ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.293

3.293.1

एवमेतन्महाबाहो रामेणामिततेजसा ।
प्राप्तं व्यसनमत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ॥ ३.२९३.१ ॥

ହେ ମହାବାହୋ, ଏହିପରି ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ରାମ ପୂର୍ବରେ ବନବାସ ଯୋଗୁଁ ଅତି ଭୟଙ୍କର ବିପଦ ଭୋଗ କରିଥିଲେ।

मा शुचः परुषव्याघ्र क्षत्रियोसि परंतप ।
बाहुवीर्याश्रयेमार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ॥ ३.२९३.२ ॥

ହେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର, ଶୋକ କର ନାହିଁ। ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ, ହେ ଶତ୍ରୁତାପକ; ବାହୁବୀର୍ଯ୍ୟକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଦୀପ୍ତ ନିଶ୍ଚୟର ପଥରେ ତୁମେ ଅଛ।

न हि ते वृजिनं किंचिद्दृश्यते परमण्वपि ।
अस्मिन्मार्गे निपीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥ ३.२९३.३ ॥

ଏହି ପଥରେ ତୁମ ପାଇଁ ପରମାଣୁ ପରିମାଣ ବି ଅନିଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ; ଏହି ପଥରେ ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ ଦେବତା ଓ ଅସୁର ମଧ୍ୟ ପଡ଼ିଯାଇ ପାରନ୍ତି।

संहत्य निहतोवृत्रो मरुद्भिर्वज्रपाणिना ।
नमुचिश्चैवदुर्धर्षो दीर्गजिह्वा चराक्षसी ॥ ३.२९३.४ ॥

ମରୁତ୍‌ମାନେ ବଜ୍ରପାଣି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଦୁର୍ଧର୍ଷ ନମୁଚି ଏବଂ ଦୀର୍ଘଜିହ୍ୱା ରାକ୍ଷସୀ ମଧ୍ୟ (ନିହତ ହେଲେ)।

सहायवति सर्वार्थाः सतिष्ठन्तीह सर्वशः ।
किंनु तस्याजितं सङ्ख्ये यस् भ्राता धनंजयः ॥ ३.२९३.५ ॥

ଯାହାର ସହାୟକ ଅଛି, ତା'ର ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏଠାରେ ସର୍ବତୋଭାବେ ସ୍ଥିର ରହେ; ଧନଞ୍ଜୟ ଯାହାର ଭାଇ, ତା'ର ଯୁଦ୍ଧରେ କଣ ଅଜେୟ ରହିବ?

अयं च बलिनांश्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमाः ।
युवानौ च महेष्वासौ वीरौ माद्रवतीसुतौ ॥ ३.२९३.६ ॥

ବଳବାନ୍‌ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏହି ଭୀମ, ଯାହାର ପରାକ୍ରମ ଭୟଙ୍କର; ଏବଂ ଏହି ଦୁଇ ଯୁବକ, ମହାଧନୁର୍ଧର ବୀର, ମାଦ୍ରୀର ପୁତ୍ର।

एभिः सहायैः कस्मात्त्वं विषीदसि परंतप ।
य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ॥ ३.२९३.७ ॥

ହେ ପରନ୍ତପ, ଏପରି ସହାୟକମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ କାହିଁକି ବିଷାଦ କରୁଛ? ଯେଉଁମାନେ ବଜ୍ରଧାରୀ (ଇନ୍ଦ୍ର)ଙ୍କ ସେନା, ମରୁଦ୍ଗଣ ସହିତ, ଜିତିପାରନ୍ତି।

त्वमप्येभिर्महेष्वासैः सहायैर्देवरूपिभिः ।
विजेष्यसि रणे सर्वानमित्रान्भरतर्षभ ॥ ३.२९३.८ ॥

ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ଏହି ମହାଧନୁର୍ଧର, ଦେବରୂପୀ ସହାୟକମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ରଣରେ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜିତିବ।

इतश्च त्वमिमां पश्यसैन्धवेन दुरात्मना ।
बलिना वीर्यमत्तेन हृतामेभिर्महात्मभिः ॥ ३.२९३.९ ॥

ଏଠାରୁ ଏହାକୁ ଦେଖ — ଦୁରାତ୍ମା ସୈନ୍ଧବ, ବଳବାନ ଓ ବୀର୍ଯ୍ୟମଦରେ ମତ୍ତ, ଏହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ (ପାଣ୍ଡବଙ୍କ) ଦ୍ୱାରା ହରଣ ହୋଇଥିବା ଏହାକୁ ଦେଖ।

आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
जयद्रथं च राजानं विजितं वशमागतम् ॥ ३.२९३.१० ॥

ଅତି କଠିନ କର୍ମ କରି ଦ୍ରୌପଦୀ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଫେରାଇ ଆଣାଗଲା; ଏବଂ ରାଜା ଜୟଦ୍ରଥ ମଧ୍ୟ ଜିତି ବଶରେ ଆସିଲା।

असहायेन रामेण वैदेही पुनराहृता ।
हत्वासङ्ख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ॥ ३.२९३.११ ॥

ସହାୟକ ବିନା ମଧ୍ୟ ରାମ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମୀ ରାକ୍ଷସ ଦଶଗ୍ରୀବ (ରାବଣ)ଙ୍କୁ ବଧ କରି ବୈଦେହୀ (ସୀତା)ଙ୍କୁ ପୁନର୍ବାର ଆଣିଲେ।

यस् शाखामृगामित्राण्यृक्षाः कालमुखास्तथा ।
जात्यन्तरगता राजन्नेतद्बुद्ध्याऽनुचिन्तय ॥ ३.२९३.१२ ॥

ହେ ରାଜନ, ଶାଖାମୃଗ (ବାନର) ଓ ଋକ୍ଷ (ଭାଲୁ) ପରି କାଳମୁଖ, ଅନ୍ୟ ଜାତିରେ ଯାଇଥିବା (ରାମଙ୍କ ସହାୟକ) — ଏହାକୁ ବୁଦ୍ଧିରେ ଚିନ୍ତା କର।

तस्मात्सर्वं कुरुश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ ।
त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ॥ ३.२९३.१३ ॥

ଅତଏବ ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ସବୁ ପାଇଁ ଶୋକ କର ନାହିଁ। ହେ ପରନ୍ତପ, ତୁମ ପରି ମହାତ୍ମାମାନେ ଶୋକ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

एवमाश्वासितो राजामार्कण्डेयेन धीमता ।
त्यक्त्वा दुःखमदीनात्मा पुनरप्येनमब्रवीत् ॥ ३.२९३.१४ ॥

ବୁଦ୍ଧିମାନ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହିପରି ଆଶ୍ବାସିତ ହୋଇ ରାଜା ଦୁଃଖ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦୀନତାହୀନ ମନରେ ପୁନର୍ବାର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।