મહાભારત · અધ્યાય 3.279
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.279.1
मारीचस्त्वथ संभ्रान्तो दृष्ट्वा रावणमागतम् ।
पूजयामास सत्कारैः फलमूलादिभिस्ततः ॥ ३.२७९.१ ॥
પછી મારીચ રાવણને આવેલો જોઈને ગભરાયો, અને ફળ-મૂળ વગેરેથી સત્કારપૂર્વક તેનું પૂજન કર્યું.
3.279.2
विश्रान्तं चैनमासीनमन्वासीनः स राक्षसः ।
उवाच प्रश्रितं वाक्यं वाक्यज्ञो वाक्यकोविदम् ॥ ३.२७९.२ ॥
વિશ્રામ કરીને બેઠેલા તેની પાસે બેઠેલો તે રાક્ષસ, વાણીનો મર્મ જાણનારો, વાણીમાં નિપુણ એવા તેને વિનમ્ર વચન બોલ્યો.
3.279.3
न ते प्रकृतिमान्वर्णः कच्चित्क्षेमं पुरे तव ।
कच्चित्प्रकृतयः सर्वा भजन्ते त्वां यथा पुरा ॥ ३.२७९.३ ॥
તારો વર્ણ સ્વસ્થ લાગતો નથી; તારા નગરમાં કુશળ તો છે ને? તારી બધી પ્રજા પહેલાંની જેમ તારી સેવા કરે છે ને?
3.279.4
किमिहागमने चापि कार्यं ते राक्षसेश्वर ।
कृतमित्येव तद्विद्धि यद्यपि स्यात्सुदुष्करम् ॥ ३.२७९.४ ॥
હે રાક્ષસેશ્વર, અહીં આવવામાં તારું શું કાર્ય છે? તે અત્યંત દુષ્કર હોય તોપણ તે પૂર્ણ થયું એમ જાણ.
3.279.5
शशंस रावणस्तस्मै तत्सर्वं रामचेष्टितम् ।
समासेनैव कार्याणि क्रोधामर्षसमन्वितः ॥ ३.२७९.५ ॥
ક્રોધ અને અસહિષ્ણુતાથી ભરેલા રાવણે તેને રામનાં બધાં કૃત્યો સંક્ષેપમાં કહી સંભળાવ્યાં.
3.279.6
मारीचस्त्वब्रवीच्छ्रत्वा समासेनैव रावणम् ।
अलं ते राममासाद्य वीर्यज्ञो ह्यस्मि तस्य वै ॥ ३.२७९.६ ॥
રાવણ પાસેથી સંક્ષેપમાં સાંભળીને મારીચે કહ્યું, "રામ પાસે જવું તારા માટે વ્યર્થ છે; હું તેનું પરાક્રમ જાણું છું."
3.279.7
बाणवेगं हि कस्तस्य शक्तः सोढुं महात्मनः ।
प्रव्रज्यायां हि मे हेतुः स एव पुरुषर्षभः।
विनाशमुखमेतत्ते केनाख्यातं दुरात्मना ॥ ३.२७९.७ ॥
તે મહાત્માના બાણવેગને કોણ સહન કરી શકે? મારા વનવાસનું કારણ પણ એ જ પુરુષર્ષભ છે. આ તો તારા વિનાશનું દ્વાર છે — આ કોણ દુરાત્માએ તને કહ્યું?
3.279.8
तमुवाचाथ सक्रोधो रावणः परिभर्त्सयन् ।
अकुर्वतोऽस्मद्वचनं स्यान्मृत्युरपि ते ध्रुवम् ॥ ३.२७९.८ ॥
ત્યારે ક્રોધથી રાવણે તેને ધમકાવીને કહ્યું — 'મારા વચનનું પાલન નહીં કરે તો તારું મૃત્યુ પણ નિશ્ચિત છે.'
3.279.9
मरीचश्चिन्तयामास विशिष्टान्मरणं वरम् ।
अवश्यं मरणे प्राप्ते करिष्याम्यस्य यन्मतम् ॥ ३.२७९.९ ॥
મારીચે વિચાર્યું — 'વિશિષ્ટના હાથે મૃત્યુ એ જ શ્રેષ્ઠ છે. મૃત્યુ અવશ્ય હોય તો તેની ઇચ્છિત વાત હું કરીશ.'
3.279.10
ततस्तं प्रत्युवाचाथ मारीचो रक्षसांवरम् ।
किं ते साह्यां मया कार्यं करिष्याम्यवशोपि तत् ॥ ३.२७९.१० ॥
ત્યારે મારીચે રાક્ષસોમાં શ્રેષ્ઠને કહ્યું — 'મારી પાસેથી તને કઈ મદદ જોઈએ છે? લાચાર હોવા છતાં હું એ કામ કરીશ.'
3.279.11
तमब्रवीद्दशग्रीवो गच्छ सीतां प्रलोभय ।
रत्नशृङ्गो मृगो भूत्वा रत्नचित्रतनूरुहः ॥ ३.२७९.११ ॥
ત્યારે દશગ્રીવે તેને કહ્યું — 'જા, સીતાને લલચાવ. રત્નશૃંગ અને રત્નચિત્રિત રૂંવાટીવાળું મૃગ બનીને.'
3.279.12
ध्रुवं सीता समालक्ष्यत्वां रामं चोदयिष्यति ।
अपक्रान्ते च काकुत्स्थे सीता वश्या भविष्यति ॥ ३.२७९.१२ ॥
ચોક્કસ સીતા તને જોઈને રામને પ્રેરશે. અને કાકુત્સ્થ દૂર જતાં સીતા વશ થશે.
3.279.13
तामादायापनेष्यामि ततः स नभविष्यति ।
भार्यावियोगाद्दुर्बुद्धिरेतत्साह्यं कुरुष्व मे ॥ ३.२७९.१३ ॥
તેને લઈને હું તેને દૂર લઈ જઈશ; ત્યારે તે (રામ) નહીં હોય. પત્નીના વિયોગથી દુર્બુદ્ધિ (રાવણ) બોલ્યો: મને આ સહાય કર.
3.279.14
इत्येवमुक्तोमारीचः कृत्वोदकमथात्मनः ।
रावणं पुरतो यान्तमन्वगच्छत्सुदुःखितः ॥ ३.२७९.१४ ॥
આ રીતે કહેવાયેલો મારીચ પોતાના માટે જલતર્પણ કરીને, અત્યંત દુઃખી થઈને આગળ જતા રાવણની પાછળ ગયો.
3.279.15
ततस्तस्याश्रमं गत्वारामस्याक्लिष्टकर्मणः ।
चक्रतुस्तद्यथा सर्वमुभौ यत्पूर्वमन्त्रितम् ॥ ३.२७९.१५ ॥
પછી તે બંનેએ અક્લિષ્ટકર્મા રામના તે આશ્રમે જઈને, પહેલાં નક્કી થયા પ્રમાણે બધું કર્યું.
3.279.16
रावणस्तु यतिर्भूत्वा मुण्डः कुण्डीत्रिदण्डधृत् ।
मृगश्चभूत्वामारीचस्तं देशमुपजग्मतुः ॥ ३.२७९.१६ ॥
રાવણ મુંડિત માથાવાળો, કમંડળુ અને ત્રિદંડ ધારણ કરનાર યતિ બનીને, અને મારીચ હરણ બનીને, તે સ્થાને પહોંચ્યા.
3.279.17
दर्शयामास मारीचो वैदेहीं मृगरूपधृत् ।
चोदयामास तस्यार्थे सा रामं विधिचोदिता ॥ ३.२७९.१७ ॥
હરણનું રૂપ ધારણ કરેલા મારીચે વૈદેહી (સીતા)ને પોતાને બતાવ્યો; વિધિથી પ્રેરિત તેણીએ તેના માટે રામને પ્રેરિત કર્યા.
3.279.18
रामस्तस्याः प्रियं कुर्वन्धनुरादाय सत्वरः ।
रक्षार्थे लक्ष्मणं न्यस्य प्रययौ मृगलिप्सया ॥ ३.२७९.१८ ॥
રામે તેનું પ્રિય કરવા ધનુષ્ય લઈને ઝડપથી, રક્ષણ માટે લક્ષ્મણને રાખીને, હરણ મેળવવાની ઇચ્છાથી પ્રયાણ કર્યું.
3.279.19
स धन्वी बद्धतूणीरः खङ्गगोधाङ्गुलित्रवान् ।
अन्वधावन्मृगं रामो रुद्रस्तारामृगं यथा ॥ ३.२७९.१९ ॥
ધનુષ્ય ધારણ કરી, ભાથો બાંધી, તલવાર, ગોધા-ચર્મ અને આંગળીનું રક્ષણ પહેરી રામ એ મૃગ પાછળ દોડ્યા, જેમ રુદ્ર તારામૃગ પાછળ દોડ્યા હતા.
3.279.20
सोऽन्तर्हितः पुनस्तस्य दर्शनं राक्षसो व्रजन् ।
चकर्ष महदध्वानं रामस्तं वुबुधे ततः ॥ ३.२७९.२० ॥
તે રાક્ષસ ફરી અદૃશ્ય થયો; પછી રામને દેખાતો જતો તે તેમને ઘણે દૂર ખેંચી ગયો; ત્યારે રામે તેને ઓળખી લીધો.
3.279.21
निशाचरं विदित्वा तं राघवः प्रतिभानवान् ।
अमोघं शरमादाय जघान मृगरूपिणम् ॥ ३.२७९.२१ ॥
તે નિશાચરને ઓળખી લઈ પ્રતિભાવાન રાઘવે અચૂક બાણ લઈ મૃગરૂપધારી તેને મારી નાખ્યો.
3.279.22
स रामवाणाभिहतः कृत्वा रामस्वरं तदा ।
हा सीते लक्ष्मणेत्येवं चुक्रोशार्तस्वरेण ह ॥ ३.२७९.२२ ॥
રામના બાણથી ઘાયલ તે ત્યારે રામનો સ્વર બનાવી "હા સીતા! હા લક્ષ્મણ!" એમ આર્ત સ્વરે બૂમ પાડી.
3.279.23
शुश्राव तस्य वैदेही ततस्तां करुणां गिरम् ।
साप्रापतत्ततः सीता तामुवाचाथ लक्ष्मणः ॥ ३.२७९.२३ ॥
વૈદેહીએ તે કરુણ વાણી સાંભળી; ત્યારે સીતા દોડી ગઈ; ત્યારે લક્ષ્મણે તેમને કહ્યું.
3.279.24
अलं ते शङ्कया भीरु को रामं प्रहरिष्यति ।
मुहूर्ताद्द्रक्ष्यसे रामं भर्तारं त्वं शुचिस्मितम् ॥ ३.२७९.२४ ॥
"હે ભીરુ! તને શંકા ન કરવી જોઈએ. રામ પર પ્રહાર કોણ કરશે? ક્ષણમાં તું તારા પતિ રામને, એ પવિત્ર હાસ્યવાળા રામને, જોઈશ."
3.279.25
इत्युक्ता सा प्ररुदती पर्यशङ्कत लक्ष्मणम् ।
हता वै स्त्रीस्वभावेन शुद्धचारित्रभूषणा ॥ ३.२७९.२५ ॥
આમ કહેવાતાં તે રડતી લક્ષ્મણ પર શંકા કરવા લાગી. સ્ત્રીસ્વભાવથી જ તે હણાયેલી હતી; શુદ્ધ આચરણ તેનું ભૂષણ હતું.
3.279.26
सा तं परुषमारब्धा वक्तुं साध्वी पतिव्रता ।
नैष कामो भवेन्मूढ यं त्वं प्रार्थयसे हृदा ॥ ३.२७९.२६ ॥
તે પતિવ્રતા સાધ્વી તેની સાથે કઠોર શબ્દોમાં બોલવા લાગી: 'હે મૂઢ, તું હૃદયથી જે ઇચ્છે છે તે ઇચ્છા ક્યારેય પૂરી નહીં થાય.'
3.279.27
अप्यहंशस्त्रमादाय हन्यामात्मानमात्मना ।
पतेयं गिरिशृङ्गाद्वा विशेयं वा हुताशनम् ॥ ३.२७९.२७ ॥
હું પણ શસ્ત્ર લઈને મારી જાતને મારા પોતાના હાથે મારી નાખું, અથવા પર્વતના શિખર પરથી પડી જાઉં, અથવા અગ્નિમાં પ્રવેશ કરું.
3.279.28
रामं भर्तारमुत्सुज्यन त्वहं त्वां कथञ्चन ।
निहीनमुपतिष्ठेयं शार्दूली क्रोष्टुकं यथा ॥ ३.२७९.२८ ॥
પતિ રામને છોડીને હું કોઈ પણ રીતે તારા જેવા નીચની સેવા નહીં કરું, જેમ વાઘણ શિયાળ પાસે નથી જતી.
3.279.29
एतादृशं वचः श्रुत्वा लक्ष्मणः प्रियराघ्नव ।
पिधायकर्णौ सद्वृत्तः प्रस्थितो येन राघवः ॥ ३.२७९.२९ ॥
આવા શબ્દો સાંભળીને રાઘવના પ્રિય, સદાચારી લક્ષ્મણે બન્ને કાન ઢાંકી દીધા અને જ્યાં રાઘવ હતા ત્યાં તરફ ચાલ્યા ગયા.
3.279.30
स रामस्य पदंगृह्य प्रससार धनुर्धरः ।
अवीक्षमाणो विम्बोष्ठीं प्रययौ लक्ष्मणस्तदा ॥ ३.२७९.३० ॥
તે ધનુર્ધર લક્ષ્મણ રામના પગલાં પકડીને આગળ વધ્યા; બિંબફળ જેવા હોઠવાળી તરફ જોયા વિના, ત્યારે લક્ષ્મણ ત્યાંથી ચાલ્યા ગયા.
3.279.31
एतस्मिन्नन्तरे रक्षो रावणः प्रत्यदृश्यत ।
अभव्यो भव्यरूपेण भस्मच्छन्न इवानलः ॥ ३.२७९.३१ ॥
એટલામાં રાક્ષસ રાવણ પ્રગટ થયો. અશુભ હોવા છતાં તે શુભ રૂપમાં હતો, રાખથી ઢંકાયેલા અગ્નિ જેવો.
3.279.32
यतिवेपप्रतिच्छन्नो जिहीर्षुस्तामनिन्दिताम् ।
उपागच्छत्स वैदेहीं रावणः पापनिश्चयः ॥ ३.२७९.३२ ॥
સંન્યાસીના વેશમાં છુપાઈને, એ નિર્દોષ સીતાનું હરણ કરવાની ઇચ્છાથી, પાપી નિશ્ચયવાળો રાવણ વૈદેહી પાસે આવ્યો.
3.279.33
सा तमालक्ष्यसंप्राप्तं धर्मज्ञा जनकात्मजा ।
निमन्त्रयामास तदा फलमूलाशनादिभिः ॥ ३.२७९.३३ ॥
તેને આવેલો જોઈને ધર્મજ્ઞ જનકપુત્રીએ ત્યારે ફળ, મૂળ અને અન્ય ભોજનથી તેનું આતિથ્ય કરવા આમંત્રણ આપ્યું.
3.279.34
अवमत्यततः सर्वं स्वं रूपं प्रत्यपद्यत ।
सान्त्वयामास वैदेहीं कामी राक्षसपुङ्गवः ॥ ३.२७९.३४ ॥
પછી બધો વેશ ત્યજીને તેણે પોતાનું મૂળ રૂપ ધારણ કર્યું. કામાતુર રાક્ષસશ્રેષ્ઠ વૈદેહીને મીઠાં વચનોથી સમજાવવા લાગ્યો.
3.279.35
सीते राक्षसराजोऽहंरावणो नाम विश्रुतः ।
मम लङ्कापुरी नाम्ना रम्या पारे महोदधेः ॥ ३.२७९.३५ ॥
હે સીતા, હું રાક્ષસરાજ રાવણ નામે પ્રસિદ્ધ છું. મહાસાગરની પેલે પાર મારી લંકા નામની રમણીય નગરી છે.
3.279.36
तत्र त्वं नरनारीषु शोभिष्यसि मया सह ।
भार्या मे भव सुश्रोणि तापसं त्यज राघवम् ॥ ३.२७९.३६ ॥
ત્યાં તું મારી સાથે સ્ત્રીપુરુષોમાં શોભીશ. હે સુંદર કટિવાળી, મારી પત્ની બન; એ તપસ્વી રાઘવને ત્યજી દે.
3.279.37
एवमादीनि वाक्यानि श्रुत्वा तस्याथ जानकी ।
पिधाय कर्णौ सुश्रोणी मैवमित्यब्रवीद्वचः ॥ ३.२७९.३७ ॥
તેના એવા શબ્દો સાંભળીને જાનકીએ, સુંદર કટિવાળી, બન્ને કાન ઢાંકીને કહ્યું, "એવું ન બોલ."
3.279.38
प्रपतेद्द्यौः सनक्षत्रा पृथिवी शकलीभवेत् ।
शुष्येत्तोयनिधौ तोयं चन्द्रः शीतांशुतां त्यजेत् ॥ ३.२७९.३८ ॥
નક્ષત્રો સહિત આકાશ પડી જાય, પૃથ્વી ટુકડા થઈ જાય, સમુદ્રનું જળ સુકાઈ જાય, ચંદ્ર પોતાની શીતળતા છોડી દે—
3.279.39
उष्णांशुत्वमथो जह्यादादित्यो वह्निरुष्णताम् ।
त्यक्त्वाशैत्यं भजेन्नाहं त्यजेयंरघुनन्दनम् ॥ ३.२७९.३९ ॥
સૂર્ય પોતાની ઉષ્ણતા છોડે, અગ્નિ ગરમી છોડીને શીતળતા ધારણ કરે—તોય હું રઘુનંદનનો ત્યાગ નહીં કરું.
3.279.40
कथं हि भिन्नकरटं पद्मिनं वनगोचरम् ।
उपस्थाय महानागं करेणुः सूकरं स्पृशेत् ॥ ३.२७९.४० ॥
મદજળ વહાવતા, વનમાં વિચરતા મહાગજ પાસે આવીને હાથણી ભૂંડને કેવી રીતે સ્પર્શે?
3.279.41
कथं हि पीत्वा माध्वीकं पीत्वा च मधुमाधवीम् ।
लोभं सौवीरके कुर्यान्नारी काचिदिति स्मरेः ॥ ३.२७९.४१ ॥
માધ્વીક પીને અને મધુ-માધવી પીને કઈ સ્ત્રી સૌવીરકનો લોભ કરે? આ યાદ રાખ.
3.279.42
इति सा तं समाभाष्य प्रविवेशाश्रमं ततः ।
क्रोधात्प्रस्फुरमाणौष्ठी विधुन्वाना करौ मुहुः ॥ ३.२७९.४२ ॥
આમ તેને કહીને તે આશ્રમમાં પ્રવેશી; ગુસ્સાથી હોઠ ફફડતા હતા, તે વારંવાર હાથ હલાવતી હતી.
3.279.43
तामधिद्रुत्य सुश्रोणीं रावणः प्रत्यषेधयत् ॥ ३.२७९.४३ ॥
રાવણે તે સુંદર કટિવાળી સ્ત્રી પર ધસી જઈને તેને રોકી.
3.279.44
भर्त्सयित्वातु रूक्षेण स्वरेण गतचेतनाम् ।
मूर्धजेषु निजग्राह ऊर्ध्वमाचक्रमे ततः ॥ ३.२७९.४४ ॥
કઠોર સ્વરે ધમકાવીને, ભાનહીન થયેલી તેના વાળ પકડીને તેને ઊંચકીને આગળ લઈ ગયો.
3.279.45
तां ददर्श ततो गृध्रो जटायुर्गिरिगोचरः ।
रुदतीं रामरामेति हियमाणां तपस्विनीम् ॥ ३.२७९.४५ ॥
ત્યારે પર્વત પર વિચરતા ગીધ જટાયુએ 'રામ, રામ' કહીને રડતી, હરાઈ રહેલી તે તપસ્વિનીને જોઈ.