Mahābhārata · Adhyāya 3.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.283.1
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः ।
वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ ३.२८३.१ ॥
Rāghava, protegido por Sugrīva, junto con Saumitri, vio el cielo despejado sobre la espalda del monte Vasana-Mālyavat.
3.283.2
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम् ।
ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा ॥ ३.२८३.२ ॥
Habiendo visto la luna inmaculada, marcada con la liebre, que avanzaba por el cielo despejado seguida de planetas, constelaciones y estrellas, el matador de enemigos…
3.283.3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना ।
महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः ॥ ३.२८३.३ ॥
Llevando el aroma de los nenúfares, loto azul y lotos, el viento lo despertó de repente con su frescor, mientras él estaba sobre la montaña.
3.283.4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः ।
सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ ३.२८३.४ ॥
Al amanecer, con el ánimo turbado, el justo habló al héroe Lakṣmaṇa, recordando a Sītā retenida en la morada del rākṣasa.
3.283.5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ ३.२८३.५ ॥
Ve, Lakṣmaṇa, e infórmate en Kiṣkindhā del señor de los monos: descuidado en los placeres mundanos, ingrato y diestro en su propio interés.
3.283.6
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः ।
सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै ॥ ३.२८३.६ ॥
Aquel mísero de su linaje, el insensato a quien yo consagré en el reino, a quien sirven todos los monos, los gopucchas y los osos.
3.283.7
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह ।
त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ ३.२८३.७ ॥
¡Oh portador del linaje de Raghu, oh de brazos poderosos! Aquello por lo que maté a Vālī, junto contigo, entonces, en el bosque de Kiṣkindhā,
3.283.8
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि ।
यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण ॥ ३.२८३.८ ॥
¡Oh Lakṣmaṇa! Considero ingrato a aquel, el más vil de los monos sobre la tierra, que, engañado, hoy aún no me reconoce en esta situación.
3.283.9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम् ।
कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया ॥ ३.२८३.९ ॥
Creo que él no sabe cumplir su palabra; sin duda, con su escaso juicio, desprecia el favor que le hice y así procede.
3.283.10
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः ।
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ ३.२८३.१० ॥
Si él yace ahora sin esforzarse, entregado al placer de los deseos, debes enviarlo por el camino de Vālī, al destino de todos los seres.
3.283.11
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः ।
तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम् ॥ ३.२८३.११ ॥
Y si nuestra tarea es posible incluso sin ese príncipe de los monos, oh descendiente de Kakutstha, llévalo contigo y date prisa, no tardes.
3.283.12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः ।
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः ॥ ३.२८३.१२ ॥
Así hablado por su hermano, Lakṣmaṇa, dedicado al bien de las palabras de su mayor, tomó el hermoso arco con sus flechas y cuerda y partió.
3.283.13
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः ।
सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः ॥ ३.२८३.१३ ॥
Al llegar a la puerta de Kiṣkindhā, entró sin ser detenido. Pensando que estaba airado, el rey de los monos salió a su encuentro.
3.283.14
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया ॥ ३.२८३.१४ ॥
Sugrīva, señor de los monos, de espíritu humilde, lo recibió con honores junto con su esposa, y se complació con la reverencia que le correspondía.
3.283.15
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः ।
स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ ३.२८३.१५ ॥
Saumitri (Lakṣmaṇa), libre de temor, le dijo las palabras de Rāma. Habiéndolo escuchado todo por completo, se inclinó con las manos juntas.
3.283.16
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः ।
इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ ३.२८३.१६ ॥
Sugrīva, señor de los monos, con su séquito y su esposa, complacido, dijo estas palabras a Lakṣmaṇa, elefante entre los hombres.
3.283.17
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः ।
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ ३.२८३.१७ ॥
Lakṣmaṇa, no soy necio, ni desagradecido, ni despiadado. Escucha el esfuerzo que he hecho en la búsqueda de Sītā.
3.283.18
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया ।
सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः ॥ ३.२८३.१८ ॥
He enviado a los monos disciplinados en todas las direcciones, y he fijado un plazo de un mes para que todos regresen.
3.283.19
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा ।
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ ३.२८३.१९ ॥
Por quienes esta tierra, con sus océanos, montañas y ciudades, vestida por el mar, debe ser buscada, oh héroe, con sus aldeas, ciudades y minas.
3.283.20
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति ।
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम् ॥ ३.२८३.२० ॥
Ese mes debe completarse dentro de cinco noches. Entonces, junto a Rāma, oirás una noticia muy agradable.
3.283.21
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता ।
त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ ३.२८३.२१ ॥
Así interpelado por Lakṣmaṇa, el sabio señor de los monos abandonó la ira y, con ánimo no abatido, honró a Sugrīva.
3.283.22
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम् ।
भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ ३.२८३.२२ ॥
Sugrīva, junto con Rāma, situado sobre el lomo del monte Mālyavat, se acercó y le informó del resultado de aquella tarea.
3.283.23
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः ।
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ ३.२८३.२३ ॥
Así los señores de los monos se reunieron por millares, tras haber buscado en las tres direcciones; pero no los que habían ido al sur.
3.283.24
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम् ।
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा ॥ ३.२८३.२४ ॥
Allí informaron a Rāma de que la tierra ceñida por el mar había sido recorrida, pero no se había visto ni a Vaidehī ni a Rāvaṇa.
3.283.25
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः ।
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत् ॥ ३.२८३.२५ ॥
Aquellos mejores de los monos que habían partido hacia la región del sur; confiando en ellos, Rāma, descendiente de Kakutstha, afligido, mantuvo su aliento de vida.
3.283.26
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः ।
सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन् ॥ ३.२८३.२६ ॥
Cuando dos meses habían transcurrido, los monos se acercaron apresuradamente a Sugrīva y dijeron estas palabras.
3.283.27
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत् ।
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ ३.२८३.२७ ॥
Ese vasto y abundante bosque de Madhu, custodiado por Vālin, ahora lo disfrutas tú, mejor de los monos, y el hijo del Viento.
3.283.28
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः ।
विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया ॥ ३.२८३.२८ ॥
Aṅgada, hijo de Vālin, y los demás toros entre los monos que tú, oh rey, enviaste a buscar en la dirección sur.
3.283.29
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम् ।
कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम् ॥ ३.२८३.२९ ॥
Al oír su conducta, pensó que la tarea estaba cumplida, pues tal es el comportamiento de los servidores cuyos fines se han cumplido.
3.283.30
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः ।
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ ३.२८३.३० ॥
Aquel sabio mejor de los monos informó de ello a Rāma, y Rāma, por inferencia, creyó que Maithilī había sido vista.
3.283.31
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः ।
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ ॥ ३.२८३.३१ ॥
Liderados por Hanumān, los monos, ya descansados, se acercaron al señor de los monos en presencia de Rāma y Lakṣmaṇa.
3.283.32
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः ।
अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ ३.२८३.३२ ॥
Al ver el porte y el semblante de Hanumān, Rāma volvió a convencerse de que Sītā había sido vista, oh Bhārata.
3.283.33
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः ।
प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ ३.२८३.३३ ॥
Liderados por Hanumān, los monos, de corazón satisfecho, se postraron debidamente ante Rāma, Sugrīva y Lakṣmaṇa.
3.283.34
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता ॥ ३.२८३.३४ ॥
Rāma, con arco y flecha en mano, dijo a los monos inclinados: '¿Me devolveréis la vida? ¿Y se cumplirá también vuestra tarea?'
3.283.35
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः ।
निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम् ॥ ३.२८३.३५ ॥
¿Acaso, tras matar a los enemigos en batalla y recuperar a la hija de Janaka, volveré a establecer el reino en Ayodhyā?
3.283.36
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून् ।
हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२८३.३६ ॥
Si no libero a Vaidehī y no mato a los enemigos en batalla, yo, humillado por la pérdida de mi esposa, no tengo ánimo para vivir.
3.283.37
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः ।
प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ ३.२८३.३७ ॥
Tras hablar así, el hijo del viento respondió a Rāma: "Rāma, te traigo una buena noticia: he visto a Jānakī."
3.283.38
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम् ।
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां ॥ ३.२८३.३८ ॥
Buscando en la región del sur, con sus montañas, bosques y minas, cansados con el paso del tiempo, vimos una gran caverna.
3.283.39
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम् ।
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ ३.२८३.३९ ॥
Entramos en aquella caverna, de muchos yojanas de longitud, llena de oscuridad, con densos bosques, profunda y frecuentada por insectos.
3.283.40
गत्वा सुमहदध्वानमादित्यस् प्रभां ततः ।
दृष्टवन्तः स्म तत्रैवभवनं दिव्यमन्तरा ॥ ३.२८३.४० ॥
Tras recorrer un camino muy largo, vimos entonces la luz del sol, y allí mismo, en el interior, vimos una morada divina.
3.283.41
गयस् किल दैत्यस् तदा सद्वेश्म राघव ।
तत्रप्रभावती नाम तपोऽतप्यत तापसी ॥ ३.२८३.४१ ॥
Oh Rāghava, se dice que entonces era la morada de un demonio llamado Gaya; allí la asceta llamada Prabhāvatī practicó austeridades.
3.283.42
तया दत्तानि भोज्यानिपानानिविविधानि च ।
भुकत्वा लब्धबलाः सन्तस्तयोक्तेन पथा ततः ॥ ३.२८३.४२ ॥
Tras comer los diversos alimentos y bebidas que ella nos dio, cobrando fuerzas, seguimos por el camino que ella nos había indicado.
3.283.43
निर्याय तस्मादुद्देशात्पश्यामो लवणाम्भसः ।
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ ३.२८३.४३ ॥
Partiendo de aquella región, vimos cerca del océano de agua salada los montes Sahya y Malaya, y la gran montaña llamada Dardura.
3.283.44
ततो मलयमारुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ।
कविषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ ३.२८३.४४ ॥
Entonces, subiendo al Malaya y contemplando la morada de Varuṇa, estábamos profundamente abatidos, afligidos, agotados y completamente desesperados de la vida.
3.283.45
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ।
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ ३.२८३.४५ ॥
Contemplando el gran océano, extendido a lo largo de cientos de yojanas, morada de timis, makaras y peces, estábamos profundamente afligidos.
3.283.46
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वाऽऽसीना वयं तदा ।
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोरभवत्कथा ॥ ३.२८३.४६ ॥
Allí estábamos sentados, habiendo decidido ayunar. Entonces, al final de la conversación, surgió la historia del buitre Jaṭāyu.
3.283.47
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ।
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतियेमिवापरम् ॥ ३.२८३.४७ ॥
Entonces vimos un ave, semejante a la cima de una montaña, de forma terrible, que causaba temor, como si fuera otro Vainateya (Garuḍa).
3.283.48
सोऽस्मानतर्कयद्भोक्तुमथाभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
भोः क एष मम भ्रातुर्जटायोः कुरुते कथाम् ॥ ३.२८३.४८ ॥
Pensó en devorarnos; luego, acercándose, habló: "¡Oh! ¿Quién es este que cuenta la historia de mi hermano Jaṭāyu?"
3.283.49
संपातिर्नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ।
अन्योन्यस्पर्धया रूढावावामदित्यसत्पदम् ॥ ३.२८३.४९ ॥
Yo soy Sampāti, el hermano mayor de Jaṭāyu, señor de las aves. Por rivalidad mutua, nosotros dos nos elevamos hacia la morada sublime del sol.
3.283.50
ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ।
तस्मान्मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतः प्रियः ॥ ३.२८३.५० ॥
Entonces se quemaron mis dos alas, pero las alas de Jaṭāyu no se quemaron. Por eso mi querido hermano, el señor de los buitres, hace mucho que no lo veo.
3.283.51
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहमस्मिन्महागिरौ ।
द्रष्टुं वीरं न शक्नोमि भ्रातरं वै जटायुषम् ॥ ३.२८३.५१ ॥
Con mis alas quemadas, he caído sobre esta gran montaña, y no puedo ver a mi heroico hermano Jaṭāyu.
3.283.52
तस्यैवं वदतोऽस्माभिर्हतो भ्राता निवेदितः ।
व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद्वै निवेदितम् ॥ ३.२८३.५२ ॥
Mientras él hablaba así, nosotros informamos de que vuestro hermano había sido muerto; esta desgracia vuestra se os ha comunicado brevemente.
3.283.53
स सम्पातिस्तदा राजञ्श्रुत्वासुमहदप्रियम् ।
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनरस्मानरिंदम ॥ ३.२८३.५३ ॥
Entonces, oh rey, Sampāti, habiendo oído aquella noticia sumamente desagradable, con el ánimo abatido, oh domador de enemigos, nos preguntó de nuevo.
3.283.54
कः सरामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः ।
इच्छामि सर्वमेवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२८३.५४ ॥
¿Quién está con Rāma? ¿Cómo está Sītā? ¿Y cómo fue muerto Jaṭāyu? Deseo oír todo esto, oh mejores de los monos.
3.283.55
तस्याहं सर्वमेवैतद्भवतो व्यसनागमम् ।
प्रायोपवेशने चैवहेतुं विस्तरशोऽब्रुवम् ॥ ३.२८३.५५ ॥
Le conté con detalle todo esto: cómo llegó vuestra desgracia y la causa de vuestro ayuno hasta la muerte.
3.283.56
सोऽस्मानाश्वासयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् ।
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ ३.२८३.५६ ॥
Con estas palabras el rey de las aves nos consoló. Conozco a Rāvaṇa, y también su gran ciudad, Laṅkā.
3.283.57
दृष्टापारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ।
भवित्री तत्र वैदेही न रमेऽस्त्यत्रविचारणा ॥ ३.२८३.५७ ॥
Más allá del océano sin fin, en una cueva del monte Trikūṭa, estará allí Vaidehī. No me alegro; no hay duda al respecto.
3.283.58
इतितस्य वचः श्रुत्वा वयमुत्थाय सत्वराः ।
सागरक्रमणे मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ ३.२८३.५८ ॥
Al oír sus palabras, nos levantamos de inmediato y deliberamos sobre cómo cruzar el océano, oh abrasador de enemigos.
3.283.59
नाध्यवास्यद्यदा कश्चित्सागरस्य विलङ्घनम् ।
ततः पितरमाविश्य पुप्लुवेऽहंमहार्णवम्।
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ ३.२८३.५९ ॥
Cuando nadie se atrevía a cruzar el océano, yo, invocando a mi padre, salté sobre el gran océano, de cien yojanas de ancho, tras matar a la demonio de las aguas.
3.283.60
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ।
जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन ॥ ३.२८३.६० ॥
Entregada al ayuno y a la austeridad, anhelando ver a su esposo, de cabello enmarañado, con los miembros cubiertos de suciedad, demacrada y desdichada, la asceta.
3.283.61
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः ।
उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम् ॥ ३.२८३.६१ ॥
Por diversas señales reconocí a aquella Sītā. Acercándome, hablé a la noble dama que estaba sentada en un lugar apartado.
3.283.62
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः ।
त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा ॥ ३.२८३.६२ ॥
Oh Sītā, soy el mensajero de Rāma, un mono, hijo del Viento. Deseando verte, he llegado aquí por el aire.
3.283.63
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ ३.२८३.६३ ॥
Los dos príncipes reales, los hermanos Rāma y Lakṣmaṇa, están bien, y son protegidos por Sugrīva, señor de todos los clanes de monos.
3.283.64
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह ।
सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.२८३.६४ ॥
Rāma, junto con Lakṣmaṇa, habló de tu bienestar, oh Sītā; y Sugrīva, por amistad, también pregunta por tu bienestar.
3.283.65
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ।
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः ॥ ३.२८३.६५ ॥
Tu esposo vendrá pronto con todos los clanes de monos. Oh diosa, confía en mí: soy un mono, no un demonio.
3.283.66
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ।
अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम् ॥ ३.२८३.६६ ॥
Tras reflexionar un instante, Sītā me respondió: "Por las palabras de Avindhya sé que tú eres Hanumān."
3.283.67
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ।
कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः ॥ ३.२८३.६७ ॥
Oh, de brazos poderosos, el rākṣasa Avindhya, respetado por los ancianos, habló de Sugrīva, rodeado de ministros como tú.
3.283.68
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम् ।
घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता ॥ ३.२८३.६८ ॥
Diciendo «Vete», Sītā me dio esta joya, que la irreprochable Vaidehī había llevado en su pie durante tanto tiempo.
3.283.69
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी ।
क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ ॥ ३.२८३.६९ ॥
Como prueba, Jānakī también relató esta historia: de una caña arrojada a un cuervo en la gran montaña Citrakūṭa.
3.283.70
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ।
एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै ॥ ३.२८३.७० ॥
Oh, tigre entre los hombres, para reconocimiento, aquel cuervo fue ciertamente hecho tuerto y muy malvado por ti.
3.283.71
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम् ।
संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत् ॥ ३.२८३.७१ ॥
Habiéndome dado a conocer, y luego incendiado aquella ciudad, regresé. Al oírlo, Rāma honró al portador de palabras agradables.