มหาภารตะ · อัธยายะ 3.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.283.1
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः ।
वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ ३.२८३.१ ॥
พระรามผู้เป็นบุตรแห่งราฆวะ พร้อมด้วยพระลักษมณ์ ได้รับการคุ้มครองจากสุครีพ ทอดพระเนตรท้องฟ้าอันใสสะอาดเหนือยอดเขาวสนมาลยวัต
3.283.2
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम् ।
ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा ॥ ३.२८३.२ ॥
ทรงเห็นพระจันทร์ผู้มีรอยกระต่ายเป็นเครื่องหมาย ทรงเคลื่อนไปบนท้องฟ้าอันปราศจากเมฆ มีดาวเคราะห์ ดาวฤกษ์และดวงดาวติดตามไป ผู้ปราบศัตรูจึงทอดพระเนตรเช่นนั้น
3.283.3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना ।
महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः ॥ ३.२८३.३ ॥
ลมพัดเอากลิ่นหอมของบัวขาว บัวเขียวและบัวหลวงมาด้วย ยามที่ทรงประทับอยู่บนภูเขา ความเย็นของลมก็ปลุกพระองค์ให้ตื่นขึ้นทันที
3.283.4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः ।
सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ ३.२८३.४ ॥
ยามรุ่งอรุณ ผู้มีใจชอบธรรมมีพระทัยหม่นหมอง ตรัสกับวีรบุรุษพระลักษมณ์ ทรงระลึกถึงสีดาที่ถูกกักขังอยู่ในเรือนของยักษ์
3.283.5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ ३.२८३.५ ॥
ดูก่อนพระลักษมณ์ ไปเถิด จงไปสืบหาเจ้าแห่งลิงในกิษกินธา ผู้มัวเมาอยู่กับความสุขทางโลก เป็นผู้อกตัญญู และชำนาญในการแสวงประโยชน์ตน
3.283.6
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः ।
सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै ॥ ३.२८३.६ ॥
ผู้ต่ำช้าที่สุดในวงศ์ตระกูลนั้น ผู้หลงงมงาย ซึ่งเราได้อภิเษกให้ครองราชย์ ลิงทั้งปวง เหล่าโคปุจฉะ และหมีต่างก็รับใช้เขา
3.283.7
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह ।
त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ ३.२८३.७ ॥
ดูก่อนผู้สืบเชื้อสายรฆุ ดูก่อนผู้มีพระพาหาอันทรงพลัง เพราะเหตุใด เราจึงได้สังหารพาลี ในสวนแห่งกิษกินธาในครั้งนั้น พร้อมกับท่าน
3.283.8
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि ।
यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण ॥ ३.२८३.८ ॥
ดูก่อนพระลักษมณ์ เราเห็นว่าเขาอกตัญญู เป็นลิงที่เลวทรามที่สุดในโลก ผู้หลงงมงายซึ่งแม้ในวันนี้ก็ยังไม่รู้จักเราในสภาพเช่นนี้
3.283.9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम् ।
कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया ॥ ३.२८३.९ ॥
เราคิดว่าเขาไม่รู้จักรักษาคำมั่นสัญญา แน่นอนว่าด้วยปัญญาอันน้อยนิด เขาดูแคลนความช่วยเหลือที่เราได้ให้แก่เขา จึงประพฤติเช่นนี้
3.283.10
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः ।
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ ३.२८३.१० ॥
หากเขายังนอนเสพสุขตามความใคร่ ไม่ขวนขวายอยู่เช่นนี้ ท่านก็ควรส่งเขาไปตามทางของพาลี สู่ชะตากรรมของสรรพสัตว์
3.283.11
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः ।
तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम् ॥ ३.२८३.११ ॥
แต่ถ้าภารกิจของเราพอจะสำเร็จได้แม้ปราศจากหัวหน้าลิงผู้นั้น ดูก่อนผู้สืบเชื้อสายกากุตสถ ก็จงพาเขาไปด้วยเถิด และจงรีบไปอย่าชักช้า
3.283.12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः ।
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः ॥ ३.२८३.१२ ॥
เมื่อพี่ชายตรัสเช่นนั้น พระลักษมณ์ผู้ยินดีในการทำตามคำของผู้เป็นครู ก็ถือคันธนูอันงดงามพร้อมลูกศรและสายธนู แล้วออกเดินทางไป
3.283.13
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः ।
सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः ॥ ३.२८३.१३ ॥
เมื่อมาถึงประตูเมืองกิษกินธา พระองค์เสด็จเข้าไปได้โดยไม่มีผู้ขัดขวาง ท้าวหริซึ่งเป็นกษัตริย์ของลิงเข้าใจว่าพระองค์กำลังโกรธ จึงเสด็จออกมาต้อนรับ
3.283.14
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया ॥ ३.२८३.१४ ॥
สุครีพเจ้าแห่งฝูงลิงผู้มีจิตถ่อมตน พร้อมด้วยชายาได้ต้อนรับพระลักษมณ์ด้วยความเคารพ และทรงพอพระทัยกับการยกย่องอันสมควรแก่พระองค์
3.283.15
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः ।
स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ ३.२८३.१५ ॥
พระสุมิตรานันทน์ (พระลักษมณ์) ผู้ไม่รู้จักความกลัว ได้ตรัสถ้อยคำของพระรามแก่สุครีพ เมื่อสุครีพได้ฟังทั้งหมดโดยครบถ้วน ก็ก้มศีรษะลงและประนมมือ
3.283.16
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः ।
इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ ३.२८३.१६ ॥
สุครีพ เจ้าแห่งฝูงลิงพร้อมด้วยบริวารและชายา เมื่อมีพระทัยยินดี จึงได้กล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระลักษมณ์ ผู้เป็นดั่งช้างท่ามกลางมนุษย์
3.283.17
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः ।
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ ३.२८३.१७ ॥
ดูก่อนพระลักษมณ์ เราไม่ใช่คนโง่เขลา ไม่ใช่คนอกตัญญู และไม่ไร้ความเมตตา ขอท่านจงฟังความพยายามที่เราได้ทำไปในการค้นหาสีดา
3.283.18
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया ।
सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः ॥ ३.२८३.१८ ॥
เราได้ส่งลิงผู้ว่าง่ายไปยังทุกทิศแล้ว และได้กำหนดเวลาให้ทุกตนกลับมาภายในหนึ่งเดือน
3.283.19
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा ।
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ ३.२८३.१९ ॥
ดูก่อนวีรบุรุษ ผืนแผ่นดินนี้พร้อมด้วยป่า ภูเขา มหาสมุทรที่เป็นดั่งอาภรณ์ พร้อมทั้งเมือง หมู่บ้านและแหล่งแร่ จะต้องถูกค้นหาโดยพวกลิงเหล่านั้น
3.283.20
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति ।
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम् ॥ ३.२८३.२० ॥
เดือนนั้นควรจะครบภายในห้าคืน แล้วท่านจะได้ยินข่าวดียิ่งนัก พร้อมกับพระราม
3.283.21
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता ।
त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ ३.२८३.२१ ॥
ลักษมณ์กล่าวเช่นนั้น ท้าวกปิราชผู้ปรีชาก็ละความโกรธ ด้วยจิตที่ไม่ท้อแท้ จึงให้เกียรติแก่สุครีพ
3.283.22
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम् ।
भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ ३.२८३.२२ ॥
สุครีพพร้อมด้วยพระรามซึ่งประทับอยู่บนหลังเขามาลยวัต เข้าไปกราบทูลผลแห่งกิจนั้นต่อพระองค์
3.283.23
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः ।
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ ३.२८३.२३ ॥
เหล่าท้าวกปิราชจึงมาประชุมกันเป็นพันๆ หลังค้นหาทั้งสามทิศ แต่ไม่รวมพวกที่ไปทางทิศใต้
3.283.24
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम् ।
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा ॥ ३.२८३.२४ ॥
เหล่านั้นกราบทูลพระรามที่นั่นว่า ได้ค้นทั่วแผ่นดินที่มีมหาสมุทรเป็นสายคาดแล้ว แต่ไม่พบพระวไทเหวี และไม่พบท้าวราวณะด้วย
3.283.25
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः ।
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत् ॥ ३.२८३.२५ ॥
ส่วนพวกวานรผู้เป็นยอดที่ไปทางทิศใต้ พระกากุตสถ์ผู้ทรงหวังในพวกนั้น ทรงทุกข์ระทม จึงประคองลมหายใจไว้
3.283.26
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः ।
सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन् ॥ ३.२८३.२६ ॥
เมื่อผ่านไปสองเดือน พวกวานรจึงรีบเข้าไปหาสุครีพ แล้วกล่าวคำเหล่านี้
3.283.27
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत् ।
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ ३.२८३.२७ ॥
สวนมธุอันกว้างใหญ่และอุดมสมบูรณ์ที่วาลินเคยคุ้มครอง บัดนี้ท่าน ผู้เป็นยอดวานร และบุตรแห่งวายุ กำลังเสวยสุขอยู่
3.283.28
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः ।
विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया ॥ ३.२८३.२८ ॥
อังคทบุตรของวาลิน และพวกวานรผู้เป็นยอดอื่นๆ ที่พระองค์ ข้าแต่พระราชา ทรงส่งไปค้นหาทิศใต้
3.283.29
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम् ।
कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम् ॥ ३.२८३.२९ ॥
เมื่อได้ฟังการกระทำของพวกนั้น สุครีพคิดว่ากิจสำเร็จแล้ว เพราะการกระทำเช่นนี้เป็นของบ่าวไพร่ผู้สมหวัง
3.283.30
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः ।
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ ३.२८३.३० ॥
วานรผู้เป็นยอดผู้ปรีชานั้นได้กราบทูลเรื่องนี้แก่พระราม และพระรามทรงคาดการณ์ว่า พระไมถิลีได้ทอดพระเนตรแล้ว
3.283.31
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः ।
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ ॥ ३.२८३.३१ ॥
เหล่าวานรที่มีหนุมานเป็นหัวหน้าก็พักผ่อนแล้ว จึงเข้าไปหาท้าวหริราชต่อหน้าพระรามและพระลักษมณ์
3.283.32
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः ।
अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ ३.२८३.३२ ॥
พระรามทอดพระเนตรท่าทางและสีพระพักตร์ของหนุมาน ก็ทรงมั่นพระทัยยิ่งขึ้นว่า ทรงพบสีดาแล้ว ข้าแต่ภรตวงศ์
3.283.33
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः ।
प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ ३.२८३.३३ ॥
เหล่าวานรที่มีหนุมานเป็นหัวหน้า มีใจเปี่ยมด้วยความยินดี จึงถวายบังคมพระราม สุครีพ และพระลักษมณ์ตามธรรมเนียม
3.283.34
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता ॥ ३.२८३.३४ ॥
พระรามทรงถือธนูพร้อมลูกศร ตรัสแก่พวกวานรที่ก้มกราบว่า ท่านทั้งหลายจะให้ข้าพเจ้าฟื้นขึ้นมาอีกหรือ และกิจของท่านจะสำเร็จด้วยหรือไม่
3.283.35
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः ।
निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम् ॥ ३.२८३.३५ ॥
เมื่อข้าพเจ้าได้ปราบศัตรูในสงครามและนำพระธิดาของท้าวชนกกลับมาแล้ว ข้าพเจ้าจะสถาปนาราชอาณาจักรในอโยธยาขึ้นอีกหรือ
3.283.36
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून् ।
हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२८३.३६ ॥
หากข้าพเจ้ายังไม่ช่วยพระไวเทหีให้พ้น และไม่ปราบศัตรูในสนามรบ ข้าพเจ้าซึ่งต้องอัปยศเพราะสูญเสียภรรยา ก็ไม่มีกำลังใจที่จะมีชีวิตอยู่
3.283.37
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः ।
प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ ३.२८३.३७ ॥
บุตรแห่งวายุกล่าวตอบพระรามผู้ตรัสเช่นนั้นว่า ข้าแต่พระราม ข้าพระองค์นำข่าวดีมาทูล ข้าพระองค์ได้พบพระชานกีแล้ว
3.283.38
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम् ।
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां ॥ ३.२८३.३८ ॥
เราค้นหาทิศใต้ซึ่งมีภูเขา ป่า และเหมืองแร่ เมื่อกาลเวลาผ่านไป เราอ่อนล้า แล้วได้พบถ้ำใหญ่แห่งหนึ่ง
3.283.39
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम् ।
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ ३.२८३.३९ ॥
พวกเราเข้าไปในถ้ำนั้น ซึ่งยาวหลายโยชน์ มืดมิด มีป่าทึบ ลึก และแมลงอาศัยอยู่มาก
3.283.40
गत्वा सुमहदध्वानमादित्यस् प्रभां ततः ।
दृष्टवन्तः स्म तत्रैवभवनं दिव्यमन्तरा ॥ ३.२८३.४० ॥
เมื่อเดินทางไกลมาก เราก็เห็นแสงอาทิตย์ และที่นั่นเองภายในถ้ำ เราได้เห็นที่พำนักอันศักดิ์สิทธิ์
3.283.41
गयस् किल दैत्यस् तदा सद्वेश्म राघव ।
तत्रप्रभावती नाम तपोऽतप्यत तापसी ॥ ३.२८३.४१ ॥
โอ้พระรามผู้สืบเชื้อราชวงศ์ราฆวะ กล่าวกันว่าครั้งนั้นที่นั่นเป็นที่อยู่ของอสูรชื่อคยะ และนางตาปสีชื่อประภาวตีได้บำเพ็ญตบะอยู่ที่นั่น
3.283.42
तया दत्तानि भोज्यानिपानानिविविधानि च ।
भुकत्वा लब्धबलाः सन्तस्तयोक्तेन पथा ततः ॥ ३.२८३.४२ ॥
พวกเราได้รับอาหารและเครื่องดื่มหลากชนิดที่นางถวาย ฉันกินแล้วก็มีกำลังขึ้น จากนั้นจึงเดินทางต่อไปตามทางที่นางบอก
3.283.43
निर्याय तस्मादुद्देशात्पश्यामो लवणाम्भसः ।
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ ३.२८३.४३ ॥
เมื่อออกจากที่นั้นมา พวกเราก็เห็นภูเขาสหยะและมลยะ และภูเขาใหญ่ชื่อทรทุระ อยู่ใกล้มหาสมุทรน้ำเค็ม
3.283.44
ततो मलयमारुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ।
कविषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ ३.२८३.४४ ॥
แล้วพวกเราปีนขึ้นภูเขามลยะ มองดูที่อยู่ของพระวรุณ ต่างก็หม่นหมอง ทุกข์ระทม อ่อนล้า และสิ้นหวังในการมีชีวิตอย่างยิ่ง
3.283.45
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ।
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ ३.२८३.४५ ॥
พวกเรานึกถึงมหาสมุทรที่แผ่กว้างหลายร้อยโยชน์ เป็นที่อาศัยของติมิ มกร และปลาต่างๆ ต่างก็เศร้าโศกยิ่งนัก
3.283.46
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वाऽऽसीना वयं तदा ।
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोरभवत्कथा ॥ ३.२८३.४६ ॥
ที่นั่นพวกเราตั้งใจอดอาหาร แล้วนั่งอยู่ ต่อมาเมื่อการสนทนาจบลง เรื่องของนกแร้งชื่อชฏายุก็ผุดขึ้นมา
3.283.47
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ।
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतियेमिवापरम् ॥ ३.२८३.४७ ॥
จากนั้นพวกเราเห็นนกตัวหนึ่ง รูปร่างเหมือนยอดเขา น่าสะพรึงกลัว ทำให้เกิดความหวาดหวั่น ราวกับเป็นไวนเตยะ (ครุฑ) อีกตัวหนึ่ง
3.283.48
सोऽस्मानतर्कयद्भोक्तुमथाभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
भोः क एष मम भ्रातुर्जटायोः कुरुते कथाम् ॥ ३.२८३.४८ ॥
มันคิดจะกินพวกเรา จากนั้นจึงเข้ามาใกล้และกล่าวว่า “เฮ้ ผู้ใดกันที่เล่าเรื่องของชฏายุ พี่ชายของข้า”
3.283.49
संपातिर्नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ।
अन्योन्यस्पर्धया रूढावावामदित्यसत्पदम् ॥ ३.२८३.४९ ॥
ข้าชื่อสัมปาตี เป็นพี่ชายคนโตของชฏายุ เป็นเจ้าแห่งนกทั้งหลาย เพราะการแข่งขันกันเอง เราทั้งสองจึงบินขึ้นไปถึงที่สถิตอันสูงส่งของพระอาทิตย์
3.283.50
ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ।
तस्मान्मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतः प्रियः ॥ ३.२८३.५० ॥
ปีกทั้งสองของข้าถูกเผาไหม้ แต่ปีกของชฏายุไม่ถูกเผา เพราะเหตุนั้น พี่ชายผู้เป็นที่รักของข้า เจ้าแห่งนกแร้ง จึงไม่ได้เห็นมานานแล้ว
3.283.51
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहमस्मिन्महागिरौ ।
द्रष्टुं वीरं न शक्नोमि भ्रातरं वै जटायुषम् ॥ ३.२८३.५१ ॥
ข้าปีกถูกเผาไหม้แล้วร่วงลงมาบนภูเขาใหญ่นี้ ข้าไม่อาจเห็นพี่ชายผู้กล้าหาญ คือชฏายุได้เลย
3.283.52
तस्यैवं वदतोऽस्माभिर्हतो भ्राता निवेदितः ।
व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद्वै निवेदितम् ॥ ३.२८३.५२ ॥
ขณะที่เขากำลังพูดเช่นนี้ พวกเราได้เล่าให้ฟังว่าพี่ชายของท่านถูกสังหารแล้ว ความทุกข์ยากนี้ของท่าน พวกเราก็ได้เล่าให้ฟังโดยย่อแล้ว
3.283.53
स सम्पातिस्तदा राजञ्श्रुत्वासुमहदप्रियम् ।
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनरस्मानरिंदम ॥ ३.२८३.५३ ॥
โอ้พระราชา เมื่อสัมปาตีได้ฟังข่าวอันไม่น่ายินดีอย่างยิ่งนั้น ใจของเขาก็หม่นหมอง โอ้ผู้ปราบศัตรู เขาจึงถามพวกเราอีกครั้ง
3.283.54
कः सरामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः ।
इच्छामि सर्वमेवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२८३.५४ ॥
ใครอยู่กับพระรามบ้าง สีดาเป็นอย่างไร และชฏายุถูกสังหารอย่างไร ข้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้ทั้งหมด โอ้เหล่าวานรผู้ประเสริฐที่สุด
3.283.55
तस्याहं सर्वमेवैतद्भवतो व्यसनागमम् ।
प्रायोपवेशने चैवहेतुं विस्तरशोऽब्रुवम् ॥ ३.२८३.५५ ॥
ข้าได้เล่าให้เขาฟังโดยละเอียดถึงเรื่องทั้งหมดนี้ คือความทุกข์ยากของท่านเกิดขึ้นได้อย่างไร และเหตุผลที่ท่านอดอาหารจนตาย
3.283.56
सोऽस्मानाश्वासयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् ।
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ ३.२८३.५६ ॥
ด้วยถ้อยคำเหล่านี้ เจ้าแห่งนกจึงปลอบโยนพวกเรา ข้ารู้จักราวณะ และนครใหญ่ของเขา คือลงกา
3.283.57
दृष्टापारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ।
भवित्री तत्र वैदेही न रमेऽस्त्यत्रविचारणा ॥ ३.२८३.५७ ॥
ข้ามมหาสมุทรที่ไม่มีที่สิ้นสุดไป ในถ้ำแห่งภูเขาตรีกูฏ พระไวเทหีจะอยู่ที่นั่น ข้าไม่ยินดีเลย ในเรื่องนี้ไม่มีข้อสงสัย
3.283.58
इतितस्य वचः श्रुत्वा वयमुत्थाय सत्वराः ।
सागरक्रमणे मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ ३.२८३.५८ ॥
เมื่อได้ฟังคำของเขาแล้ว พวกเราลุกขึ้นอย่างรวดเร็ว และปรึกษากันเรื่องวิธีข้ามมหาสมุทร โอ้ผู้เผาผลาญศัตรู
3.283.59
नाध्यवास्यद्यदा कश्चित्सागरस्य विलङ्घनम् ।
ततः पितरमाविश्य पुप्लुवेऽहंमहार्णवम्।
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ ३.२८३.५९ ॥
เมื่อไม่มีผู้ใดกล้ารับที่จะข้ามมหาสมุทร ข้าจึงอัญเชิญบิดาของข้า แล้วกระโดดข้ามมหาสมุทรอันยิ่งใหญ่ที่กว้างหนึ่งร้อยโยชน์ หลังจากสังหารยักษิณีแห่งน้ำแล้ว
3.283.60
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ।
जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन ॥ ३.२८३.६० ॥
นางตาปสีผู้มีความประพฤติเคร่งครัดด้วยการอดอาหารและตบะ ปรารถนาจะได้พบสามี มีผมเกล้าเป็นชฎา ร่างกายเปรอะเปื้อนด้วยฝุ่นละออง ผอมโซและน่าสงสาร
3.283.61
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः ।
उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम् ॥ ३.२८३.६१ ॥
ข้าพเจ้าจำนางสีดาได้ด้วยเครื่องหมายต่างๆ นานา จึงเข้าไปใกล้ แล้วกล่าวกับนางผู้สูงศักดิ์ซึ่งนั่งอยู่ตามลำพังในที่ลับ
3.283.62
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः ।
त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा ॥ ३.२८३.६२ ॥
ข้าแต่นางสีดา ข้าพเจ้าเป็นทูตของพระราม เป็นวานรบุตรของพระพายุ ปรารถนาจะได้พบท่าน จึงมาที่นี่ทางอากาศ
3.283.63
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ ३.२८३.६३ ॥
พระราชกุมารทั้งสอง คือพระรามและพระลักษมณ์พี่น้องคู่นั้น ทรงสบายดี และได้รับการคุ้มครองจากสุครีพ ผู้เป็นจอมแห่งวานรทั้งปวง
3.283.64
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह ।
सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.२८३.६४ ॥
ข้าแต่นางสีดา พระรามพร้อมด้วยพระลักษมณ์ตรัสถามถึงความสุขของนาง และสุครีพด้วยความเป็นสหาย ก็ถามถึงความสุขของนางเช่นกัน
3.283.65
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ।
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः ॥ ३.२८३.६५ ॥
สามีของนางจะมาในไม่ช้า พร้อมด้วยวานรทั้งปวง ข้าแต่เทวี ขอให้นางไว้วางใจข้าพเจ้า ข้าพเจ้าเป็นวานร ไม่ใช่รากษส
3.283.66
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ।
अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम् ॥ ३.२८३.६६ ॥
นางสีดาครุ่นคิดอยู่ครู่หนึ่ง แล้วตอบข้าพเจ้าว่า "ด้วยคำของอวินธยะ ข้าจึงรู้ว่าท่านคือหนุมาน"
3.283.67
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ।
कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः ॥ ३.२८३.६७ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง รากษสอวินธยะ ผู้เป็นที่นับถือของผู้ใหญ่ ได้เล่าถึงสุครีพ ผู้ล้อมรอบด้วยเสนามาตย์อย่างท่าน
3.283.68
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम् ।
घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता ॥ ३.२८३.६८ ॥
นางสีดากล่าวว่า "จงไปเถิด" แล้วมอบอัญมณีดวงนี้ให้ข้าพเจ้า ซึ่งพระไวเทหีผู้ไร้ตำหนิสวมไว้ที่เท้ามาเป็นเวลานาน
3.283.69
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी ।
क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ ॥ ३.२८३.६९ ॥
เพื่อเป็นหลักฐาน พระนางชานากีจึงเล่าเรื่องนี้ด้วย คือเรื่องที่ทรงขว้างก้านหญ้าไปที่อีกาบนภูเขาใหญ่จิตรกูฏ
3.283.70
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ।
एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै ॥ ३.२८३.७० ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เพราะเหตุที่จะให้จำได้ อีกาตัวนั้นจึงถูกท่านทำให้เสียตาข้างเดียวและกลายเป็นตัวชั่วร้ายยิ่งนัก
3.283.71
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम् ।
संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत् ॥ ३.२८३.७१ ॥
ข้าพเจ้าได้แสดงตนให้ทรงทราบ แล้วจุดไฟเผาเมืองนั้น จากนั้นจึงกลับมา เมื่อพระรามได้ทรงทราบเช่นนั้น ก็ทรงให้เกียรติแก่ผู้กล่าวถ้อยคำอันเป็นที่รัก