महाभारत · अध्याय 3.287
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.287.1
ततः प्रहस्तः सहसा समभ्येत्य विभीषणम् ।
गदया ताडयामास विनद्य रणकर्कशम् ॥ ३.२८७.१ ॥
तेव्हा प्रहस्त अचानक विभीषणावर चालून आला, रणात भयंकर गर्जना करत त्याने गदेने त्यांच्यावर प्रहार केला.
3.287.2
स तयाऽभिहतो धीमान्गदया भीमवेगया ।
नाकम्पत महाबाहुर्हिमवानिव सुस्थिरः ॥ ३.२८७.२ ॥
भयंकर वेगाच्या त्या गदेच्या प्रहाराने आहत होऊनही तो बुद्धिमान महाबाहू हिमालयाप्रमाणे अतिशय स्थिर राहिला.
3.287.3
ततः प्रगृह्यविपुलां शतघण्टां विभीषणः ।
अनुमन्त्र्य महाशक्तिं चिक्षेपास् शिरः प्रति ॥ ३.२८७.३ ॥
नंतर विभीषणाने शतघंटा नावाची विशाल महाशक्ती हाती घेतली, मंत्रांनी अभिमंत्रित करून तिला त्याच्या मस्तकाकडे फेकले.
3.287.4
पतन्त्या स तया वेगाद्राक्षसोऽशनिवेगया ।
हृतोत्तामङ्गो ददृशे वातरुग्ण इव द्रुमः ॥ ३.२८७.४ ॥
वेगाने पडलेल्या वज्रासारख्या त्या शक्तीने त्या राक्षसाचे मस्तक तुटले, आणि तो वाऱ्याने मोडलेल्या झाडासारखा दिसला.
3.287.5
तं दृष्ट्वा निहतं सङ्ख्ये प्रहस्तं क्षणदाचरम् ।
अभिदुद्राव धूम्राक्षो वेगेन महता कपीन् ॥ ३.२८७.५ ॥
युद्धात मारल्या गेलेल्या त्या रात्रिचर प्रहस्ताला पाहून धूम्राक्ष मोठ्या वेगाने वानरांवर धावून गेला.
3.287.6
तस् मेघोपमं सैन्यमापतद्भीमदर्शनम् ।
दृष्ट्वैव सहसा दीर्णा रणे वानरपुङ्गवाः ॥ ३.२८७.६ ॥
मेघासारखे, पाहण्यास भयंकर असे ते सैन्य चालून येताना पाहताच रणातील श्रेष्ठ वानर अचानक विखुरले.
3.287.7
ततस्तान्सहसा दीर्णान्दृष्ट्वा वानरपुङ्गवान् ।
निर्ययौ कपिशार्दूलो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.७ ॥
तेव्हा ते श्रेष्ठ वानर अचानक विखुरलेले पाहून, वानरांमधील वाघ वायुपुत्र हनुमान पुढे सरसावला.
3.287.8
तं दृष्ट्वाऽवस्थितं सङ्ख्ये हरयः पवनात्मजम् ।
महत्या त्वरया राजत्संन्यवर्तन्त सर्वशः ॥ ३.२८७.८ ॥
युद्धात स्थिरपणे उभ्या असलेल्या वायुपुत्राला पाहून, हे राजा, सर्व वानर मोठ्या वेगाने परत फिरले.
3.287.9
ततः शब्दो महानासीत्तुमुलो रोमहर्षणः ।
रामरावणसैन्यानामन्योन्यमभिधावताम् ॥ ३.२८७.९ ॥
तेव्हा राम आणि रावण यांच्या सैन्यांनी एकमेकांवर धावून जाताना, अंगावर काटा आणणारा मोठा गोंधळ उडाला.
3.287.10
तस्मिन्प्रवृत्ते संग्रामे घोरे रुधिरकर्दमे ।
क्षूम्राक्षः कपिसैन्यं तद्द्रावयामास पत्रिभिः ॥ ३.२८७.१० ॥
रक्ताच्या चिखलात रूपांतरित झालेले ते घोर युद्ध सुरू झाल्यावर, क्षूम्राक्षाने बाणांनी त्या वानरसेनेला पळवून लावले.
3.287.11
तं स रक्षोमहामात्रमापतन्तं सपत्नजित् ।
प्रतिजग्राह हनुमांस्तरसा पवनात्मजः ॥ ३.२८७.११ ॥
राक्षसांचा तो महामंत्री धावून येत असल्याचे पाहून, शत्रुजित वायुपुत्र हनुमानाने त्वरेने त्याला प्रतिकार केला.
3.287.12
तयोर्युद्धमभूदधोरं हरिराक्षसवीरयोः ।
जीगीषतोर्युधाऽन्योन्यमिन्द्रप्रह्लादयोरिवं ॥ ३.२८७.१२ ॥
एकमेकांना जिंकू इच्छिणाऱ्या त्या वानरवीर आणि राक्षसवीर यांच्यात घोर युद्ध झाले, जसे इंद्र आणि प्रह्लाद यांच्यात झाले होते.
3.287.13
कगदाभिः परिघैश्चैव राक्षसो जघ्निवान्कपिम् ।
कपिश्च जघ्निवान्रः सस्कन्धविटपैर्द्रुमैः ॥ ३.२८७.१३ ॥
राक्षसाने दगडांनी आणि लोखंडी गदांनी वानराला मारले; वानरानेही फांद्यांसह वृक्षांनी त्याला मारले.
3.287.14
ततस्तमतिकोपेन साश्वं सरथसारथिम् ।
धूम्राक्षमवधीत्क्रुद्धो हनूमान्मारुतात्मजः ॥ ३.२८७.१४ ॥
मग वायुपुत्र हनुमानाने अत्यंत क्रोधाने घोडा, रथ आणि सारथ्यासह धूम्राक्षाला ठार केले.
3.287.15
ततस्तं निहतं दृष्ट्वा धूम्राक्षं राक्षसोत्तमम् ।
हरयो जातविश्रम्भा जघ्नुरन्ये च सैनिकान् ॥ ३.२८७.१५ ॥
मग उत्तम राक्षस धूम्राक्ष मारला गेलेला पाहून, धीर आलेल्या वानरांनी इतर सैनिकांनाही मारले.
3.287.16
ते वध्यमाना हरिभिर्बलिभिर्जितकाशिभिः ।
राक्षसा भग्नसंकल्पा लङ्कामभ्यपतन्भयात् ॥ ३.२८७.१६ ॥
विजयी दिसणाऱ्या बलवान वानरांनी मारले जात असलेले राक्षस, संकल्प भंग होऊन भीतीने लंकेकडे पळाले.
3.287.17
तेऽभिपत्य पुरं भग्ना हतशेषा निशाचराः ।
सर्वं राज्ञे यथावृत्तं रावणाय न्यवेदयन् ॥ ३.२८७.१७ ॥
नगरात पोहोचलेल्या भग्न आणि उरलेल्या निशाचरांनी जे घडले ते सर्व राजा रावणाला जसे घडले तसे सांगितले.
3.287.18
श्रुत्वा तु रावणस्तेभ्यः प्रहस्तं निहतं युधि ।
धूम्राक्षं च महेष्वासं ससैन्यं सहराक्षसैः ॥ ३.२८७.१८ ॥
त्यांच्याकडून ऐकून रावणाला समजले की युद्धात प्रहस्त मारला गेला आहे आणि महाधनुर्धर धूम्राक्ष सैन्यासह व राक्षसांसह मारला गेला आहे.
3.287.19
सुदीर्घमिव निःश्वस्य समुत्पत्य वरासनात् ।
उवाच कुम्भकर्णस्य कर्मकालोऽयमागतः ॥ ३.२८७.१९ ॥
दीर्घ नि:श्वास टाकून, श्रेष्ठ आसनावरून उठून तो कुंभकर्णाला म्हणाला, "कर्माचा काळ आला आहे."
3.287.20
इत्येवमुक्त्वा विविधैर्वादित्रैः सुमहास्वनैः ।
शयानमतिनिद्रालुं कुम्भकर्णमबोधयत् ॥ ३.२८७.२० ॥
असे बोलून, विविध वाद्यांच्या अत्यंत मोठ्या नादांनी, अति निद्राळू झोपलेल्या कुंभकर्णाला त्याने जागे केले.
3.287.21
प्रबोध्य महता चैनं यत्नेनाऽऽगतसाध्वसः ।
स्वस्थमासीनमव्यग्रं विनिद्रं राक्षसाधिपः।
ततोऽब्रवीद्दशग्रीवः कुम्भकर्णं महाबलम् ॥ ३.२८७.२१ ॥
मोठ्या प्रयत्नांनी त्याला जागे करून, भीती वाटलेला, आता स्वस्थ, शांत आणि जागा होऊन बसलेला राक्षसाधिपती दशग्रीव महाबल कुंभकर्णाला म्हणाला.
3.287.22
धन्योसि यस्य ते निद्रा कुम्भकर्णेयमीदृशी ।
य इदं दारुणं कालं न जानीषे महाभयम् ॥ ३.२८७.२२ ॥
कुंभकर्णा, तुला अशी झोप आहे म्हणून तू धन्य आहेस. या भयंकर काळाला आणि महाभयाला तू जाणत नाहीस.
3.287.23
एष तीर्त्वाऽर्णवं रामः सेतुना हरिभिः सह ।
अवमत्येह नः सर्वान्करोति कदनं महत् ॥ ३.२८७.२३ ॥
हा राम वानरांसह सेतूद्वारे समुद्र ओलांडून, येथे आपल्या सर्वांचा अवमान करून मोठा संहार करीत आहे.
3.287.24
मया त्वपहृता भार्या सीता नामास्य जानकी ।
तां नेतुं स इहायातो बद्ध्वा सेतुं महार्णवे ॥ ३.२८७.२४ ॥
मी त्याची पत्नी, सीता नावाची जानकी, हरण केली आहे. तिला परत नेण्यासाठी तो महासागरावर सेतू बांधून येथे आला आहे.
3.287.25
तेन चैव प्रहस्तादिर्महान्नः स्वजनो हतः ।
तस्य नान्यो निहन्ताऽस्ति त्वामृतेशत्रुकर्शन ॥ ३.२८७.२५ ॥
त्याच्यामुळेच प्रहस्त आदी आपले महान स्वजन मारले गेले. हे शत्रुकर्शना, तुझ्याशिवाय त्याला मारणारा दुसरा कोणीही नाही.
3.287.26
सदंशितोऽभिनिर्याहि त्वमद्य बलिनांवर ।
रामादीन्समरे सर्वाञ्जहि शत्रूनरिंदम ॥ ३.२८७.२६ ॥
हे बलवानांत श्रेष्ठा, कवच धारण करून आज निघ. युद्धात राम आदी सर्व शत्रूंना ठार कर. हे शत्रूंचे दमन करणाऱ्या!
3.287.27
दूषणावरजौ चैव वज्रवेगप्रमाथिनौ ।
तौ त्वां बलेन महता सहितावनुयास्यतः ॥ ३.२८७.२७ ॥
दूषणाचे धाकटे बंधू आणि वज्रवेगाला चिरडणारे ते दोघेही मोठ्या सैन्यासह तुझ्यामागे जातील.
3.287.28
इत्युक्त्वा राक्षुसपतिः कुम्भकर्णं तरस्विनम् ।
संदिदेशेतिकर्तव्ये वज्रवेगप्रमाथिनौ ॥ ३.२८७.२८ ॥
असे बोलून राक्षसपतीने वेगवान कुंभकर्णाला, आणि काय करायचे त्याबाबत वज्रवेगाचा नाश करणाऱ्या दोघांना आज्ञा दिली.
3.287.29
तथ्त्युक्त्वा युतौ वीरौ रावणं दूषाणानुजौ ।
कुम्भकर्णं पुरस्कृत्य तूर्णं निर्ययतुः पुरात् ॥ ३.२८७.२९ ॥
'तसेच होवो' असे म्हणून, रावणाला जोडलेले ते दोन वीर, दूषणाचे धाकटे बंधू, कुंभकर्णाला पुढे करून लगेच नगरातून निघाले.