ఉన్న యుధిష్ఠిరుడి దగ్గరకు వెళ్ళాడు.
3.273.16
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.२७३.१६ ॥
భీముడు ఆ స్థితిలో ఉన్న జయద్రథుడిని చూపించాడు. రాజు అతడిని చూసి నవ్వి, 'వీడిని విడిచిపెట్టండి' అని అన్నాడు.
3.273.17
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ ३.२७३.१७ ॥
భీముడు రాజుతో, 'ద్రౌపదికి చెప్పు' అన్నాడు. పాండవులకు దాసుడైపోయిన ఈ దుష్టబుద్ధి గలవాడు ఇతడే.
3.273.18
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम् ॥ ३.२७३.१८ ॥
అప్పుడు జ్యేష్ఠ సోదరుడు ప్రేమపూర్వకంగా అతనితో ఇలా అన్నాడు: 'మేము నీకు ప్రమాణమైతే, ఈ అధమ ప్రవర్తనగల వాడిని విడిచిపెట్టు.'
3.273.19
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः ॥ ३.२७३.१९ ॥
ద్రౌపది భీముడిని, యుధిష్ఠిరుడిని చూసి ఇలా అన్నది: "ఇతడు దాసుడు, ఇతడిని విడిచిపెట్టండి; రాత్రి మీరు ఇతడిని ఐదు శిఖలవాడిగా చేశారు."
3.273.20
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम् ॥ ३.२७३.२० ॥
అన్న, కృష్ణ (ద్రౌపది) ఇలా చెప్పగా, భీముడు ఆ మహాపాపి, స్పృహ లేని జయద్రథుని విడిచిపెట్టాడు.
3.273.21
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा ॥ ३.२७३.२१ ॥
విడుదలైన అతడు రాజు వద్దకు వచ్చి యుధిష్ఠిరుడికి నమస్కరించాడు; అప్పుడు కలతచెందిన రాజు ఆ వృద్ధులకు, మునులకు కూడా నమస్కరించాడు.
3.273.22
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ ३.२७३.२२ ॥
అప్పుడు దయామయుడైన ధర్మపుత్రుడు రాజు యుధిష్ఠిరుడు అతడితో ఇలా అన్నాడు; జయద్రథుడు సవ్యసాచి చేత పట్టుబడ్డాడని చూసినట్లు.
3.273.23
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान् ॥ ३.२७३.२३ ॥
"నీవు దాసుడవు కాదు, వెళ్ళు, విముక్తుడవు; ఇక ఎప్పుడూ ఇలా చేయకు. స్త్రీ-కామాతురుడా, నీకు ధిక్కారం; క్షత్రియుల సహాయం ఉన్నా నీవు క్షుద్రుడవు."
3.273.24
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते ॥ ३.२७३.२४ ॥
ఇలాంటి పని నీలాంటి అధముడు తప్ప ఎవరు చేస్తారు? ఓ దుర్బుద్ధీ, ఈ పని ధర్మానికి విరుద్ధం, లోకంలో నిందితం.
3.273.25
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ ३.२७३.२५ ॥
అతన్ని ప్రాణం లేనివాడిలా తెలుసుకొని, ఆ అశుభ కర్మ చేసినవాడిని చూచి, భరతశ్రేష్ఠుడైన రాజు దయ చూపాడు.
3.273.26
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ ३.२७३.२६ ॥
నీ బుద్ధి ధర్మంలో పెరుగుగాక; అధర్మంలో మనసు పెట్టకు. గుర్రాలు, రథాలు, కాలాళ్ల సైన్యంతో క్షేమంగా వెళ్ళు, జయద్రథా.
3.273.27
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ ३.२७३.२७ ॥
అలా చెప్పబడినవాడై, సిగ్గుతో కొంచెం ముఖం దించి, మౌనంగా, దుఃఖంతో పీడితుడై ఓ భరతా, గంగాద్వారం వైపు ఆ రాజు వెళ్ళాడు.
3.273.28
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ ३.२७३.२८ ॥
అతడు దేవుని శరణు పొంది, విరూపాక్షుడు, ఉమాపతి అయిన అతనికి గొప్ప తపస్సు చేశాడు; అతనితో ప్రీతి చెందిన వృషధ్వజుడు.
3.273.29
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु ॥ ३.२७३.२९ ॥
బలిని త్రినేత్రుడు సంతోషించి స్వయంగా స్వీకరించాడు; దేవుడు అతనికి వరం ఇచ్చాడు, అతడు దానిని స్వీకరించాడు. దానిని వినుము.
3.273.30
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत् ॥ ३.२७३.३० ॥
"యుద్ధంలో రథాలతో సహా ఐదుగురు పాండవులందరినీ నేను జయించగలగాలి" అని రాజు దేవునితో అన్నాడు; దేవుడు అతనితో "లేదు" అన్నాడు.
3.273.31
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम् ॥ ३.२७३.३१ ॥
యుద్ధంలో జయింపరానివారిని, చంపరానివారిని నీవు అడ్డగించగలవు; మహాబాహువైన అర్జునుడిని మాత్రం తప్ప — నర అనే పేరుగల దేవతల ప్రభువు ఆయన.
3.273.32
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम् ॥ ३.२७३.३२ ॥
బదరిలో తీవ్ర తపస్సు చేసేవాడు, నారాయణుడు సహాయకుడుగా ఉన్నవాడు, సర్వలోకాలచే జయింపబడనివాడు, దేవతలకు కూడా చేరరానివాడు.
3.273.33
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान् ॥ ३.२७३.३३ ॥
నేను ఇచ్చిన దివ్యమైన, అప్రతిమమైన పాశుపత బాణం; అతడు లోకపాలకుల నుండి వజ్రం మొదలైన మహా బాణాలను కూడా పొందాడు.
3.273.34
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान् ॥ ३.२७३.३४ ॥
దేవతలకే దేవుడు, అనంతాత్మ అయిన విష్ణువు — సురగురువు, ప్రభువు, ప్రధాన పురుషుడు, అవ్యక్తుడు, విశ్వాత్మ, విశ్వమూర్తి.
3.273.35
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः ॥ ३.२७३.३५ ॥
యుగాంత కాలం వచ్చినప్పుడు కాలాగ్ని జగత్తును దహిస్తుంది — పర్వతాలు, సముద్రాలు, ద్వీపాలు, కొండలు, వనాలు, కాననాలతో సహా; నాగలోకాలను, పాతాళతలంలో సంచరించేవారిని పూర్తిగా దహిస్తూ.
3.273.36
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः ॥ ३.२७३.३६ ॥
అప్పుడు ఆకాశంలో విశాలమైన, అనేక వర్ణాల మేఘాలు లేస్తాయి — భయంకర స్వరంతో గర్జిస్తూ, మెరుపుల మాలలు వేలాడదీస్తూ, అన్ని దిక్కులలో లేచి, అంతటా వర్షం కురిపిస్తూ.
3.273.37
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः ॥ ३.२७३.३७ ॥
అప్పుడు సంవర్తాగ్నిని నియంత్రించువారు ఆ అగ్నిని శమింపజేశారు. ఇరుసు రంధ్రమంత మందమైన ధారలతో అన్నిటినీ నింపుతూ వారు అన్ని వైపులా నిలిచారు.
3.273.38
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही ॥ ३.२७३.३८ ॥
అప్పుడు చలించేవీ, చలించనివీ అన్నీ శాంతించిన ఆ ఏకార్ణవంలో, చంద్రుడు, సూర్యుడు, గాలి నశించి, గ్రహాలు నక్షత్రాలు లేకుండా పోయాయి. నాలుగు యుగాల వేయి చక్రాల చివర భూమి నీటిలో మునిగింది.
3.273.39
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः ॥ ३.२७३.३९ ॥
అప్పుడు నారాయణుడు అనే ఆ పురుషుడు, వేయి కన్నులు, వేయి పాదాలు, వేయి తలలు కలవాడు, ఇంద్రియాలకు అతీతుడు, నిద్రించాలని కోరాడు.
3.273.40
फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम्।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम् ॥ ३.२७३.४० ॥
వేయి పడగలతో భయంకరుడైన శేషుడు, పడకగా భోగిస్తూ, వేయి సూర్యకిరణాల సమూహంలా అపరిమిత తేజస్సుతో, కుంద, చంద్ర, హారము, ఆవుపాలు, తామరతూడు, కలువ వంటి కాంతితో.
3.273.41
तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः ॥ ३.२७३.४१ ॥
అక్కడ ఆ భగవంతుడు దేవుడు, తన నివాసమైన సముద్రంపై, రాత్రి చీకటితో నిండిన తన స్వంత రాత్రిని అప్పుడు సృష్టిస్తాడు, ఆ సర్వవ్యాపి ప్రభువు.
3.273.42
सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति ॥ ३.२७३.४२ ॥
సత్త్వ గుణాధిక్యంతో మేల్కొన్న ఆయన శూన్య లోకాన్ని చూశాడు. ఈ విషయంలో నారాయణుడిని గురించి ఈ శ్లోకాన్ని పఠిస్తారు.
3.273.43
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः ॥ ३.२७३.४३ ॥
నీటికి 'నారాలు' అని పేరు; అవి ఆయన శరీరాలు అని మేము విన్నాము. ఆ నీటిలోనే ఆయన నివసిస్తాడు, అందుచేత ఆయన 'నారాయణుడు' అని స్మరించబడతాడు.
3.273.44
प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः ॥ ३.२७३.४४ ॥
ప్రజల సృష్టి కోసం సనాతనుడు గాఢంగా ధ్యానించిన అదే క్షణంలో, భగవానుడు ధ్యానించగానే ఆయన నాభి నుండి పద్మం ఉద్భవించింది.
3.273.45
ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३.२७३.४५ ॥
తరువాత నాభిపద్మం నుండి చతుర్ముఖ బ్రహ్మ వెలువడ్డాడు. అక్కడ తక్షణమే కూర్చున్నాడు బ్రహ్మ, లోకాలకు పితామహుడు.
3.273.46
शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव ॥ ३.२७३.४६ ॥
సమస్త జగత్తు శూన్యంగా ఉండటం చూసి, తనతో సమానులైన మానసపుత్రులను సృష్టించాడు. తరువాత మరీచి మొదలైన తొమ్మిది మహర్షులను సృష్టించాడు.
3.273.47
तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान् ॥ ३.२७३.४७ ॥
వారు సమస్త ప్రాణులను సృష్టించారు—చరములు, అచరములు, యక్షులు, రాక్షసులు, భూతాలు, పిశాచులు, సర్పాలు, మనుషులు.
3.273.48
सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ ३.२७३.४८ ॥
బ్రహ్మరూపం సృష్టిస్తుంది, పౌరుష శరీరం రక్షిస్తుంది; రౌద్రభావంతో ఆయన ప్రజాపతి యొక్క మూడు అవస్థలను శాంతింపజేస్తాడు.
3.273.49
न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ३.२७३.४९ ॥
ఓ సింధుపతీ, వేదపారంగతులైన మునులు, బ్రాహ్మణులు చెప్పిన అద్భుతకర్ముడైన విష్ణువు గురించి నీవు వినలేదా?
3.273.50
जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन् ॥ ३.२७३.५० ॥
భూతలమంతా జలంతో ఆవరించినప్పుడు, ఏకార్ణవంలో, ఆ అనేక ఆకాశంలో ప్రభువు సంచరిస్తున్నాడు.
3.273.51
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत् ॥ ३.२७३.५१ ॥
వర్షాకాలపు రాత్రిలో మిణుగురు పురుగు అన్నివైపులా తిరుగుతున్నట్లు, అప్పుడు ఆయన భూమికి ఆధారాన్ని వెతుకుతూ తిరుగుతున్నాడు.
3.273.52
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम् ॥ ३.२७३.५२ ॥
నీటిలో మునిగిన భూమిని చూసి ఆయన దానిని పైకెత్తాలని మనసులో కోరుతాడు. "నేను ఏ రూపం ధరించి నీటినుండి ఈ భూమిని పైకెత్తాలి?"
3.273.53
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत् ॥ ३.२७३.५३ ॥
ఈ విధంగా మనసులో ఆలోచించి, దివ్యమైన కన్నుతో చూసి, జలక్రీడలో ఆసక్తిగల వరాహరూపాన్ని ఆయన స్మరించాడు.
3.273.54
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२७३.५४ ॥
వేదమయమై వేదప్రమాణంతో సమమైన వరాహశరీరాన్ని ధరించి, పది యోజనాల వెడల్పు, వంద యోజనాల పొడవుతో.
3.273.55
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ ३.२७३.५५ ॥
ఆయన మహా పర్వతంలా విశాల రూపంతో, పదునైన కోరలతో, ప్రకాశిస్తూ, మహామేఘ సమూహ గర్జనతో, నీలమేఘంలా ఉన్నాడు.
3.273.56
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम् ॥ ३.२७३.५६ ॥
యజ్ఞవరాహుడై ప్రభువు జలాల్లో ప్రవేశించి, ఒకే కోరతో భూమిని పైకి ఎత్తి తన స్థానంలో నిలిపాడు.
3.273.57
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः ॥ ३.२७३.५७ ॥
మళ్లీ మహాబాహువైన ప్రభువు ఇంతకు ముందెన్నడూ లేని రూపాన్ని ధరించాడు—సగం శరీరం నరునిది, సగం సింహానిది చేశాడు.
3.273.58
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः ॥ ३.२७३.५८ ॥
దైత్యేంద్రుని సభకు వెళ్లి, చేతితో చేతిని తాకి, దైత్యుల ఆదిపురుషుడు, దేవశత్రువు, దితి కుమారుడు—
3.273.59
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ ३.२७३.५९ ॥
అపూర్వ రూపాన్ని చూసి, కోపంతో ఎర్రబడిన కన్నులతో, చేతిలో శూలాన్ని ఎత్తి, మాల ధరించిన హిరణ్యకశిపుడు అప్పుడు—
3.273.60
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् ॥ ३.२७३.६० ॥
మేఘగర్జనలా గర్జిస్తూ, నీలమేఘరాశిలా, దేవశత్రువు, దితి సంతానమైన వీరుడు నృసింహుని మీద పడ్డాడు.
3.273.61
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम् ॥ ३.२७३.६१ ॥
అప్పుడు దూకి, వాడి గోళ్ళ బలిష్ఠ మృగేంద్రుడు, నరసింహ రూపంతో, అతడిని గోళ్ళతో భయంకరంగా చీల్చాడు.
3.273.62
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः ॥ ३.२७३.६२ ॥
ఈ విధంగా శత్రుసంహారకుడైన దైత్యేంద్రుడిని సంహరించి, లోకహితం కోసం పుండరీకాక్షుడైన భగవానుడు మళ్లీ మరొక రూపంలో, కశ్యపుని కుమారునిగా, అదితి గర్భంలో ధరించబడ్డాడు.
3.273.63
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम् ॥ ३.२७३.६३ ॥
వేయి సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక, ఆమె అత్యుత్తమ తేజస్వి అయిన కుమారుని ప్రసవించింది.
3.273.64
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक् ॥ ३.२७३.६४ ॥
దట్టమైన మేఘంలా, ప్రకాశించే కళ్ళతో, వామన ఆకృతితో, దండం కమండలం ధరించి, శ్రీవత్స చిహ్నంతో అలంకరించిన వక్షంతో, జటలు యజ్ఞోపవీతంతో బాలరూపం ధరించిన భగవానుడు.
3.273.65
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे ॥ ३.२७३.६५ ॥
అప్పుడు ఆ శ్రీమంతుడు దానవేంద్రుడైన బలి యజ్ఞశాలకు వెళ్లాడు; బృహస్పతి సహాయంతో బలి యజ్ఞంలో ప్రవేశించాడు.
3.273.66
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते ॥ ३.२७३.६६ ॥
ఆ వామన శరీరుడిని చూసి సంతోషించిన బలి ఇలా అన్నాడు: "విప్రుడా, నీ దర్శనంతో నేను సంతోషించాను; చెప్పు, నీకు ఏమి ఇవ్వాలి?"
3.273.67
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह ॥ ३.२७३.६७ ॥
బలి ఇలా అనగా వామనుడు సమాధానమిచ్చాడు.
3.273.68
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम् ॥ ३.२७३.६८ ॥
"స్వస్తి" అని చెప్పి నవ్వుతూ దేవుడు బలితో అన్నాడు: "దానవపతీ, నాకు మూడు అడుగుల భూమిని ఇవ్వు."
3.273.69
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः ॥ ३.२७३.६९ ॥
ప్రసన్నహృదయుడైన బలి అమిత తేజస్సుగల బ్రాహ్మణునికి భూమిని దానం చేశాడు. అప్పుడు అడుగులు వేస్తున్న హరి యొక్క దివ్యమైన, అత్యద్భుతమైన రూపం ప్రకటితమైంది.
3.273.70
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः ॥ ३.२७३.७० ॥
అక్షోభ్యుడైన అతడు మూడు అడుగులతో వెంటనే ఆ భూమిని తీసుకున్నాడు. సనాతనుడైన దేవుడు విష్ణువు ఆ భూమిని శక్రునికి (ఇంద్రునికి) ఇచ్చాడు.
3.273.71
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ ३.२७३.७१ ॥
ఇది నీకు వామనుడనే పేరుగల అవతారంగా చెప్పబడింది. దాని వలన దేవతలు ప్రకటితులయ్యారు; ఈ జగత్తు వైష్ణవమని పిలువబడుతుంది.
3.273.72
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव ॥ ३.२७३.७२ ॥
దుష్టులను అణచడానికి, ధర్మాన్ని రక్షించడానికి అవతరించినవాడు, యదువంశ నాశన సమయంలో మనుష్యులలో జన్మించాడు. జ్ఞానులు ఏ దేవుణ్ణి కీర్తిస్తారో, ఓ సైంధవా, ఆయన కర్మలివి.
3.273.73
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव ॥ ३.२७३.७३ ॥
ఆది అంతం లేని, అజుడైన, లోకాలచే నమస్కరింపబడే ప్రభువైన దేవుడిని — ఏ దేవుడిని విద్వాంసులు చేరుకుంటారో — ఓ సైంధవా, ఆయన కర్మలు (ఇవి).
3.273.74
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ३.२७३.७४ ॥
ఎవరిని అజితుడైన కృష్ణుడని అంటారో, శంఖ చక్ర గదలను ధరించినవాడు, శ్రీవత్స చిహ్నం ధరించినవాడు, పసుపు పట్టువస్త్రం ధరించిన దేవుడు.
3.273.75
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते ॥ ३.२७३.७५ ॥
అతడు అస్త్రవిదులలో ప్రధానుడు; ఆ కృష్ణుడి చేత అతడు రక్షింపబడుతున్నాడు.
3.273.76
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा ॥ ३.२७३.७६ ॥
సహాయకుడు, పుండరీకాక్షుడు, శ్రీమంతుడు, అతుల పరాక్రముడు, సమాన రథంపై పార్థుణ్ణి ఎక్కి, శత్రువీరులను సంహరించువాడు.
3.273.77
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ ३.२७३.७७ ॥
అతడిని దేవతలు కూడా జయించలేరు, అతడు సహించరానివాడు; మరి మానుష స్వభావం గలవాడు ఎవరు యుద్ధంలో పార్థుణ్ణి జయిస్తాడు?
3.273.78
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून् ॥ ३.२७३.७८ ॥
అతడిని మాత్రం వదిలి, యుధిష్ఠిరుని సమస్త సైన్యంతో — ఓ పాండవా, రాజా, ఒక్క దినంలోనే నీవు శత్రువులను జయిస్తావు.
3.273.79
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव ॥ ३.२७३.७९ ॥
కాబట్టి పార్థుడు (అర్జునుడు) లేని పాండవులను నీవు నిరోధించగలవు. ఓ పురుషవ్యాఘ్రా, ఈ వరాన్ని నేను నీకు ఇచ్చాను.
3.273.80
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः ॥ ३.२७३.८० ॥
రాజుతో ఈ విధంగా చెప్పి, సర్వపాపాలను హరించే హరుడు, ఉమాపతి, పశుపతి, యజ్ఞాన్ని నాశనం చేసినవాడు, త్రిపురాన్ని సంహరించినవాడు (శివుడు).
3.273.81
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥ ३.२७३.८१ ॥
మరుగుజ్జులు, వికృతులు, కుబ్జులు, వినడానికి చూడడానికి భయంకరులు, నానా ఆయుధాలు పట్టిన భయంకర పారిషదులచే చుట్టుముట్టబడినవాడు.
3.273.82
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.२७३.८२ ॥
ఓ రాజశార్దూలా, త్ర్యంబకుడు, భగుని నేత్రాలను పడగొట్టినవాడు, ఉమతో కూడిన భగవానుడు అక్కడే అంతర్ధానమయ్యాడు.
3.273.83
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा ॥ ३.२७३.८३ ॥
ఇలా చెప్పబడిన రాజు తన భవనానికి వెళ్ళాడు; పాండవులు కూడా ఆ కామ్యక వనంలో నివసించారు.