ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.273.1
जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ ३.२७३.१ ॥
ਪਰ ਜਯਦ੍ਰਥ, ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਰੰਤ ਭੱਜ ਗਿਆ।
3.273.2
लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे ॥ ३.२७३.२ ॥
ਵੇਲਾਂ ਨਾਲ ਢਕੀ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਤਾਜ ਸੁੱਟ ਕੇ ਭੱਜਦਾ, ਜੰਗਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੁਕਦਾ ਹੋਇਆ।
3.273.3
भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात्।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः ॥ ३.२७३.३ ॥
ਡਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਝਾੜੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਭੀਮਸੇਨ, ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਰਥ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉੱਤਰ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਦੌੜ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਵਾਲ ਫੜ ਲਏ।
3.273.4
समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह ॥ ३.२७३.४ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਪਟਕ ਦਿੱਤਾ; ਰਾਜੇ ਦਾ ਗਲਾ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
3.273.5
पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ३.२७३.५ ॥
ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਉਹ ਜਿਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉੱਠਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੇ ਉਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਉਸ ਮਹਾਬਾਹੂ ਨੇ ਪੈਰ ਨਾਲ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
3.273.6
तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ३.२७३.६ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਗੋਡਿਆਂ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੂਹਣੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਉਹ ਰਾਜਾ ਉੱਤਮ ਵਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ।
3.273.7
सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव ॥ ३.२७३.७ ॥
ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਭੀਮਸੇਨ ਨੂੰ ਫල੍ਗੁਨ ਨੇ ਰੋਕਿਆ; "ਹੇ ਕੌਰਵ, ਦੁਃਸ਼ਲਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਯਾਦ ਕਰ" ਆਖਿਆ।
3.273.8
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ ३.२७३.८ ॥
ਇਹ ਪਾਪੀ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ; ਜਿਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਇਹ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਸਤਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।
3.273.9
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे ॥ ३.२७३.९ ॥
ਮੈਂ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹਾਂ? ਰਾਜਾ ਸਦਾ ਦਿਆਲੂ ਹੈ; ਅਤੇ ਤੂੰ ਬਾਲ-ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਸਾਨੂੰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਹੈਂ।
3.273.10
एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा ॥ ३.२७३.१० ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਬਾਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀਆਂ ਜਟਾਂ ਪੰਜ ਵਾਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀਆਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਕੁਝ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਸੀ।
3.273.11
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ३.२७३.११ ॥
ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਚੁਣ ਕੇ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਮੂਰਖ, ਜੇ ਤੂੰ ਜੀਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਕਹਿਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੁਣ।"
3.273.12
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ३.२७३.१२ ॥
"ਤੈਨੂੰ ਸਭਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਭਾ-ਭਵਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਹਿਣਾ ਪਵੇਗਾ ਕਿ 'ਮੈਂ ਦਾਸ ਹਾਂ'; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦੇਵਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਯੁੱਧ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।"
3.273.13
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम् ॥ ३.२७३.१३ ॥
ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਰਾਜੇ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇ।' ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਦੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ ਭੀਮ ਨੂੰ ਉਹ ਬੋਲਿਆ।
3.273.14
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम् ॥ ३.२७३.१४ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਤੜਫਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, ਧੂੜ ਵਿੱਚ ਲਿਬੜੇ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ।
3.273.15
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ॥ ३.२७३.१५ ॥
ਫਿਰ ਭੀਮ ਉਸ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ, ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਿਆ।
3.273.16
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.२७३.१६ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਪਏ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ। ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਹੱਸਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, 'ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ।'
3.273.17
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ ३.२७३.१७ ॥
ਭੀਮ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਦੱਸੋ।' ਪਾਂਡਵਾਂ ਦਾ ਦਾਸ ਬਣਿਆ ਇਹ ਪਾਪੀ ਮਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
3.273.18
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम् ॥ ३.२७३.१८ ॥
ਤਦ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, 'ਜੇ ਅਸੀਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੀਚ ਆਚਰਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ।'
3.273.19
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः ॥ ३.२७३.१९ ॥
ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੇ ਭੀਮ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਵੱਲ ਵੇਖ ਕੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਦਾਸ ਹੈ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿਓ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਸਨੂੰ ਪੰਜ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।"
3.273.20
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम् ॥ ३.२७३.२० ॥
ਭਰਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ (ਦ੍ਰੌਪਦੀ) ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ ਭੀਮ ਨੇ ਉਸ ਮਹਾਪਾਪੀ, ਬੇਹੋਸ਼ ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।
3.273.21
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा ॥ ३.२७३.२१ ॥
ਛੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਰਾਜੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਵਿਆਕੁਲ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
3.273.22
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ ३.२७३.२२ ॥
ਤਦ ਦਿਆਲੂ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜੇ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਜਯਦ੍ਰਥ ਨੂੰ ਸਵ੍ਯਸਾਚੀ ਦੁਆਰਾ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਵੇਖ ਕੇ।
3.273.23
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान् ॥ ३.२७३.२३ ॥
"ਤੂੰ ਦਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈਂ, ਜਾ, ਤੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਹੈਂ; ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਕਰੀਂ। ਇਸਤਰੀ-ਕਾਮੀ, ਤੈਨੂੰ ਧਿਕਾਰ ਹੈ; ਖੱਤਰੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੂੰ ਨੀਚ ਹੈਂ।"
3.273.24
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते ॥ ३.२७३.२४ ॥
ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਨੀਚ ਪੁਰਸ਼ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦੁਰਬੁੱਧੀ, ਇਹ ਕੰਮ ਧਰਮ-ਵਿਰੁੱਧ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿੰਦਤ ਹੈ।
3.273.25
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ ३.२७३.२५ ॥
ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਵਾਂਗ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਦੇ ਕਰਤਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਕਿਰਪਾ ਕੀਤੀ।
3.273.26
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ ३.२७३.२६ ॥
ਤੇਰੀ ਬੁੱਧੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਵਧੇ, ਤੂੰ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾ ਲਾ। ਘੋੜਿਆਂ, ਰਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜਾ, ਜਯਦ੍ਰਥ।
3.273.27
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ ३.२७३.२७ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖਿਆ ਜਾਣ ਤੇ ਉਹ ਰਾਜਾ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਥੋੜਾ ਮੂੰਹ ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਗੰਗਾਦ੍ਵਾਰ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.273.28
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ ३.२७३.२८ ॥
ਉਹ ਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਵਿਰੂਪਾਕਸ਼, ਉਮਾਪਤੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਪੱਸਿਆ ਕੀਤੀ; ਉਸ ਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ।
3.273.29
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु ॥ ३.२७३.२९ ॥
ਬਲੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪ ਕਬੂਲਿਆ; ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਉਹ ਲਿਆ। ਉਹ ਸੁਣ।
3.273.30
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत् ॥ ३.२७३.३० ॥
"ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਜਿੱਤ ਸਕਾਂ" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੇਵ ਨੂੰ ਆਖਿਆ; ਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਨਹੀਂ।"
3.273.31
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम् ॥ ३.२७३.३१ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇਂਗਾ — ਕੇਵਲ ਮਹਾਬਾਹੂ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਜੋ ਨਰ ਨਾਮ ਦੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ ਹਨ।
3.273.32
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम् ॥ ३.२७३.३२ ॥
ਬਦਰੀ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਨਾਰਾਇਣ ਜਿਸਦਾ ਸਹਾਇਕ ਹੈ, ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿੱਤ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਦੁਰਜਯ।
3.273.33
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान् ॥ ३.२७३.३३ ॥
ਮੇਰੇ ਦਿੱਤੇ ਦਿਵ੍ਯ, ਅਦੁੱਤੀ ਪਾਸ਼ੂਪਤ ਬਾਣ; ਉਸਨੇ ਲੋਕਪਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵਜ੍ਰ ਆਦਿ ਮਹਾਬਾਣ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।
3.273.34
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान् ॥ ३.२७३.३४ ॥
ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਦੇਵ, ਅਨੰਤ ਆਤਮਾ ਵਿਸ਼ਨੂੰ — ਸੁਰਗੁਰੂ, ਪ੍ਰਭੂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰਖ, ਅਵਿਅਕਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਤਮਾ, ਵਿਸ਼ਵਮੂਰਤੀ।
3.273.35
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः ॥ ३.२७३.३५ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਕਾਲ ਆਉਣ ਤੇ ਕਾਲਾਗਨੀ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ — ਪਰਬਤ, ਸਮੁੰਦਰ, ਦੀਪ, ਪਹਾੜ, ਬਣ ਅਤੇ ਕਾਨਨਾਂ ਸਮੇਤ; ਨਾਗਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਤਾਲ ਦੇ ਤਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜਦੀ ਹੋਈ।
3.273.36
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः ॥ ३.२७३.३६ ॥
ਫਿਰ ਅੰਬਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਅਨੇਕ ਰੰਗਾਂ ਵਾਲੇ ਬੱਦਲ ਉੱਠਦੇ ਹਨ — ਭਿਆਨਕ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਗਰਜਦੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਲਟਕਾਉਂਦੇ, ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਠਦੇ ਅਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੀਂਹ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦੇ।
3.273.37
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः ॥ ३.२७३.३७ ॥
ਫਿਰ ਸੰਵਰਤਾਗਨੀ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਅੱਗ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਧੁਰੇ ਦੇ ਛੇਦ ਜਿੰਨੀਆਂ ਮੋਟੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਭਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹੇ।
3.273.38
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही ॥ ३.२७३.३८ ॥
ਫਿਰ ਚਰ-ਅਚਰ ਸਭ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਏ ਉਸ ਇੱਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਸੂਰਜ ਤੇ ਹਵਾ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਤੇ ਨਛੱਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਚਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰ ਚੱਕਰਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਧਰਤੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਈ।
3.273.39
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः ॥ ३.२७३.३९ ॥
ਫਿਰ ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਪੁਰਖ, ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਾਂ, ਹਜ਼ਾਰ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੌਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੋਇਆ।
3.273.40
फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम्।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम् ॥ ३.२७३.४० ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਫਣਾਂ ਨਾਲ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ੇਸ਼ ਨਾਗ, ਪਲੰਘ ਬਣ ਕੇ ਲੇਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਦਾ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਢੇਰ, ਅਪਾਰ ਚਮਕ ਵਾਲਾ, ਕੁੰਦ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਮੋਤੀਆਂ ਦੇ ਹਾਰ, ਗਾਂ ਦੇ ਦੁੱਧ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਤੇ ਕੁਮੁਦ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲਾ।
3.273.41
तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः ॥ ३.२७३.४१ ॥
ਉੱਥੇ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਦੇਵ ਨੇ, ਆਪਣੇ ਨਿਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਉੱਤੇ, ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਪਣੀ ਹੀ ਰਾਤ ਉਸ ਵੇਲੇ ਬਣਾਈ; ਉਹ ਸਰਬ-ਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
3.273.42
सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति ॥ ३.२७३.४२ ॥
ਸੱਤਵ ਦੇ ਉਭਾਰ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਉਸ ਨੇ ਸੁੰਨਾ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਨਾਰਾਇਣ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਲੋਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.273.43
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः ॥ ३.२७३.४३ ॥
ਪਾਣੀ ਨੂੰ 'ਨਾਰ' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਹਨ—ਇਹ ਅਸੀਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਇਸੇ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ 'ਨਾਰਾਇਣ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.273.44
प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः ॥ ३.२७३.४४ ॥
ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਸਨਾਤਨ ਨੇ ਡੂੰਘਾ ਧਿਆਨ ਧਰਿਆ, ਉਸੇ ਪਲ, ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਧਿਆਨ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਕਮਲ ਉੱਗ ਪਿਆ।
3.273.45
ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३.२७३.४५ ॥
ਫਿਰ ਨਾਭੀ-ਕਮਲ ਤੋਂ ਚਤੁਰਮੁਖ ਬ੍ਰਹਮਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ। ਉੱਥੇ ਤੁਰੰਤ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ।
3.273.46
शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव ॥ ३.२७३.४६ ॥
ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸੁੰਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਮਾਨਸ-ਪੁੱਤਰ ਰਚੇ। ਫਿਰ ਮਰੀਚੀ ਆਦਿ ਮੁੱਖ ਨੌਂ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਰਚੇ।
3.273.47
तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान् ॥ ३.२७३.४७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਰਚੇ—ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਅਚਲ, ਯਕਸ਼, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਭੂਤ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਸੱਪ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ।
3.273.48
सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ ३.२७३.४८ ॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਮੂਰਤੀ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਪੌਰੁਸ਼ੀ ਤਨੂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਰੌਦਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.273.49
न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ३.२७३.४९ ॥
ਹੇ ਸਿੰਧੂਪਤੀ, ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਮੁਨੀਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਜਾਂਦੇ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣਿਆ?
3.273.50
जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन् ॥ ३.२७३.५० ॥
ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸਤਹ ਸਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕੋ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ, ਉਸ ਅਨੰਤ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚਰਦੇ ਸਨ।
3.273.51
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत् ॥ ३.२७३.५१ ॥
ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਜਿਵੇਂ ਜੁਗਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਉੱਡਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਧਰਤੀ ਲਈ ਟਿਕਾਣਾ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ।
3.273.52
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम् ॥ ३.२७३.५२ ॥
ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸਨੂੰ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। "ਮੈਂ ਕਿਹੜਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕਾਂ?"
3.273.53
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत् ॥ ३.२७३.५३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੋਚ ਕੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਲ-ਕ੍ਰੀੜਾ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਰਾਹ ਰੂਪ ਨੂੰ ਉਸਨੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ।
3.273.54
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२७३.५४ ॥
ਵੇਦਮਈ ਤੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਲਾ ਵਰਾਹ ਸਰੀਰ ਧਾਰ ਕੇ, ਦਸ ਯੋਜਨ ਚੌੜਾ ਤੇ ਸੌ ਯੋਜਨ ਲੰਬਾ।
3.273.55
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ ३.२७३.५५ ॥
ਉਹ ਮਹਾਂ ਪਰਬਤ ਵਰਗੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ, ਤਿੱਖੇ ਦੰਦਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਮਕਦਾ, ਮਹਾਂ ਮੇਘ-ਸਮੂਹ ਦੀ ਗਰਜ ਵਰਗਾ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗਾ ਸੀ।
3.273.56
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम् ॥ ३.२७३.५६ ॥
ਯਗ੍ਯਵਰਾਹ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਵੜਿਆ; ਇੱਕੋ ਦਾੜ੍ਹ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੇ ਟਿਕਾਇਆ।
3.273.57
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः ॥ ३.२७३.५७ ॥
ਫਿਰ ਮਹਾਬਾਹੂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅਣਹੋਈ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ—ਅੱਧਾ ਸਰੀਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਅਤੇ ਅੱਧਾ ਸ਼ੇਰ ਦਾ ਬਣਾਇਆ।
3.273.58
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः ॥ ३.२७३.५८ ॥
ਦੈਂਤਰਾਜ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਹੱਥ ਨਾਲ ਹੱਥ ਛੂਹ ਕੇ, ਦੈਂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਪੁਰਖ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦਿਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—
3.273.59
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ ३.२७३.५९ ॥
ਅਣਹੋਈ ਰੂਪ ਵੇਖ ਕੇ, ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਚੁੱਕੀ, ਮਾਲਾ ਪਹਿਨੀ ਹਿਰਣਯਕਸ਼ਿਪੂ ਉਦੋਂ—
3.273.60
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् ॥ ३.२७३.६० ॥
ਮੇਘ ਗਰਜਨ ਵਰਗੀ ਗਰਜ ਨਾਲ, ਨੀਲੇ ਮੇਘ-ਸਮੂਹ ਵਰਗਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਦਿਤੀ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਵੀਰ ਨ੍ਰਿਸਿੰਘ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ।
3.273.61
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम् ॥ ३.२७३.६१ ॥
ਫਿਰ ਉੱਛਲ ਕੇ ਤਿੱਖੇ ਨਹੁੰਆਂ ਵਾਲੇ, ਬਲਵਾਨ ਮ੍ਰਿਗੇਂਦਰ, ਨਰਸਿੰਹ ਰੂਪ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਨਹੁੰਆਂ ਨਾਲ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ।
3.273.62
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः ॥ ३.२७३.६२ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਰੀਆਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਦੈਂਤੇਂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਲੋਕ-ਭਲਾਈ ਲਈ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਭਗਵਾਨ ਫਿਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਕਸ਼ਯਪ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ, ਅਦਿਤੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਧਾਰੇ ਗਏ।
3.273.63
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम् ॥ ३.२७३.६३ ॥
ਹਜ਼ਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੇ ਉਸਨੇ ਉੱਤਮ ਤੇਜਸਵੀ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ।
3.273.64
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक् ॥ ३.२७३.६४ ॥
ਸੰਘਣੇ ਬੱਦਲ ਵਰਗੇ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਵਾਮਨ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲ ਧਾਰੀ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਛਾਤੀ ਸਜਾਈ, ਜਟਾਧਾਰੀ ਅਤੇ ਯੱਗੋਪਵੀਤ ਪਹਿਨੇ, ਬਾਲ-ਰੂਪ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ।
3.273.65
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे ॥ ३.२७३.६५ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਦਾਨਵੇਂਦਰ ਬਲੀ ਦੇ ਯੱਗ-ਮੰਡਪ ਵਿੱਚ ਗਏ; ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਉਹ ਬਲੀ ਦੇ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ।
3.273.66
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते ॥ ३.२७३.६६ ॥
ਉਸ ਵਾਮਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਬਲੀ ਬੋਲੇ: "ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਦੱਸੋ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੀ ਦਿਆਂ?"
3.273.67
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह ॥ ३.२७३.६७ ॥
ਬਲੀ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਵਾਮਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ।
3.273.68
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम् ॥ ३.२७३.६८ ॥
"ਸ੍ਵਸਤਿ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਦੇਵ ਨੇ ਬਲੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਦਾਨਵਪਤੀ, ਮੈਨੂੰ ਤਿੰਨ ਕਦਮ ਧਰਤੀ ਦਿਓ।"
3.273.69
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः ॥ ३.२७३.६९ ॥
ਪ੍ਰਸੰਨ ਮਨ ਵਾਲੇ ਬਲੀ ਨੇ ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਕਦਮ ਚੁੱਕਦੇ ਹਰੀ ਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਅਤੇ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
3.273.70
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः ॥ ३.२७३.७० ॥
ਅਕਸ਼ੋਭਯ ਨੇ ਤਿੰਨ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਝਟਪਟ ਉਹ ਧਰਤੀ ਲੈ ਲਈ। ਅਤੇ ਸਨਾਤਨ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਉਹ ਧਰਤੀ ਸ਼ਕਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।
3.273.71
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ ३.२७३.७१ ॥
ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਵਾਮਨ ਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਵੈਸ਼ਣਵ ਕਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.273.72
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव ॥ ३.२७३.७२ ॥
ਦੁਸ਼ਟਾਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਕਰਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਅਵਤਰਿਤ ਹੋਏ, ਯਦੁਕੁਲ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਸਮੇਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ। ਜਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਸੈਂਧਵ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ ਇਹ ਹਨ।
3.273.73
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव ॥ ३.२७३.७३ ॥
ਆਦਿ-ਅੰਤ ਰਹਿਤ, ਅਜਨਮਾ, ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਮਸਕਾਰੇ ਗਏ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇਵ ਨੂੰ — ਜਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਵਿਦਵਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ — ਹੇ ਸੈਂਧਵ, ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ (ਇਹ ਹਨ).
3.273.74
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ३.२७३.७४ ॥
ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਜਿਤ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸ਼ੰਖ-ਚੱਕਰ-ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪੀਲੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨੇ ਹਨ — ਉਸ ਦੇਵ ਨੂੰ।
3.273.75
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते ॥ ३.२७३.७५ ॥
ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ-ਵਿਦਿਆ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ; ਉਸ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.273.76
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा ॥ ३.२७३.७६ ॥
ਸਹਾਇਕ, ਕਮਲ-ਨੈਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਬੇਮਿਸਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ, ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਰੱਥ ਉੱਤੇ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ।
3.273.77
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ ३.२७३.७७ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਉਹ ਦੁਰ-ਸਹਿ ਹੈ; ਫਿਰ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਰਣ ਵਿੱਚ ਪਾਰਥ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਗਾ?
3.273.78
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून् ॥ ३.२७३.७८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ — ਹੇ ਪਾਂਡਵ ਰਾਜਾ, ਇੱਕੋ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੋਗੇ।
3.273.79
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव ॥ ३.२७३.७९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਪਾਰਥ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਰੋਕ ਸਕੇਂਗਾ। ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਇਹ ਵਰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
3.273.80
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः ॥ ३.२७३.८० ॥
ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਹਰ, ਉਮਾਪਤੀ, ਪਸ਼ੂਪਤੀ, ਯੱਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ਕ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ (ਸ਼ਿਵ)।
3.273.81
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥ ३.२७३.८१ ॥
ਬੌਣਿਆਂ, ਵਿਕਟਾਂ, ਕੁੱਬਿਆਂ, ਸੁਣਨ-ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕਾਂ, ਨਾਨਾ ਹਥਿਆਰ ਉਠਾਏ ਘੋਰ ਪਾਰਸ਼ਦਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ (ਸ਼ਿਵ)।
3.273.82
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.२७३.८२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਤ੍ਰਿਅੰਬਕ, ਭਗ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕੱਢਣ ਵਾਲੇ, ਉਮਾ ਦੇ ਸਾਥੀ ਭਗਵਾਨ ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਲੋਪ ਹੋ ਗਏ।
3.273.83
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा ॥ ३.२७३.८३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ ਤੇ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਹਿਲ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਪਾਂਡਵ ਵੀ ਉਸ ਕਾਮਯਕ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ।