ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.287
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.287.1
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम् ।
गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशम् ॥ ३.२८७.१ ॥
ਫਿਰ ਪ੍ਰਹਸਤ ਅਚਾਨਕ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਵੱਲ ਝਪਟਿਆ, ਰਣ ਵਿੱਚ ਕਠੋਰ ਗਰਜ ਕਰਕੇ ਗਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ।
3.287.2
स तयाऽभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया ।
नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः ॥ ३.२८७.२ ॥
ਭਿਆਨਕ ਵੇਗ ਵਾਲੀ ਉਸ ਗਦਾ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਹਾਬਾਹੂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਰਹੇ।
3.287.3
ततः प्रगृह्यविपुलां शतघण्टां विभीषणः ।
अनुमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास् शिरः प्रति ॥ ३.२८७.३ ॥
ਫਿਰ ਵਿਭੀਸ਼ਣ ਨੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ਤਘੰਟਾ ਨਾਮਕ ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਚੁੱਕੀ, ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਸਦੇ ਸਿਰ ਵੱਲ ਸੁੱਟੀ।
3.287.4
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिवेगया ।
हृतोत्तामङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ३.२८७.४ ॥
ਵੇਗ ਨਾਲ ਡਿੱਗਦੀ ਉਸ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੀ ਗਤੀ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਖਸ਼ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ ਦਿਸਿਆ।
3.287.5
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् ।
अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन् ॥ ३.२८७.५ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇ ਗਏ ਉਸ ਰਾਤ੍ਰੀਚਰ ਪ੍ਰਹਸਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਧੂਮ੍ਰਾਕਸ਼ ਵੱਡੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਵਾਨਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ।
3.287.6
तस् मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम् ।
दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुङ्गवाः ॥ ३.२८७.६ ॥
ਬੱਦਲ ਵਰਗੀ, ਵੇਖਣ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਉਸ ਫੌਜ ਨੂੰ ਝਪਟਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਹੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰ ਅਚਾਨਕ ਖਿੰਡ ਗਏ।
3.287.7
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवान् ।
निर्ययौ कपिशार्दूलो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.७ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਾਨਰਾਂ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਖਿੰਡਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਾਨਰਾਂ ਦਾ ਸ਼ੇਰ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ।
3.287.8
तं दृष्ट्वाऽवस्थितं सङ्ख्ये हरयः पवनात्मजम् ।
महत्या त्वरया राजत्संन्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ३.२८७.८ ॥
ਰਣ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲ ਖੜ੍ਹੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਰੇ ਵਾਨਰ ਵੱਡੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੁੜ ਪਏ।
3.287.9
ततः शब्दो महानासीत्तुमुलो रोमहर्षणः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८७.९ ॥
ਫਿਰ ਰਾਮ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਝਪਟਦਿਆਂ, ਰੌਂਗਟੇ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਵੱਡਾ ਰੌਲਾ ਉੱਠਿਆ।
3.287.10
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे ।
क्षूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्रिभिः ॥ ३.२८७.१० ॥
ਲਹੂ ਦੇ ਚਿੱਕੜ ਵਾਲੇ ਉਸ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੇ, ਕ੍ਸ਼ੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਵਾਨਰ ਫੌਜ ਨੂੰ ਭਜਾ ਦਿੱਤਾ।
3.287.11
तं स रक्षोमहामात्रमापतन्तं सपत्नजित् ।
प्रतिजग्राह हनुमांस्तरसा पवनात्मजः ॥ ३.२८७.११ ॥
ਰਾਖ਼ਸਾਂ ਦੇ ਉਸ ਮਹਾਮੰਤਰੀ ਨੂੰ ਹਮਲਾ ਕਰਦਿਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਪਵਨਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਉਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ।
3.287.12
तयोर्युद्धमभूदधोरं हरिराक्षसवीरयोः ।
जीगीषतोर्युधाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिवं ॥ ३.२८७.१२ ॥
ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਵਾਨਰ ਵੀਰ ਅਤੇ ਰਾਖ਼ਸ ਵੀਰ ਵਿੱਚ ਘੋਰ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਇਆ ਸੀ।
3.287.13
कगदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम् ।
कपिश्च जघ्निवान्रः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ ३.२८७.१३ ॥
ਰਾਕਸ਼ਸ ਨੇ ਪੱਥਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਡੰਡਿਆਂ ਨਾਲ ਬਾਂਦਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਬਾਂਦਰ ਨੇ ਵੀ ਟਹਿਣੀਆਂ ਸਮੇਤ ਰੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਿਆ।
3.287.14
ततस्तमतिकोपेन साश्वं सरथसारथिम् ।
धूम्राक्षमवधीत्क्रुद्धो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.१४ ॥
ਫਿਰ ਪੌਣ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘੋੜੇ, ਰੱਥ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.287.15
ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम् ।
हरयो जातविश्रम्भा जघ्नुरन्ये च सैनिकान् ॥ ३.२८७.१५ ॥
ਫਿਰ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਕਸ਼ਸ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਨੂੰ ਮਰਿਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਹੌਸਲਾ ਪਾਏ ਬਾਂਦਰਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ।
3.287.16
ते वध्यमाना हरिभिर्बलिभिर्जितकाशिभिः ।
राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्कामभ्यपतन्भयात् ॥ ३.२८७.१६ ॥
ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ ਜਾਪਦੇ ਬਲਵਾਨ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਰਾਕਸ਼ਸ, ਹੌਸਲਾ ਟੁੱਟ ਕੇ ਡਰ ਨਾਲ ਲੰਕਾ ਵੱਲ ਭੱਜ ਗਏ।
3.287.17
तेऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः ।
सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन् ॥ ३.२८७.१७ ॥
ਸ਼ਹਿਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਿਸ਼ਾਚਰਾਂ ਨੇ ਜੋ ਹੋਇਆ ਸੀ ਸਭ ਕੁਝ ਰਾਜੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸੀ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ।
3.287.18
श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि ।
धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं सहराक्षसैः ॥ ३.२८७.१८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਤੋਂ ਸੁਣ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਕਿ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਹਸਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਧੂਮ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ ਫੌਜ ਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
3.287.19
सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात् ।
उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः ॥ ३.२८७.१९ ॥
ਲੰਮਾ ਹੌਕਾ ਭਰ ਕੇ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਆਸਨ ਤੋਂ ਉੱਠ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਕਰਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।"
3.287.20
इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः ।
शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत् ॥ ३.२८७.२० ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਾਜਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ, ਬਹੁਤ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਜਗਾਇਆ।
3.287.21
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनाऽऽगतसाध्वसः ।
स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः।
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ३.२८७.२१ ॥
ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ, ਡਰ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਹੁਣ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਹਿਜ ਅਤੇ ਜਾਗਦਾ ਬੈਠਾ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਮੀ ਦਸਗ੍ਰੀਵ ਮਹਾਬਲੀ ਕੁੰਭਕਰਣ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।
3.287.22
धन्योसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी ।
य इदं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम् ॥ ३.२८७.२२ ॥
ਕੁੰਭਕਰਣ, ਤੇਰੀ ਅਜਿਹੀ ਨੀਂਦ ਹੈ ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ। ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਡਰ ਨੂੰ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
3.287.23
एष तीर्त्वाऽर्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह ।
अवमत्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत् ॥ ३.२८७.२३ ॥
ਇਹ ਰਾਮ ਬਾਂਦਰਾਂ ਸਮੇਤ ਪੁਲ ਰਾਹੀਂ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਇੱਥੇ ਸਾਡੇ ਸਭ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰ ਕੇ ਵੱਡਾ ਕਤਲੇਆਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
3.287.24
मया त्वपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी ।
तां नेतुं स इहायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे ॥ ३.२८७.२४ ॥
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਸੀਤਾ ਨਾਮ ਦੀ ਜਾਨਕੀ, ਹਰ ਲਈ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਉਹ ਮਹਾਸਾਗਰ ਉੱਤੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।
3.287.25
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः ।
तस्य नान्यो निहन्ताऽस्ति त्वामृतेशत्रुकर्शन ॥ ३.२८७.२५ ॥
ਉਸੇ ਨੇ ਪ੍ਰਹਸਤ ਆਦਿ ਸਾਡੇ ਮਹਾਨ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
3.287.26
सदंशितोऽभिनिर्याहि त्वमद्य बलिनांवर ।
रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम ॥ ३.२८७.२६ ॥
ਹੇ ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕਵਚ ਪਹਿਨ ਕੇ ਅੱਜ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਾਮ ਆਦਿ ਸਭ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦੇ। ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ!
3.287.27
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः ॥ ३.२८७.२७ ॥
ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਵਜ੍ਰਵੇਗ ਨੂੰ ਮਧੋਲਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀ ਵੱਡੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣਗੇ।
3.287.28
इत्युक्त्वा राक्षुसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ ॥ ३.२८७.२८ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤੇਜ਼ ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਇਸ ਬਾਰੇ ਵਜ੍ਰਵੇਗ ਨੂੰ ਮਧੋਲਣ ਵਾਲੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।
3.287.29
तथ्त्युक्त्वा युतौ वीरौ रावणं दूषाणानुजौ ।
कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात् ॥ ३.२८७.२९ ॥
'ਏਵੇਂ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਕਹਿ ਕੇ ਰਾਵਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ, ਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ, ਕੁੰਭਕਰਨ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਕਰਕੇ ਤੁਰੰਤ ਨਗਰੋਂ ਨਿਕਲ ਗਏ।