ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.273
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.273.1
जयद्रथस्तु संप्रेक्ष्यभ्रातरावुद्यतायुधौ ।
प्रादावत्तूर्णमव्यग्रो जीवितेप्सुः सुदुःखितः ॥ ३.२७३.१ ॥
କିନ୍ତୁ ଜୟଦ୍ରଥ, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିବା ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ଦେଖି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଇଚ୍ଛୁକ ହୋଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ଶୀଘ୍ର ପଳାଇଲେ।
3.273.2
लताभिः संवृते कक्षे किरीटं रत्नभास्वरम् ।
अपविध्यप्रधावन्तं निलीयन्तं वनान्तरे ॥ ३.२७३.२ ॥
ଲତାରେ ଆବୃତ ଝୁଣ୍ଟିରେ, ରତ୍ନଖଚିତ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୁକୁଟ ଫୋପାଡ଼ି ଦୌଡ଼ୁଥିବା, ବନ ଭିତରେ ଲୁଚୁଥିବା।
3.273.3
भीमसेनस्तु तं कक्षे लीयमानं भयाकुलम् ।
मार्गमाणोऽवतीर्याशु रथाद्रत्नविभूपितात्।
अभिद्रुत्य निजग्राहकेशपक्षे ह्यमर्षणः ॥ ३.२७३.३ ॥
ଭୟରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଝୁଣ୍ଟିରେ ଲୁଚିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା ଭୀମସେନ, ରତ୍ନଭୂଷିତ ରଥରୁ ଶୀଘ୍ର ଓହ୍ଲାଇ, କ୍ରୋଧରେ ଦୌଡ଼ି ତାଙ୍କ କେଶ ଧରିଲେ।
3.273.4
समुद्यम्य च तं भीमो निष्पिपेप महीतले ।
गले गृहीत्वाराजानं पातयामास चैव ह ॥ ३.२७३.४ ॥
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ଭୂମିରେ ଆଛାଡ଼ିଲେ; ରାଜାଙ୍କ ଗଳା ଧରି ତଳେ ପକାଇଦେଲେ।
3.273.5
पुनः स जीवमानस्य तस्योत्पतितुमिच्छतः ।
पदा मूर्ध्नि महाबाहुः प्राहरद्विलपिष्यतः ॥ ३.२७३.५ ॥
ପୁଣି ସେ ଜୀବିତ ଥାଇ ଉଠିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲାବେଳେ, ବିଳାପ କରୁଥିବା ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ସେହି ମହାବାହୁ ପାଦରେ ପ୍ରହାର କଲେ।
3.273.6
तस्य जानू ददौ भमो जघ्ने चैनमरत्निना ।
स मोहमगमद्राजा प्रहारवरपीडितः ॥ ३.२७३.६ ॥
ଭୀମ ତାଙ୍କ ଆଣ୍ଠୁରେ ପ୍ରହାର କଲେ ଏବଂ କହୁଣୀରେ ମାରିଲେ; ସେହି ରାଜା ଉତ୍ତମ ପ୍ରହାରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୂର୍ଚ୍ଛିତ ହେଲେ।
3.273.7
सरोषं भीमसेनं तु वारयामास फल्गुनः ।
दुःशलायाः कृतेराजा यत्त्वामाहेति कौरव ॥ ३.२७३.७ ॥
କ୍ରୋଧରେ ଥିବା ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଫଲ୍ଗୁନ ରୋକିଲେ; "ହେ କୌରବ, ଦୁଃଶଳାର କାରଣରୁ ରାଜା ତୁମକୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ତାହା ସ୍ମରଣ କର" ବୋଲି କହିଲେ।
3.273.8
नायं पापसमाचारो मत्तो जीवितुमर्हति ।
कृष्णायास्तदनर्हायाः परिक्लेष्टा नराधमः ॥ ३.२७३.८ ॥
ଏ ପାପାଚାରୀ ମୋ ହାତରୁ ବଞ୍ଚିବାର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଏହା ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲା, ତାଙ୍କୁ କ୍ଳେଶ ଦେଉଥିବା ଏ ନରାଧମ।
3.273.9
किंनु शक्यं मया कर्तुं यद्राजा सततं घृणी ।
त्वं च बालिशया बुद्ध्या सदैवास्मान्प्रबाधसे ॥ ३.२७३.९ ॥
ମୁଁ କ'ଣ କରିପାରିବି? ରାଜା ସଦା ଦୟାଳୁ; ଆଉ ତୁମେ ବାଳିଶ ବୁଦ୍ଧିରେ ସର୍ବଦା ଆମକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଅ।
3.273.10
एवमुक्त्वा सटास्तस्य पञ्चचक्रे वृकोदरः ।
अर्धचन्द्रेण वाणेन किंचिदब्रुवतस्तदा ॥ ३.२७३.१० ॥
ଏହା କହି ବୃକୋଦର ଅର୍ଦ୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ବାଣରେ ତାଙ୍କର ଜଟା ପାଞ୍ଚଥର କାଟିଦେଲେ; ସେତେବେଳେ ସେ କିଛି କହୁନଥିଲା।
3.273.11
विकल्पयित्वा राजानं ततः प्राह वृकोदरः ।
जीवितुं चेच्छसे मूढ हेतुं मे गदतः शृणु ॥ ३.२७३.११ ॥
ତା'ପରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଚୟନ କରି ବୃକୋଦର କହିଲେ, "ହେ ମୂର୍ଖ, ଯଦି ତୁମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହଁ, ତେବେ ମୋ କହିବାର କାରଣ ଶୁଣ।"
3.273.12
दासोस्मीति त्वया वाच्यं संसत्सु च सभासु च ।
एवं चेज्जीवितं दद्यामेष युद्धजितो विधिः ॥ ३.२७३.१२ ॥
"ତୁମେ ସଭା ଓ ସଭାଗୃହରେ 'ମୁଁ ଦାସ' ବୋଲି କହିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ଏହିପରି ମୁଁ ଯଦି ତୁମକୁ ଜୀବନ ଦିଏ, ତେବେ ଏହା ଯୁଦ୍ଧଜୟୀଙ୍କର ବିଧି।"
3.273.13
एवमस्त्विति तं राजा कृच्छ्रमाणो जयद्रथः ।
प्रोवाच पुरुषव्याघ्रं भीममाहवशोभिनम् ॥ ३.२७३.१३ ॥
କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ିଥିବା ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ କହିଲେ, 'ସେପରି ହେଉ।' ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ଭୀମଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ।
3.273.14
तत एनं विचेष्टन्तं वद्ध्वा पार्थो वृकोदरः ।
रथमारोपयामास विसंज्ञं पांसुकुण्ठितम् ॥ ३.२७३.१४ ॥
ତା'ପରେ ପୃଥାପୁତ୍ର ବୃକୋଦର ଛଟପଟ ହେଉଥିବା ତାକୁ ବାନ୍ଧି, ଧୂଳିରେ ଲିପ୍ତ ଓ ଅଚେତନ ଅବସ୍ଥାରେ ରଥରେ ଚଢ଼ାଇଲେ।
3.273.15
ततस्तं रथमास्थाय भीमः पार्तानुगस्तदा ।
अग्र्यमाश्रममध्यस्थामभ्यगच्छद्युधिष्ठिरम् ॥ ३.२७३.१५ ॥
ତା'ପରେ ଭୀମ ସେହି ରଥରେ ଆରୋହଣ କରି, ପାର୍ଥମାନଙ୍କ ଅନୁଗାମୀ ହୋଇ, ଆଶ୍ରମର ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
3.273.16
दर्शयामास भीमस्तु तदवस्थं जयद्रथम् ।
तं राजा प्राहसद्दृष्ट्वा मुच्यतामिति चाब्रवीत् ॥ ३.२७३.१६ ॥
ଭୀମ ସେହି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହସି କହିଲେ, 'ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
3.273.17
राजानं चाब्रवीद्भीमो द्रौपद्यै कथयेति वै ।
दासभावं गतो ह्येष पाण्डूनां पापचेतनः ॥ ३.२७३.१७ ॥
ଭୀମ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କୁହ।' ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦାସତ୍ୱକୁ ଯାଇଥିବା ଏହି ପାପବୁଦ୍ଧି ଲୋକ।
3.273.18
तमुवाच च ततो ज्येष्ठो भ्राता सप्रणयं वचः ।
मुञ्चेममधमाचारं प्रमाणा यदि ते वयम् ॥ ३.२७३.१८ ॥
ତା'ପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଯଦି ଆମେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରମାଣ, ତେବେ ଏହି ଅଧମ ଆଚରଣକାରୀକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅ।'
3.273.19
द्रौपदी चाब्रवीद्भीममभिप्रेक्ष्य युधिष्ठिरम् ।
दासोऽयंमुच्यतां रात्रस्त्वयापञ्चशिखः कृतः ॥ ३.२७३.१९ ॥
ଦ୍ରୌପଦୀ ଭୀମ ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, "ଏ ଦାସ; ଏହାକୁ ମୁକ୍ତ କର। ରାତିରେ ତୁମେମାନେ ଏହାକୁ ପାଞ୍ଚ ଶିଖାଧାରୀ କରିଦେଲ।"
3.273.20
एवमुक्तः स भीमस्तु भ्रात्रा चैव च कृष्णया ।
मुमोच तं महापापं जयद्रथमचेतनम् ॥ ३.२७३.२० ॥
ଭାଇ ଓ କୃଷ୍ଣା (ଦ୍ରୌପଦୀ) ଏହା କହିବାରୁ ଭୀମ ସେହି ମହାପାପୀ, ଅଚେତନ ଜୟଦ୍ରଥକୁ ମୁକ୍ତ କଲେ।
3.273.21
स मुक्तोऽभ्येत्यराजानमभिवाद्य युधिष्ठिरम् ।
ववन्दे विह्वलोराजातांश्च वृद्धान्मुनींस्तदा ॥ ३.२७३.२१ ॥
ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲା; ତା'ପରେ ବ୍ୟାକୁଳ ରାଜା ସେହି ବୃଦ୍ଧ ଓ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
3.273.22
तमुवाच धृणी राजा धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ।
तथाजयद्रथं दृष्ट्वा गृहीतं सव्यसाचिना ॥ ३.२७३.२२ ॥
ତେବେ ଦୟାଳୁ ଧର୍ମପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାକୁ କହିଲେ; ଜୟଦ୍ରଥ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଧରା ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି।
3.273.23
अदासो गच्छ मुक्तोसि मैवं कार्षीः पुनः क्वचित् ।
स्त्रीकामुक धिगस्तु त्वां क्षुद्रः क्षत्रसहायवान् ॥ ३.२७३.२३ ॥
"ତୁମେ ଦାସ ନୁହଁ, ଯାଅ, ତୁମେ ମୁକ୍ତ; ପୁଣି କେବେ ଏପରି କରନାହିଁ। ସ୍ତ୍ରୀ-କାମୁକ, ତୁମକୁ ଧିକ୍; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ସାହାଯ୍ୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କ୍ଷୁଦ୍ର।"
3.273.24
एवंविधं हि क कुर्यात्त्वदनयः पुरुषाधमः ।
कर्म धर्मविरुद्धं वै लोकदुष्टं च दुर्मते ॥ ३.२७३.२४ ॥
ଏପରି କର୍ମ ତୁମ ପରି ଅଧମ ପୁରୁଷ ଛଡ଼ା କିଏ କରିବ? ହେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି, ଏ କର୍ମ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ଏବଂ ଜଗତରେ ନିନ୍ଦିତ।
3.273.25
गतसत्त्वमिव ज्ञात्वा कर्तारमशुभस्य तम् ।
संप्रेक्ष्यभरतश्रेष्ठः कृपां चक्रे नराधिपः ॥ ३.२७३.२५ ॥
ତାକୁ ପ୍ରାଣହୀନ ପରି ଜାଣି, ସେଇ ଅଶୁଭ କର୍ମର କର୍ତ୍ତାକୁ ଦେଖି, ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନରାଧିପ କୃପା କଲେ।
3.273.26
धर्मे ते वर्धतां वुद्धिर्मा चाधर्मे मनः कृथाः ।
साश्च साथपादातः स्वस्ति गच्छ जयद्रथ ॥ ३.२७३.२६ ॥
ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ବଢ଼ୁ, ଅଧର୍ମରେ ମନ ଦିଅ ନାହିଁ। ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ପଦାତି ସହିତ କଲ୍ୟାଣରେ ଯାଅ, ଜୟଦ୍ରଥ।
3.273.27
एवमुक्तस्तु सव्रीजं तूष्णीं किंचिदवाङ्युखः ।
जगाम राजा दुःखार्तो गङ्गाद्वाराय भारत ॥ ३.२७३.२७ ॥
ଏପରି କହିଲେ ସେ ରାଜା ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ଟିକିଏ ମୁଖ ତଳକୁ କରି, ନୀରବରେ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ହେ ଭାରତ, ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଗଲେ।
3.273.28
स देवं शरणं गत्वा विरूपाक्षमुमापतिम् ।
तपश्चचार विपुलं तस्य प्रीतो वृषध्वजः ॥ ३.२७३.२८ ॥
ସେ ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ, ବିରୂପାକ୍ଷ, ଉମାପତିଙ୍କ ପାଖରେ ମହା ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କଠାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବୃଷଧ୍ୱଜ।
3.273.29
बलिं स्वयं प्रत्यगृह्णात्प्रीयमाणस्त्रिलोचनः ।
वरं चास्मै ददौ देवः स जग्राह च तच्छृणु ॥ ३.२७३.२९ ॥
ବଳିକୁ ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନିଜେ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ଦେବ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ, ସେ ତାହା ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାହା ଶୁଣ।
3.273.30
समस्तान्सरथान्पञ्चजयेयं युधि पाण्डवान् ।
इति राजाऽब्रवीद्देवं नेति देवस्तमब्रवीत् ॥ ३.२७३.३० ॥
"ଯୁଦ୍ଧରେ ରଥ ସହିତ ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ମୁଁ ଜିତିପାରିବି" ବୋଲି ରାଜା ଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ; ଦେବ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, "ନା।"
3.273.31
अजय्यांश्चाप्यवध्यांश्च वारयिष्यसि तान्युधि ।
ऋतेऽर्जुनं महाबाहुं नरं नाम सुरेश्वरम् ॥ ३.२७३.३१ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜେୟ ଓ ଅବଧ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରୋକି ପାରିବ — କେବଳ ମହାବାହୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ଯିଏ ନର ନାମରେ ସୁରେଶ୍ୱର।
3.273.32
बदर्यां तप्ततपसं नारायणसहायकम् ।
अजितं सर्वलोकानां देवैरपि दुरासदम् ॥ ३.२७३.३२ ॥
ବଦରୀରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ତପସ୍ୟାରତ, ନାରାୟଣ ଯାହାର ସହାୟକ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଜିତ, ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।
3.273.33
मया दत्तं पाशुपतं दिव्यमप्रतिमं शरम् ।
अवाप लोकपालेभ्यो वज्रादीन्स महाशरान् ॥ ३.२७३.३३ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଦିବ୍ୟ, ଅତୁଳନୀୟ ପାଶୁପତ ଶର; ସେ ଲୋକପାଳମାନଙ୍କଠାରୁ ବଜ୍ର ପ୍ରଭୃତି ମହାଶର ମଧ୍ୟ ପାଇଥିଲା।
3.273.34
देवदेवो ह्यनन्तात्मा विष्णुः सुरगुरुः प्रभुः ।
प्रधानपुरुषोऽव्यक्तोविश्वात्माविश्वमूर्तिमान् ॥ ३.२७३.३४ ॥
ଦେବଦେବ, ଅନନ୍ତାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁ — ସୁରଗୁରୁ, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରଧାନ ପୁରୁଷ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି।
3.273.35
युगान्तकाले संप्राप्ते कालाग्निर्दहते जगत् ।
सपर्वतार्णवद्वीपं सशैलवनकाननम्।
निर्दहन्नागलोकांश्चपातालतलचारिणः ॥ ३.२७३.३५ ॥
ଯୁଗାନ୍ତ କାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ କାଳାଗ୍ନି ଜଗତକୁ ଦହନ କରେ — ପର୍ବତ, ସମୁଦ୍ର, ଦ୍ୱୀପ, ଶୈଳ, ବନ ଓ କାନନ ସହିତ; ନାଗଲୋକ ଏବଂ ପାତାଳତଳରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦହନ କରି।
3.273.36
अथान्तरिक्षे सुमहन्नानावर्णाः पयोधराः ।
घोरस्वरा विनदिनस्तटिन्मालावलम्बिनः।
समुत्तिष्ठन्दिशः सर्वाविवर्षन्तः समन्ततः ॥ ३.२७३.३६ ॥
ତା'ପରେ ଆକାଶରେ ବିଶାଳ, ନାନା ବର୍ଣ୍ଣର ମେଘ ଉଠେ — ଭୟଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଗର୍ଜନ କରି, ବିଦ୍ୟୁତ୍ ମାଳା ଝୁଲାଇ, ସବୁ ଦିଗରେ ଉଠି ଚାରିଦିଗେ ବର୍ଷା କରି।
3.273.37
ततोऽग्नीं शमयामासुः संवर्ताग्निनियामकाः ।
अक्षमात्रैश्च धाराभिस्तिष्ठन्त्यापूर्य सर्वशः ॥ ३.२७३.३७ ॥
ତା'ପରେ ସଂବର୍ତ୍ତାଗ୍ନିକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଅକ୍ଷର ଛିଦ୍ର ପରି ମୋଟା ଧାରାରେ ସବୁକିଛି ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି ସେମାନେ ସବୁଆଡେ ଠିଆ ହେଲେ।
3.273.38
एकार्णवे तदातस्मिन्नुपशान्तचराचरे ।
नष्टचन्द्रार्कपवने ग्रहनक्षत्रवर्जिते।
चतुर्युगसहस्रान्ते सलिलेनाप्लुता मही ॥ ३.२७३.३८ ॥
ସେତେବେଳେ ଚରାଚର ସବୁ ଶାନ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେହି ଏକାର୍ଣବରେ, ଚନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ପବନ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, ଗ୍ରହ-ନକ୍ଷତ୍ର ବିହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ, ଚାରି ଯୁଗର ହଜାର ଚକ୍ରର ଶେଷରେ ପୃଥିବୀ ଜଳରେ ଡୁବିଗଲା।
3.273.39
ततो नारायणाख्यस्तु सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
सहस्रशीर्पा पुरुषः स्वप्नुकामस्त्वतीन्द्रियः ॥ ३.२७३.३९ ॥
ତା'ପରେ ହଜାରେ ଆଖି, ହଜାରେ ପାଦ ଓ ହଜାରେ ମୁଣ୍ଡ ଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ, ନାରାୟଣ ନାମକ ସେ ପୁରୁଷ ଶୟନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।
3.273.40
फणासहस्रविकटं शेषं पर्यङ्कभोगिनम् ।
सहस्रमिव तिग्मांशुसंघातममितद्युतिम्।
कुन्देन्दुहारगोक्षीरमृणालकुमुदप्रभम् ॥ ३.२७३.४० ॥
ହଜାରେ ଫଣା ସହିତ ଭୟଙ୍କର ଶେଷ ନାଗ, ପଲଙ୍କ ହୋଇ ଶୋଇଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟ କିରଣର ହଜାରଗୁଣ ରାଶି ପରି ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ, କୁନ୍ଦ, ଚନ୍ଦ୍ର, ମୁକ୍ତାହାର, ଗାଈ କ୍ଷୀର, ପଦ୍ମନାଳ ଓ କୁମୁଦ ପରି ପ୍ରଭାଯୁକ୍ତ।
3.273.41
तत्रासौ भगवान्देवः स्वपञ्जलनिधौ तदा ।
नैशेन तमसा व्याप्तां स्वां रात्रिंकुरुते विभुः ॥ ३.२७३.४१ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଭଗବାନ ଦେବ, ନିଜର ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ଉପରେ, ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ନିଜର ରାତ୍ରିକୁ ସେତେବେଳେ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି; ସେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ।
3.273.42
सत्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमपश्यत ।
इमं चोदाहरन्त्यत्रश्लोकं नारायणं प्रति ॥ ३.२७३.४२ ॥
ସତ୍ତ୍ୱର ଉଦ୍ରେକରେ ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ସେ ଶୂନ୍ୟ ଲୋକ ଦେଖିଲେ। ଏ ବିଷୟରେ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଏହି ଶ୍ଲୋକ କୁହାଯାଏ।
3.273.43
आपो नारास्तत्तनव इत्यपां नाम शुश्रुमः ।
अयनं तेन चैवास्ते तेन नारायणः स्मृतः ॥ ३.२७३.४३ ॥
ଜଳକୁ 'ନାର' କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେମାନେ ତାଙ୍କ ଶରୀର ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ସେଥିରେ ସେ ବାସ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
3.273.44
प्रध्यानसमकालं तुप्रजाहेतोः सनातनः ।
ध्यातमात्रे तु भगवन्नाभ्यां पद्मः समुत्थितः ॥ ३.२७३.४४ ॥
ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ସନାତନ ଗଭୀର ଧ୍ୟାନ କରିବା ସମୟରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ଧ୍ୟାନମାତ୍ରେ ତାଙ୍କ ନାଭିରୁ କମଳ ଉଠିଲା।
3.273.45
ततश्चतुर्मुखो ब्रह्मा नाभिपद्माद्विनिःसृतः ।
तत्रोपविष्टः सहसा ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ ३.२७३.४५ ॥
ତା'ପରେ ନାଭିକମଳରୁ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ବାହାରିଲେ। ସେଠାରେ ହଠାତ୍ ବସିଲେ ବ୍ରହ୍ମା, ଲୋକପିତାମହ।
3.273.46
शून्यं दृष्ट्वा जगत्कृत्स्नं मानसानात्मनः समान् ।
ततो मरीचिप्रमुखान्महर्षीनसृजन्नव ॥ ३.२७३.४६ ॥
ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖି ସେ ନିଜ ସମାନ ମାନସପୁତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତା'ପରେ ମରୀଚି ପ୍ରମୁଖ ନଅ ମହର୍ଷି ସୃଷ୍ଟି କଲେ।
3.273.47
तेऽसृजन्सर्वभूतानि त्रसानि स्थावराणि च ।
यक्षराक्षसभूतानि पिशाचोरगमानुषान् ॥ ३.२७३.४७ ॥
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ଚଳନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିର, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଭୂତ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ ଓ ମନୁଷ୍ୟ।
3.273.48
सृजते ब्रह्ममूर्तिस्तु रक्षते पौरुषी तनुः ।
रौद्री भावेन शमयेत्तिस्रोऽवस्थाः प्रजापतेः ॥ ३.२७३.४८ ॥
ବ୍ରହ୍ମମୂର୍ତ୍ତି ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି, ପୌରୁଷୀ ତନୁ ରକ୍ଷା କରେ; ରୌଦ୍ର ଭାବରେ ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ତିନି ଅବସ୍ଥା ଶାନ୍ତ କରନ୍ତି।
3.273.49
न श्रुतं ते सिन्धुपते विष्णोरद्भुतकर्मणः ।
कथ्यमानानि मुनिभिर्ब्राह्मणैर्वेदपारगैः ॥ ३.२७३.४९ ॥
ହେ ସିନ୍ଧୁପତି, ବେଦପାରଙ୍ଗମ ମୁନି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କହୁଥିବା ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିନାହଁ କି?
3.273.50
जलेन समनुप्राप्ते सर्वतः पृथिवीतले ।
तदा चैकार्णवे तस्मिननेकाकाशे प्रभुश्चरन् ॥ ३.२७३.५० ॥
ପୃଥିବୀ ପୃଷ୍ଠ ସର୍ବତ୍ର ଜଳରେ ଆବୃତ ହେଲାବେଳେ, ଏକ ମହାସାଗରରେ, ସେଇ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ ପ୍ରଭୁ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।
3.273.51
निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले समन्ततः ।
प्रतिष्ठानाय पृथिवीं मार्गमाणस्तदाऽभवत् ॥ ३.२७३.५१ ॥
ବର୍ଷା ଋତୁର ରାତ୍ରିରେ ଜୋନାକି ଯେପରି ସବୁଆଡେ ଘୂରେ, ସେପରି ସେ ସେତେବେଳେ ପୃଥିବୀ ପାଇଁ ଆଧାର ଖୋଜୁଥିଲେ।
3.273.52
जले निमग्नां गां दृष्ट्वाचोद्धर्तुं मनसेच्छति ।
किंनु रूपमहं कृत्वासलिलादुद्धरे महीम् ॥ ३.२७३.५२ ॥
ଜଳରେ ନିମଗ୍ନ ପୃଥିବୀକୁ ଦେଖି ସେ ମନେମନେ ତାହାକୁ ଉଠାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। "କେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ଜଳରୁ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବି?"
3.273.53
एवं संचिन्त्य मनसा दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ।
जलक्रीडाभिरुचितं वाराहं रूपमस्मरत् ॥ ३.२७३.५३ ॥
ଏହିପରି ମନେ ମନେ ଚିନ୍ତା କରି, ଦିବ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖି, ଜଳକ୍ରୀଡ଼ାରେ ରୁଚିଥିବା ବରାହ ରୂପକୁ ସେ ସ୍ମରଣ କଲେ।
3.273.54
कृत्वा वराहवपुपं वाङ्मयं वेदसंमितम् ।
दशयोजनविस्तीर्णमायतं शतयोजनम् ॥ ३.२७३.५४ ॥
ବେଦମୟ ଓ ବେଦପ୍ରମାଣ ସମାନ ବରାହ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଦଶ ଯୋଜନ ପ୍ରଶସ୍ତ ଓ ଶହେ ଯୋଜନ ଦୀର୍ଘ।
3.273.55
महापर्वतवर्ष्माभं तीक्ष्णदंष्ट्रंप्रदीप्तिमत् ।
महामेघौघनिर्घोपं नीलजीमूतसन्निभम् ॥ ३.२७३.५५ ॥
ସେ ମହାପର୍ବତ ପରି ବିଶାଳ ଶରୀରୀ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତବିଶିଷ୍ଟ, ଦୀପ୍ତିମାନ, ମହାମେଘ ସମୂହର ଗର୍ଜନ ପରି ଏବଂ ନୀଳ ମେଘ ସଦୃଶ ଥିଲେ।
3.273.56
भूत्वा यज्ञवराहो वै अपः संप्राविशत्प्रभुः ।
दंष्ट्रेणैकेन चोद्धृत्यस्वे स्थाने न्यविशन्महीम् ॥ ३.२७३.५६ ॥
ଯଜ୍ଞବରାହ ହୋଇ ପ୍ରଭୁ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏକ ଦାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ସ୍ଥାପନ କଲେ।
3.273.57
पुनरेव महाबाहुरपूर्वां तनुमाश्रितः ।
नरस्य कृत्वाऽर्धतनुं सिंहस्यार्धतनुं प्रभुः ॥ ३.२७३.५७ ॥
ପୁଣି ମହାବାହୁ ପ୍ରଭୁ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ—ଅଧା ଶରୀର ମନୁଷ୍ୟର ଏବଂ ଅଧା ସିଂହର କଲେ।
3.273.58
दैत्येन्द्रस्य सभां गत्वापाणिं संस्पृश्यपाणिना ।
दैत्यानामादिपुरुषः सुरारिर्दितिनन्दनः ॥ ३.२७३.५८ ॥
ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସଭାକୁ ଯାଇ, ହାତରେ ହାତ ଛୁଇଁ, ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କର ଆଦିପୁରୁଷ, ଦେବଶତ୍ରୁ, ଦିତିର ପୁତ୍ର—
3.273.59
दृष्ट्वा चापूर्ववपुषं क्रोधात्संरक्तलोचनः ।
शूलोद्यतकरः स्रग्वी हिरण्यकशिपुस्तदा ॥ ३.२७३.५९ ॥
ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଖି, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ନୟନ, ହାତରେ ଶୂଳ ଉଠାଇ, ମାଳା ଧାରଣ କରି ହିରଣ୍ୟକଶିପୁ ସେତେବେଳେ—
3.273.60
मेघस्तनितनिर्घोषो नीलाभ्रचयसन्निभः ।
देवारिर्दितिजो वीरो नृसिंहं समुपाद्रवत् ॥ ३.२७३.६० ॥
ମେଘ ଗର୍ଜନ ପରି ଗର୍ଜି, ନୀଳ ମେଘରାଶି ସଦୃଶ, ଦେବଶତ୍ରୁ, ଦିତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୀର ନୃସିଂହଙ୍କ ଉପରେ ଧାଇଁ ଗଲା।
3.273.61
समुत्पत्य ततस्तीक्ष्णैर्मृगेन्द्रेण बलीयसा ।
नारसिंहेन वपुषादारितः करजैर्भृशम् ॥ ३.२७३.६१ ॥
ତା'ପରେ ଉଛୁଳି ପଡ଼ି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ନଖଯୁକ୍ତ, ବଳବାନ ମୃଗେନ୍ଦ୍ର, ନରସିଂହରୂପୀ ସେ ତାଙ୍କ ନଖରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ତାକୁ ଚିରିଦେଲେ।
3.273.62
एवं निहत्य भगवान्दैत्येनद्रं रिपुघातिनम् ।
भूयोऽन्यः पुण्डरीकाक्षः प्रभुर्लोकहिताय च।
कश्यपस्यात्मजः श्रीमानदित्या गर्भधारितः ॥ ३.२७३.६२ ॥
ଏହିପରି ଶତ୍ରୁଘାତକ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଲୋକହିତ ପାଇଁ ପଦ୍ମନୟନ ଭଗବାନ ପୁଣି ଅନ୍ୟ ରୂପରେ, କଶ୍ୟପଙ୍କ ପୁତ୍ରରୂପେ, ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଧାରଣ ହେଲେ।
3.273.63
पूर्णे वर्षसहस्रे तु प्रसूत भर्गमुत्तमम् ॥ ३.२७३.६३ ॥
ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାବେଳେ ସେ ଉତ୍ତମ ତେଜସ୍ୱୀ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲେ।
3.273.64
दुर्दिनाम्भोदसदृशो दीप्ताक्षो वामनाकृतिः ।
दण्डी कमण्डलुधरः श्रीवत्सोरसि भूषितः।
जटी यज्ञोपवीती च भगवान्बालरूपधृक् ॥ ३.२७३.६४ ॥
ଘନ ମେଘ ପରି, ଦୀପ୍ତ ନୟନ, ବାମନ ଆକୃତି, ଦଣ୍ଡ ଓ କମଣ୍ଡଳୁଧାରୀ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନରେ ବକ୍ଷ ଭୂଷିତ, ଜଟାଧାରୀ ଓ ଯଜ୍ଞୋପବୀତଧାରୀ, ବାଳକରୂପଧାରୀ ଭଗବାନ।
3.273.65
यज्ञवाटं गतः श्रीमान्दानवेन्द्रस्य वै तदा ।
बृहस्पतिसहायोऽसौ प्रविष्टो बलिनो मखे ॥ ३.२७३.६५ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ଶ୍ରୀମାନ ଦାନବେନ୍ଦ୍ର ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞମଣ୍ଡପକୁ ଗଲେ; ବୃହସ୍ପତି ସହାୟ ହୋଇ ସେ ବଳିଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
3.273.66
तं दृष्ट्वावामनतनुं प्रहृष्टो बलिरब्रवीत् ।
प्रीतोस्मि दर्शने विप्र ब्रूहि त्वं किं ददानिते ॥ ३.२७३.६६ ॥
ସେହି ବାମନ ଶରୀରକୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ବଳି କହିଲେ: "ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; କୁହନ୍ତୁ, ଆପଣଙ୍କୁ କଣ ଦେବି?"
3.273.67
एवमुक्तस्तु बलिना वामनः प्रत्युवाच ह ॥ ३.२७३.६७ ॥
ବଳି ଏପରି କହିବାରୁ ବାମନ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
3.273.68
स्वस्तीत्युक्त्वा बलिं देवः स्मयमानोऽभ्यभाषत ।
मेदिनीं दानवपते देहि मे विक्रमत्रयम् ॥ ३.२७३.६८ ॥
"ସ୍ୱସ୍ତି" କହି ହସି ହସି ଦେବତା ବଳିଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ଦାନବପତି, ମୋତେ ତିନି ପାଦ ଭୂମି ଦିଅ।"
3.273.69
बलिर्ददौ प्रसन्नात्मा विप्रायामिततेजसे ।
ततो दिव्याद्भुततमं रूपं विक्रमतोहरेः ॥ ३.२७३.६९ ॥
ପ୍ରସନ୍ନ ମନ ବଳି ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ। ତା'ପରେ ପାଦ ବଢ଼ାଉଥିବା ହରିଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଓ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା।
3.273.70
विक्रमैस्त्रिभिरक्षोभ्यो जहाराशु स मेदिनीम् ।
ददौ शक्राय च महीं विष्णुर्देवः सनातनः ॥ ३.२७३.७० ॥
ଅକ୍ଷୋଭ୍ୟ ତିନି ପାଦରେ ଶୀଘ୍ର ସେହି ପୃଥିବୀ ନେଲେ। ସନାତନ ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ ସେହି ପୃଥିବୀ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କୁ ଦେଲେ।
3.273.71
एष ते वामनो नाम प्रादुर्भावः प्रकीर्तितः ।
तेन देवाः प्रादुरासन्वैष्णवं चोच्यते जगत् ॥ ३.२७३.७१ ॥
ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ବାମନ ନାମରେ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ ହେଲା। ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ଏହି ଜଗତ ବୈଷ୍ଣବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
3.273.72
असतां निग्रहार्थाय धर्मसंरक्षणाय च ।
अवतीर्णो मनुष्याणामजायत यदुक्षये।
यं देवंविदुषोगान्ति तस्य कर्माणि सैन्दव ॥ ३.२७३.७२ ॥
ଦୁଷ୍ଟ ଦମନ ଓ ଧର୍ମ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ସେ ଯଦୁକୁଳ କ୍ଷୟ ସମୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମିଲେ। ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ଗାନ କରନ୍ତି, ହେ ସୈନ୍ଧବ, ତାଙ୍କର କର୍ମ ଏହି ସବୁ।
3.273.73
अनाद्यन्तमजं देवं प्रभुंलोकनमस्कृतम् ।
यं देवं विदुषोगान्तितस् कर्माणि सैन्धव ॥ ३.२७३.७३ ॥
ଆଦି-ଅନ୍ତହୀନ, ଅଜନ୍ମା, ଲୋକନମସ୍କୃତ ପ୍ରଭୁ ଦେବତାଙ୍କୁ — ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ବିଦ୍ବାନମାନେ ପାଆନ୍ତି — ହେ ସୈନ୍ଧବ, ତାଙ୍କ କର୍ମସମୂହ (ଏହିପରି)।
3.273.74
यमाहुरजितंकृष्णं शङ्खचक्रगदाधरम् ।
श्रीवत्सधारिणं देवं पीतकौशेयवाससम् ॥ ३.२७३.७४ ॥
ଯାହାଙ୍କୁ ଅଜିତ କୃଷ୍ଣ କୁହନ୍ତି, ଯିଏ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦା ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ପୀତ ରେଶମୀ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରନ୍ତି — ସେହି ଦେବତାଙ୍କୁ।
3.273.75
प्रधानं सोऽस्त्रविदुषां तेन कृष्णन रक्ष्यते ॥ ३.२७३.७५ ॥
ସେ ଅସ୍ତ୍ରବିଦ୍ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ; ସେହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
3.273.76
सहायः पुण्डरीकाक्षः श्रीमानतुलविक्रमः ।
समानस्यन्दने पार्थमास्थाय परवीरहा ॥ ३.२७३.७६ ॥
ସହାୟ, କମଳନୟନ, ଶ୍ରୀମାନ, ଅତୁଳ ପରାକ୍ରମୀ, ସମାନ ରଥରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଆରୋହଣ କରି, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ସଂହାରକ।
3.273.77
न शक्यते तेन जेतुं त्रिदशैरपि दुःसहः ।
कः पुनर्मानुषो भावो रणे पार्थं विजेष्यति ॥ ३.२७३.७७ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଜିତି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେ ଦୁଃସହ; ତେବେ ମାନବ-ସ୍ୱଭାବର କିଏ ରଣରେ ପାର୍ଥଙ୍କୁ ଜିତିବ?
3.273.78
तमेकं वर्जयित्वातु सर्वंयौधिष्ठिरं बलम् ।
चतुरः पाण्डवात्राजन्दिनैकं जेप्यसे रिपून् ॥ ३.२७३.७८ ॥
ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟତୀତ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହ — ହେ ପାଣ୍ଡବ ରାଜା, ଗୋଟିଏ ଦିନରେ ଆପଣ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଜିତିବେ।
3.273.79
तस्मात्त्वंपार्थरहितान्पाण्डवान्वारयिष्यसि ।
एतद्धि पुरुषव्याघ्र मया दत्तो वरस्तव ॥ ३.२७३.७९ ॥
ତେଣୁ ପାର୍ଥଙ୍କ ବିନା ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ରୋକିପାରିବ। ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଏହି ବର ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି।
3.273.80
इत्येवमुक्त्वा नृपतिं सर्वपापहरो हरः ।
उमापतिः पशुपतिर्यज्ञहा त्रिपुरार्दनः ॥ ३.२७३.८० ॥
ରାଜାଙ୍କୁ ଏହିପରି କହି, ସର୍ବପାପହର ହର, ଉମାପତି, ପଶୁପତି, ଯଜ୍ଞହନ୍ତା, ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକ (ଶିବ)।
3.273.81
वामनैर्विकटैः कुब्जैरुग्रश्रवणदर्शनैः ।
वृतः पारिषदैर्घोरैर्नानाप्रहरणोद्यतैः ॥ ३.२७३.८१ ॥
ବାମନ, ବିକଟ, କୁବ୍ଜ, ଶୁଣିବାରେ ଓ ଦେଖିବାରେ ଭୟଙ୍କର, ନାନା ପ୍ରହରଣ ଉଦ୍ୟତ ଘୋର ପାରିଷଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ (ଶିବ)।
3.273.82
त्र्यम्बको राजशार्दूल भगनेत्रनिपातनः ।
उमासहायो भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.२७३.८२ ॥
ହେ ରାଜଶାର୍ଦୂଳ, ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ, ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ପାତକାରୀ, ଉମାସହିତ ଭଗବାନ ସେଠାରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ।
3.273.83
एवमुक्तस्तु नृपतिः स्वमेव भवनं ययौ ।
पाण्डवाश्च वने तस्मिन्न्यवसन्काम्यके तथा ॥ ३.२७३.८३ ॥
ଏପରି କୁହାଯିବାରୁ ରାଜା ନିଜ ଭବନକୁ ଗଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି କାମ୍ୟକ ବନରେ ବାସ କଲେ।