মহাভারত · অধ্যায় 3.287
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.287.1
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम् ।
गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशम् ॥ ३.२८७.१ ॥
তখন প্রহস্ত সহসা বিভীষণের কাছে ছুটে এসে, রণে কঠোরভাবে গর্জন করে গদা দিয়ে তাঁকে আঘাত করল।
3.287.2
स तयाऽभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया ।
नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः ॥ ३.२८७.२ ॥
ভয়ংকর বেগের সেই গদার আঘাতে আহত হয়েও সেই জ্ঞানী মহাবাহু হিমালয়ের মতো অত্যন্ত অচল রইলেন।
3.287.3
ततः प्रगृह्यविपुलां शतघण्टां विभीषणः ।
अनुमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास् शिरः प्रति ॥ ३.२८७.३ ॥
তখন বিভীষণ বিশাল শতঘণ্টা নামের মহাশক্তি তুলে নিয়ে, মন্ত্রে অভিমন্ত্রিত করে তার মস্তকের দিকে নিক্ষেপ করলেন।
3.287.4
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिवेगया ।
हृतोत्तामङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ३.२८७.४ ॥
বেগে পতিত সেই বজ্রবেগ শক্তির আঘাতে সেই রাক্ষসের মস্তক ছিন্ন হলো, সে বাতাসে ভাঙা গাছের মতো দেখা গেল।
3.287.5
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् ।
अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन् ॥ ३.२८७.५ ॥
যুদ্ধে নিহত সেই রাত্রিচর প্রহস্তকে দেখে ধূম্রাক্ষ মহাবেগে বানরদের দিকে ছুটে গেল।
3.287.6
तस् मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम् ।
दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुङ्गवाः ॥ ३.२८७.६ ॥
মেঘের মতো, দেখতে ভয়ংকর সেই সেনাদলকে ধেয়ে আসতে দেখেই যুদ্ধের শ্রেষ্ঠ বানরেরা সহসা ছত্রভঙ্গ হয়ে গেল।
3.287.7
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवान् ।
निर्ययौ कपिशार्दूलो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.७ ॥
তখন সেই শ্রেষ্ঠ বানরদের সহসা ছত্রভঙ্গ হতে দেখে, বানরশার্দূল বায়ুপুত্র হনুমান অগ্রসর হলেন।
3.287.8
तं दृष्ट्वाऽवस्थितं सङ्ख्ये हरयः पवनात्मजम् ।
महत्या त्वरया राजत्संन्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ३.२८७.८ ॥
যুদ্ধক্ষেত্রে অবিচলভাবে দাঁড়িয়ে থাকা বায়ুপুত্রকে দেখে, হে রাজন, সকল বানর মহাবেগে ফিরে দাঁড়াল।
3.287.9
ततः शब्दो महानासीत्तुमुलो रोमहर्षणः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८७.९ ॥
তখন রাম ও রাবণের সৈন্যরা একে অপরের উপর ঝাঁপিয়ে পড়লে, রোমহর্ষক মহা কোলাহল উঠল।
3.287.10
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे ।
क्षूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्रिभिः ॥ ३.२८७.१० ॥
রক্তের কাদায় ভরা সেই ভয়ংকর যুদ্ধ শুরু হলে, ক্ষূম্রাক্ষ বাণ দিয়ে সেই বানরসেনাকে পালাতে বাধ্য করল।
3.287.11
तं स रक्षोमहामात्रमापतन्तं सपत्नजित् ।
प्रतिजग्राह हनुमांस्तरसा पवनात्मजः ॥ ३.२८७.११ ॥
রাক্ষসদের সেই মহামন্ত্রী আক্রমণ করতে ছুটে আসছে দেখে, শত্রুজয়ী বায়ুপুত্র হনুমান সত্বর তাকে প্রতিরোধ করলেন।
3.287.12
तयोर्युद्धमभूदधोरं हरिराक्षसवीरयोः ।
जीगीषतोर्युधाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिवं ॥ ३.२८७.१२ ॥
একে অপরকে জয় করতে চাওয়া সেই বানরবীর ও রাক্ষসবীরের মধ্যে ভয়ংকর যুদ্ধ বাধল, যেমন ইন্দ্র ও প্রহ্লাদের মধ্যে হয়েছিল।
3.287.13
कगदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम् ।
कपिश्च जघ्निवान्रः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ ३.२८७.१३ ॥
রাক্ষস শিলা ও লৌহদণ্ড দিয়ে বানরকে আঘাত করল; বানরও শাখা-প্রশাখাসহ বৃক্ষ দিয়ে তাকে আঘাত করল।
3.287.14
ततस्तमतिकोपेन साश्वं सरथसारथिम् ।
धूम्राक्षमवधीत्क्रुद्धो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.१४ ॥
তখন বায়ুপুত্র হনুমান অতি ক্রোধে ঘোড়া, রথ ও সারথিসহ ধূম্রাক্ষকে বধ করলেন।
3.287.15
ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम् ।
हरयो जातविश्रम्भा जघ्नुरन्ये च सैनिकान् ॥ ३.२८७.१५ ॥
তখন শ্রেষ্ঠ রাক্ষস ধূম্রাক্ষকে নিহত দেখে, সাহস পাওয়া বানরেরা অন্য সৈন্যদেরও আঘাত করল।
3.287.16
ते वध्यमाना हरिभिर्बलिभिर्जितकाशिभिः ।
राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्कामभ्यपतन्भयात् ॥ ३.२८७.१६ ॥
বিজয়ী বলে প্রতীয়মান শক্তিশালী বানরদের দ্বারা আহত রাক্ষসেরা, সংকল্প ভেঙে ভয়ে লঙ্কার দিকে পালিয়ে গেল।
3.287.17
तेऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः ।
सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन् ॥ ३.२८७.१७ ॥
নগরে পৌঁছে ভগ্ন ও অবশিষ্ট নিশাচরেরা যা ঘটেছিল সবই রাজা রাবণকে যথাযথভাবে জানাল।
3.287.18
श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि ।
धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं सहराक्षसैः ॥ ३.२८७.१८ ॥
তাদের কাছে শুনে রাবণ জানলেন, যুদ্ধে প্রহস্ত নিহত হয়েছে, এবং মহাধনুর্ধর ধূম্রাক্ষও সৈন্য ও রাক্ষসদের সঙ্গে নিহত হয়েছে।
3.287.19
सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात् ।
उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः ॥ ३.२८७.१९ ॥
দীর্ঘ নিঃশ্বাস ফেলে, শ্রেষ্ঠ আসন থেকে উঠে তিনি কুম্ভকর্ণকে বললেন, "কর্মের সময় এসে গেছে।"
3.287.20
इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः ।
शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत् ॥ ३.२८७.२० ॥
এই কথা বলে, বিবিধ বাদ্যযন্ত্রের অতি উচ্চ শব্দে, অতিশয় নিদ্রাগ্রস্ত শায়িত কুম্ভকর্ণকে জাগিয়ে তুললেন।
3.287.21
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनाऽऽगतसाध्वसः ।
स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः।
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ३.२८७.२१ ॥
অনেক চেষ্টায় তাকে জাগিয়ে, ভয় পেয়ে, এখন স্বস্থ, শান্ত ও জাগ্রত হয়ে বসে থাকা রাক্ষসাধিপতি দশগ্রীব মহাবল কুম্ভকর্ণকে বললেন।
3.287.22
धन्योसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी ।
य इदं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम् ॥ ३.२८७.२२ ॥
কুম্ভকর্ণ, তোমার এমন নিদ্রা আছে বলে তুমি ধন্য। এই ভয়ংকর সময় ও মহাভয় তুমি জানো না।
3.287.23
एष तीर्त्वाऽर्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह ।
अवमत्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत् ॥ ३.२८७.२३ ॥
এই রাম বানরদের সঙ্গে সেতুর দ্বারা সমুদ্র পার হয়ে, এখানে আমাদের সকলকে অবজ্ঞা করে মহা বিনাশ ঘটাচ্ছে।
3.287.24
मया त्वपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी ।
तां नेतुं स इहायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे ॥ ३.२८७.२४ ॥
আমি তার পত্নীকে, সীতা নামে জানকীকে, অপহরণ করেছি। তাকে ফিরিয়ে নিতে সে মহাসমুদ্রে সেতু বেঁধে এখানে এসেছে।
3.287.25
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः ।
तस्य नान्यो निहन्ताऽस्ति त्वामृतेशत्रुकर्शन ॥ ३.२८७.२५ ॥
তার দ্বারাই প্রহস্ত প্রভৃতি আমাদের মহান স্বজনেরা নিহত হয়েছে। হে শত্রুদমনকারী, তুমি ছাড়া তাকে বধ করার মতো আর কেউ নেই।
3.287.26
सदंशितोऽभिनिर्याहि त्वमद्य बलिनांवर ।
रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम ॥ ३.२८७.२६ ॥
হে বলবানশ্রেষ্ঠ, কবচে সজ্জিত হয়ে আজই বেরিয়ে পড়ো। যুদ্ধে রাম প্রভৃতি সব শত্রুকে বধ করো। হে শত্রুদমনকারী!
3.287.27
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः ॥ ३.२८७.२७ ॥
দূষণের কনিষ্ঠ ভ্রাতৃদ্বয় এবং বজ্রবেগকে দমনকারী সেই দুজনও বিশাল সৈন্যবাহিনী নিয়ে তোমার অনুগামী হবে।
3.287.28
इत्युक्त्वा राक्षुसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ ॥ ३.२८७.२८ ॥
এইভাবে বলে রাক্ষসপতি দ্রুতগামী কুম্ভকর্ণকে এবং কী করণীয় সে বিষয়ে বজ্রবেগ-দমনকারী সেই দুজনকে আদেশ দিলেন।
3.287.29
तथ्त्युक्त्वा युतौ वीरौ रावणं दूषाणानुजौ ।
कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात् ॥ ३.२८७.२९ ॥
'তথাস্তু' বলে রাবণের সঙ্গে যুক্ত সেই দুই বীর, দূষণের কনিষ্ঠ ভ্রাতৃদ্বয়, কুম্ভকর্ণকে সামনে রেখে দ্রুত নগর থেকে বেরিয়ে গেল।