มหาภารตะ · อัธยายะ 3.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.273.1
जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ ३.२७३.१ ॥
ฝ่ายชยัทรถเห็นพี่น้องสองคนของตนยกอาวุธขึ้นพร้อมแล้ว จึงวิ่งหนีไปโดยเร็วโดยไม่ตื่นตระหนก ด้วยความปรารถนาจะมีชีวิตรอดและทุกข์ใจอย่างยิ่ง
3.273.2
लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे ॥ ३.२७३.२ ॥
เขาถอดมงกุฎประดับอัญมณีที่ส่องประกายทิ้งไป แล้ววิ่งไปซ่อนตัวอยู่ในป่าลึกที่ถูกเถาวัลย์ปกคลุม
3.273.3
भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात्।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः ॥ ३.२७३.३ ॥
ฝ่ายภีมเสน เมื่อค้นหาชยัทรถที่กำลังซ่อนตัวอยู่ในพงไม้ด้วยความหวาดกลัวจนสิ้นสติ จึงลงจากรถศึกประดับอัญมณีโดยเร็ว วิ่งเข้าไปด้วยความโกรธแค้น และคว้าผมของเขาไว้
3.273.4
समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह ॥ ३.२७३.४ ॥
ภีมะยกเขาขึ้นแล้วเหวี่ยงฟาดลงกับพื้นดิน คว้าคอกษัตริย์ไว้ แล้วโยนเขาลงกับพื้น
3.273.5
पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ३.२७३.५ ॥
เมื่อเขายังมีชีวิตอยู่และพยายามจะลุกขึ้นพร้อมครวญครางอยู่นั้น ผู้มีแขนทรงพลังได้ใช้เท้าเตะลงบนศีรษะของเขา
3.273.6
तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ३.२७३.६ ॥
ภีมะกระแทกเข่าของเขา และตีเขาด้วยท่อนแขน กษัตริย์ทนความเจ็บปวดจากการโจมตีอันรุนแรงเหล่านั้นไม่ไหว จึงหมดสติไป
3.273.7
सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव ॥ ३.२७३.७ ॥
ฝ่ายฟัลคุนะ ห้ามภีมเสนผู้กำลังโกรธเกรี้ยว แล้วกล่าวว่า "ข้าแต่กุรุ จงนึกถึงสิ่งที่กษัตริย์ตรัสกับท่านเพราะเห็นแก่ทุศศละ"
3.273.8
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ ३.२७३.८ ॥
คนชั่วผู้ประพฤติบาปนี้ไม่สมควรมีชีวิตอยู่ในมือของข้า คนต่ำช้านี้ได้ข่มเหงกฤษณา ผู้ไม่สมควรได้รับความทุกข์เช่นนั้น
3.273.9
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे ॥ ३.२७३.९ ॥
ข้าจะทำอะไรได้เล่า เพราะกษัตริย์ทรงมีความเมตตาอยู่เสมอ และท่านด้วยปัญญาเด็กๆ ก็รังแกพวกเราอยู่เสมอ
3.273.10
एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा ॥ ३.२७३.१० ॥
เมื่อกล่าวดังนั้นแล้ว วฤโกทระได้ตัดปอยผมของเขาเป็นห้าช่วงด้วยลูกศรปลายจันทร์เสี้ยว ขณะที่เขาไม่ได้พูดอะไรในเวลานั้น
3.273.11
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ३.२७३.११ ॥
จากนั้น วฤโกทระจึงแยกกษัตริย์ออกมาและกล่าวว่า "ดูก่อนคนโง่ หากเจ้าปรารถนาจะมีชีวิตอยู่ จงฟังเหตุผลที่ข้าจะบอกเจ้า"
3.273.12
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ३.२७३.१२ ॥
"เจ้าต้องประกาศในที่ประชุมและในท้องพระโรงว่า 'ข้าเป็นทาส' หากข้าจะให้ชีวิตแก่เจ้าด้วยเงื่อนไขนั้น นั่นคือกฎของผู้ชนะในการรบ"
3.273.13
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम् ॥ ३.२७३.१३ ॥
กษัตริย์ชยัทรถผู้กำลังทุกข์ระทม จึงกล่าวว่า "ก็ให้เป็นเช่นนั้นเถิด" แล้วตรัสแก่ภีมะผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ผู้รุ่งโรจน์ในการรบ
3.273.14
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम् ॥ ३.२७३.१४ ॥
จากนั้นปารถะวฤโกทระ มัดเขาไว้ขณะที่เขาดิ้นรน แล้วยกเขาขึ้นวางบนรถศึก เขาไร้สติและเปรอะไปด้วยฝุ่น
3.273.15
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ॥ ३.२७३.१५ ॥
ครั้นแล้ว ภีมะผู้ติดตามปารถะทั้งหลาย ขึ้นนั่งบนรถคันนั้น แล้วไปยังยุธิษฐิระผู้ประเสริฐที่ยืนอยู่กลางอาศรม
3.273.16
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.२७३.१६ ॥
ภีมะแสดงชยัทรถให้เห็นในสภาพนั้น กษัตริย์ทรงเห็นแล้วก็หัวเราะ และตรัสว่า "จงปล่อยเขาไปเถิด"
3.273.17
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ ३.२७३.१७ ॥
ภีมะกล่าวแก่กษัตริย์ว่า "ขอให้บอกเทราปที" ผู้มีจิตใจชั่วร้ายคนนี้ได้กลายเป็นทาสของปาณฑพแล้วจริงๆ
3.273.18
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम् ॥ ३.२७३.१८ ॥
จากนั้น พี่ชายคนโตได้กล่าวแก่เขาด้วยถ้อยคำอันอ่อนโยนว่า "จงปล่อยคนประพฤติต่ำช้าผู้นี้ไปเถิด หากพวกเราเป็นที่พึ่งของเจ้าได้"
3.273.19
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः ॥ ३.२७३.१९ ॥
เทราปทีมองดูภีมะและยุธิษฐิระ แล้วกล่าวว่า "คนนี้เป็นทาส จงปล่อยเขาไปเถิด เมื่อคืนนี้ท่านได้ทำให้เขามีผมห้าจุก"
3.273.20
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम् ॥ ३.२७३.२० ॥
เมื่อพี่ชายและกฤษณา (เทราปที) กล่าวดังนั้น ภีมะจึงปล่อยชยัทรถผู้บาปหนาและไร้สติไป
3.273.21
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा ॥ ३.२७३.२१ ॥
พระองค์ทรงได้รับการปลดปล่อยจึงเข้าเฝ้าพระเจ้ายุธิษฐิระและถวายความเคารพ แล้วพระราชาผู้เศร้าโศกก็ถวายความเคารพแด่ผู้เฒ่าและฤๅษีเหล่านั้นด้วย
3.273.22
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ ३.२७३.२२ ॥
ครั้งนั้น พระเจ้ายุธิษฐิระผู้มีความกรุณา โอรสของพระธรรม ตรัสกับเขา เมื่อทรงเห็นชยัทรถถูกสวยสาจินหรืออรชุนจับไว้
3.273.23
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान् ॥ ३.२७३.२३ ॥
เจ้าไม่ใช่ทาส จงไปเถิด เจ้าได้รับอิสรภาพแล้ว อย่าทำเช่นนี้อีกเลยที่ใดก็ตาม น่าอับอายนักที่เจ้าผู้หลงใหลในสตรี เจ้าคนต่ำช้า แม้จะมีกษัตริย์เป็นผู้ช่วยก็ตาม
3.273.24
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते ॥ ३.२७३.२४ ॥
ผู้ใดเล่าเป็นเช่นเจ้า คนต่ำที่สุดในหมู่มนุษย์ ที่จะทำการเช่นนี้ได้ ข้าแต่ผู้มีใจชั่ว การกระทำนี้ขัดต่อธรรมและโลกก็เกลียดชัง
3.273.25
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ ३.२७३.२५ ॥
เมื่อทรงทราบว่าเขาเหมือนผู้ที่ลมปราณดับไปแล้ว และทอดพระเนตรผู้กระทำความชั่วนั้น พระเจ้าแผ่นดิน ผู้ประเสริฐที่สุดของภรตะ ก็ทรงเกิดความสงสาร
3.273.26
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ ३.२७३.२६ ॥
ขอให้ปัญญาของเจ้าเจริญในธรรม และอย่าให้ใจของเจ้าคิดในอธรรม จงไปด้วยความสวัสดีพร้อมทั้งม้า รถ และทหารราบเถิด ชยัทรถ
3.273.27
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ ३.२७३.२७ ॥
เมื่อถูกตรัสเช่นนั้น พระราชาผู้ละอายและก้มหน้าลงเล็กน้อย ทรงเศร้าโศกระทม ก็เสด็จไปโดยเงียบๆ ข้าแต่ภรตะ มุ่งไปยังคงคาทวาร
3.273.28
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ ३.२७३.२८ ॥
พระองค์เสด็จไปถวายพระองค์แด่เทพผู้เป็นที่พึ่ง คือพระวิรูปากษ์ ผู้เป็นเจ้าแห่งอุมา และทรงบำเพ็ญตบะอย่างยิ่งใหญ่ พระศิวะผู้มีธงเป็นโคจึงโปรดปราน
3.273.29
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु ॥ ३.२७३.२९ ॥
พระตรีเนตรทรงโปรดปรานจึงทรงรับเครื่องบูชาด้วยพระองค์เอง และพระเทพได้ประทานพร ชยัทรถรับพรนั้น จงฟังเรื่องนั้นเถิด
3.273.30
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत् ॥ ३.२७३.३० ॥
ขอให้ข้าพเจ้าชนะปาณฑพทั้งห้าพร้อมทั้งรถในการรบ พระราชาตรัสต่อพระเทพเช่นนั้น พระเทพตรัสตอบเขาว่า ไม่ได้
3.273.31
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम् ॥ ३.२७३.३१ ॥
ในการรบ เจ้าจะสามารถกันผู้ที่ไม่อาจชนะหรือฆ่าได้เหล่านั้นไว้ได้ เว้นแต่อรชุนผู้มีแขนแข็งแรง ผู้คือนระ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย
3.273.32
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम् ॥ ३.२७३.३२ ॥
ผู้ที่บำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้นที่พทรี มีนารายณ์เป็นผู้ช่วย ไม่มีโลกใดพิชิตได้ แม้เทวดาก็ยากจะเข้าใกล้
3.273.33
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान् ॥ ३.२७३.३३ ॥
ลูกศรปาศุปตอันทิพย์ไม่มีใดเทียบได้ที่ข้าพเจ้าประทานให้ เขาได้รับจากเหล่าโลกบาลทั้งสวรรค์วัชระและลูกศรใหญ่อื่นๆ
3.273.34
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान् ॥ ३.२७३.३४ ॥
พระเทพแห่งเทพทั้งหลาย พระวิษณุผู้มีอาตมันอนันต์ ครูแห่งเทวดา เป็นพระผู้เป็นเจ้า เป็นบุรุษปฐม ไม่ปรากฏ เป็นอาตมันแห่งจักรวาล มีจักรวาลเป็นพระรูป
3.273.35
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः ॥ ३.२७३.३५ ॥
เมื่อกาลสิ้นยุคมาถึง ไฟแห่งกาลเผาโลกทั้งสิ้น พร้อมทั้งภูเขา มหาสมุทร เกาะ เนินเขา ป่าไม้และดงทั้งหลาย เผาผลาญโลกของนาคและผู้ที่เดินอยู่ในก้นบาดาลจนสิ้น
3.273.36
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः ॥ ३.२७३.३६ ॥
ครั้นนั้น บนท้องฟ้า มีเมฆใหญ่หลายสีผุดขึ้น คำรามด้วยเสียงน่ากลัว ห้อยพวงสายฟ้า ผุดขึ้นทุกทิศและเทฝนลงทุกด้าน
3.273.37
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः ॥ ३.२७३.३७ ॥
ครั้นนั้น ผู้ควบคุมไฟแห่งการสลายโลกก็ดับไฟนั้นลง พวกเขาทำให้ทุกทิศเต็มไปด้วยสายน้ำหนาดุจรูเพลา แล้วยืนอยู่ตรงนั้น
3.273.38
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही ॥ ३.२७३.३८ ॥
ครั้นนั้น ในมหาสมุทรผืนเดียว ที่สรรพสิ่งเคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวสงบลง เมื่อดวงจันทร์ ดวงอาทิตย์ และลมสูญสิ้น ปราศจากดาวเคราะห์และดาวฤกษ์ เมื่อสิ้นสุดพันจักรยุคทั้งสี่ แผ่นดินก็จมอยู่ในน้ำ
3.273.39
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः ॥ ३.२७३.३९ ॥
ครั้นนั้น บุรุษผู้มีนามว่านารายณ์ มีพันตา พันเท้า และพันเศียร อยู่เหนือประสาทสัมผัส ทรงประสงค์จะบรรทม
3.273.40
फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम्।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम् ॥ ३.२७३.४० ॥
พระเศษนาคผู้น่าเกรงขามมีพันพังพาน ทำหน้าที่เป็นแท่นบรรทม ส่องแสงเหมือนกลุ่มรัศมีพันดวงของพระอาทิตย์ เรืองรองไม่มีประมาณ ขาวดุจดอกมะลิ ดุจพระจันทร์ ดุจสร้อยไข่มุก ดุจน้ำนมโค ดุจก้านบัวและบัวขาว
3.273.41
तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः ॥ ३.२७३.४१ ॥
ที่นั่น ในเวลานั้น พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระภาคยิ่งใหญ่นั้น ณ มหาสมุทรซึ่งเป็นที่ประทับของพระองค์เอง ทรงสร้างราตรีของพระองค์เอง ที่ถูกความมืดแห่งราตรีปกคลุม พระผู้ทรงแผ่ไปทั่วทุกแห่ง
3.273.42
सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति ॥ ३.२७३.४२ ॥
เมื่อตื่นขึ้นด้วยกระแสแห่งสัตตวะ พระองค์ทอดพระเนตรเห็นโลกว่างเปล่า และในเรื่องนี้เกี่ยวกับนารายณะมีการกล่าวโศลกนี้
3.273.43
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः ॥ ३.२७३.४३ ॥
น้ำเรียกว่านาระ เพราะเป็นร่างของพระองค์ ดังที่เราได้ยินมา และเพราะพระองค์ประทับอยู่ในน้ำนั้น พระองค์จึงได้รับการระลึกถึงว่านารายณะ
3.273.44
प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः ॥ ३.२७३.४४ ॥
ในขณะที่พระผู้เป็นนิรันดร์ทรงทำสมาธิลึกเพื่อประโยชน์แก่สรรพสัตว์ ดอกบัวได้ผุดขึ้นจากพระนาภีของพระผู้ทรงพระภาค เพียงเพราะพระองค์ถูกระลึกถึง
3.273.45
ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३.२७३.४५ ॥
จากนั้นพระพรหมผู้มีสี่พระพักตร์ได้ประจักษ์ออกมาจากดอกบัวที่พระนาภี พระพรหมผู้เป็นปู่แห่งโลกทั้งหลาย ประทับนั่งอยู่ที่นั่นทันที
3.273.46
शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव ॥ ३.२७३.४६ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นโลกทั้งสิ้นว่างเปล่า พระองค์จึงสร้างบุตรที่เกิดจากพระทัย เสมอด้วยพระองค์เอง จากนั้นทรงสร้างมหาฤๅษีเก้าองค์ มีมฤจิเป็นประธาน
3.273.47
तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान् ॥ ३.२७३.४७ ॥
ท่านเหล่านั้นได้สร้างสรรพสัตว์ทั้งปวง ทั้งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหว ได้แก่ ยักษ์ รากษส ภูต ปิศาจ นาค และมนุษย์
3.273.48
सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ ३.२७३.४८ ॥
พระรูปของพระพรหมย่อมสร้าง พระกายของปุรุษะย่อมรักษา และด้วยภาวะอันดุร้าย พระองค์ย่อมสงบอวัสถาทั้งสามของพระประชาบดี
3.273.49
न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ३.२७३.४९ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมหาสมุทร ท่านไม่เคยได้ยินเรื่องของพระวิษณุผู้มีกรรมอันน่าอัศจรรย์ ที่มุนีและพราหมณ์ผู้ทรงความรู้พระเวทกล่าวไว้หรือ
3.273.50
जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन् ॥ ३.२७३.५० ॥
เมื่อน้ำแผ่ไปทั่วผิวโลกทั้งสิ้น ในเวลานั้น พระผู้เป็นเจ้าทรงเคลื่อนไปอย่างลำพังในมหาสมุทรเดียวนั้น ในอวกาศอันไร้ขอบเขต
3.273.51
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत् ॥ ३.२७३.५१ ॥
เหมือนแมลงเม่าในราตรี ในฤดูฝนที่ไปทั่วทุกด้าน ในเวลานั้นพระองค์ทรงแสวงหาที่ตั้งมั่นสำหรับแผ่นดิน
3.273.52
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम् ॥ ३.२७३.५२ ॥
เมื่อทอดพระเนตรเห็นแผ่นดินจมอยู่ในน้ำ พระองค์ทรงปรารถนาในพระทัยที่จะยกขึ้น "เราควรแปลงรูปเป็นอย่างไรเล่า จึงจะยกแผ่นดินนี้ขึ้นจากน้ำได้"
3.273.53
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत् ॥ ३.२७३.५३ ॥
เมื่อทรงพิจารณาดังนี้ในพระทัยและทอดพระเนตรด้วยทิพยจักษุ พระองค์จึงทรงระลึกถึงรูปวราหะ ผู้ทรงโปรดการเล่นในน้ำ
3.273.54
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२७३.५४ ॥
ทรงแปลงพระกายเป็นวราหะ ซึ่งประกอบด้วยเสียงแห่งพระเวท และเสมอด้วยขนาดของพระเวท กว้างสิบโยชน์ ยาวร้อยโยชน์
3.273.55
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ ३.२७३.५५ ॥
ทรงเป็นดุจภูเขาใหญ่โดยรูปร่าง มีเขี้ยวคมและรุ่งโรจน์ คำรามดุจกลุ่มเมฆใหญ่ เหมือนเมฆพายุสีน้ำเงินเข้ม
3.273.56
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम् ॥ ३.२७३.५६ ॥
พระผู้เป็นเจ้าทรงกลายเป็นยัญวราหะ แล้วเสด็จเข้าสู่น้ำ ทรงใช้เขี้ยวเพียงซี่เดียวยกแผ่นดินขึ้น และประดิษฐานไว้ในที่ของตนเอง
3.273.57
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः ॥ ३.२७३.५७ ॥
อีกครั้งหนึ่ง พระผู้ทรงพระพาหาใหญ่ ได้ทรงรับรูปที่ไม่เคยมีมาก่อน ทรงทำให้ครึ่งพระกายเป็นมนุษย์และอีกครึ่งเป็นสิงห์
3.273.58
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः ॥ ३.२७३.५८ ॥
เมื่อเสด็จเข้าสู่ท้องพระโรงของจอมอสูร และจับมือกับมือ ปฐมบุรุษของอสูร ศัตรูของเหล่าเทพ โอรสของทิติ
3.273.59
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ ३.२७३.५९ ॥
เมื่อเห็นรูปที่ไม่เคยมีมาก่อนนั้น หิรัณยกศิปุก็โกรธจนดวงตาแดงก่ำ ยกหอกขึ้นในมือ สวมพวงมาลัย แล้วจึง
3.273.60
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् ॥ ३.२७३.६० ॥
คำรามดุจเสียงฟ้าร้องของเมฆ เหมือนกองเมฆดำสีน้ำเงิน วีรบุรุษศัตรูของเหล่าเทพ เกิดจากทิติ พุ่งเข้าใส่นรสิงห์
3.273.61
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम् ॥ ३.२७३.६१ ॥
จากนั้น ราชาแห่งสัตว์ป่าผู้แข็งแกร่ง ได้กระโจนขึ้นด้วยกรงเล็บอันคมกล้า ในร่างนรสิงห์ และฉีกเขาอย่างรุนแรง
3.273.62
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः ॥ ३.२७३.६२ ॥
เมื่อพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงสังหารเจ้าแห่งไดตยะ ผู้ทำลายศัตรูได้เช่นนั้นแล้ว พระองค์ผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว ทรงผู้เป็นใหญ่ เพื่อประโยชน์แก่โลกทั้งหลาย ได้ทรงประสูติอีกครั้งในครรภ์ของอทิติ ในฐานะโอรสของกัศยปผู้รุ่งเรือง
3.273.63
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम् ॥ ३.२७३.६३ ॥
เมื่อครบหนึ่งพันปี นางได้ให้กำเนิดผู้รุ่งเรืองสูงสุด
3.273.64
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक् ॥ ३.२७३.६४ ॥
ดุจเมฆฝนในวันมืดครึ้ม มีดวงตาเปล่งประกาย รูปร่างเป็นวามนะ ถือไม้เท้าและหม้อน้ำ ประดับอยู่ที่อกด้วยเครื่องหมายศรีวัตส ผมเกล้ามวยและสวมสายยัชโญปวีต พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงมีรูปร่างเป็นเด็กน้อย
3.273.65
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे ॥ ३.२७३.६५ ॥
ในเวลานั้น ผู้รุ่งเรืองได้เข้าไปยังบริเวณพิธียัญของพลี เจ้าแห่งทานพ โดยมีพระพฤหัสปติเป็นผู้ติดตาม จึงได้เข้าไปในพิธียัญของพลีผู้ทรงพลัง
3.273.66
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते ॥ ३.२७३.६६ ॥
เมื่อพลีเห็นผู้มีร่างวามนะนั้น ก็ปีติยินดี จึงตรัสว่า "ข้าแต่พราหมณ์ ข้าพเจ้าปลื้มใจที่ได้เห็นท่าน ขอท่านจงกล่าวเถิด จะให้สิ่งใดแก่ท่าน"
3.273.67
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह ॥ ३.२७३.६७ ॥
เมื่อพลีกล่าวดังนี้แล้ว วามนะก็ตอบ
3.273.68
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम् ॥ ३.२७३.६८ ॥
พระเจ้าผู้เป็นเทพตรัสว่า "สวัสดี" แล้วทรงยิ้มและตรัสกับพลีว่า "ข้าแต่เจ้าแห่งทานพ ขอทรงประทานแผ่นดินแก่ข้า คือการก้าวสามก้าว"
3.273.69
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः ॥ ३.२७३.६९ ॥
พลีผู้มีจิตใจยินดี ได้ประทานแก่พราหมณ์ผู้มีเดชไม่มีประมาณ จากนั้น รูปอันเป็นทิพย์และอัศจรรย์ยิ่งของพระหริก็ปรากฏขึ้นในขณะที่พระองค์ทรงก้าวไป
3.273.70
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः ॥ ३.२७३.७० ॥
ด้วยการก้าวสามก้าว ผู้ไม่หวั่นไหวได้รวดเร็วยึดเอาแผ่นดินไป และพระวิษณุผู้เป็นเทพนิรันดร์ได้ประทานแผ่นดินนั้นแก่พระศักระ (พระอินทร์)
3.273.71
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ ३.२७३.७१ ॥
การปรากฏของพระองค์นี้ มีพระนามว่าวามนะ และได้ถูกประกาศไว้ ด้วยการปรากฏนั้น เหล่าเทพจึงปรากฏขึ้น และโลกนี้จึงถูกเรียกว่าไวษณพ
3.273.72
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव ॥ ३.२७३.७२ ॥
พระองค์ผู้เสด็จลงมาเพื่อปราบคนชั่วและปกป้องธรรม ได้ประสูติในหมู่มนุษย์เมื่อราชวงศ์ยาทวะถูกทำลาย ข้าแต่สินธวะ นี่คือกิจของพระเทพเจ้าที่ผู้รู้ทั้งหลายสรรเสริญ
3.273.73
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव ॥ ३.२७३.७३ ॥
พระเทพเจ้าผู้ไร้จุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ผู้ไม่มีกำเนิด เป็นเจ้า อันโลกทั้งหลายนมัสการ คือพระเทพเจ้าที่ผู้รู้เข้าเฝ้า ข้าแต่สินธวะ นี่คือกิจของพระองค์
3.273.74
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ३.२७३.७४ ॥
พระเทพเจ้าที่เขาเรียกว่ากฤษณะผู้ไม่มีใครเอาชนะได้ ผู้ทรงถือสังข์ จักร และคทา ผู้ทรงมีเครื่องหมายศรีวัตส ทรงฉลองพระองค์ด้วยผ้าไหมสีเหลือง
3.273.75
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते ॥ ३.२७३.७५ ॥
พระองค์ทรงเป็นยอดของผู้รู้อาวุธทั้งหลาย และพระกฤษณะนั้นย่อมคุ้มครองพระองค์
3.273.76
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा ॥ ३.२७३.७६ ॥
พระองค์ผู้มีดวงเนตรดุจดอกบัว ผู้รุ่งเรือง มีความกล้าหาญหาที่เปรียบมิได้ เป็นผู้ติดตาม ขึ้นประทับบนรถศึกคู่กับปารถ ผู้สังหารวีรบุรุษของศัตรู
3.273.77
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ ३.२७३.७७ ॥
แม้เทวดาก็ไม่อาจเอาชนะพระองค์ได้ ทรงเป็นผู้ที่ทนทานได้ยาก แล้วใครเล่าที่มีสภาพเป็นมนุษย์จะเอาชนะปารถในการรบได้
3.273.78
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून् ॥ ३.२७३.७८ ॥
ข้าแต่กษัตริย์แห่งปาณฑพ เว้นไว้เพียงพระองค์เท่านั้น ทั้งกองทัพของยุธิษฐิระ ท่านจะเอาชนะศัตรูได้ในวันเดียว
3.273.79
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव ॥ ३.२७३.७९ ॥
เพราะฉะนั้น ท่านจะยับยั้งปาณฑพทั้งหลายที่ปราศจากปารถได้ ข้าแต่บุรุษผู้ดุจพยัคฆ์ นี่คือพรที่ข้าประทานแก่ท่าน
3.273.80
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः ॥ ३.२७३.८० ॥
พระหรผู้ทรงขจัดบาปทั้งปวง ทรงเป็นเจ้าแห่งอุมา เจ้าแห่งสัตว์ทั้งหลาย ผู้ทำลายยัญ ผู้สังหารอสูรตริปุระ เมื่อตรัสกับพระราชาดังนี้แล้ว ก็อันตรธานไป
3.273.81
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥ ३.२७३.८१ ॥
ล้อมรอบด้วยบริวารแคระแกร็น หน้าตาอัปลักษณ์ หลังค่อม น่ากลัวทั้งเสียงและรูปร่าง ถือศาสตราวุธนานาชนิดพร้อมจะต่อสู้
3.273.82
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.२७३.८२ ॥
โอ้ผู้เป็นเสือในหมู่กษัตริย์ พระตรยัมพกะผู้ทำลายดวงตาของภคะ พระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระอุมาเป็นเพื่อนคู่ ได้อันตรธานหายไปจากตรงนั้นทันที
3.273.83
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा ॥ ३.२७३.८३ ॥
เมื่อได้ฟังดังนั้น พระราชาก็เสด็จกลับไปยังพระราชวังของพระองค์เอง ส่วนปาณฑพทั้งหลายก็พำนักอยู่ในป่ากามยกะนั้นเช่นกัน