ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.293

3.293.1

एवमेतन्महाबाहो रामेणामिततेजसा ।
प्राप्तं व्यसनमत्युग्रं वनवासकृतं पुरा ॥ ३.२९३.१ ॥

ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਅਮਿਤ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਬਨਵਾਸ ਕਾਰਨ ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ ਦੁੱਖ ਝੱਲਿਆ ਸੀ।

मा शुचः परुषव्याघ्र क्षत्रियोसि परंतप ।
बाहुवीर्याश्रयेमार्गे वर्तसे दीप्तनिर्णये ॥ ३.२९३.२ ॥

ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਸੋਗ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਖੱਤਰੀ ਹੈਂ, ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ; ਬਾਹੂ-ਬਲ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਦੀਪਤ ਨਿਸ਼ਚੇ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਤੂੰ ਹੈਂ।

न हि ते वृजिनं किंचिद्दृश्यते परमण्वपि ।
अस्मिन्मार्गे निपीदेयुः सेन्द्रा अपि सुरासुराः ॥ ३.२९३.३ ॥

ਇਸ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮਾਣੂ ਜਿੰਨਾ ਵੀ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਦਿੱਸਦਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਇੰਦਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੀ ਦੱਬੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।

संहत्य निहतोवृत्रो मरुद्भिर्वज्रपाणिना ।
नमुचिश्चैवदुर्धर्षो दीर्गजिह्वा चराक्षसी ॥ ३.२९३.४ ॥

ਮਰੁਤਾਂ ਨੇ ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ; ਦੁਰਧਰਸ਼ ਨਮੁਚੀ ਅਤੇ ਦੀਰਘਜਿਹ੍ਵਾ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਵੀ (ਮਾਰੇ ਗਏ)।

सहायवति सर्वार्थाः सतिष्ठन्तीह सर्वशः ।
किंनु तस्याजितं सङ्ख्ये यस् भ्राता धनंजयः ॥ ३.२९३.५ ॥

ਜਿਸ ਕੋਲ ਸਹਾਇਕ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੋਰਥ ਇੱਥੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਦੇ ਹਨ; ਧਨੰਜਯ ਜਿਸ ਦਾ ਭਰਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕੀ ਅਜਿੱਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ?

अयं च बलिनांश्रेष्ठो भीमो भीमपराक्रमाः ।
युवानौ च महेष्वासौ वीरौ माद्रवतीसुतौ ॥ ३.२९३.६ ॥

ਬਲਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਇਹ ਭੀਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਭਿਆਨਕ ਹੈ; ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ ਜੁਆਨ, ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ ਵੀਰ ਮਾਦਰੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ।

एभिः सहायैः कस्मात्त्वं विषीदसि परंतप ।
य इमे वज्रिणः सेनां जयेयुः समरुद्गणाम् ॥ ३.२९३.७ ॥

ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਐਸੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਉਦਾਸ ਹੈਂ? ਜੋ ਵਜ੍ਰਧਾਰੀ (ਇੰਦਰ) ਦੀ ਸੈਨਾ, ਮਰੁਦ੍ਗਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿੱਤ ਸਕਦੇ ਹਨ।

त्वमप्येभिर्महेष्वासैः सहायैर्देवरूपिभिः ।
विजेष्यसि रणे सर्वानमित्रान्भरतर्षभ ॥ ३.२९३.८ ॥

ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਧਨੁਖਧਾਰੀ, ਦੇਵਰੂਪ ਸਹਾਇਕਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵੀ ਰਣ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤੇਂਗਾ।

इतश्च त्वमिमां पश्यसैन्धवेन दुरात्मना ।
बलिना वीर्यमत्तेन हृतामेभिर्महात्मभिः ॥ ३.२९३.९ ॥

ਇੱਥੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ — ਦੁਰਾਤਮਾ ਸੈਂਧਵ, ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਵੀਰਜ ਮਦ ਨਾਲ ਮਸਤ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਤਮਾਂ (ਪਾਂਡਵਾਂ) ਦੁਆਰਾ ਹਰੀ ਗਈ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖ।

आनीतां द्रौपदीं कृष्णां कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
जयद्रथं च राजानं विजितं वशमागतम् ॥ ३.२९३.१० ॥

ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਕਰਮ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦੀ ਗਈ; ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਯਦ੍ਰਥ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।

असहायेन रामेण वैदेही पुनराहृता ।
हत्वासङ्ख्ये दशग्रीवं राक्षसं भीमविक्रमम् ॥ ३.२९३.११ ॥

ਸਹਾਇਕਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ ਰਾਖਸ਼ ਦਸ਼ਗ੍ਰੀਵ (ਰਾਵਣ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਲਿਆਂਦਾ।

यस् शाखामृगामित्राण्यृक्षाः कालमुखास्तथा ।
जात्यन्तरगता राजन्नेतद्बुद्ध्याऽनुचिन्तय ॥ ३.२९३.१२ ॥

ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸ਼ਾਖਾਮ੍ਰਿਗ (ਬਾਂਦਰ) ਅਤੇ ਰਿੱਛ ਵਰਗੇ ਕਾਲਮੁਖ, ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਏ (ਰਾਮ ਦੇ ਸਹਾਇਕ) — ਇਸ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਸੋਚ।

तस्मात्सर्वं कुरुश्रेष्ठ मा शुचो भरतर्षभ ।
त्वद्विधा हि महात्मानो न शोचन्ति परंतप ॥ ३.२९३.१३ ॥

ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੁਰੂਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ, ਸਭ ਕਾਰਨ ਸ਼ੋਕ ਨਾ ਕਰੋ। ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ੋਕ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

एवमाश्वासितो राजामार्कण्डेयेन धीमता ।
त्यक्त्वा दुःखमदीनात्मा पुनरप्येनमब्रवीत् ॥ ३.२९३.१४ ॥

ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਲਾਸਾ ਪਾ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਦੁੱਖ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਦੀਨਤਾ-ਰਹਿਤ ਮਨ ਨਾਲ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।