મહાભારત · અધ્યાય 3.293

3.293.1

एवमेतन्महाबाहो रामेणामिततेजसा ।
प्राप्तं व्यसनमत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ॥ ३.२९३.१ ॥

હે મહાબાહો, આ રીતે જ અમિત તેજસ્વી રામે પૂર્વે વનવાસથી થયેલું અત્યંત ભયંકર સંકટ ભોગવ્યું હતું.

मा शुचः परुषव्याघ्र क्षत्रियोसि परंतप ।
बाहुवीर्याश्रयेमार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ॥ ३.२९३.२ ॥

હે પુરુષવ્યાઘ્ર, શોક ન કર. તું ક્ષત્રિય છે, હે શત્રુતાપક; બાહુવીર્યનો આશ્રય લઈને તેજસ્વી નિશ્ચયના માર્ગ પર તું છે.

न हि ते वृजिनं किंचिद्दृश्यते परमण्वपि ।
अस्मिन्मार्गे निपीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥ ३.२९३.३ ॥

આ માર્ગમાં તારા માટે પરમાણુ જેટલું પણ અનિષ્ટ દેખાતું નથી; આ માર્ગ પર ઇન્દ્ર સહિત દેવો અને અસુરો પણ પીડાઈ શકે.

संहत्य निहतोवृत्रो मरुद्भिर्वज्रपाणिना ।
नमुचिश्चैवदुर्धर्षो दीर्गजिह्वा चराक्षसी ॥ ३.२९३.४ ॥

મરુતોએ વજ્રપાણિ ઇન્દ્ર સાથે મળીને વૃત્રને સંહાર્યો; દુર્ધર્ષ નમુચિ અને દીર્ઘજિહ્વા રાક્ષસી પણ (હણાયાં).

सहायवति सर्वार्थाः सतिष्ठन्तीह सर्वशः ।
किंनु तस्याजितं सङ्ख्ये यस् भ्राता धनंजयः ॥ ३.२९३.५ ॥

જેની પાસે સહાયક હોય, તેના સર્વ પ્રયોજનો અહીં પૂર્ણપણે ટકે છે; ધનંજય જેનો ભાઈ હોય, તેને યુદ્ધમાં શું અજિત રહે?

अयं च बलिनांश्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमाः ।
युवानौ च महेष्वासौ वीरौ माद्रवतीसुतौ ॥ ३.२९३.६ ॥

બળવાનોમાં શ્રેષ્ઠ આ ભીમ છે, જેનો પરાક્રમ ભયંકર છે; અને આ બે યુવાનો, મહાધનુર્ધર વીરો, માદ્રીના પુત્રો છે.

एभिः सहायैः कस्मात्त्वं विषीदसि परंतप ।
य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ॥ ३.२९३.७ ॥

હે પરંતપ, આવા સહાયકો હોવા છતાં તું કેમ વિષાદ કરે છે? જેઓ વજ્રધારી (ઇન્દ્ર)ની સેના, મરુદ્ગણો સહિત, જીતી શકે છે.

त्वमप्येभिर्महेष्वासैः सहायैर्देवरूपिभिः ।
विजेष्यसि रणे सर्वानमित्रान्भरतर्षभ ॥ ३.२९३.८ ॥

હે ભરતર્ષભ, આ મહાધનુર્ધર, દેવરૂપ સહાયકો સાથે તું પણ રણમાં સર્વ શત્રુઓને જીતીશ.

इतश्च त्वमिमां पश्यसैन्धवेन दुरात्मना ।
बलिना वीर्यमत्तेन हृतामेभिर्महात्मभिः ॥ ३.२९३.९ ॥

અહીંથી આને જો — દુરાત્મા સિંધુરાજ, બળવાન અને પરાક્રમના મદથી ઉન્મત્ત, આ મહાત્માઓ (પાંડવો) દ્વારા હરાયેલી આને જો.

आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
जयद्रथं च राजानं विजितं वशमागतम् ॥ ३.२९३.१० ॥

અતિ દુષ્કર કર્મ કરીને દ્રૌપદી કૃષ્ણાને પાછી લાવવામાં આવી; અને રાજા જયદ્રથ પણ જીતાઈ વશ થયો.

असहायेन रामेण वैदेही पुनराहृता ।
हत्वासङ्ख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ॥ ३.२९३.११ ॥

સહાયકો વિના પણ રામે યુદ્ધમાં ભયંકર પરાક્રમી રાક્ષસ દશગ્રીવ (રાવણ)ને મારી વૈદેહી (સીતા)ને પાછી લાવી.

यस् शाखामृगामित्राण्यृक्षाः कालमुखास्तथा ।
जात्यन्तरगता राजन्नेतद्बुद्ध्याऽनुचिन्तय ॥ ३.२९३.१२ ॥

હે રાજન, શાખામૃગ (વાંદરા) અને ઋક્ષ (રીંછ) જેવા કાલમુખ, અન્ય જાતિમાં ગયેલા (રામના સહાયકો) — આનો બુદ્ધિથી વિચાર કર.

तस्मात्सर्वं कुरुश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ ।
त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ॥ ३.२९३.१३ ॥

તેથી હે કુરુશ્રેષ્ઠ, હે ભરતર્ષભ, બધા માટે શોક ન કરો. હે પરંતપ, તમારા જેવા મહાત્માઓ શોક કરતા નથી.

एवमाश्वासितो राजामार्कण्डेयेन धीमता ।
त्यक्त्वा दुःखमदीनात्मा पुनरप्येनमब्रवीत् ॥ ३.२९३.१४ ॥

બુદ્ધિમાન માર્કંડેય દ્વારા આ રીતે આશ્વાસન પામેલા રાજાએ દુઃખ ત્યજીને, દીનતા વિનાના મનથી ફરી તેમને કહ્યું.