ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.283
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.283.1
राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवेणाभिपालितः ।
वसनमाल्यवतः पृष्ठे ददर्श विमलं नभः ॥ ३.२८३.१ ॥
ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦੁਆਰਾ ਰੱਖਿਅਤ ਰਾਘਵ ਨੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਸਨਮਾਲ੍ਯਵਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵੇਖਿਆ।
3.283.2
सदृष्ट्वाविमले व्योम्नि निर्मलं शसलक्षणम् ।
ग्रहनक्षत्रताराभिरनुयान्तममित्रहा ॥ ३.२८३.२ ॥
ਨਿਰਮਲ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਆਂ, ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਅਤੇ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਨਿਰਮਲ ਸ਼ਸ਼ਾਂਕ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸ਼ਤਰੂਹੰਤਾ…
3.283.3
कुमुदोत्पलपद्मानां गन्धमादाय वायुना ।
महीधरस्थः शीतेन सहसाप्रतिबोधितः ॥ ३.२८३.३ ॥
ਕੁਮੁਦ, ਉਤਪਲ ਅਤੇ ਪਦਮ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਹਵਾ ਲੈ ਆਈ, ਪਹਾੜ ਉੱਤੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਉਹ ਠੰਡੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਅਚਾਨਕ ਜਾਗ ਪਏ।
3.283.4
प्रभाते लक्ष्मणं वीरमभ्यभाषत दुर्मनाः ।
सीतां संस्मृत् यधर्मात्मा रुद्धां राक्षसवेश्मनि ॥ ३.२८३.४ ॥
ਸਵੇਰੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਵੀਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਬੋਲੇ, ਰਾਖਸ਼ ਦੇ ਘਰ ਕੈਦ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਧਰਮਾਤਮਾ।
3.283.5
गच्छ लक्ष्मण जानीहि किष्किंदायां कपीश्वरम् ।
प्रमत्तं ग्राम्यधर्मेषु कृतघ्नं स्वार्थपण्डितम् ॥ ३.२८३.५ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ, ਜਾਓ, ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਵਿੱਚ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਨੂੰ ਜਾਣੋ — ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਸੁਖਾਂ ਵਿੱਚ ਮਤ, ਕ੍ਰਿਤਘਨ ਅਤੇ ਸਵਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਹੈ।
3.283.6
योसौ कुलाधमो मूढो मया राज्येऽभिषेचितः ।
सर्ववानरगोपुच्छा यमृक्षाश्च भजन्ति वै ॥ ३.२८३.६ ॥
ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਰਾਜ ਉੱਤੇ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਇਹ ਕੁਲਾਧਮ ਮੂਰਖ — ਜਿਸਦੀ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ, ਗੋਪੁੱਛ ਅਤੇ ਰਿੱਛ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.283.7
यदर्थं निहतो बाली मया रघुकुलोद्वह ।
त्वया सहमहाबाहो किष्किन्धोपवने तदा ॥ ३.२८३.७ ॥
ਹੇ ਰਘੁਕੁਲ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ! ਉਸ ਵੇਲੇ ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਉਪਵਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਾਲੀ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਸੀ,
3.283.8
कृतघ्नं तमहं मन्ये वानरापशदं भुवि ।
यो मामेवंगतो मूढो न जानीतेऽद्य लक्ष्मण ॥ ३.२८३.८ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਮੈਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਜੋ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਾਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
3.283.9
असौ मन्ये न जानीते समयप्रतिपालनम् ।
कृतोपकारं मां नूनमवमत्याल्पया धिया ॥ ३.२८३.९ ॥
ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਉਹ ਵਚਨ-ਪਾਲਣ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕੀਤੇ ਉਪਕਾਰ ਦਾ ਛੋਟੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਉਹ ਇੰਝ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.283.10
यदितावदनुद्युक्तः शेते कामसुखात्मकः ।
नेतव्यो वालिमार्गेण सर्वभूतगतिं त्वया ॥ ३.२८३.१० ॥
ਜੇ ਉਹ ਅਜੇ ਯਤਨ ਨਾ ਕਰਕੇ ਕਾਮ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸਨੂੰ ਬਾਲੀ ਦੇ ਰਾਹ, ਸਰਬ-ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਗਤੀ ਵੱਲ ਭੇਜਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.283.11
अथापि घटतेऽस्माकमर्ते वानरपुङ्गवः ।
तमादायैव काकुत्स्थ त्वरावान्भव माचिरम् ॥ ३.२८३.११ ॥
ਜੇ ਵਾਨਰ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਸਾਡਾ ਕੰਮ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਹੇ ਕਾਕੁਤਸਥ! ਉਸਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ ਹੀ ਜਲਦੀ ਕਰ, ਦੇਰ ਨਾ ਕਰ।
3.283.12
इत्युक्तो लक्ष्मणो भ्रात्रा गुरुवाक्यहिते रतः ।
प्रतस्थे रुचिरं गृह्य समार्गणगुणं धनुः ॥ ३.२८३.१२ ॥
ਭਰਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਣ ਤੇ, ਵੱਡਿਆਂ ਦੇ ਬਚਨ ਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਬਾਣਾਂ ਅਤੇ ਤਾਂਤ ਸਮੇਤ ਸੁੰਦਰ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
3.283.13
किष्किन्धाद्वारमासाद्यप्रविवेशानिवारितः ।
सक्रोध इतितं मत्वाराजा प्रत्युद्ययौ हरिः ॥ ३.२८३.१३ ॥
ਕਿਸ਼ਕਿੰਧਾ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਅੰਦਰ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸਮਝ ਕੇ ਵਾਨਰਰਾਜ ਉਸ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
3.283.14
तं सदारोविनीतात्मा सुग्रीवः प्लवगाधिपः ।
पूजया प्रतिजग्राह प्रीयमाणस्तदर्हया ॥ ३.२८३.१४ ॥
ਨਿਮਰ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਵਾਨਰਾਧਿਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਯੋਗ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ।
3.283.15
तमब्रवीद्रामवचः सौमित्रिरकुतोभयः ।
स तत्सर्वमशेषेण श्रुत्वा प्रह्वः कृताञ्जलिः ॥ ३.२८३.१५ ॥
ਨਿਡਰ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰਾਮ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣਾਏ। ਉਸ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਝੁਕ ਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਲਏ।
3.283.16
सभृत्यदारो राजेन्द्रसुग्रीवो वानराधिपः ।
इदमाह वचः प्रीतो लक्ष्मणं नरकुञ्जरम् ॥ ३.२८३.१६ ॥
ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਸਹਿਤ ਵਾਨਰਾਧਿਪਤੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
3.283.17
नास्मि लक्ष्मण दुर्मेधा नाकृतज्ञो न निर्घृणः ।
श्रूयतां यः प्रयत्नो मे सीतापर्येषणे कृतः ॥ ३.२८३.१७ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ! ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਨਹੀਂ, ਕ੍ਰਿਤਘਣ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਨਿਰਦਈ ਹਾਂ। ਸੀਤਾ ਦੀ ਭਾਲ ਲਈ ਜੋ ਯਤਨ ਮੈਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉਹ ਸੁਣੋ।
3.283.18
दिशः प्रस्थापिताः सर्वेविनीता हरयो मया ।
सर्वेषां च कृतः कालो मासेऽभ्यागमने पुनः ॥ ३.२८३.१८ ॥
ਮੈਂ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਮਰ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਸਭ ਦੇ ਪਰਤਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤਾ ਹੈ।
3.283.19
यैरियं सवना साद्रिः सपुरा सागराम्बरा ।
विचेतव्या मही वीर सग्रामनगराकरा ॥ ३.२८३.१९ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਇਹ ਸਮੁੰਦਰਾਂ, ਪਰਬਤਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ-ਬਸਤਰ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਖੋਜੀ ਜਾਣੀ ਹੈ, ਹੇ ਵੀਰ, ਪਿੰਡਾਂ, ਨਗਰਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਸਮੇਤ।
3.283.20
स मासः पञ्चरात्रेण पूर्णो भवितुमर्हति ।
ततः श्रोष्यसि रामेण सहितः सुमहत्प्रियम् ॥ ३.२८३.२० ॥
ਉਹ ਮਹੀਨਾ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣੇਂਗਾ।
3.283.21
इत्युक्तो लक्ष्मणत्तेन कवानरेनद्रेण धीमता ।
त्यक्त्वारोषमदीनात्मा सुग्रीवं प्रत्यपूजयत् ॥ ३.२८३.२१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰਰਾਜ ਨੇ ਗੁੱਸਾ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੀਨਤਾ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ।
3.283.22
सरामं सहसुग्रीवो माल्यवत्पुष्ठमास्थितम् ।
भिगम्योदयं तस्य कार्यस्य प्रत्यवेदयत् ॥ ३.२८३.२२ ॥
ਰਾਮ ਸਮੇਤ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਮਾਲਿਆਵਾਨ ਪਰਬਤ ਦੀ ਪਿੱਠ 'ਤੇ ਠਹਿਰ ਕੇ, ਉਸ ਕਾਰਜ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਦੱਸਿਆ।
3.283.23
इत्येवंवानरेनद्रास्ते समाजन्मुः सहस्रशः ।
दिशस्तिस्रो विचित्याथ न तु ये दक्षिणां गताः ॥ ३.२८३.२३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਰਾਜ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਕੇ; ਪਰ ਜੋ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗਏ ਸਨ ਉਹ ਨਹੀਂ।
3.283.24
आचख्युस्तत्र रामाय महीं सागरमेखलाम् ।
विचितां न तु वैदेह्या दर्शनं रावणस् वा ॥ ३.२८३.२४ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ-ਮੇਖਲਾ ਵਾਲੀ ਧਰਤੀ ਖੋਜ ਲਈ ਗਈ; ਪਰ ਵੈਦੇਹੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਨਾ ਹੀ ਰਾਵਣ ਦਾ।
3.283.25
गतास्तु दक्षिणामाशां ये वै वानरपुङ्गवाः ।
आशावांस्तेषु काकुत्स्थः प्राणानार्तोऽभ्यधारयत् ॥ ३.२८३.२५ ॥
ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਗਏ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਉੱਤੇ ਆਸ ਰੱਖ ਕੇ, ਦੁਖੀ ਕਾਕੁਤਸਥ ਰਾਮ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਟਿਕਾਈ ਰੱਖੇ।
3.283.26
द्विमासोपरमे काले व्यतीते प्लवगास्ततः ।
सुग्रीवमभिगम्येदं त्वरिता वाक्यमब्रुवन् ॥ ३.२८३.२६ ॥
ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬੀਤਣ ਪਿੱਛੋਂ ਵਾਨਰ ਕਾਹਲੀ ਨਾਲ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।
3.283.27
रक्षितंवालिना यत्तत्स्फीतं मधुवनं महत् ।
त्वया च प्लवगश्रेष्ठ तद्भुङ्क्ते पवनात्मजः ॥ ३.२८३.२७ ॥
ਹੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ, ਵਾਲੀ ਵੱਲੋਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਭਰਪੂਰ ਮਧੁਵਨ ਹੁਣ ਤੂੰ ਅਤੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਮਾਣ ਰਹੇ ਹੋ।
3.283.28
वालिपुत्रोऽङ्गदश्चैव ये चान्ये प्लवगर्षभाः ।
विचेतुं दक्षिणामाशां राजन्प्रस्थापितास्त्वया ॥ ३.२८३.२८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਭਾਲ ਲਈ ਤੁਹਾਡੇ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੇ ਗਏ ਵਾਲੀ-ਪੁੱਤਰ ਅੰਗਦ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ।
3.283.29
तेषामपनयं श्रुत्वा मेने सकृतकृत्यताम् ।
कृतार्थानां हि भृत्यानामेतद्भवति चेष्टितम् ॥ ३.२८३.२९ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਕਾਂ ਦਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਹਾਰ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.283.30
स तद्रामाय मेधावी शशंस प्लवगर्षभः ।
रामश्चाप्यनुमानेन मेने दृष्टां तु मैथिलीम् ॥ ३.२८३.३० ॥
ਉਸ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਵਾਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸੀ; ਰਾਮ ਨੇ ਵੀ ਅਨੁਮਾਨ ਨਾਲ ਮੰਨ ਲਿਆ ਕਿ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3.283.31
हनुमत्प्रमुखाश्चापि विश्रान्तास्ते प्लवङ्गमाः ।
अभिजग्मुर्हरीन्द्रं तं रामलक्ष्मणसन्निधौ ॥ ३.२८३.३१ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਹ ਵਾਨਰ ਆਰਾਮ ਕਰਕੇ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਹਜ਼ੂਰੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਵਾਨਰਰਾਜ ਕੋਲ ਗਏ।
3.283.32
गतिं च मुखवर्णं च दृष्ट्वारामो हनूमतः ।
अगमत्प्रत्ययं भूयो दृष्टा सीतेति भारत ॥ ३.२८३.३२ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਦੀ ਚਾਲ ਤੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਰੰਗ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸੀਤਾ ਦੇਖੀ ਗਈ ਹੈ ਇਹ ਯਕੀਨ ਫਿਰ ਹੋ ਗਿਆ।
3.283.33
हनूमत्प्रमुखास्ते तु वानराः पूर्णमानसाः ।
प्रणेमुर्विधिवद्रामं सुग्रीवं लक्ष्मणं तथा ॥ ३.२८३.३३ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੇ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਮਨ ਨਾਲ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮ, ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
3.283.34
तानुवाचानतान्रामः प्रगृह्य सशरं धनुः ।
अपि मां जीवयिष्यध्वमपि वः कृतकृत्यता ॥ ३.२८३.३४ ॥
ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕੀ ਰਾਮ ਨੇ ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਜੀਵਨ ਦਿਓਗੇ? ਅਤੇ ਕੀ ਤੁਹਾਡਾ ਕਾਰਜ ਵੀ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇਗਾ?
3.283.35
अपि राज्यमयोध्यायां कारयिष्याम्यहं पुनः ।
निहत्यसमरे शत्रूनाहृत्यजनकात्मजाम् ॥ ३.२८३.३५ ॥
ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ ਕੇ, ਕੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਅਯੋਧਿਆ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ?
3.283.36
अमोक्षयित्वावैदेहीमहत्वा च रणे रिपून् ।
हृतदारोऽवधूतश्चनाहं जीवितुमुत्सहे ॥ ३.२८३.३६ ॥
ਵੈਦੇਹੀ ਨੂੰ ਛੁਡਾਏ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰੇ ਬਿਨਾਂ, ਪਤਨੀ ਖੋਹੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਅਪਮਾਨਿਤ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਜੀਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।
3.283.37
इत्युक्तवचनं रामं प्रत्युवाचानिलात्मजः ।
प्रियमाख्यामि ते राम दृष्टा सा जानकी मया ॥ ३.२८३.३७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਮਗਰੋਂ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹੇ ਰਾਮ, ਤੈਨੂੰ ਇੱਕ ਪਿਆਰੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ।"
3.283.38
विचित्य दक्षिणामाशां सपर्वतवनाकराम् ।
श्रान्ताः काले व्यतीते स्म दृष्टवन्तो महागुहां ॥ ३.२८३.३८ ॥
ਪਰਬਤਾਂ, ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਦੱਖਣੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਭਦਿਆਂ, ਸਮਾਂ ਬੀਤਣ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਗੁਫ਼ਾ ਵੇਖੀ।
3.283.39
प्रविशामो वयं तां तु बहुयोजनमायताम् ।
अन्धकारां सुविपिनां गहनां कीटसेविताम् ॥ ३.२८३.३९ ॥
ਅਸੀਂ ਉਸ ਗੁਫ਼ਾ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਏ; ਉਹ ਕਈ ਯੋਜਨ ਲੰਮੀ, ਹਨੇਰੀ, ਸੰਘਣੇ ਬਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਡੂੰਘੀ ਅਤੇ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ।
3.283.40
गत्वा सुमहदध्वानमादित्यस् प्रभां ततः ।
दृष्टवन्तः स्म तत्रैवभवनं दिव्यमन्तरा ॥ ३.२८३.४० ॥
ਬਹੁਤ ਲੰਮਾ ਰਾਹ ਤੁਰਨ ਮਗਰੋਂ ਅਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵੇਖੀ; ਉੱਥੇ ਹੀ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਭਵਨ ਵੀ ਵੇਖਿਆ।
3.283.41
गयस् किल दैत्यस् तदा सद्वेश्म राघव ।
तत्रप्रभावती नाम तपोऽतप्यत तापसी ॥ ३.२८३.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਘਵ, ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਹ ਗਯ ਨਾਮਕ ਦੈਂਤ ਦਾ ਘਰ ਸੀ; ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਭਾਵਤੀ ਨਾਮਕ ਤਪਸਵਿਨੀ ਨੇ ਤਪ ਕੀਤਾ।
3.283.42
तया दत्तानि भोज्यानिपानानिविविधानि च ।
भुकत्वा लब्धबलाः सन्तस्तयोक्तेन पथा ततः ॥ ३.२८३.४२ ॥
ਉਸ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੋਜਨ ਤੇ ਪੀਣ ਖਾ ਕੇ, ਬਲ ਪਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ ਤੇ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ।
3.283.43
निर्याय तस्मादुद्देशात्पश्यामो लवणाम्भसः ।
समीपे सह्यमलयौ दर्दुरं च महागिरिम् ॥ ३.२८३.४३ ॥
ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਖਾਰੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਕੋਲ ਸਹਯ, ਮਲਯ ਅਤੇ ਦਰਦੁਰ ਨਾਮਕ ਮਹਾਂ ਪਰਬਤ ਵੇਖੇ।
3.283.44
ततो मलयमारुह्य पश्यन्तो वरुणालयम् ।
कविषण्णा व्यथिताः खिन्ना निराशा जीविते भृशम् ॥ ३.२८३.४४ ॥
ਫਿਰ ਮਲਯ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਵਾਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ, ਪੀੜਤ, ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਨਿਰਾਸ਼ ਸਾਂ।
3.283.45
अनेकशतविस्तीर्णं योजनानां महोदधिम् ।
तिमिनक्रझषावासं चिन्तयन्तः सुदुःखिताः ॥ ३.२८३.४५ ॥
ਸੈਂਕੜੇ ਯੋਜਨਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲੇ, ਤਿਮਿ, ਨਕ੍ਰ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਵਾਸ ਵਾਲੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ ਅਸੀਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸਾਂ।
3.283.46
तत्रानशनसंकल्पं कृत्वाऽऽसीना वयं तदा ।
ततः कथान्ते गृध्रस्य जटायोरभवत्कथा ॥ ३.२८३.४६ ॥
ਉੱਥੇ ਅਸੀਂ ਵਰਤ ਰੱਖਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਸਾਂ। ਫਿਰ ਗੱਲਬਾਤ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਗਿਰਝ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਕਥਾ ਛਿੜੀ।
3.283.47
ततः पर्वतशृङ्गाभं घोररूपं भयावहम् ।
पक्षिणं दृष्टवन्तः स्म वैनतियेमिवापरम् ॥ ३.२८३.४७ ॥
ਫਿਰ ਪਰਬਤ ਦੀ ਚੋਟੀ ਵਰਗਾ, ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲਾ, ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪੰਛੀ ਅਸੀਂ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੋਵੇ।
3.283.48
सोऽस्मानतर्कयद्भोक्तुमथाभ्येत्य वचोऽब्रवीत् ।
भोः क एष मम भ्रातुर्जटायोः कुरुते कथाम् ॥ ३.२८३.४८ ॥
ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਖਾਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ; ਫਿਰ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਬੋਲਿਆ: "ਓਏ! ਮੇਰੇ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਦੀ ਕਥਾ ਇਹ ਕੌਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ?"
3.283.49
संपातिर्नाम तस्याहं ज्येष्ठो भ्राता खगाधिपः ।
अन्योन्यस्पर्धया रूढावावामदित्यसत्पदम् ॥ ३.२८३.४९ ॥
ਉਸਦਾ ਵੱਡਾ ਭਰਾ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਸੰਪਾਤੀ ਨਾਮ ਦਾ ਪੰਛੀਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ। ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਹੋੜ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਦੋਵੇਂ ਆਦਿਤਿਅ ਦੇ ਸਤਪਦ ਵੱਲ ਉੱਡੇ।
3.283.50
ततो दग्धाविमौ पक्षौ न दग्धौ तु जटायुषः ।
तस्मान्मे चिरदृष्टः स भ्राता गृध्रपतः प्रियः ॥ ३.२८३.५० ॥
ਤਦ ਮੇਰੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਖੰਭ ਸੜ ਗਏ, ਪਰ ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਖੰਭ ਨਾ ਸੜੇ। ਇਸ ਲਈ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਭਰਾ, ਗ੍ਰਿਧਰਾਜ, ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ।
3.283.51
निर्दग्धपक्षः पतितो ह्यहमस्मिन्महागिरौ ।
द्रष्टुं वीरं न शक्नोमि भ्रातरं वै जटायुषम् ॥ ३.२८३.५१ ॥
ਖੰਭ ਸੜ ਜਾਣ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਇਸ ਮਹਾਨ ਪਰਬਤ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਹਾਂ। ਵੀਰ ਭਰਾ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਮੈਂ ਅਸਮਰੱਥ ਹਾਂ।
3.283.52
तस्यैवं वदतोऽस्माभिर्हतो भ्राता निवेदितः ।
व्यसनं भवतश्चेदं संक्षेपाद्वै निवेदितम् ॥ ३.२८३.५२ ॥
ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਤੁਹਾਡਾ ਭਰਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਦੁੱਖ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
3.283.53
स सम्पातिस्तदा राजञ्श्रुत्वासुमहदप्रियम् ।
विषण्णचेताः पप्रच्छ पुनरस्मानरिंदम ॥ ३.२८३.५३ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਸੰਪਾਤੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਅਪ੍ਰਿਯ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਦਾਸ ਮਨ ਨਾਲ, ਹੇ ਸ਼ਤਰੂਦਮਨ, ਸਾਨੂੰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਿਆ।
3.283.54
कः सरामः कथं सीता जटायुश्च कथं हतः ।
इच्छामि सर्वमेवैतच्छ्रोतुं प्लवगसत्तमाः ॥ ३.२८३.५४ ॥
ਰਾਮ ਨਾਲ ਕੌਣ ਹੈ? ਸੀਤਾ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਜਟਾਯੂ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ? ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਾਨਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠੋ।
3.283.55
तस्याहं सर्वमेवैतद्भवतो व्यसनागमम् ।
प्रायोपवेशने चैवहेतुं विस्तरशोऽब्रुवम् ॥ ३.२८३.५५ ॥
ਤੁਹਾਡੀ ਬਿਪਤਾ ਦੇ ਆਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਯੋਪਵੇਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ।
3.283.56
सोऽस्मानाश्वासयामास वाक्येनानेन पक्षिराट् ।
रावणो विदितो मह्यं लङ्का चास्य महापुरी ॥ ३.२८३.५६ ॥
ਉਸ ਪੰਛੀਰਾਜ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੱਤਾ। ਰਾਵਣ ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਾਨਗਰੀ ਲੰਕਾ ਵੀ।
3.283.57
दृष्टापारे समुद्रस्य त्रिकूटगिरिकन्दरे ।
भवित्री तत्र वैदेही न रमेऽस्त्यत्रविचारणा ॥ ३.२८३.५७ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਰ, ਤ੍ਰਿਕੂਟ ਪਰਬਤ ਦੀ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਵੈਦੇਹੀ ਉੱਥੇ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਾਂ।
3.283.58
इतितस्य वचः श्रुत्वा वयमुत्थाय सत्वराः ।
सागरक्रमणे मन्त्रं मन्त्रयामः परंतप ॥ ३.२८३.५८ ॥
ਉਸਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਸੀਂ ਛੇਤੀ ਉੱਠ ਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਾਰੇ ਸਲਾਹ ਕੀਤੀ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ।
3.283.59
नाध्यवास्यद्यदा कश्चित्सागरस्य विलङ्घनम् ।
ततः पितरमाविश्य पुप्लुवेऽहंमहार्णवम्।
शतयोजनविस्तीर्णं निहत्य जलराक्षसीम् ॥ ३.२८३.५९ ॥
ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਕਰ ਸਕਿਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਪਿਤਾ (ਵਾਯੂ) ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਸੌ ਯੋਜਨ ਚੌੜੇ ਉਸ ਮਹਾਸਾਗਰ ਨੂੰ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਪਾਰ ਕੀਤਾ; ਜਲਰਾਕਸ਼ਸੀ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ।
3.283.60
उपवासतपःशीला भर्तृदर्शनलालसा ।
जटिला मलदिग्धाङ्गीकृश दीना तपस्विन ॥ ३.२८३.६० ॥
ਵਰਤ ਅਤੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਪਤੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਾਲੀ, ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੈਲ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਤਪਸਵਣੀ।
3.283.61
निमित्तैस्तामहं सीतामुपलभ्य पृथग्विधैः ।
उपसृत्याब्रवं चार्यामभिगम्य रहोगताम् ॥ ३.२८३.६१ ॥
ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਉਸ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਿਆ। ਉਸ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਉਸ ਆਰਿਆ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬੋਲਿਆ।
3.283.62
सीते रामस्य दूतोऽहंवानरोमारुतात्मजः ।
त्वद्दर्शनमभिप्रप्सुरिह प्राप्तो विहायसा ॥ ३.२८३.६२ ॥
ਹੇ ਸੀਤਾ, ਮੈਂ ਰਾਮ ਦਾ ਦੂਤ ਹਾਂ, ਵਾਨਰ, ਵਾਯੂ ਦਾ ਪੁੱਤਰ। ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਕਾਸ਼ ਰਾਹੀਂ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹਾਂ।
3.283.63
राजपुत्रौ कुशलिनौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ।
सर्वशाखामृगेन्द्रेण सुग्रीवेणाभिपालितौ ॥ ३.२८३.६३ ॥
ਦੋਵੇਂ ਰਾਜਕੁਮਾਰ, ਭਰਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਤੰਦਰੁਸਤ ਹਨ; ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ ਹੈ।
3.283.64
कुशलंत्वाब्रवीद्रामःसीते सौमित्रिणा सह ।
सखिभावाच् सुग्रीवः कुशलं त्वाऽनुपृच्छति ॥ ३.२८३.६४ ॥
ਰਾਮ ਨੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹੇ ਸੀਤਾ, ਤੇਰੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ। ਮਿੱਤਰਤਾ ਕਾਰਨ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਵੀ ਤੇਰੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ।
3.283.65
क्षिप्रमेष्यति ते भर्ता सर्वशाखामृगैः सह ।
प्रत्ययं कुरु मे देवि वानरोऽस्मि न राक्षसः ॥ ३.२८३.६५ ॥
ਤੇਰਾ ਪਤੀ ਛੇਤੀ ਹੀ ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਕਬੀਲਿਆਂ ਨਾਲ ਆਵੇਗਾ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮੇਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰ; ਮੈਂ ਵਾਨਰ ਹਾਂ, ਰਾਖਸ਼ ਨਹੀਂ।
3.283.66
मुहूर्तमिवच ध्यात्वा सीता मां प्रत्युवाच ह ।
अवैमि त्वांहनूमन्तमविन्ध्यवचनादहम् ॥ ३.२८३.६६ ॥
ਇਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਅਵਿੰਧਯ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ।"
3.283.67
अविन्ध्यो हि महाबाहो राक्षसो वृद्धसंमतः ।
कथितस्तेन सुग्रीवस्त्वद्विधैः सचिवैर्वृतः ॥ ३.२८३.६७ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੁਆਰਾ ਮਾਨੇ ਗਏ ਅਵਿੰਧ੍ਯ ਨਾਮ ਦੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਸੁਗ੍ਰੀਵ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
3.283.68
गम्यतामिति चोक्त्वा मां सीता पादादिमं मणिम् ।
घारिता येन वैदेही कालमेतमनिन्दिता ॥ ३.२८३.६८ ॥
'ਜਾਓ' ਕਹਿ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਮਣੀ ਦਿੱਤੀ; ਨਿਰਦੋਸ਼ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਨੀ ਸੀ।
3.283.69
प्रत्ययार्थं कथां चेमां कथयामास जानकी ।
क्षिप्तामिषीकां काकाय चित्रकूटे महागिरौ ॥ ३.२८३.६९ ॥
ਸਬੂਤ ਲਈ ਜਾਨਕੀ ਨੇ ਇਹ ਕਥਾ ਵੀ ਸੁਣਾਈ: ਮਹਾਗਿਰੀ ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਉੱਤੇ ਕਾਂ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟੀ ਇੱਕ ਸਰਕੰਡੇ ਦੀ ਸੀਂਕ ਬਾਰੇ।
3.283.70
भवता पुरुषव्याघ्र प्रत्यभिज्ञानकारणात् ।
एकाक्षिविकलः काकः सुदुष्टात्मा कृतश्चवै ॥ ३.२८३.७० ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਪਛਾਣ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅੱਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ।
3.283.71
ग्राहयित्वाऽहमात्मानं ततो दग्ध्वाच तां पुरीम् ।
संप्राप्त इतितं रामः प्रियवादिनमार्चयत् ॥ ३.२८३.७१ ॥
ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਪਛਾਣ ਦੱਸੀ, ਫਿਰ ਉਸ ਨਗਰੀ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਪਿਆਰੇ ਬੋਲ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ।