મહાભારત · અધ્યાય 3.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.283.1
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः ।
वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ ३.२८३.१ ॥
સુગ્રીવ દ્વારા રક્ષિત રાઘવે સૌમિત્રી સાથે વસનમાલ્યવાનની પીઠ પર નિર્મળ આકાશ જોયું.
3.283.2
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम् ।
ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा ॥ ३.२८३.२ ॥
નિર્મળ આકાશમાં ગ્રહ, નક્ષત્ર અને તારાઓથી અનુસરાતા નિર્મળ શશાંકને જોઈને શત્રુહંતા…
3.283.3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना ।
महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः ॥ ३.२८३.३ ॥
કુમુદ, ઉત્પલ અને પદ્મની સુગંધ પવન લાવતાં પર્વત પર રહેલા તેઓ શીતળ પવનથી અચાનક જાગ્યા.
3.283.4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः ।
सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ ३.२८३.४ ॥
પ્રભાતે દુઃખી મનથી વીર લક્ષ્મણને બોલ્યા, રાક્ષસના ગૃહમાં રોકાયેલી સીતાનું સ્મરણ કરીને ધર્માત્મા.
3.283.5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ ३.२८३.५ ॥
લક્ષ્મણ, જા, કિષ્કિંધામાં કપીશ્વરને જાણ — જે લૌકિક સુખોમાં મગ્ન, કૃતઘ્ન અને સ્વાર્થમાં નિપુણ છે.
3.283.6
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः ।
सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै ॥ ३.२८३.६ ॥
મારા દ્વારા રાજ્યે અભિષિક્ત કરાયેલો આ કુલાધમ મૂઢ — જેની સર્વ વાનર, ગોપુચ્છ અને ઋક્ષો સેવા કરે છે.
3.283.7
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह ।
त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ ३.२८३.७ ॥
હે રઘુકુલોદ્વહ, હે મહાબાહો! તે સમયે કિષ્કિંધાના ઉપવનમાં તારી સાથે જે કારણસર મેં બાલીને માર્યો,
3.283.8
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि ।
यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण ॥ ३.२८३.८ ॥
હે લક્ષ્મણ! આવી સ્થિતિમાં રહેલા મને જે મૂઢ આજે પણ ઓળખતો નથી, તેને હું પૃથ્વી પરના વાનરોમાં કૃતઘ્ન અને અધમ માનું છું.
3.283.9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम् ।
कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया ॥ ३.२८३.९ ॥
મને લાગે છે કે તે સમયપાલન જાણતો નથી; મારા પર થયેલા ઉપકારનું અલ્પબુદ્ધિથી અપમાન કરીને જ તે ચોક્કસ એમ કરી રહ્યો છે.
3.283.10
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः ।
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ ३.२८३.१० ॥
જો તે હજુ પ્રયત્ન ન કરતાં કામસુખમાં ડૂબીને સૂઈ રહ્યો હોય, તો તારે તેને વાલીના માર્ગે, સર્વ પ્રાણીઓની ગતિ તરફ મોકલવો જોઈએ.
3.283.11
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः ।
तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम् ॥ ३.२८३.११ ॥
વાનરશ્રેષ્ઠ વિના પણ જો આપણું કામ શક્ય હોય, તોપણ હે કાકુત્સ્થ! તેને સાથે લઈને જ ઉતાવળ કર, વિલંબ ન કર.
3.283.12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः ।
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः ॥ ३.२८३.१२ ॥
ભાઈએ એમ કહેતાં, વડીલના વચનના હિતમાં રત લક્ષ્મણે બાણો અને પણછ સહિતનું સુંદર ધનુષ્ય લઈને પ્રયાણ કર્યું.
3.283.13
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः ।
सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः ॥ ३.२८३.१३ ॥
કિષ્કિંધાના દ્વારે પહોંચીને તે કોઈ અવરોધ વિના અંદર પ્રવેશ્યો. ક્રોધિત માની વાનરરાજ તેની સામે આગળ વધ્યો.
3.283.14
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया ॥ ३.२८३.१४ ॥
વિનમ્ર સ્વભાવના વાનરાધિપતિ સુગ્રીવે પત્ની સહિત તેનો આદરપૂર્વક સ્વીકાર કર્યો. તેને યોગ્ય સત્કારથી તે પ્રસન્ન થયો.
3.283.15
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः ।
स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ ३.२८३.१५ ॥
નિર્ભય સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) એ તેને રામના વચનો કહ્યા. તેણે તે બધું સંપૂર્ણપણે સાંભળીને નમ્રતાથી હાથ જોડ્યા.
3.283.16
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः ।
इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ ३.२८३.१६ ॥
સેવકો અને પત્ની સહિત વાનરાધિપતિ સુગ્રીવે પ્રસન્ન થઈને નરશ્રેષ્ઠ લક્ષ્મણને આ વચન કહ્યું.
3.283.17
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः ।
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ ३.२८३.१७ ॥
હે લક્ષ્મણ! હું મૂર્ખ નથી, કૃતઘ્ન નથી, નિર્દય પણ નથી. સીતાની શોધ માટે મેં જે પ્રયત્ન કર્યો તે સાંભળો.
3.283.18
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया ।
सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः ॥ ३.२८३.१८ ॥
મેં બધી દિશાઓમાં વિનમ્ર વાનરોને મોકલ્યા છે. બધાના પાછા ફરવા માટે એક મહિનાનો સમય નક્કી કર્યો છે.
3.283.19
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा ।
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ ३.२८३.१९ ॥
જેમના દ્વારા આ સમુદ્રો, પર્વતો, નગરો અને સાગર-વસ્ત્રધારી પૃથ્વી શોધવાની છે, હે વીર, ગામો, નગરો અને ખાણો સહિત.
3.283.20
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति ।
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम् ॥ ३.२८३.२० ॥
તે મહિનો પાંચ રાત્રિમાં પૂર્ણ થવો જોઈએ. ત્યારે રામ સાથે તું અતિ પ્રિય સમાચાર સાંભળીશ.
3.283.21
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता ।
त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ ३.२८३.२१ ॥
લક્ષ્મણે એમ કહ્યા પછી, બુદ્ધિમાન વાનરરાજે ક્રોધ છોડીને, દીન ન થતા મનથી સુગ્રીવનું સન્માન કર્યું.
3.283.22
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम् ।
भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ ३.२८३.२२ ॥
રામ સાથે સુગ્રીવે માલ્યવાન પર્વતની પીઠ પર રહીને તે કાર્યનું પરિણામ જણાવ્યું.
3.283.23
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः ।
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ ३.२८३.२३ ॥
આ રીતે વાનરરાજો હજારોની સંખ્યામાં એકત્ર થયા, ત્રણ દિશાઓમાં શોધીને; પણ જે દક્ષિણ દિશામાં ગયા હતા તેઓ નહીં.
3.283.24
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम् ।
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा ॥ ३.२८३.२४ ॥
ત્યાં તેમણે રામને જણાવ્યું કે સાગર-મેખલાવાળી પૃથ્વી શોધી લેવાઈ; પણ વૈદેહીનું દર્શન ન થયું, રાવણનું પણ નહીં.
3.283.25
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः ।
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत् ॥ ३.२८३.२५ ॥
દક્ષિણ દિશામાં ગયેલા શ્રેષ્ઠ વાનરો પર આશા રાખીને, પીડિત કાકુત્સ્થ રામે પ્રાણ ધારણ કર્યા.
3.283.26
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः ।
सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन् ॥ ३.२८३.२६ ॥
બે મહિના વીત્યા પછી વાનરો ઉતાવળે સુગ્રીવ પાસે જઈને આ વચનો બોલ્યા.
3.283.27
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत् ।
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ ३.२८३.२७ ॥
હે શ્રેષ્ઠ વાનર, વાલીએ રક્ષેલું તે વિશાળ મધુવન હવે તું અને પવનપુત્ર ભોગવી રહ્યા છો.
3.283.28
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः ।
विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया ॥ ३.२८३.२८ ॥
હે રાજન, દક્ષિણ દિશામાં શોધ કરવા તમે મોકલેલા વાલીપુત્ર અંગદ અને અન્ય શ્રેષ્ઠ વાનરો.
3.283.29
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम् ।
कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम् ॥ ३.२८३.२९ ॥
તેમનું વર્તન સાંભળીને તેણે માન્યું કે કાર્ય સિદ્ધ થયું છે; કારણ કે કૃતાર્થ સેવકોનું વર્તન એવું જ હોય છે.
3.283.30
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः ।
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ ३.२८३.३० ॥
તે બુદ્ધિમાન વાનરશ્રેષ્ઠે તે વાત રામને કહી; રામે પણ અનુમાનથી માન્યું કે મૈથિલીને જોવાઈ ચૂકી છે.
3.283.31
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः ।
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ ॥ ३.२८३.३१ ॥
હનુમાન જેમાં પ્રમુખ હતા તે વાનરો વિશ્રામ કરીને રામ અને લક્ષ્મણની હાજરીમાં તે વાનરરાજ પાસે ગયા.
3.283.32
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः ।
अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ ३.२८३.३२ ॥
હનુમાનની ચાલ અને મુખનો વર્ણ જોઈને રામને, હે ભારત, સીતા જોવાઈ છે એવો ફરી વિશ્વાસ થયો.
3.283.33
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः ।
प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ ३.२८३.३३ ॥
હનુમાન જેમાં પ્રમુખ હતા તે વાનરોએ સંતુષ્ટ મનથી વિધિપૂર્વક રામ, સુગ્રીવ અને લક્ષ્મણને પ્રણામ કર્યા.
3.283.34
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता ॥ ३.२८३.३४ ॥
ધનુષ્ય અને બાણ ઉપાડેલા રામે નમેલા તે વાનરોને કહ્યું: શું તમે મને જીવિત કરશો? અને તમારું કાર્ય પણ સિદ્ધ થશે?
3.283.35
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः ।
निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम् ॥ ३.२८३.३५ ॥
યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કરીને, જનકની પુત્રીને પાછી લાવીને, શું હું ફરી અયોધ્યામાં રાજ્ય સ્થાપીશ?
3.283.36
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून् ।
हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२८३.३६ ॥
વૈદેહીને છોડાવ્યા વિના અને યુદ્ધમાં શત્રુઓનો વધ કર્યા વિના, પત્ની હરાઈ જવાથી અપમાનિત થયેલો હું જીવવાનું સાહસ કરી શકતો નથી.
3.283.37
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः ।
प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ ३.२८३.३७ ॥
આ પ્રમાણે કહ્યા પછી વાયુપુત્રે રામને ઉત્તર આપ્યો, "હે રામ, તને પ્રિય સમાચાર કહું છું; મેં જાનકીને જોઈ છે."
3.283.38
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम् ।
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां ॥ ३.२८३.३८ ॥
પર્વત, વન અને ખાણોથી ભરેલી દક્ષિણ દિશામાં શોધતાં, સમય વીતતાં થાકેલા અમે એક મોટી ગુફા જોઈ.
3.283.39
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम् ।
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ ३.२८३.३९ ॥
અમે તે ગુફામાં પ્રવેશ્યા; તે ઘણા યોજન લાંબી, અંધકારભરી, ઘટ્ટ વનવાળી, ઊંડી અને જીવજંતુઓથી ભરેલી હતી.
3.283.40
गत्वा सुमहदध्वानमादित्यस् प्रभां ततः ।
दृष्टवन्तः स्म तत्रैवभवनं दिव्यमन्तरा ॥ ३.२८३.४० ॥
ઘણો લાંબો માર્ગ કાપ્યા પછી અમે સૂર્યનો પ્રકાશ જોયો; ત્યાં જ અંદર એક દિવ્ય ભવન પણ જોયું.
3.283.41
गयस् किल दैत्यस् तदा सद्वेश्म राघव ।
तत्रप्रभावती नाम तपोऽतप्यत तापसी ॥ ३.२८३.४१ ॥
હે રાઘવ, કહેવાય છે કે તે સમયે તે ગય નામના દૈત્યનું ભવન હતું; ત્યાં પ્રભાવતી નામની તપસ્વિનીએ તપ કર્યું હતું.
3.283.42
तया दत्तानि भोज्यानिपानानिविविधानि च ।
भुकत्वा लब्धबलाः सन्तस्तयोक्तेन पथा ततः ॥ ३.२८३.४२ ॥
તેણે આપેલાં વિવિધ ભોજન અને પેય લઈને, બળ મેળવીને, તેણે કહેલા માર્ગે અમે આગળ વધ્યા.
3.283.43
निर्याय तस्मादुद्देशात्पश्यामो लवणाम्भसः ।
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ ३.२८३.४३ ॥
તે પ્રદેશથી નીકળીને ખારા જળના સમુદ્રની સમીપ સહ્ય, મલય અને દર્દુર નામનો મહાપર્વત અમે જોયા.
3.283.44
ततो मलयमारुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ।
कविषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ ३.२८३.४४ ॥
પછી મલય પર્વત પર ચઢીને વરુણના આલય એવા સમુદ્રને જોતાં અમે અત્યંત ખિન્ન, વ્યથિત, થાકેલા અને જીવન વિશે ઘણા નિરાશ હતા.
3.283.45
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ।
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ ३.२८३.४५ ॥
સેંકડો યોજન વિસ્તરેલા, તિમિ, નક્ર અને માછલીઓના આવાસરૂપ મહાસાગરનો વિચાર કરતાં અમે અત્યંત દુઃખી હતા.
3.283.46
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वाऽऽसीना वयं तदा ।
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोरभवत्कथा ॥ ३.२८३.४६ ॥
ત્યાં અમે ઉપવાસનો સંકલ્પ કરીને બેઠા હતા, ત્યારે વાતચીતના અંતે ગીધ જટાયુની કથા શરૂ થઈ.
3.283.47
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ।
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतियेमिवापरम् ॥ ३.२८३.४७ ॥
પછી પર્વતશિખર જેવું, ભયંકર રૂપવાળું, ભય ઉપજાવતું એક પક્ષી અમે જોયું; તે જાણે વૈનતેય (ગરુડ)નું બીજું રૂપ હોય તેવું હતું.
3.283.48
सोऽस्मानतर्कयद्भोक्तुमथाभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
भोः क एष मम भ्रातुर्जटायोः कुरुते कथाम् ॥ ३.२८३.४८ ॥
તેણે અમને ખાવાનો વિચાર કર્યો; પછી નજીક આવીને બોલ્યો: "અરે! મારા ભાઈ જટાયુની કથા આ કોણ કહી રહ્યું છે?"
3.283.49
संपातिर्नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ।
अन्योन्यस्पर्धया रूढावावामदित्यसत्पदम् ॥ ३.२८३.४९ ॥
તેનો જ્યેષ્ઠ ભાઈ હું છું, સંપાતિ નામનો પક્ષીરાજ. એકબીજાની હરીફાઈમાં અમે બંને આદિત્યના સત્પદ તરફ ઊડ્યા.
3.283.50
ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ।
तस्मान्मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतः प्रियः ॥ ३.२८३.५० ॥
ત્યારે મારી આ બે પાંખો બળી ગઈ, પણ જટાયુની પાંખો ન બળી. તેથી મારો પ્રિય ભાઈ, ગૃધ્રરાજ, લાંબા સમયથી મને દેખાયો નથી.
3.283.51
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहमस्मिन्महागिरौ ।
द्रष्टुं वीरं न शक्नोमि भ्रातरं वै जटायुषम् ॥ ३.२८३.५१ ॥
પાંખો બળી જવાથી હું આ મહાપર્વત પર પડી ગયો છું. વીર ભાઈ જટાયુને જોવા હું અસમર્થ છું.
3.283.52
तस्यैवं वदतोऽस्माभिर्हतो भ्राता निवेदितः ।
व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद्वै निवेदितम् ॥ ३.२८३.५२ ॥
તે આ રીતે બોલતો હતો ત્યારે અમે કહ્યું કે તમારો ભાઈ માર્યો ગયો. તમારું આ દુઃખ સંક્ષેપમાં નિવેદિત કરાયું.
3.283.53
स सम्पातिस्तदा राजञ्श्रुत्वासुमहदप्रियम् ।
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनरस्मानरिंदम ॥ ३.२८३.५३ ॥
ત્યારે, હે રાજન, તે સંપાતિ અત્યંત અપ્રિય સમાચાર સાંભળીને, વિષાદિત મનથી, હે શત્રુદમન, અમને ફરીથી પૂછવા લાગ્યો.
3.283.54
कः सरामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः ।
इच्छामि सर्वमेवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२८३.५४ ॥
રામ સાથે કોણ છે? સીતા કેવી છે? જટાયુ કેવી રીતે માર્યો ગયો? આ બધું સાંભળવાની હું ઇચ્છા રાખું છું, હે વાનરશ્રેષ્ઠો.
3.283.55
तस्याहं सर्वमेवैतद्भवतो व्यसनागमम् ।
प्रायोपवेशने चैवहेतुं विस्तरशोऽब्रुवम् ॥ ३.२८३.५५ ॥
તમારા સંકટનું આગમન અને પ્રાયોપવેશનનું કારણ એ બધું મેં તેમને વિસ્તારથી કહ્યું.
3.283.56
सोऽस्मानाश्वासयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् ।
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ ३.२८३.५६ ॥
એ પક્ષીરાજે આ શબ્દોથી અમને આશ્વાસન આપ્યું. રાવણ મારા જાણીતા છે, અને તેમની મહાનગરી લંકા પણ જાણીતી છે.
3.283.57
दृष्टापारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ।
भवित्री तत्र वैदेही न रमेऽस्त्यत्रविचारणा ॥ ३.२८३.५७ ॥
સમુદ્રની પેલે પાર, ત્રિકૂટ પર્વતની ગુફામાં વૈદેહી ત્યાં જ હશે. આમાં શંકા નથી; હું આનંદિત નથી.
3.283.58
इतितस्य वचः श्रुत्वा वयमुत्थाय सत्वराः ।
सागरक्रमणे मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ ३.२८३.५८ ॥
તેમના આ શબ્દો સાંભળી અમે તરત ઊભા થઈને સમુદ્ર ઓળંગવાની યોજના વિચારી, હે શત્રુઓને તપાવનાર.
3.283.59
नाध्यवास्यद्यदा कश्चित्सागरस्य विलङ्घनम् ।
ततः पितरमाविश्य पुप्लुवेऽहंमहार्णवम्।
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ ३.२८३.५९ ॥
જ્યારે કોઈ સમુદ્ર ઓળંગવાની હિંમત ન કરી શક્યું, ત્યારે મેં પિતા (વાયુ)નું સ્મરણ કરીને, સો યોજન પહોળા તે મહાસાગરને કૂદીને પાર કર્યો; જળરાક્ષસીને મારીને.
3.283.60
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ।
जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन ॥ ३.२८३.६० ॥
ઉપવાસ અને તપમાં રત, પતિના દર્શનની લાલસા ધરાવતી, જટાધારિણી, મેલથી ખરડાયેલા અંગવાળી, કૃશ અને દીન તપસ્વિની.
3.283.61
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः ।
उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम् ॥ ३.२८३.६१ ॥
વિવિધ ચિહ્નો દ્વારા મેં તે સીતાને ઓળખી. તેમની પાસે જઈને, એકાંતમાં બેઠેલા તે આર્યાને મેં કહ્યું.
3.283.62
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः ।
त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा ॥ ३.२८३.६२ ॥
હે સીતા, હું રામનો દૂત છું, વાનર, વાયુપુત્ર. તમને જોવાની ઇચ્છાથી હું આકાશમાર્ગે અહીં આવ્યો છું.
3.283.63
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ ३.२८३.६३ ॥
બે રાજપુત્રો, ભાઈઓ રામ અને લક્ષ્મણ, કુશળ છે; સર્વ વાનરકુળોના સ્વામી સુગ્રીવે તેમનું રક્ષણ કર્યું છે.
3.283.64
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह ।
सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.२८३.६४ ॥
રામે લક્ષ્મણ સાથે, હે સીતા, તમારી કુશળતા વિશે કહ્યું. મૈત્રીભાવથી સુગ્રીવ પણ તમારી કુશળતા પૂછે છે.
3.283.65
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ।
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः ॥ ३.२८३.६५ ॥
તમારા પતિ જલદી જ સર્વ વાનરકુળો સાથે આવશે. હે દેવી, મારા પર વિશ્વાસ કરો; હું વાનર છું, રાક્ષસ નથી.
3.283.66
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ।
अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम् ॥ ३.२८३.६६ ॥
એક ક્ષણ વિચારીને સીતાએ મને ઉત્તર આપ્યો: "અવિંધ્યના વચનથી હું તમને હનુમાન તરીકે ઓળખું છું."
3.283.67
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ।
कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः ॥ ३.२८३.६७ ॥
હે મહાબાહો, વૃદ્ધોએ માન્ય કરેલા અવિન્ધ્ય નામના રાક્ષસે તારા જેવા મંત્રીઓથી ઘેરાયેલા સુગ્રીવનું વર્ણન કર્યું.
3.283.68
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम् ।
घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता ॥ ३.२८३.६८ ॥
'જા' એમ કહીને સીતાએ મને આ મણિ આપ્યો; નિર્દોષ વૈદેહીએ આ લાંબા સમય સુધી પગમાં ધારણ કર્યો હતો.
3.283.69
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी ।
क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ ॥ ३.२८३.६९ ॥
પુરાવા માટે જાનકીએ આ કથા પણ કહી: મહાગિરિ ચિત્રકૂટ પર કાગડા પર ફેંકેલા એક તણખલાની.
3.283.70
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ।
एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै ॥ ३.२८३.७० ॥
હે પુરુષવ્યાઘ્ર, ઓળખ માટે તમે એ કાગડાને એક આંખવાળો અને અત્યંત દુષ્ટ બનાવ્યો.
3.283.71
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम् ।
संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत् ॥ ३.२८३.७१ ॥
મેં મારી ઓળખ આપી, પછી એ નગરી બાળીને પાછો ફર્યો. આ સાંભળી રામે પ્રિયવાદીનું સન્માન કર્યું.