મહાભારત · અધ્યાય 3.287
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.287.1
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम् ।
गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशम् ॥ ३.२८७.१ ॥
ત્યારે પ્રહસ્ત અચાનક વિભીષણ પર ધસી આવ્યો, યુદ્ધમાં કઠોર ગર્જના કરીને તેણે ગદાથી તેમના પર પ્રહાર કર્યો.
3.287.2
स तयाऽभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया ।
नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः ॥ ३.२८७.२ ॥
ભયંકર વેગવાળી તે ગદાથી આહત થવા છતાં તે બુદ્ધિમાન મહાબાહુ હિમાલયની જેમ અત્યંત સ્થિર રહ્યા.
3.287.3
ततः प्रगृह्यविपुलां शतघण्टां विभीषणः ।
अनुमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास् शिरः प्रति ॥ ३.२८७.३ ॥
પછી વિભીષણે વિશાળ શતઘંટા નામની મહાશક્તિ ઉપાડી, મંત્રોથી અભિમંત્રિત કરીને તેના માથા તરફ ફેંકી.
3.287.4
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिवेगया ।
हृतोत्तामङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ३.२८७.४ ॥
વેગથી પડેલી તે વજ્ર જેવી ગતિવાળી શક્તિથી તે રાક્ષસનું માથું કપાઈ ગયું, અને તે પવનથી ભાંગેલા વૃક્ષ જેવો દેખાયો.
3.287.5
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् ।
अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन् ॥ ३.२८७.५ ॥
યુદ્ધમાં માર્યા ગયેલા તે રાત્રિચર પ્રહસ્તને જોઈને ધૂમ્રાક્ષ મહાન વેગથી વાનરો તરફ દોડી ગયો.
3.287.6
तस् मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम् ।
दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुङ्गवाः ॥ ३.२८७.६ ॥
મેઘ જેવી, જોવામાં ભયંકર તે સેનાને ધસી આવતી જોઈને જ યુદ્ધમાંના શ્રેષ્ઠ વાનરો અચાનક વિખેરાઈ ગયા.
3.287.7
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवान् ।
निर्ययौ कपिशार्दूलो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.७ ॥
ત્યારે તે શ્રેષ્ઠ વાનરોને અચાનક વિખરાઈ જતા જોઈને, વાનરોમાંના વાઘ વાયુપુત્ર હનુમાન આગળ નીકળ્યા.
3.287.8
तं दृष्ट्वाऽवस्थितं सङ्ख्ये हरयः पवनात्मजम् ।
महत्या त्वरया राजत्संन्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ३.२८७.८ ॥
યુદ્ધમાં અડગ ઊભેલા પવનપુત્રને જોઈને, હે રાજન, બધા વાનરો ઝડપથી પાછા ફર્યા.
3.287.9
ततः शब्दो महानासीत्तुमुलो रोमहर्षणः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८७.९ ॥
ત્યારે રામ અને રાવણની સેનાઓ એકબીજા પર ધસી જતાં, રોમાંચ ઉપજાવે એવો મોટો કોલાહલ થયો.
3.287.10
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे ।
क्षूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्रिभिः ॥ ३.२८७.१० ॥
રક્તના કાદવમાં ફેરવાયેલું એ ઘોર યુદ્ધ શરૂ થતાં, ક્ષૂમ્રાક્ષે બાણોથી તે વાનરસેનાને ભગાડી મૂકી.
3.287.11
तं स रक्षोमहामात्रमापतन्तं सपत्नजित् ।
प्रतिजग्राह हनुमांस्तरसा पवनात्मजः ॥ ३.२८७.११ ॥
રાક્ષસોના તે મહામંત્રીને ધસી આવતો જોઈને, શત્રુજિત પવનપુત્ર હનુમાને તરત જ તેનો સામનો કર્યો.
3.287.12
तयोर्युद्धमभूदधोरं हरिराक्षसवीरयोः ।
जीगीषतोर्युधाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिवं ॥ ३.२८७.१२ ॥
એકબીજાને જીતવા ઇચ્છતા તે વાનરવીર અને રાક્ષસવીર વચ્ચે ઘોર યુદ્ધ થયું, જેમ ઇન્દ્ર અને પ્રહ્લાદ વચ્ચે થયું હતું.
3.287.13
कगदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम् ।
कपिश्च जघ्निवान्रः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ ३.२८७.१३ ॥
રાક્ષસે પથ્થરો અને લોખંડના ગદાઓ વડે વાનરને પ્રહાર કર્યો; વાનરે પણ ડાળીઓ સહિતના વૃક્ષો વડે તેને પ્રહાર કર્યો.
3.287.14
ततस्तमतिकोपेन साश्वं सरथसारथिम् ।
धूम्राक्षमवधीत्क्रुद्धो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.१४ ॥
પછી વાયુપુત્ર હનુમાને અત્યંત ક્રોધથી ઘોડા, રથ અને સારથિ સહિત ધૂમ્રાક્ષને મારી નાખ્યો.
3.287.15
ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम् ।
हरयो जातविश्रम्भा जघ्नुरन्ये च सैनिकान् ॥ ३.२८७.१५ ॥
પછી શ્રેષ્ઠ રાક્ષસ ધૂમ્રાક્ષને મરાયેલો જોઈ, હિંમત પામેલા વાનરોએ બીજા સૈનિકોને પણ પ્રહાર કર્યો.
3.287.16
ते वध्यमाना हरिभिर्बलिभिर्जितकाशिभिः ।
राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्कामभ्यपतन्भयात् ॥ ३.२८७.१६ ॥
વિજયી દેખાતા બળવાન વાનરો વડે માર ખાતા રાક્ષસો, સંકલ્પ તૂટતાં ભયથી લંકા તરફ દોડી ગયા.
3.287.17
तेऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः ।
सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन् ॥ ३.२८७.१७ ॥
નગરમાં પહોંચેલા ભાંગી પડેલા અને બચેલા નિશાચરોએ જે બન્યું હતું તે બધું રાજા રાવણને યથાવત્ જણાવ્યું.
3.287.18
श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि ।
धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं सहराक्षसैः ॥ ३.२८७.१८ ॥
તેમની પાસેથી સાંભળીને રાવણે જાણ્યું કે યુદ્ધમાં પ્રહસ્ત મરાયો છે અને મહાધનુર્ધર ધૂમ્રાક્ષ સેના અને રાક્ષસો સહિત મરાયો છે.
3.287.19
सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात् ।
उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः ॥ ३.२८७.१९ ॥
લાંબો નિસાસો નાખીને, શ્રેષ્ઠ આસન પરથી ઊભા થઈ તેણે કુંભકર્ણને કહ્યું, "કર્મનો સમય આવી ગયો છે."
3.287.20
इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः ।
शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत् ॥ ३.२८७.२० ॥
આમ કહીને, વિવિધ વાજિંત્રોના અતિ મોટા અવાજે, અતિ નિદ્રાળુ સૂતેલા કુંભકર્ણને તેણે જગાડ્યો.
3.287.21
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनाऽऽगतसाध्वसः ।
स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः।
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ३.२८७.२१ ॥
ઘણા પ્રયત્નથી તેને જગાડીને, ભય પામેલો, હવે સ્વસ્થ, શાંત અને જાગતો બેઠેલો રાક્ષસાધિપતિ દશગ્રીવ મહાબળવાન કુંભકર્ણને બોલ્યો.
3.287.22
धन्योसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी ।
य इदं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम् ॥ ३.२८७.२२ ॥
કુંભકર્ણ, તારી આવી નિદ્રા છે એટલે તું ધન્ય છે. આ ભયંકર સમયને અને મહાભયને તું જાણતો નથી.
3.287.23
एष तीर्त्वाऽर्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह ।
अवमत्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत् ॥ ३.२८७.२३ ॥
આ રામ વાનરો સાથે સેતુ દ્વારા સમુદ્ર ઓળંગીને, અહીં આપણા સૌનું અપમાન કરીને મહાસંહાર કરી રહ્યો છે.
3.287.24
मया त्वपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी ।
तां नेतुं स इहायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे ॥ ३.२८७.२४ ॥
મેં તેની પત્ની, સીતા નામની જાનકીનું હરણ કર્યું છે. તેને પાછી લઈ જવા તે મહાસાગર પર સેતુ બાંધીને અહીં આવ્યો છે.
3.287.25
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः ।
तस्य नान्यो निहन्ताऽस्ति त्वामृतेशत्रुकर्शन ॥ ३.२८७.२५ ॥
તેના દ્વારા જ પ્રહસ્ત આદિ આપણા મહાન સ્વજનો હણાયા છે. હે શત્રુનું દમન કરનારા, તારા સિવાય તેને મારનાર બીજો કોઈ નથી.
3.287.26
सदंशितोऽभिनिर्याहि त्वमद्य बलिनांवर ।
रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम ॥ ३.२८७.२६ ॥
હે બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ, કવચ ધારણ કરીને આજે નીકળ. યુદ્ધમાં રામ આદિ સર્વ શત્રુઓનો સંહાર કર. હે શત્રુદમન!
3.287.27
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः ॥ ३.२८७.२७ ॥
દૂષણના નાના ભાઈઓ અને વજ્રવેગને દમનારા તે બંને પણ મોટા સૈન્ય સાથે તારી પાછળ ચાલશે.
3.287.28
इत्युक्त्वा राक्षुसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ ॥ ३.२८७.२८ ॥
આમ કહીને રાક્ષસપતિએ વેગવાન કુંભકર્ણને, અને શું કરવું તે વિશે વજ્રવેગને દમનારા બંનેને આદેશ આપ્યો.
3.287.29
तथ्त्युक्त्वा युतौ वीरौ रावणं दूषाणानुजौ ।
कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात् ॥ ३.२८७.२९ ॥
'તથાસ્તુ' કહીને રાવણ સાથે જોડાયેલા તે બંને વીર, દૂષણના નાના ભાઈઓ, કુંભકર્ણને આગળ રાખીને તરત નગરમાંથી નીકળ્યા.