महाभारत · अध्याय 3.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.3.1
शौनकेनैवमुक्तस्तु कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिः ।
प्रणम्य द्विजशार्दूलं पूज्यवाक्यं सुभाषितम्।
पुरोहितमुपागम्य भ्रातृमध्येऽब्रवीषिदम् ॥ ३.३.१ ॥
शौनकांनी असे सांगितल्यावर कुंतीपुत्र युधिष्ठिराने द्विजश्रेष्ठांना नमस्कार केला आणि पुरोहिताजवळ जाऊन भावांमध्ये असे म्हटले.
3.3.2
प्रस्थिताननुयातारो ब्राह्मणा वेदपारनाः ।
न चास्मि पोषणे शक्तो बहुदुःखसमन्वितः ॥ ३.३.२ ॥
वेदपारंगत ब्राह्मण प्रस्थान करणाऱ्यांच्या मागोमाग जात आहेत; त्यांचे पोषण करण्यास मी समर्थ नाही, मी अनेक दुःखांनी व्यापलो आहे.
3.3.3
परित्यक्तुं न शक्नोमि दानशक्तिश्च नास्ति मे ।
कथमत्र मया कार्यं तद्बूहि भगवन्मम ॥ ३.३.३ ॥
त्यांना सोडणे मला शक्य नाही, आणि दानाची शक्तीही माझ्याजवळ नाही. हे भगवन्, येथे मी काय करावे ते मला सांगा.
3.3.4
मुहूर्तमिव स ध्यात्वा धर्मेणान्वीक्ष्य तां गतिम् ।
युधिष्ठिरमुवाचैदं धौम्यो धर्मभृतां वरः ॥ ३.३.४ ॥
त्यांनी क्षणभर ध्यान करून, धर्मदृष्टीने तो मार्ग पाहून, धर्मधारकांत श्रेष्ठ असलेले धौम्य युधिष्ठिराला असे म्हणाले.
3.3.5
पुरा सृष्टानि भूतानि पीड्यन्ते क्षुधया भृशम् ।
ततोऽनुकम्पंयां तेषां सविता स्वपिता यथा ॥ ३.३.५ ॥
पूर्वी निर्माण झालेले प्राणी भुकेने अत्यंत पीडित होतात; तेव्हा सविता त्यांच्यावर करुणा करून, जणू स्वतःचा पिता असल्याप्रमाणे, (त्यांचे रक्षण करतो).
3.3.6
गत्वोत्तसयणं तेजो रसानुद्धृत्य रश्मिभिः ।
दक्षिणायनमावृत्तो महीं वर्षति वारिणा ॥ ३.३.६ ॥
उत्तरायणात जाऊन, तेजाने, किरणांनी रस वर वोढून, दक्षिणायनाकडे वळून, तो पाण्याने पृथ्वीवर पाऊस पाडतो.
3.3.7
क्षेत्रभूते ततस्तस्मिन्नोषधीरोषधीयतिः ।
रवेस्तेजः समुद्धृत्य जनयामास वारिणा ॥ ३.३.७ ॥
मग क्षेत्रासारख्या त्या भूमीत सूर्याचे तेज पाण्यासह वर खेचून त्याने औषधी उत्पन्न केल्या.
3.3.8
निषिक्तश्चन्द्रतेजोभिः सूयते जगतो रविः ।
ओषध्यः षड्रसा मेध्यास्तदन्नं प्राणिनां भुवि ॥ ३.३.८ ॥
चंद्राच्या किरणांनी सिंचित झालेला सूर्य जगासाठी उदयाला येतो; सहा रसांच्या पवित्र औषधी हेच पृथ्वीवर प्राण्यांचे अन्न.
3.3.9
एवं भानुमयं ह्यन्नं भूतानां प्राणधारणम् ।
नाथोऽयं सर्वभूतानां तस्मात्तं शरणं व्रज ॥ ३.३.९ ॥
अशा प्रकारे सूर्यमय अन्न हेच प्राण्यांचे प्राणधारण आहे; हा सर्व भूतांचा स्वामी आहे, म्हणून त्याला शरण जा.
3.3.10
राजानो हि महात्मानो योनिकर्मविशोधिताः ।
उद्धरन्ति प्रजाः सर्वास्तप आस्थाय पुष्कलम् ॥ ३.३.१० ॥
जन्म आणि कर्माने शुद्ध झालेले महात्मे राजे पूर्ण तपाचा आश्रय घेऊन सर्व प्रजांचा उद्धार करतात.
3.3.11
भौमेन कार्तवीर्येण वैन्येन नहुषेण च ।
तपोयोगसमाधिस्थैरुद्धृता ह्यापदः प्रजाः ॥ ३.३.११ ॥
भौम, कार्तवीर्य, वैन्य आणि नहुष — तप, योग आणि समाधीत स्थिर राहून संकटात सापडलेल्या प्रजांचा उद्धार केला.
3.3.12
तथा त्वमपि धर्मात्मन्कर्मणा च विशोधितः ।
तप आस्थाय धर्मेण द्विजातीन्भर भारत ॥ ३.३.१२ ॥
त्याचप्रमाणे तूही, हे धर्मात्म्या, कर्माने शुद्ध होऊन, तपाचा आश्रय घेऊन, धर्माने द्विजांचे पालन कर, हे भारता.
3.3.13
एवमुक्तस्तु धौम्येन तत्कालसदृशं वचः ।
ततस्त्वध्यापयामास मन्त्रं सर्वार्थसाधकम्।
अष्टाक्षरं परं मन्त्रमार्तस्य सततं प्रियम् ॥ ३.३.१३ ॥
धौम्याने असे सांगितल्यावर त्या वेळेस योग्य असे वचन त्याने ऐकले. मग त्याने सर्व हेतू साधणारा मंत्र शिकवला, आठ अक्षरांचा श्रेष्ठ मंत्र, जो पीडितांना सदैव प्रिय आहे.
3.3.14
विप्रत्यागसमाधिस्थः संयतात्मा दृढव्रतः ।
धर्मराजो विशुद्धात्मा तप आतिष्ठदुत्तमम् ॥ ३.३.१४ ॥
ब्राह्मणांचा संग सोडून समाधीत स्थिर झालेला, संयमी आत्मा असलेला, दृढव्रती, शुद्ध अंतःकरणाचा धर्मराज उत्तम तप आचरू लागला.
3.3.15
पुष्पोपहारैर्बलिभिरर्चयित्वा दिवाकरम् ।
सोऽवगाह्य जलं राजा देवस्याभिमुखोऽभवत् ॥ ३.३.१५ ॥
फुलांच्या अर्पणांनी व बलींनी सूर्याची पूजा करून, पाण्यात स्नान करून तो राजा देवाच्या दिशेला तोंड करून उभा राहिला.
3.3.16
गाङ्गेयं वार्युपस्पृश्य प्राणायामेन तस्थिवान् ।
शुचिः प्रयतवाग्भूत्वा स्तोत्रमारब्धवांस्ततः ॥ ३.३.१६ ॥
गंगेच्या पाण्याने आचमन करून, प्राणायामाने उभा राहून, शुचिर्भूत व संयतवाणीचा होऊन मग त्याने स्तोत्र आरंभिले.
3.3.17
त्वं भानो जगतश्चक्षुस्त्वमात्मा सर्वदेहिनाम् ।
त्वं योनिः सर्वभूतानां त्वमाचारः क्रियावतां ॥ ३.३.१७ ॥
हे भानो! तू जगाचा डोळा आहेस; सर्व देहधारींचा आत्मा तूच आहेस. तू सर्व भूतांचे उगमस्थान आहेस; कर्म करणाऱ्यांचा आचारही तूच आहेस.
3.3.18
त्वं गतिः सर्वसाङ्ख्यानां योगिनां त्वं परायणम् ।
अनावृतार्गलद्वारं त्वं गतिस्त्वं मुमुक्षताम् ॥ ३.३.१८ ॥
तू सांख्यांचे गंतव्य आहेस; योग्यांचा परम आश्रय आहेस. उघडलेली अर्गला असलेले द्वार तूच आहेस; मुमुक्षूंचे गंतव्यही तूच आहेस.
3.3.19
त्वया संधार्यते लोकस्त्वया लोकः प्रकाश्यते ।
त्वयापवित्रीक्रियते निर्व्याजं पाल्यते त्वया ॥ ३.३.१९ ॥
तुझ्याद्वारे लोक धारण केला जातो; तुझ्याद्वारे लोक प्रकाशित केला जातो. तुझ्याद्वारे तो पवित्र केला जातो; निष्कपटपणे तुझ्याद्वारे तो पाळला जातो.
3.3.20
त्वामुपस्थाय काले तु ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
स्वशाखाविहितैर्मन्त्रैरर्चन्त्यृषिगणार्चित ॥ ३.३.२० ॥
वेदपारंगत ब्राह्मण योग्य वेळी तुझ्याजवळ येऊन आपापल्या शाखेत विहित मंत्रांनी तुझी पूजा करतात; हे ऋषिगणांनी पूजित (प्रभो).
3.3.21
तव दिव्यं रथं यान्तमनुयान्ति वरार्थिनः ।
सिद्धचारणगन्धर्वा यक्षगुह्यकपन्नगाः ॥ ३.३.२१ ॥
तुझा दिव्य रथ जात असताना वर इच्छिणारे सिद्ध, चारण, गंधर्व, यक्ष, गुह्यक आणि नाग त्याच्या मागे जातात.
3.3.22
त्रयस्त्रिंशच्च वै देवास्तथा वैमानिका गणाः ।
सोपेन्द्राः समहेन्द्राश्च त्वामिष्ट्वासिद्धिमागताः ॥ ३.३.२२ ॥
तेहतीस देव आणि विमानचारी गण, उपेंद्र व महेंद्रासह, तुझी आराधना करून सिद्धी पावले.
3.3.23
उपयान्त्यर्चयित्वा तु त्वां वै प्राप्तमनोरथाः ।
दिव्यमन्दारमालाभिस्तूर्णं विद्याधरोत्तमाः ॥ ३.३.२३ ॥
तुझी पूजा करून ज्यांचे मनोरथ पूर्ण झाले आहेत, ते श्रेष्ठ विद्याधर दिव्य मंदारमाला घेऊन लवकर तुझ्याजवळ येतात.
3.3.24
गुह्याः पितृगणाः सप्त ये दिव्या ये च मानुषाः ।
ते पूजयित्वा त्वामेव गच्छन्त्याशु प्रधानताम् ॥ ३.३.२४ ॥
सात गुह्य पितृगण, जे दिव्य आहेत आणि जे मानव आहेत, ते तुझीच पूजा करून लवकर श्रेष्ठत्व पावतात.
3.3.25
वसवो मरुतो रुद्रा ये च साध्या मरीचिपाः ।
वालखिल्यादयः सिद्धाः श्रेष्ठत्वं प्राणिनां गताः ॥ ३.३.२५ ॥
वसू, मरुत, रुद्र, जे साध्य मरीचिप, वालखिल्य आदी सिद्ध हे प्राण्यांमध्ये श्रेष्ठत्वाला पोहोचले आहेत.
3.3.26
सब्रह्मकेषु लोकेषु सप्तस्वप्यखिलेषु च ।
न तद्भूतमहं मन्ये यदर्कादतिरिच्यते ॥ ३.३.२६ ॥
ब्रह्मलोकासह सात लोकांत आणि सर्व लोकांत मी असा कोणताही प्राणी मानत नाही जो सूर्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.
3.3.27
सन्ति चान्यानि सत्वानिवीर्यवन्ति महान्ति च ।
न तु तेषां तथा दीप्तिः प्रभावो वायथा तव ॥ ३.३.२७ ॥
इतर प्राणीही शक्तिशाली आणि महान आहेत, परंतु त्यांना तुझ्यासारखी दीप्ती आणि प्रभाव नाही.
3.3.28
ज्योतीषित्वयि सर्वाणि त्वं सर्वज्योतिषां पतिः ।
त्वयिसत्त्वं च सत्त्वं च सर्वेभावाश्च सात्त्विकाः ॥ ३.३.२८ ॥
सर्व प्रकाश तुझ्यात आहेत; तू सर्व प्रकाशांचा स्वामी आहेस. तुझ्यात सत्त्व, सत्त्व आणि सर्व सात्त्विक भाव आहेत.
3.3.29
त्वत्तेजसा कृतंचक्रं सुनाभं विश्वकर्मणा ।
देवारीणां मदो येन नाशितः शार्ङ्गधन्वना ॥ ३.३.२९ ॥
तुझ्या तेजाने विश्वकर्म्याने सुनाभ नावाचे चक्र बनवले; ज्याने शार्ङ्गधन्व्याने देवशत्रूंचा मद नष्ट केला.
3.3.30
त्वमादायांशुभिस्तेजो निदाघे सर्वदेहिनाम् ।
सर्वौषधिरसानां च पुनर्वर्षासु मुञ्चसि ॥ ३.३.३० ॥
तू उन्हाळ्यात आपल्या किरणांनी सर्व देहधारींचे तेज घेतोस, आणि पावसाळ्यात पुन्हा सर्व औषधींचे रस सोडतोस.
3.3.31
तपन्त्यन्ते दहन्त्यन्ये गर्जन्त्यन्ये तथा घनाः ।
विद्योतन्ते प्रवर्षन्ति तव प्रावृषि रश्मयः ॥ ३.३.३१ ॥
काही किरणे शेवटी तापवतात, काही जाळतात; तसेच मेघ गर्जतात; पावसाळ्यात तुझी किरणे चमकतात आणि पाऊस पाडतात.
3.3.32
न तथा सुखयत्यग्निर्न प्रावारा न कम्बलाः ।
शीतवातार्दितं लोकं यथा तव मरीचयः ॥ ३.३.३२ ॥
अग्नी, पांघरूणे किंवा घोंगड्या थंड वाऱ्याने पीडित जगाला तुझ्या किरणांइतके सुख देत नाहीत.
3.3.33
त्रयोदशद्वीपवतीं गोभिर्भासयसे महीम् ।
त्रयाणामपि लोकानां हितायैकः प्रवर्तसे ॥ ३.३.३३ ॥
तेरा बेटांच्या पृथ्वीला तू किरणांनी प्रकाशित करतोस; तीनही लोकांच्या हितासाठी तू एकटाच कार्य करतोस.
3.3.34
तव यद्युदयो न स्यादन्धं जगदिदं भवेत् ।
न च धर्मार्थकामेषु प्रवर्तेरन्मनीषिणः ॥ ३.३.३४ ॥
तुझा उदय झाला नसता तर हे जग आंधळे झाले असते; आणि बुद्धिमान लोक धर्म, अर्थ, काम यांत प्रवृत्त झाले नसते.
3.3.35
आधानपशुबन्धेष्टिमन्त्रयज्ञतपःक्रियाः ।
त्वत्प्रसादादवाप्यन्ते ब्रह्मक्षत्रविशां गणैः ॥ ३.३.३५ ॥
आधान, पशुबंध, इष्टी, मंत्रयज्ञ, तप या क्रिया तुझ्या प्रसादाने ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य समूहांकडून प्राप्त होतात.
3.3.36
यदहर्ब्रह्मणः प्रोक्तं सहस्रयुगसंमितम् ।
तस्य त्वमादिरन्तश्च कालज्ञैः परिकीर्तितः ॥ ३.३.३६ ॥
ब्रह्मदेवाचा जो दिवस हजार युगांइतका सांगितला आहे, त्याचा आरंभ आणि अंत तूच आहेस, असे कालज्ञांनी घोषित केले आहे.
3.3.37
मनूनां मनुपुत्राणां जगतोऽमानवस्य च ।
मन्वन्तराणां सर्वेषामीश्वराणां त्वमीश्वरः ॥ ३.३.३७ ॥
मनूंचे, मनुपुत्रांचे, जगाचे आणि अमानवांचे, तसेच सर्व मन्वंतरांचे व ईश्वरांचे आपणच ईश्वर आहात.
3.3.38
संहारकाले संप्राप्ते तव क्रोधविनिःसृतः ।
संवर्तकाग्निस्त्रैलोक्यं भस्मीकृत्यावतिष्ठते ॥ ३.३.३८ ॥
संहारकाळ आल्यावर आपल्या क्रोधातून निघालेला संवर्तक अग्नी त्रैलोक्याला भस्म करून उभा राहतो.
3.3.39
त्वद्दीधितिसमुत्पन्ना नानावर्ण महाघनाः ।
सैरावताः साशनयः कुर्वन्त्याभूतसंप्लवम् ॥ ३.३.३९ ॥
आपल्या किरणांपासून उत्पन्न झालेले नानारंगी महामेघ, ऐरावतांसारखे विजांसह, सर्व भूतांचा प्रलयकारी महापूर घडवतात.
3.3.40
कृत्वा द्वादशधाऽऽत्मानं द्वादशादित्यतां गतः ।
संहृत्यैकार्णवं सर्वं त्वं शोषयसि रश्मिभिः ॥ ३.३.४० ॥
स्वतःला बारा प्रकारांनी विभागून आपण बारा आदित्यत्व प्राप्त केले; सर्वांना एकाच महासागरात आवरून आपल्या किरणांनी त्यांना शोषता.
3.3.41
त्वामिन्द्रमाहुस्त्वं रुद्रस्त्वं विष्णुस्त्वं प्रजापतिः ।
त्वमग्निस्त्वं मनः सूक्ष्मं प्रभुस्त्वं ब्रह्मशाश्वतं ॥ ३.३.४१ ॥
आपणांस इंद्र म्हणतात; आपणच रुद्र, आपणच विष्णू, आपणच प्रजापती; आपणच अग्नी, आपणच सूक्ष्म मन, आपणच प्रभू, आपणच शाश्वत ब्रह्म.
3.3.42
त्वं हंसः सविता भानुरंशुमाली वृषाकपिः ।
विवस्वान्मिहिरः पूषा मित्रो धर्मस्तथैव च ॥ ३.३.४२ ॥
आपणच हंस, सविता, भानू, अंशुमाली, वृषाकपी; विवस्वान, मिहिर, पूषा, मित्र आणि धर्मही आपणच.
3.3.43
सहस्ररश्मिरादित्यस्तपनस्त्वं गवां पतिः ।
मार्तण्डोऽर्को रविः सूर्यः शरण्यो दिनकृत्तथा ॥ ३.३.४३ ॥
तू सहस्र किरणांचा, अदितीचा पुत्र आदित्य, तापविणारा आहेस; गायींचा (किरणांचा) तू स्वामी आहेस. मार्तंड, अर्क, रवि, सूर्य, शरण्य आणि दिनकृत् म्हणूनही तुझी कीर्ती गायली जाते.
3.3.44
दिवाकरः सप्तसप्तिर्धामकेशी विरोचनः ।
आशुगामी तमोघ्नश्च हरिताश्वश्च कीर्त्यसे ॥ ३.३.४४ ॥
तू दिवाकर, सात घोड्यांचा, तेजकेश, विरोचन, वेगाने जाणारा, अंधाराचा नाश करणारा आणि हरिताश्व म्हणून गौरवला जातोस.
3.3.45
सप्तम्यागथवा षष्ठ्यां भक्त्या पूजां करोति यः ।
अनिर्विण्णोऽनहंकारी तं लक्ष्मीर्भजते नरम् ॥ ३.३.४५ ॥
सप्तमी किंवा षष्ठीला भक्तीने पूजा करणारा, खचून न जाणारा, अहंकाररहित असा जो मनुष्य, त्याला लक्ष्मी प्राप्त होते.
3.3.46
न तेषामापदः सन्ति नाधयो व्याधयस्तथा ।
ये तवानन्यमनसा कुर्वन्त्यर्चनवन्दनम् ॥ ३.३.४६ ॥
जे अनन्य मनाने तुझी अर्चना आणि वंदना करतात, त्यांना आपत्ती नसतात, मानसिक क्लेश नसतात, आणि व्याधीही नसतात.
3.3.47
सर्वरोगैर्विरहिताः सर्वपापाविवर्जिताः ।
त्वद्भावभक्ताः सुखिनो भवन्ति चिरजीविनः ॥ ३.३.४७ ॥
तुझ्या स्वरूपाचे भक्त सर्व रोगांपासून मुक्त, सर्व पापांपासून रहित, सुखी आणि दीर्घायुषी होतात.
3.3.48
त्वं ममापन्नकामस्य सर्वातिथ्यं चिकीर्षतः ।
अन्नमन्नपते दातुमभितः श्रद्धयाऽर्हसि ॥ ३.३.४८ ॥
हे अन्नपती! तुझा पूर्ण पाहुणचार करू इच्छिणाऱ्या मला तू श्रद्धेने अन्न देणे योग्य आहेस.
3.3.49
येच तेऽनुचराः सर्वे पादोपान्तं समाश्रिताः ।
माठरारुणदण्डाद्यास्तांस्तान्वन्देऽशनिक्षुभान् ॥ ३.३.४९ ॥
आपल्या पायांजवळ आश्रय घेतलेले आपले सर्व अनुचर, माठर, अरुण, दण्ड इत्यादी, वज्रासारख्या क्षुभांना मी वंदन करतो.
3.3.50
क्षुभया सहिता मैत्री याश्चान्या भूतमातरः ।
ताश्च सर्वा नमस्यामि पान्तु मां शरणागतम् ॥ ३.३.५० ॥
क्षुभेसह असलेल्या मैत्रीला आणि इतर भूतमातांना मी नमस्कार करतो; शरण आलेल्या माझे ते सर्व रक्षण करोत.
3.3.51
कण्ठदघ्ने जले स्थित्वा मन्त्रैः स्तोत्रैश्च तोषितः ।
ततो दिवाकरः प्रीतो दर्शयामास पाण्डवम्।
दीप्यमानः स्ववपुषा ज्वलन्निव हुताशनः ॥ ३.३.५१ ॥
गळ्यापर्यंत पाण्यात उभा राहून मंत्र व स्तोत्रांनी संतुष्ट झालेल्या दिवाकराने प्रसन्न होऊन पांडवाला आपल्या देहासह दर्शन दिले; अग्नीप्रमाणे तेजाने प्रज्वलित होऊन.
3.3.52
यत्तेऽभिलषितं किंचित्तत्त्वं सर्वमवाप्स्यसि ।
अहमन्नं प्रदास्यामि सप्त पञ्च च ते समाः ॥ ३.३.५२ ॥
तुझ्या मनात जे काही इच्छा असेल, ते सर्व तुला प्राप्त होईल. मी तुला सात आणि पाच वर्षे अन्न देईन.
3.3.53
गृह्णीष्व पिठरं ताम्रं मया दत्तं नराधिप ।
यावद्वर्त्स्यति पाञ्चाली पात्रेणानेन सुव्रत ॥ ३.३.५३ ॥
हे नराधिपा, मी दिलेले हे तांब्याचे पात्र स्वीकार कर. हे सुव्रता, पांचाली या पात्राने जोपर्यंत उदरनिर्वाह करील तोपर्यंत.
3.3.54
फलमूलामिषं शाकं संस्कृतं यन्महानसे ।
चतुर्विधं तदन्नाद्यमक्षय्यं ते भविष्यति।
इतश्चतुर्दशे वर्षे भूयो राज्यमवाप्स्यसि ॥ ३.३.५४ ॥
फळे, मुळे, मांस, भाजी — स्वयंपाकघरात जे काही शिजवले आहे, ते चार प्रकारचे अन्न व खाद्यपदार्थ तुझ्यासाठी अक्षय होतील. यानंतर चौदाव्या वर्षी तू पुन्हा राज्य प्राप्त करशील.
3.3.55
एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत ॥ ३.३.५५ ॥
भगवान असे बोलून तेथेच अंतर्धान पावले.
3.3.56
लब्ध्वा वरं तु कौन्तेयो जलादुत्तीर्य धर्मवित् ।
जग्राह पादौ धौम्यस्य भ्रातॄंश्च परिषस्वजे ॥ ३.३.५६ ॥
वर मिळवून धर्मज्ञ कौन्तेय पाण्यातून वर आले, धौम्यांचे पाय धरले आणि बंधूंना आलिंगन दिले.
3.3.57
द्रौपद्या सह-संगम्य पश्यमानोऽपयात्प्राभुः ।
महानसे तदान्नं तु साधयामास पाण्डवः ॥ ३.३.५७ ॥
द्रौपदीसह भेटून पाहत प्रभू निघून गेले; मग पांडवाने स्वयंपाकघरात ते अन्न शिजवले.
3.3.58
संस्कृतं प्रसवं याति स्वल्पमन्नं चतुर्विधम् ।
अक्षय्यं वर्धते चान्नं तेनाभोजयत द्विजान् ॥ ३.३.५८ ॥
शिजवलेले थोडे चतुर्विध अन्न वाढत जाते; अक्षय होऊन ते अन्न वाढते; त्याने त्यांनी द्विजांना भोजन दिले.
3.3.59
भुक्तवत्सु च विप्रेषु भोजयित्वाऽनुजानपि ।
शेषं विघससंज्ञं तुपश्चाद्भुङ्क्ते युधिष्ठिरः ॥ ३.३.५९ ॥
विप्र जेवल्यावर धाकट्या बंधूंनाही भोजन घालून जे उरते त्याला 'विघस' म्हणतात; ते युधिष्ठिर नंतर जेवतो.
3.3.60
युधिष्ठिरं भोजयित्वा शेषमश्नाति पार्षती ।
द्रौपद्यां भुज्यमानायां तदन्नं क्षयमेति च ॥ ३.३.६० ॥
युधिष्ठिराला भोजन घालून पार्षती उरलेले खाते; द्रौपदी जेवत असताना ते अन्न संपते.
3.3.61
एवं दिवाकरात्प्राप्य दिवाकरसमप्रभः ।
कामान्मनोभिलषितान्ब्राह्मणेभ्योऽददात्प्रभुः ॥ ३.३.६१ ॥
अशा प्रकारे सूर्याकडून प्राप्त करून, सूर्यासारख्या तेजस्वी प्रभूने ब्राह्मणांना मनाने इच्छिलेले कामनीय पदार्थ दिले.
3.3.62
पुरोहितपुरोगाश्च तिथिनक्षत्रपर्वसु ।
इज्यार्थे संप्रवर्तन्ते विधिमन्त्रप्रमाणतः ॥ ३.३.६२ ॥
पुरोहितांच्या नेतृत्वाखाली, तिथी, नक्षत्र व पर्व दिवशी यज्ञासाठी विधी, मंत्र व प्रमाणानुसार (कर्मे) सुरू होतात.
3.3.63
ततः कृतस्वस्त्ययना धौम्येन सह पाण्डवाः ।
द्विजसङ्घैः परिवृताः प्रययुः काम्यकं वनम् ॥ ३.३.६३ ॥
नंतर स्वस्तिवाचन करवून धौम्यासह पांडव ब्राह्मणांच्या समूहांनी वेढलेले काम्यक वनाकडे निघाले.
3.3.64
पुष्पोपहारबलिभिर्बहुशश्च यथाविधि ।
सर्वात्मभूतं संपूज्य यतप्राणो जितेन्द्रियः ॥ ३.३.६४ ॥
फुले, उपहार व बलींनी अनेकदा यथाविधी, सर्वात्मभूत (देवाची) चांगली पूजा करून, प्राण संयमित करून, इंद्रिये जिंकून (तो राहिला).
3.3.65
स्तवेन केन विप्रर्षे स तु राजा युधिष्ठिरः ।
विप्रार्थमाराधितवान्सूर्यमद्भुतविक्रमम् ॥ ३.३.६५ ॥
हे विप्र ऋषे, त्या राजा युधिष्ठिराने ब्राह्मणांसाठी अद्भुत पराक्रमी सूर्याची कोणत्या स्तोत्राने आराधना केली?
3.3.66
मयि स्नेहोऽस्ति चेद्ब्रह्मन्यद्यनुग्रहभागहम् ।
भगवन्नास्ति चेद्गुद्यं तच्च मे ब्रूहि सांप्रतम् ॥ ३.३.६६ ॥
हे ब्रह्मन्, माझ्यावर स्नेह असेल, मी अनुग्रहास पात्र असेन, आणि हे भगवन्, जर काही गुह्य असेल तर ते आता मला सांगा.
3.3.67
शृणुष्वांवहितो राजञ्शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
क्षणं च कुरु राजेन्द्र गुह्यं वक्ष्यामि ते हितम् ॥ ३.३.६७ ॥
हे राजा, शुचिर्भूत होऊन, एकाग्र चित्ताने सावधान होऊन ऐक. हे राजेंद्रा, क्षणभर लक्ष दे; तुझ्या हितासाठी एक गुह्य सांगतो.
3.3.68
धौम्येन तु यथाप्रोक्तं पार्थाय सुमहात्मने ।
नाम्नामष्टोत्तरं पुण्यं शतं तच्छृणु भूपते ॥ ३.३.६८ ॥
धौम्यांनी सांगितल्याप्रमाणे, त्या महात्मा पार्थाला पवित्र एकशे आठ नामे शिकवली गेली. हे भूपती, ती ऐक.
3.3.69
सूर्योऽर्यभा भगस्त्वष्टा पूषाऽर्कः सविता रविः ।
गभस्तिमानजः कालो मृत्युर्धाता प्रभाकरः ॥ ३.३.६९ ॥
सूर्य, अर्यभा, भग, त्वष्टा, पूषा, अर्क, सविता, रवि, गभस्तिमान, अज, काल, मृत्यू, धाता, प्रभाकर.
3.3.70
पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणम् ।
सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोऽङ्गारक एव च ॥ ३.३.७० ॥
पृथ्वी, जल, तेज, आकाश, वायू आणि परमाश्रय; सोम, बृहस्पती, शुक्र, बुध आणि अंगारक (मंगळ) हेही.
3.3.71
इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः शौरिः शनैश्चरः ।
ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः ॥ ३.३.७१ ॥
इंद्र, विवस्वान, दीप्तांशू, शुचि, शौरी, शनैश्चर, ब्रह्मा, विष्णू आणि रुद्र, स्कंद, वैश्रवण आणि यम.
3.3.72
वैद्युतो जाठरश्चाग्निरैन्धनस्तेजसां पतिः ।
धर्मध्वजो वेदकर्ता वेगाङ्गो वेदवाहनः ॥ ३.३.७२ ॥
वैद्युत, जाठर आणि अग्नी, ऐंधन, तेजांचा स्वामी, धर्मध्वज, वेदकर्ता, वेगांग, वेदवाहन.
3.3.73
कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयः ।
कला काष्ठा मुहूर्ताश्च पक्षा मासा ऋतुस्तथा ॥ ३.३.७३ ॥
कृत, त्रेता, द्वापर आणि कलि — हे सर्व देवांचे आश्रय; कला, काष्ठा, मुहूर्त, पक्ष, मास आणि ऋतूही तसेच.
3.3.74
संवत्सरकरोऽश्वत्थः कालचक्रो विभावसुः ।
पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः ॥ ३.३.७४ ॥
संवत्सराचा कर्ता, अश्वत्थ, कालचक्र, विभावसू; शाश्वत पुरुष, योगी, व्यक्त-अव्यक्त, सनातन.
3.3.75
लोकाध्यक्षः सुराध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः ।
वरुणः सागरोंशश्च जीमूतो जीवनोऽरिहा ॥ ३.३.७५ ॥
लोकाध्यक्ष, सुराध्यक्ष, विश्वकर्मा, तमोनाशक; वरुण, सागराचा अंश, मेघ, जीवनदाता, शत्रुहन्ता.
3.3.76
भूताश्रयो भूतपति- सर्वभूतनिषेवितः ।
मणिः सुवर्णो भूतात्मा कामदः सर्वतोमुखः।
स्रष्टा संवर्तको वह्निः सर्वस्यादिरलोलुपः ॥ ३.३.७६ ॥
भूतांचा आश्रय, भूतपती, सर्व भूतांनी सेविलेला; मणी, सुवर्ण, भूतात्मा, कामदाता, सर्वतोमुख; सृष्टा, संवर्तक, अग्नी, सर्वांचा आदि, निर्लोभ.
3.3.77
अनन्तः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः ।
जयो विशालो वरदः सर्वधातुनिषेचिता ॥ ३.३.७७ ॥
अनंत, कपिल, भानू, कामद, सर्वतोमुख; जय, विशाल, वरद, सर्वधातूंनी सिंचिलेला.
3.3.78
मनः सुपर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारकः ।
धन्वन्तरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः ॥ ३.३.७८ ॥
मन, सुपर्ण, भूतादी, शीघ्रगामी, प्राणधारक; धन्वन्तरी, धूमकेतू, आदिदेव, अदितीचा पुत्र.
3.3.79
द्वादशात्माऽरविन्दाक्षः पिता माता पितामहः ।
स्वर्गद्वारं प्रजाद्वारं मोक्षद्वारं त्रिविष्टपम् ॥ ३.३.७९ ॥
तो बारा रूपांचा, कमलनयन, पिता, माता, पितामह आहे; तो स्वर्गाचे द्वार, संततीचे द्वार, मोक्षाचे द्वार आणि त्रिविष्टप आहे.
3.3.80
देवकर्ता प्रशान्तात्मा विश्वात्मा विश्वतोमुखः ।
चराचरात्मा सूक्ष्मात्मा मैत्रेण वपुषाऽन्वितः ॥ ३.३.८० ॥
तो देवांचा निर्माता, प्रशांतात्मा, विश्वात्मा, सर्वतोमुख आहे; चराचराचा आत्मा, सूक्ष्मात्मा, मैत्र रूपाने युक्त आहे.
3.3.81
एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः ।
नाम्नामष्टशतं पुण्यं शक्रेणोक्तं महात्मना ॥ ३.३.८१ ॥
हे कीर्तनीय, अमिततेजस्वी सूर्याची एकशे आठ पवित्र नावे आहेत, जी महात्मा शक्राने सांगितली.
3.3.82
शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यश्च तदन्तरम् ।
धौम्याद्युधिष्ठरः प्राप्य सर्वान्कमानवाप्तवान् ॥ ३.३.८२ ॥
शक्राकडून नारदाला प्राप्ती झाली, त्यानंतर धौम्याला; धौम्याकडून युधिष्ठिराने प्राप्त करून सर्व इच्छा मिळवल्या.
3.3.83
सुरगणपितृयक्षसेवितं ।
ह्यसुरनिशाचरसिद्धवन्दितम्।
वरकनकहुताशनप्रभं ।
त्वमपि मनस्यभिधेहि भास्करम् ॥ ३.३.८३ ॥
देव, पितर आणि यक्षांनी सेविलेल्या, असुर, निशाचर आणि सिद्धांनी वंदिलेल्या, उत्तम सोने आणि होमाग्नीसारख्या प्रभेच्या भास्कराला तूही मनात उच्चार.
3.3.84
सूर्योदये यः सुसमाहितः पठे-
त्त पुत्रदारान्धनरत्नसंचयान्।
लभेत जातिस्मरतां नरः सदा ।
धृतिं च मेधां च स विन्दते पुमान् ॥ ३.३.८४ ॥
सूर्योदयाच्या वेळी एकाग्र होऊन जो पठण करतो, त्याला पुत्र, पत्नी, धन आणि रत्नसंचय मिळतात; तो सदैव पूर्वजन्मस्मरण मिळवतो, आणि धैर्य व बुद्धीही मिळवतो.
3.3.85
इमं स्तवं देववरस्य यो नरः ।
प्रकीर्तयेच्छुचिसुमनाः समाहितः।
स मुच्यते शोकदवाग्निसागरा-
ल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान् ॥ ३.३.८५ ॥
जो मनुष्य शुद्ध आणि एकाग्र मनाने देवश्रेष्ठाच्या या स्तवाचे कीर्तन करतो, तो शोकरूपी वणवा आणि सागरातून मुक्त होतो आणि मनात इच्छिलेल्या कामना प्राप्त करतो.
3.3.86
इमं स्तवं प्रयतमनाः समाधिना ।
पछेदिहान्योऽपि वरं समर्थयन्।
तत्त्स्य दद्याच्च रविर्मनीषितं ।
तदाऽऽप्नुयाद्यद्यपि तत्सुदुर्लभम् ॥ ३.३.८६ ॥
येथे दुसराही कोणी संयमित मनाने एकाग्रतेने हे स्तोत्र पठण करून वर मागत असेल, तर सूर्य त्याला इच्छित वस्तू देतो; ती अत्यंत दुर्लभ असली तरी तो ती प्राप्त करतो.
3.3.87
यश्चेदं धारयेन्नित्यं शृणुयाद्वाप्यभीक्ष्णशः ।
पुत्रार्थी लभते पुत्रं धनार्थी लभते धनम्।
विद्यार्थी लभते विद्यां पुरुषोप्यथवा स्त्रियः ॥ ३.३.८७ ॥
जो कोणी हे नित्य धारण करतो किंवा वारंवार ऐकतो, पुत्राची इच्छा करणारा पुत्र मिळवतो, धनाची इच्छा करणारा धन मिळवतो, विद्येची इच्छा करणारा विद्या मिळवतो; पुरुष असो वा स्त्री.
3.3.88
उभे संध्ये पठेन्नित्यं नारी वा पुरुषो यदि ।
आपदं प्राप्य मुच्येत बद्धो मुच्येत बन्धनात् ॥ ३.३.८८ ॥
स्त्री किंवा पुरुष दोन्ही संध्यांच्या वेळी नित्य हे पठण करेल, तर संकटात सापडला तरी मुक्त होतो; बद्ध माणूस बंधनातून सुटतो.
3.3.89
संग्रामे च जयेन्नित्यं विपुलं चाप्नुयाद्वसु ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यः सूर्यलोकं स गच्छति ॥ ३.३.८९ ॥
युद्धात तो नित्य जय मिळवतो, विपुल धन मिळवतो; सर्व पापांपासून मुक्त होऊन तो सूर्यलोकाला जातो.