महाभारत · अध्याय 3.301
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.301.1
यत्तत्तदा महद्ब्रह्मँल्लोमशो वाक्यमब्रवीत् ।
इन्द्रस्य वचनादेव पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ ३.३०१.१ ॥
हे ब्रह्मन्, तेव्हा लोमश इंद्राच्या वचनानुसार पांडुपुत्र युधिष्ठिराला जे महान वाक्य बोलले, ते काय होते?
3.301.2
यच्चापि ते भयं तीव्रं न च कीर्तयसे क्वचित् ।
तच्चाप्यपहरिष्यामि धनंजय इतो गते ॥ ३.३०१.२ ॥
तुला असलेले तीव्र भय, जे तू कधी सांगत नाहीस, तेही धनंजय येथून गेल्यावर मी दूर करीन.
3.301.3
किंनु रतज्जपतांश्रेष्ठ कर्णं प्रति महद्भयम् ।
आसीन्न च स धर्मात्मा कथयामास कस्यचित् ॥ ३.३०१.३ ॥
हे जपकर्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, तर कर्णाविषयी तो महान भय काय होता? त्या धर्मात्म्याने तो कोणालाही सांगितला नाही.
3.301.4
अहं ते राजशार्दूल कथयामि कथामिमाम् ।
पृच्छतो भरतश्रेष्ठ शुश्रूषस्व गिरं मम ॥ ३.३०१.४ ॥
हे राजशार्दूला, हे भरतश्रेष्ठा, तू विचारत आहेस म्हणून मी ही कथा तुला सांगतो; माझे बोलणे लक्षपूर्वक ऐक.
3.301.5
द्वादशे समतिक्रान्ते वर्षे प्राप्ते त्रयोदशे ।
पाण्डूनां हितकृच्छक्रः कर्णं भिक्षितुमुद्यतः ॥ ३.३०१.५ ॥
बारा वर्षे उलटून तेरावे वर्ष आले असता, पांडवांचे हित करणारा इंद्र कर्णाजवळ भिक्षा मागण्यास सिद्ध झाला.
3.301.6
अभिप्रायमथो ज्ञात्वा महेन्द्रस्य विभावसुः ।
कुण्डलार्थे महाराज सूर्यः कर्णमुपागतः ॥ ३.३०१.६ ॥
महेंद्राचा अभिप्राय जाणून, हे महाराजा, विभावसू (सूर्य) कुंडलांसाठी कर्णाजवळ आला.
3.301.7
महार्हे शयने वीरं स्पर्द्ध्यास्तरणसंवृते ।
शयानमतिविश्वस्तं ब्रह्मण्यं सत्यवादिनम् ॥ ३.३०१.७ ॥
अत्यंत मौल्यवान शय्येवर, हेवा वाटेल अशा अंथरुणांनी झाकलेल्या, वीर (कर्ण) झोपला होता; पूर्ण विश्वस्त, ब्राह्मणांशी निष्ठावान आणि सत्यवादी होता.
3.301.8
स्वप्नान्ते निशि राजेन्द्र दर्शयामास रश्मिवान् ।
कृपया परयाऽऽविष्टः पुत्रस्नेहाच्च भारत ॥ ३.३०१.८ ॥
हे राजेंद्रा, भारता! रात्रीच्या शेवटी स्वप्नात किरणवान (सूर्य) दर्शन देता झाला; परम कृपेने आणि पुत्रस्नेहाने प्रेरित होऊन.
3.301.9
ब्राह्मणो वेदविद्भूत्वा सूर्यो योगर्द्धिरूपवान् ।
हितार्थमब्रवीत्कर्णं सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥ ३.३०१.९ ॥
वेदज्ञ ब्राह्मणाचे रूप धारण करून, योगऋद्धीच्या रूपातील सूर्य कर्णाच्या हितासाठी सांत्वनापूर्वक हे वचन बोलला.
3.301.10
कर्ण मद्वचनं तात शृणु सत्यभृतांवर ।
ब्रुवतोऽद्य महाबाहो सौहृदात्परमं हितम् ॥ ३.३०१.१० ॥
हे कर्णा! माझे वचन ऐक, हे तात, सत्यधारकांत श्रेष्ठा! हे महाबाहो, आज सौहार्दाने परम हिताचे बोलत आहे.
3.301.11
उपायास्यति शक्रस्त्वां पाण्डवानां हितेप्सया ।
ब्राह्मणच्छद्मना कर्ण कुण्डलोपजिहीर्षया ॥ ३.३०१.११ ॥
इंद्र पांडवांच्या हिताच्या इच्छेने, ब्राह्मणाच्या वेषात, हे कर्णा, कुंडले हरण करण्याच्या इच्छेने तुझ्याकडे येईल.
3.301.12
विदितं तेन शीलं ते सर्वस्य जगतस्तथा ।
यथा त्वं भिक्षितः सद्भिर्ददास्येव न याचसे ॥ ३.३०१.१२ ॥
तुझा स्वभाव त्याला ठाऊक आहे, आणि सर्व जगालाही ठाऊक आहे; सज्जनांनी याचना केल्यास तू दान देतोस, स्वतः याचना करीत नाहीस.
3.301.13
त्वं हि तात ददास्येव ब्राह्मणेभ्यः प्रयाचितम् ।
वित्तं यच्चान्यदप्याहुर्न प्रत्याख्यासि कस्यचित् ॥ ३.३०१.१३ ॥
हे वत्सा, तू ब्राह्मणांनी मागितलेले निश्चितच देतोस; धन किंवा इतर जे काही म्हटले जाते, ते कोणालाही नाकारत नाहीस.
3.301.14
त्वां तु चैवंविधं ज्ञात्वा स्वयं वै पाकशासनः ।
आगन्ता रकुण्डलार्थाय कवचं चैव भिक्षितुम् ॥ ३.३०१.१४ ॥
तुला असा जाणून स्वतः पाकशासन इंद्र कुंडलांसाठी आणि कवचही मागण्यासाठी येईल.
3.301.15
तस्मै प्रयाचमानाय न देये कुण्डले त्वया ।
अनुनेयः परं शक्त्या श्रेय एतद्धि ते परम् ॥ ३.३०१.१५ ॥
त्याने मागितले तरी तू कुंडले देऊ नयेस; तुझ्या शक्तीनुसार त्याला चांगल्या रीतीने समजावून शांत करावे, कारण हेच तुझे परम श्रेय आहे.
3.301.16
कुण्डलार्थेऽब्रुवंस्तात कारणैर्बहुभिस्त्वया ।
अन्यैर्बहुविधैर्वित्तैः सन्निवार्यः पुनःपुनः ॥ ३.३०१.१६ ॥
हे वत्सा, कुंडलांबाबत तो तुला अनेक कारणे सांगेल; इतर विविध धनांनी त्याला वारंवार परावृत्त करावे.
3.301.17
रत्नैः स्त्रीभिस्तथा गोभिर्धनैर्बहुविधैरपि ।
निदर्शनैश्च बहुभिः कुण्डलेप्सुः पुरंदरः ॥ ३.३०१.१७ ॥
रत्ने, स्त्रिया, गायी, विविध धने आणि अनेक दृष्टांतांनीही कुंडलांची इच्छा करणारा पुरंदर इंद्र (तुला भुलवण्याचा प्रयत्न करील).
3.301.18
यदि दास्यसि कर्ण त्वं सहजे कुण्डले शुभे ।
आयुषः प्रक्षयं गत्वा मृत्योर्वशमुपैष्यसि ॥ ३.३०१.१८ ॥
कर्णा, जर तू जन्मजात शुभ कुंडले दिलीस, तर आयुष्याचा क्षय होऊन मृत्यूच्या अधीन जाशील.
3.301.19
कवचेन समायुक्तः कुण्डलाभ्यां च मानद ।
अवध्यस्त्वं रणेऽरीणामिति विद्धि वचो मम ॥ ३.३०१.१९ ॥
हे मानद! कवच आणि कुंडले यांनी युक्त होऊन तू रणात शत्रूंना अवध्य होशील; हे माझे वचन जाण.
3.301.20
अमृतादुत्थितं ह्येतदुभयं रत्नसंमितम् ।
तस्माद्रक्ष्यं त्वया कर्ण जीवितं चेत्प्रियं तव ॥ ३.३०१.२० ॥
अमृतापासून उत्पन्न झालेली ही दोन्ही रत्नांसारखी आहेत; म्हणून हे कर्णा, तुला तुझे जीवित प्रिय असेल तर तू यांचे रक्षण करावेस.
3.301.21
को मामेवं भवान्प्राह दर्शयन्सौहृदं परम् ।
कामया भगवन्ब्रूहि को भवान्द्विजवेषधृक् ॥ ३.३०१.२१ ॥
परम सौहार्द दाखवून मला असे बोलणारे आपण कोण? हे भगवन्, द्विजवेष धारण करणारे आपण कोण आहात ते कृपया सांगा.
3.301.22
अहं तात सहस्रांशुः सौहृदात्त्वां निदर्शये ।
कुरुष्वैतद्वयो मे त्वमेतच्छ्रेयः परं हि ते ॥ ३.३०१.२२ ॥
वत्सा, मी सहस्रांशू (सूर्य) आहे; मैत्रीने तुला हे दाखवत आहे. माझे हे वचन कर; हेच तुझे परम कल्याण आहे.
3.301.23
श्रेय एव ममात्यन्तं यस्य मे गोपतिः प्रभुः ।
प्रवक्ताऽद्य हितान्वेषी शृणु चेदं वचो मम ॥ ३.३०१.२३ ॥
किरणांचा स्वामी सूर्य ज्याचा प्रभू आहे, त्या मला हेच अत्यंत कल्याण आहे; आज हित शोधून बोलणारे आपण ऐका, आणि माझे हे वचनही ऐका.
3.301.24
प्रसादये त्वां वरदं प्रणयाच्च ब्रवीम्यहम् ।
न निवार्यो व्रतादस्मादहं यद्यस्मि ते प्रियः ॥ ३.३०१.२४ ॥
हे वरदात्या, मी आपली प्रार्थना करतो आणि प्रेमाने सांगतो; मी आपला प्रिय असेन तर या व्रतापासून मला परावृत्त करू नका.
3.301.25
व्रतं वै मम लोकोऽयं वेत्ति कृत्स्नं विभावसो ।
यथाऽहं द्विजमुख्येभ्यो दद्यां प्राणानपिध्रुवम् ॥ ३.३०१.२५ ॥
हे विभावसो, माझे व्रत हे जग पूर्णपणे जाणते; श्रेष्ठ ब्राह्मणांना मी निश्चितच प्राणही देईन.
3.301.26
यद्यागच्छति मां शक्रो ब्राह्मणच्छद्मना वृतः ।
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां खेचरोत्तम भिक्षितुम् ॥ ३.३०१.२६ ॥
हे खेचरश्रेष्ठा, पाण्डुपुत्रांच्या हितासाठी इंद्र ब्राह्मणाच्या वेषात माझ्याकडे भिक्षा मागायला आला, तर—
3.301.27
दास्यामि विबुधश्रेष्ठ कुण्डले वर्म चोत्तमम् ।
न मे कीर्तिः प्रणश्येत त्रिषु लोकेषु विश्रुता ॥ ३.३०१.२७ ॥
हे देवश्रेष्ठा, मी कुंडले आणि उत्तम कवच देईन; तिन्ही लोकांत प्रसिद्ध असलेली माझी कीर्ती नष्ट होऊ नये.
3.301.28
मद्विधस्यायशस्यं हि न युक्तं प्राणरक्षणम् ।
युक्तं हि यशसा युक्तं मरणं लोकसंमतम् ॥ ३.३०१.२८ ॥
माझ्यासारख्याला प्राणरक्षण अपकीर्तिकारक व अयोग्य आहे; यशासह मृत्यूच योग्य आहे, जो लोकमान्य आहे.
3.301.29
सोहमिन्द्राय दास्यामि कुण्डले सह वर्मणा ।
यदि मां बलवृत्रघ्नो भिक्षार्थमुपयास्यति ॥ ३.३०१.२९ ॥
म्हणून वृत्रहंता बलवान इंद्र भिक्षेसाठी माझ्याकडे आला, तर मी त्याला कुंडले आणि कवच दोन्ही देईन.
3.301.30
हितार्थं पाण्डुपुत्राणां कुण्डले मे प्रयाचितुम् ।
तन्मे कीर्तिकरं लोके तस्याकीर्तिर्भविष्यति ॥ ३.३०१.३० ॥
पाण्डुपुत्रांच्या हितासाठी त्याने माझी कुंडले मागावीत; ते माझ्यासाठी जगात कीर्तिदायक होईल, आणि त्याची अपकीर्ति होईल.
3.301.31
वृणोमि कीर्तिं लोके हि जीवितेनापि भानुमन् ।
कीर्तिमानश्नुते स्वर्गं हीनकीर्तिस्तु नश्यति ॥ ३.३०१.३१ ॥
हे भानुमान्, या लोकात मी जीवनाची किंमत देऊनही कीर्तीचे वरण करतो. कीर्तिमान स्वर्ग मिळवतो, तर कीर्तिहीन नाश पावतो.
3.301.32
कीर्तिर्हि पुरुषं लोके संजीवयति मातृवत् ।
अकीर्तिर्जीवितं हन्ति जीवतोपि शरीरिणः ॥ ३.३०१.३२ ॥
या लोकात कीर्ती माणसाला मातेप्रमाणे पुन्हा जिवंत करते; अकीर्ती जिवंत देहधार्‍याचेही जीवन नष्ट करते.
3.301.33
अयंपुराणः श्लोको हि स्वयं गीतो विभावसो ।
धात्रा लोकेश्वर यथा कीर्तिरायुर्नरस्य ह ॥ ३.३०१.३३ ॥
हे विभावसो, हा प्राचीन श्लोक स्वतः लोकेश्वर धात्याने गायिला: मनुष्याची कीर्तीच त्याचे आयुष्य आहे.
3.301.34
पुरुषस्य परे लोके कीर्तिरेव परायणम् ।
इह लोके विशुद्धा च कीर्तिरायुर्विवर्धनी ॥ ३.३०१.३४ ॥
परलोकात माणसाला कीर्तीच परम आश्रय आहे; या लोकात शुद्ध कीर्ती त्याचे आयुष्य वाढवते.
3.301.35
सोहं शरीरजे दत्त्वा कीर्तिं प्राप्स्यामि शाश्वतीम् ।
दत्त्वा च विधिवद्दानं ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि ॥ ३.३०१.३५ ॥
म्हणून मी माझ्या शरीरापासून जन्मलेले दान करून शाश्वत कीर्ती मिळवीन, आणि ब्राह्मणांना यथाविधी दानही देईन.
3.301.36
हुत्वा शरीरं रसंग्रामे कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।
विजित्य च परानाजौ यशः प्राप्स्यामि केवलम् ॥ ३.३०१.३६ ॥
युद्धात शरीराची आहुती देऊन, अत्यंत कठीण कर्म करून, रणांगणात शत्रूंना जिंकून मी केवळ यश मिळवीन.
3.301.37
भीतानामभयं दत्त्वा संग्रामे जीवितार्थिनाम् ।
वृद्धान्वालान्द्विजातींश्च मोक्षयित्वा महाभयात् ॥ ३.३०१.३७ ॥
युद्धात भयभीत झालेल्यांना आणि जीवनाची इच्छा करणाऱ्यांना अभय देऊन, वृद्ध, बालक आणि द्विजांना मोठ्या भयापासून सोडवून.
3.301.38
प्राप्स्यामि परमं लोके यशः स्वर्ग्यमनुत्तमम् ।
जीवितेनापि मे रक्ष्या कीर्तिस्तद्विद्वि मे व्रतम् ॥ ३.३०१.३८ ॥
या लोकात मी परम, स्वर्गप्राप्ती देणारे, सर्वोत्तम यश मिळवीन. प्राणापेक्षाही माझी कीर्ती जपली पाहिजे; हेच माझे व्रत आहे हे जाण.
3.301.39
सो हं दत्त्वा मघवते भिक्षामेतामनुत्तमाम् ।
ब्राह्मणच्छद्मिने देव लोके गन्ता परां गतिम् ॥ ३.३०१.३९ ॥
तो मी, हे देवा, ही सर्वोत्तम भिक्षा ब्राह्मणवेषधारी मघवानाला देऊन परम गती प्राप्त करीन.