ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.283.1
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः ।
वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ ३.२८३.१ ॥
ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ରାଘବ, ସୌମିତ୍ରିଙ୍କ ସହ ବସନମାଲ୍ୟବାନର ପୃଷ୍ଠରେ ନିର୍ମଳ ଆକାଶ ଦେଖିଲେ।
3.283.2
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम् ।
ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा ॥ ३.२८३.२ ॥
ନିର୍ମଳ ଆକାଶରେ ଗ୍ରହ, ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ତାରାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ କରାଯାଉଥିବା ନିର୍ମଳ ଶଶାଙ୍କଙ୍କୁ ଦେଖି ଶତ୍ରୁହନ୍ତା…
3.283.3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना ।
महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः ॥ ३.२८३.३ ॥
କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଲ ଓ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ପବନ ବହନ କରି ଆଣିବାରୁ ପର୍ବତରେ ଥିବା ସେ ଶୀତଳ ପବନରେ ହଠାତ୍ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ।
3.283.4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः ।
सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ ३.२८३.४ ॥
ପ୍ରଭାତରେ ଦୁଃଖିତ ମନରେ ବୀର ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ, ରାକ୍ଷସ ଗୃହରେ ରୁଦ୍ଧା ସୀତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଧର୍ମାତ୍ମା।
3.283.5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ ३.२८३.५ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଯାଅ, କିଷ୍କିନ୍ଧାରେ କପୀଶ୍ବରଙ୍କୁ ଜାଣ — ଯିଏ ଲୌକିକ ସୁଖରେ ମତ୍ତ, କୃତଘ୍ନ ଓ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ପଣ୍ଡିତ।
3.283.6
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः ।
सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै ॥ ३.२८३.६ ॥
ମୋ ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟରେ ଅଭିଷେକିତ ଏହି କୁଳାଧମ ମୂଢ଼ — ଯାହାକୁ ସମସ୍ତ ବାନର, ଗୋପୁଚ୍ଛ ଓ ଋକ୍ଷ ସେବା କରନ୍ତି।
3.283.7
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह ।
त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ ३.२८३.७ ॥
ହେ ରଘୁକୁଳୋଦ୍ବହ, ହେ ମହାବାହୁ! ସେତେବେଳେ କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଉପବନରେ ତୁମ ସହିତ ଯେଉଁ କାରଣରୁ ମୁଁ ବାଳିକୁ ବଧ କରିଥିଲି,
3.283.8
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि ।
यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण ॥ ३.२८३.८ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ମୋତେ ଆଜି ବି ଯେଉଁ ମୂଢ଼ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେ ପୃଥିବୀରେ ବାନରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୃତଘ୍ନ ଓ ଅଧମ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ।
3.283.9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम् ।
कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया ॥ ३.२८३.९ ॥
ସେ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ପାଳନ କରିବା ଜାଣେ ନାହିଁ ବୋଲି ମୁଁ ମନେ କରେ; ମୋତେ କରାଯାଇଥିବା ଉପକାରକୁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧିରେ ଅବମାନନା କରି ନିଶ୍ଚୟ ସେ ଏପରି କରୁଛି।
3.283.10
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः ।
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ ३.२८३.१० ॥
ଯଦି ସେ ଏବେ ପ୍ରୟତ୍ନ ନ କରି କାମସୁଖରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଶୋଉଛି, ତେବେ ତୁମେ ତାକୁ ବାଳିର ପଥରେ, ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ଗତିକୁ ପଠାଇବା ଉଚିତ।
3.283.11
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः ।
तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम् ॥ ३.२८३.११ ॥
ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିନା ବି ଯଦି ଆମ କାମ ସମ୍ଭବ, ତଥାପି ହେ କାକୁତ୍ସ୍ଥ! ତାକୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ହୁଅ, ବିଳମ୍ବ କର ନାହିଁ।
3.283.12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः ।
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः ॥ ३.२८३.१२ ॥
ଭାଇ ଏପରି କହିବାରୁ, ଗୁରୁବାକ୍ୟର ହିତରେ ରତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାଣ ଓ ଧନୁଗୁଣ ସହିତ ସୁନ୍ଦର ଧନୁ ଧରି ଯାତ୍ରା କଲେ।
3.283.13
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः ।
सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः ॥ ३.२८३.१३ ॥
କିଷ୍କିନ୍ଧାର ଦ୍ୱାରରେ ପହଞ୍ଚି ସେ ବିନା ବାଧାରେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। କ୍ରୋଧିତ ଭାବି ବାନରରାଜ ତା'ପ୍ରତି ଆଗେଇ ଗଲେ।
3.283.14
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया ॥ ३.२८३.१४ ॥
ବିନୀତ ସ୍ୱଭାବର ବାନରାଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ପତ୍ନୀ ସହିତ ତାକୁ ସମ୍ମାନରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତା'ର ଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାରରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା।
3.283.15
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः ।
स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ ३.२८३.१५ ॥
ନିର୍ଭୟ ସୌମିତ୍ରି (ଲକ୍ଷ୍ମଣ) ତାକୁ ରାମଙ୍କ ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣି ନମ୍ର ହୋଇ କରଯୋଡ଼ କଲା।
3.283.16
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः ।
इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ ३.२८३.१६ ॥
ଭୃତ୍ୟ ଓ ପତ୍ନୀ ସହିତ ବାନରାଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.283.17
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः ।
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ ३.२८३.१७ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ! ମୁଁ ମୂର୍ଖ ନୁହେଁ, କୃତଘ୍ନ ନୁହେଁ, ନିର୍ଦ୍ଦୟ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ସୀତାଙ୍କୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଯେଉଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛି ତାହା ଶୁଣ।
3.283.18
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया ।
सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः ॥ ३.२८३.१८ ॥
ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବିନୀତ ବାନରମାନଙ୍କୁ ପଠାଇଛି। ସମସ୍ତଙ୍କ ଫେରିବା ପାଇଁ ଏକ ମାସର ସମୟ ସ୍ଥିର କରିଛି।
3.283.19
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा ।
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ ३.२८३.१९ ॥
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମୁଦ୍ର, ପର୍ବତ, ନଗର ଓ ସମୁଦ୍ରବସନା ଏହି ପୃଥିବୀ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରାଯିବ, ହେ ବୀର, ଗ୍ରାମ, ନଗର ଓ ଖଣି ସହିତ।
3.283.20
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति ।
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम् ॥ ३.२८३.२० ॥
ସେହି ମାସ ପାଞ୍ଚ ରାତ୍ରିରେ ସମାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ତେବେ ରାମଙ୍କ ସହ ତୁମେ ଅତି ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣିବ।
3.283.21
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता ।
त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ ३.२८३.२१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏପରି କୁହାଯିବାରେ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରରାଜ କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୀନତାହୀନ ମନରେ ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।
3.283.22
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम् ।
भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ ३.२८३.२२ ॥
ରାମଙ୍କ ସହ ସୁଗ୍ରୀବ ମାଲ୍ୟବାନ ପର୍ବତ ପୃଷ୍ଠରେ ରହି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟର ଫଳ ଜଣାଇଲେ।
3.283.23
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः ।
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ ३.२८३.२३ ॥
ଏହିପରି ବାନରରାଜମାନେ ହଜାର ହଜାର ସଂଖ୍ୟାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ, ତିନି ଦିଗରେ ଖୋଜି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଇଥିଲେ ସେମାନେ ନୁହେଁ।
3.283.24
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम् ।
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा ॥ ३.२८३.२४ ॥
ସେଠାରେ ସେମାନେ ରାମଙ୍କୁ କହିଲେ ଯେ ସାଗର-ମେଖଳା ପୃଥିବୀ ଖୋଜା ଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ବୈଦେହୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମିଳିଲା ନାହିଁ, ରାବଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
3.283.25
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः ।
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत् ॥ ३.२८३.२५ ॥
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନଙ୍କ ଉପରେ ଆଶା ରଖି, ପୀଡିତ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
3.283.26
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः ।
सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन् ॥ ३.२८३.२६ ॥
ଦୁଇ ମାସ ବିତିଗଲେ ବାନରମାନେ ଶୀଘ୍ର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
3.283.27
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत् ।
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ ३.२८३.२७ ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନର, ବାଳୀ ରକ୍ଷା କରିଥିବା ସେହି ବିଶାଳ ମଧୁବନ ଏବେ ତୁମେ ଓ ପବନପୁତ୍ର ଭୋଗ କରୁଛ।
3.283.28
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः ।
विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया ॥ ३.२८३.२८ ॥
ହେ ରାଜନ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ଆପଣ ପଠାଇଥିବା ବାଳୀପୁତ୍ର ଅଙ୍ଗଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାନରମାନେ।
3.283.29
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम् ।
कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम् ॥ ३.२८३.२९ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଶୁଣି ସେ ଭାବିଲେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛି; କାରଣ କୃତାର୍ଥ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ଏପରି ହିଁ ହୁଏ।
3.283.30
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः ।
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ ३.२८३.३० ॥
ସେହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେହି କଥା ରାମଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ରାମ ମଧ୍ୟ ଅନୁମାନରେ ମୈଥିଳୀଙ୍କୁ ଦେଖାଯାଇଛି ବୋଲି ଭାବିଲେ।
3.283.31
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः ।
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ ॥ ३.२८३.३१ ॥
ହନୁମାନ ପ୍ରମୁଖ ସେହି ବାନରମାନେ ବିଶ୍ରାମ ନେଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସେହି ବାନରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
3.283.32
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः ।
अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ ३.२८३.३२ ॥
ହନୁମାନଙ୍କ ଗତି ଓ ମୁଖର ବର୍ଣ୍ଣ ଦେଖି ରାମଙ୍କୁ, ହେ ଭାରତ, ସୀତା ଦେଖାଯାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ପୁନର୍ବାର ବିଶ୍ୱାସ ହେଲା।
3.283.33
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः ।
प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ ३.२८३.३३ ॥
ହନୁମାନ ପ୍ରମୁଖ ସେହି ବାନରମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣମନରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ରାମ, ସୁଗ୍ରୀବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
3.283.34
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता ॥ ३.२८३.३४ ॥
ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧରିଥିବା ରାମ ନତ ହୋଇ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ: ତୁମେମାନେ କ'ଣ ମୋତେ ଜୀବିତ କରିବ? ତୁମମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ସଫଳ ହେବ କି?
3.283.35
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः ।
निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम् ॥ ३.२८३.३५ ॥
ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଜନକଙ୍କ ଝିଅଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣି, ମୁଁ କ'ଣ ପୁନର୍ବାର ଅଯୋଧ୍ୟାରେ ରାଜ୍ୟ ସ୍ଥାପନ କରିବି?
3.283.36
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून् ।
हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२८३.३६ ॥
ବୈଦେହୀଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ ନ କରି ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ବଧ ନ କରି, ପତ୍ନୀ ହରଣ ହୋଇଥିବାରୁ ଅପମାନିତ ମୁଁ ଜୀବିତ ରହିବାକୁ ସାହସ କରିପାରିବି ନାହିଁ।
3.283.37
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः ।
प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ ३.२८३.३७ ॥
ଏପରି କହିବା ପରେ ପବନପୁତ୍ର ରାମଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ହେ ରାମ, ତୁମ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରିୟ ସମ୍ବାଦ କହୁଛି; ମୁଁ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି।"
3.283.38
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम् ।
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां ॥ ३.२८३.३८ ॥
ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଖଣିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଖୋଜିବାକୁ ଖୋଜିବାକୁ, ସମୟ ବିତିଗଲେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଆମେ ଏକ ବଡ଼ ଗୁମ୍ଫା ଦେଖିଲୁ।
3.283.39
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम् ।
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ ३.२८३.३९ ॥
ଆମେ ସେହି ଗୁମ୍ଫାରେ ପ୍ରବେଶ କଲୁ; ତାହା ବହୁ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା, ଅନ୍ଧକାରପୂର୍ଣ୍ଣ, ଘନ ବନଯୁକ୍ତ, ଗଭୀର ଓ କୀଟପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
3.283.40
गत्वा सुमहदध्वानमादित्यस् प्रभां ततः ।
दृष्टवन्तः स्म तत्रैवभवनं दिव्यमन्तरा ॥ ३.२८३.४० ॥
ବହୁତ ଲମ୍ବା ରାସ୍ତା ଚାଲିବା ପରେ ଆମେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଭା ଦେଖିଲୁ; ସେଠାରେ ହିଁ ଭିତରେ ଏକ ଦିବ୍ୟ ଭବନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲୁ।
3.283.41
गयस् किल दैत्यस् तदा सद्वेश्म राघव ।
तत्रप्रभावती नाम तपोऽतप्यत तापसी ॥ ३.२८३.४१ ॥
ହେ ରାଘବ, କୁହାଯାଏ ସେତେବେଳେ ତାହା ଗୟ ନାମକ ଦୈତ୍ୟଙ୍କ ଭବନ ଥିଲା; ସେଠାରେ ପ୍ରଭାବତୀ ନାମ୍ନୀ ତପସ୍ୱିନୀ ତପ କରିଥିଲେ।
3.283.42
तया दत्तानि भोज्यानिपानानिविविधानि च ।
भुकत्वा लब्धबलाः सन्तस्तयोक्तेन पथा ततः ॥ ३.२८३.४२ ॥
ସେ ଦେଇଥିବା ବିବିଧ ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ ଖାଇ, ବଳ ପାଇ, ସେ କହିଥିବା ପଥରେ ଆମେ ଆଗକୁ ଗଲୁ।
3.283.43
निर्याय तस्मादुद्देशात्पश्यामो लवणाम्भसः ।
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ ३.२८३.४३ ॥
ସେହି ସ୍ଥାନରୁ ବାହାରି ଲବଣ ଜଳର ସମୁଦ୍ରର ନିକଟରେ ସହ୍ୟ, ମଳୟ ଓ ଦର୍ଦୁର ନାମକ ମହାପର୍ବତ ଆମେ ଦେଖିଲୁ।
3.283.44
ततो मलयमारुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ।
कविषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ ३.२८३.४४ ॥
ତା'ପରେ ମଳୟ ପର୍ବତରେ ଚଢ଼ି ବରୁଣାଳୟ ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ, ବ୍ୟଥିତ, କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଜୀବନ ପ୍ରତି ନିରାଶ ଥିଲୁ।
3.283.45
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ।
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ ३.२८३.४५ ॥
ଶହ ଶହ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ, ତିମି, ନକ୍ର ଓ ମାଛମାନଙ୍କର ଆବାସ ମହାସମୁଦ୍ର ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରି ଆମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ଥିଲୁ।
3.283.46
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वाऽऽसीना वयं तदा ।
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोरभवत्कथा ॥ ३.२८३.४६ ॥
ସେଠାରେ ଆମେ ଉପବାସର ସଂକଳ୍ପ କରି ବସିଥିଲୁ। ତାପରେ କଥାର ଶେଷରେ ଗୃଧ୍ର ଜଟାୟୁଙ୍କ କଥା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
3.283.47
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ।
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतियेमिवापरम् ॥ ३.२८३.४७ ॥
ତା'ପରେ ପର୍ବତ ଶିଖର ପରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଓ ଭୟଜନକ ଏକ ପକ୍ଷୀକୁ ଆମେ ଦେଖିଲୁ; ତାହା ଯେପରି ବୈନତେୟ (ଗରୁଡ)ର ଅନ୍ୟ ରୂପ।
3.283.48
सोऽस्मानतर्कयद्भोक्तुमथाभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
भोः क एष मम भ्रातुर्जटायोः कुरुते कथाम् ॥ ३.२८३.४८ ॥
ସେ ଆମକୁ ଖାଇବା ଚିନ୍ତା କଲା; ତା'ପରେ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲା: "ଓହେ! ମୋ ଭାଇ ଜଟାୟୁଙ୍କ କଥା ଏ କିଏ କହୁଛି?"
3.283.49
संपातिर्नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ।
अन्योन्यस्पर्धया रूढावावामदित्यसत्पदम् ॥ ३.२८३.४९ ॥
ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ମୁଁ, ସମ୍ପାତି ନାମକ ପକ୍ଷୀରାଜ। ପରସ୍ପର ସ୍ପର୍ଦ୍ଧାରେ ଆମେ ଦୁହେଁ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ସତ୍ପଦ ଆଡ଼କୁ ଉଡ଼ିଲୁ।
3.283.50
ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ।
तस्मान्मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतः प्रियः ॥ ३.२८३.५० ॥
ସେତେବେଳେ ମୋର ଏହି ଦୁଇ ପାଖ ଜଳିଗଲା, କିନ୍ତୁ ଜଟାୟୁଙ୍କ ପାଖ ଜଳିଲା ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରିୟ ଭ୍ରାତା ଗୃଧ୍ରରାଜଙ୍କୁ ମୁଁ ବହୁକାଳ ଦେଖି ନାହିଁ।
3.283.51
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहमस्मिन्महागिरौ ।
द्रष्टुं वीरं न शक्नोमि भ्रातरं वै जटायुषम् ॥ ३.२८३.५१ ॥
ପଖ ଜଳିଯିବାରୁ ମୁଁ ଏହି ମହାପର୍ବତ ଉପରେ ପଡ଼ିଗଲି। ବୀର ଭ୍ରାତା ଜଟାୟୁଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ମୁଁ ଅସମର୍ଥ।
3.283.52
तस्यैवं वदतोऽस्माभिर्हतो भ्राता निवेदितः ।
व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद्वै निवेदितम् ॥ ३.२८३.५२ ॥
ସେ ଏପରି କହୁଥିବା ବେଳେ ଆମେ ଜଣାଇଲୁ ଯେ ଆପଣଙ୍କ ଭ୍ରାତା ନିହତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଆପଣଙ୍କ ଏହି ଦୁଃଖ ସଂକ୍ଷେପରେ ନିବେଦନ କରାଗଲା।
3.283.53
स सम्पातिस्तदा राजञ्श्रुत्वासुमहदप्रियम् ।
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनरस्मानरिंदम ॥ ३.२८३.५३ ॥
ସେତେବେଳେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେହି ସମ୍ପାତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପ୍ରିୟ ସମାଚାର ଶୁଣି, ବିଷଣ୍ଣ ମନରେ, ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ, ଆମକୁ ପୁଣି ପଚାରିଲା।
3.283.54
कः सरामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः ।
इच्छामि सर्वमेवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२८३.५४ ॥
ରାମଙ୍କ ସଙ୍ଗେ କିଏ ଅଛି? ସୀତା କିପରି ଅଛନ୍ତି? ଜଟାୟୁ କିପରି ନିହତ ହେଲେ? ଏହା ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ବାନରଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ।
3.283.55
तस्याहं सर्वमेवैतद्भवतो व्यसनागमम् ।
प्रायोपवेशने चैवहेतुं विस्तरशोऽब्रुवम् ॥ ३.२८३.५५ ॥
ଆପଣଙ୍କ ବିପଦର ଆଗମନ ଓ ପ୍ରାୟୋପବେଶନର କାରଣ ସବୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବିସ୍ତାରରେ କହିଲି।
3.283.56
सोऽस्मानाश्वासयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् ।
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ ३.२८३.५६ ॥
ସେହି ପକ୍ଷିରାଜ ଏହି କଥାରେ ଆମକୁ ଆଶ୍ୱାସନା ଦେଲେ। ରାବଣଙ୍କୁ ମୁଁ ଜାଣେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ମହାନଗରୀ ଲଙ୍କା ମଧ୍ୟ ଜାଣେ।
3.283.57
दृष्टापारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ।
भवित्री तत्र वैदेही न रमेऽस्त्यत्रविचारणा ॥ ३.२८३.५७ ॥
ସମୁଦ୍ରର ଆରପାରେ, ତ୍ରିକୂଟ ପର୍ବତର ଗୁମ୍ଫାରେ ବୈଦେହୀ ସେଠାରେ ହିଁ ରହିବେ। ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ମୁଁ ଆନନ୍ଦିତ ନୁହେଁ।
3.283.58
इतितस्य वचः श्रुत्वा वयमुत्थाय सत्वराः ।
सागरक्रमणे मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ ३.२८३.५८ ॥
ତାଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଆମେ ଶୀଘ୍ର ଉଠି ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍ଘନର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ କଲୁ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପନ।
3.283.59
नाध्यवास्यद्यदा कश्चित्सागरस्य विलङ्घनम् ।
ततः पितरमाविश्य पुप्लुवेऽहंमहार्णवम्।
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ ३.२८३.५९ ॥
ଯେତେବେଳେ କେହି ସମୁଦ୍ର ଲଙ୍ଘନ କରିବାକୁ ସାହସ କଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ପିତା (ବାୟୁ)ଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଶହେ ଯୋଜନ ବିସ୍ତୃତ ସେ ମହାସାଗରକୁ ଡେଇଁ ପାର ହେଲି; ଜଳରାକ୍ଷସୀକୁ ବଧ କରି।
3.283.60
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ।
जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन ॥ ३.२८३.६० ॥
ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ରତ, ପତିଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଲାଳସା ଥିବା, ଜଟାଧାରିଣୀ, ମଇଳାରେ ଲିପ୍ତ ଶରୀରବିଶିଷ୍ଟା, କୃଶା ଓ ଦୀନା ତପସ୍ବିନୀ।
3.283.61
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः ।
उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम् ॥ ३.२८३.६१ ॥
ବିଭିନ୍ନ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେହି ସୀତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲି। ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନିର୍ଜନରେ ବସିଥିବା ସେହି ଆର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମୁଁ କହିଲି।
3.283.62
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः ।
त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा ॥ ३.२८३.६२ ॥
ହେ ସୀତା, ମୁଁ ରାମଙ୍କ ଦୂତ, ବାନର, ବାୟୁପୁତ୍ର। ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଆକାଶ ପଥରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
3.283.63
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ ३.२८३.६३ ॥
ଦୁଇ ରାଜକୁମାର, ଭାଇ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କୁଶଳରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତ ବାନରକୁଳର ଅଧିପତି ସୁଗ୍ରୀବ ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି।
3.283.64
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह ।
सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.२८३.६४ ॥
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହିତ, ହେ ସୀତା, ତୁମର କୁଶଳ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ସଖ୍ୟଭାବରୁ ସୁଗ୍ରୀବ ମଧ୍ୟ ତୁମର କୁଶଳ ପଚାରନ୍ତି।
3.283.65
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ।
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः ॥ ३.२८३.६५ ॥
ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ଶୀଘ୍ର ସମସ୍ତ ବାନରକୁଳ ସହିତ ଆସିବେ। ହେ ଦେବୀ, ମୋ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କର; ମୁଁ ବାନର, ରାକ୍ଷସ ନୁହେଁ।
3.283.66
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ।
अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम् ॥ ३.२८३.६६ ॥
ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଭାବି ସୀତା ମୋତେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଅବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ହନୁମାନ ବୋଲି ଜାଣେ।"
3.283.67
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ।
कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः ॥ ३.२८३.६७ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଅବିନ୍ଧ୍ୟ ନାମକ ରାକ୍ଷସ ତୁମ ପରି ମନ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିବା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ କଥା କହିଥିଲା।
3.283.68
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम् ।
घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता ॥ ३.२८३.६८ ॥
'ଯାଅ' ବୋଲି କହି ସୀତା ମୋତେ ଏହି ମଣି ଦେଲେ; ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ବୈଦେହୀ ଏହାକୁ ବହୁକାଳ ନିଜ ପାଦରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
3.283.69
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी ।
क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ ॥ ३.२८३.६९ ॥
ପ୍ରମାଣ ପାଇଁ ଜାନକୀ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ କହିଲେ: ମହାଗିରି ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଏକ କାଉ ଉପରେ ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ଏକ ଖଢ଼କୁଟାର କଥା।
3.283.70
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ।
एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै ॥ ३.२८३.७० ॥
ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଚିହ୍ନଟ ପାଇଁ ଆପଣ ସେହି କାଉକୁ ଏକ ଆଖିବିଶିଷ୍ଟ ଓ ଅତି ଦୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
3.283.71
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम् ।
संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत् ॥ ३.२८३.७१ ॥
ମୁଁ ନିଜର ପରିଚୟ ଦେଲି, ପରେ ସେ ନଗରୀ ଦଗ୍ଧ କରି ଫେରିଲି। ଏହା ଶୁଣି ରାମ ପ୍ରିୟବାଦୀଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ।