महाभारत · अध्याय 3.311
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.311.1
देवराजमनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मनाऽऽवृतम् ।
दृष्ट्वास्वागतमित्याह न बुबोधास्य मानसम् ॥ ३.३११.१ ॥
ब्राह्मणाच्या वेषात आलेल्या देवराजाला पाहून (कर्ण) "स्वागत असो" म्हणाला; पण त्याचे मन त्याला समजले नाही.
3.311.2
हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान्वा बहुगोकुलान् ।
किं ददानीति तं विप्रमुवाचाधिरथिस्ततः ॥ ३.३११.२ ॥
तेव्हा अधिरथाचा पुत्र त्या ब्राह्मणाला म्हणाला, "सोन्याचे कंठहार घातलेल्या स्त्रिया देऊ, की अनेक गोधने असलेली गावे देऊ? काय देऊ?"
3.311.3
हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच्चान्यत्प्रीतिवर्धनम् ।
नाह दत्तमिहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥ ३.३११.३ ॥
ब्राह्मण म्हणाला, "सोन्याचे कंठहार घातलेल्या स्त्रिया आणि आनंद वाढवणारे इतर काही मी येथे दान म्हणून इच्छित नाही; ज्यांना ते हवे आहे त्यांना ते दिले जावे."
3.311.4
यदेतत्सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ।
एतदुत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥ ३.३११.४ ॥
ब्राह्मण म्हणाला, "हे निष्पाप! तुझे हे जन्मजात कवच आणि कुंडले कापून मला दे, जर तू सत्यव्रती असशील तर."
3.311.5
एतदिच्छाम्यहं भिक्षां त्वया दत्तां परंतप ।
एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥ ३.३११.५ ॥
ब्राह्मण म्हणाला, "हे शत्रुतापना! तुझ्याकडून दिलेली हीच भिक्षा मी इच्छितो. हाच माझ्या सर्व लाभांमध्ये परम लाभ मानला जातो."
3.311.6
अवनिं प्रमदा गाश्च निर्वापं बहुवार्षिकम् ।
तत्ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म सकुण्डलम् ॥ ३.३११.६ ॥
कर्ण म्हणाला, "हे विप्रा! भूमी, स्त्रिया, गायी आणि अनेक वर्षे टिकणारे नैवेद्यदान मी तुला देऊ शकतो; पण कुंडलांसह कवच नाही."
3.311.7
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्वार्यमाणः स तु द्विजः ।
रकर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरमयाचत ॥ ३.३११.७ ॥
अशा प्रकारे अनेक प्रकारच्या शब्दांनी अडवला गेला असता तो ब्राह्मण, हे भरतश्रेष्ठा, कर्णाकडून दुसरा वर मागत नव्हता.
3.311.8
सान्त्वितश्च यथाशक्ति पूजितश्च यथाविधि ।
न चान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयामास वै वरम् ॥ ३.३११.८ ॥
यथाशक्ती सांत्वन केले गेले व यथाविधी पूजन केले गेले, तरी त्या द्विजश्रेष्ठाने दुसरा वर इच्छिला नाही.
3.311.9
यदा नान्य प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ।
विनाऽस् सहजं वर्म कुण्डले च विशांपते।
तदैनमब्रवीद्भूयो राधेयः प्रहसन्निव ॥ ३.३११.९ ॥
तो द्विजश्रेष्ठ सहज कवच आणि कुंडले यांखेरीज दुसरा वर निवडत नाही, तेव्हा हे प्रजापते, राधेय हसत हसत त्याला पुन्हा म्हणाला.
3.311.10
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ।
तेनावध्योस्मि लोकेषु ततो नैतज्जहाम्यहम् ॥ ३.३११.१० ॥
हे विप्रा, माझे सहज कवच आणि अमृतापासून उत्पन्न झालेली कुंडले — यांमुळेच मी जगात अवध्य आहे; म्हणून मी ती सोडत नाही.
3.311.11
विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ।
प्रतिगृह्णीष्व मत्तस्त्वं साधु ब्राह्मणपुङ्गव ॥ ३.३११.११ ॥
हे ब्राह्मणश्रेष्ठा, विशाल, सुरक्षित आणि शत्रुरहित पृथ्वीचे राज्य माझ्याकडून स्वीकारा.
3.311.12
कुण्डलाभ्यां विमुक्तोऽहंवर्मणा सहजेन च ।
दमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥ ३.३११.१२ ॥
कुंडले आणि सहज कवच यांपासून मुक्त झालो तर मी शत्रूंकडून दमनीय होईन, हे द्विजोत्तमा.
3.311.13
यदन्यं न वरं वव्रे भगवान्पाकशासनः ।
ततः प्रहस् कर्णस्तं पुनरित्यब्रवीद्वचः ॥ ३.३११.१३ ॥
भगवान पाकशासनाने दुसरा वर मागितला नाही, तेव्हा कर्ण हसून त्यांना पुन्हा हे शब्द म्हणाला.
3.311.14
विदितो देवदेवेश प्रागेवासि मम प्रभो ।
न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥ ३.३११.१४ ॥
हे देवदेवेशा, प्रभो, तुम्ही मला आधीच ओळखता. पण हे शक्रा, व्यर्थ वर देणे माझ्यासाठी योग्य नाही.
3.311.15
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात्त्वया देयो वरो मम ।
अन्येषां चैव भूतानामीश्वरो ह्यसि भूतकृत् ॥ ३.३११.१५ ॥
तुम्हीच साक्षात देवांचे ईश्वर आहात; तुम्ही मला वर द्यावा. इतर प्राण्यांचेही ईश्वर तुम्हीच आहात, आणि सृष्टीचे कर्ते आहात.
3.311.16
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ।
वध्यतामुपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥ ३.३११.१६ ॥
हे देवा, मी तुला कुंडले आणि कवच दिले तर मी वधास पात्र होईन; आणि हे शक्रा, तू देखील उपहासाचा विषय होशील.
3.311.17
तस्माद्विनिमयं कृत्वा कुण्डलेवर्म चोत्तमम् ।
हरस्व शक्रकामं मे न दद्यामहमन्यथा ॥ ३.३११.१७ ॥
म्हणून अदलाबदल करून कुंडले आणि उत्तम कवच घे, आणि शक्राची इच्छा पूर्ण कर; नाहीतर मी देणार नाही.
3.311.18
विदितोऽहं रवेः पूर्वमायानेव तवान्तिकम् ।
तेन ते सर्वमाख्यातमेवमेतन्न संशयः ॥ ३.३११.१८ ॥
सूर्याने मला आधीच माहिती दिली होती की मी तुझ्याकडे येईन. त्याने तुला सर्वकाही सांगितले आहे; हे असेच आहे, यात संशय नाही.
3.311.19
काममस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि ।
वर्जयित्वा तु मे वज्रं प्रवृणीष्व यथेच्छसि ॥ ३.३११.१९ ॥
हे वत्सा कर्णा, तुला हवे तसेच होवो. माझे वज्र सोडून तुला जे हवे ते वर म्हणून निवड.
3.311.20
ततः कर्णः प्रहृष्टस्तु उपसंगम्य वासवम् ।
अमोघां शक्तिमभ्येत्य वव्रे सम्पूर्णमानसः ॥ ३.३११.२० ॥
तेव्हा आनंदित झालेला कर्ण वासवाजवळ जाऊन, समाधानी मनाने अमोघ शक्ती वर म्हणून निवडता झाला.
3.311.21
वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्तिं मे देहि वासव ।
अमोघां शत्रुसङ्घानां घातिनीं पृथनामुखे ॥ ३.३११.२१ ॥
हे वासवा, कवच आणि कुंडलांसह मला ती अमोघ शक्ती दे, जी रणाग्रात शत्रुसमूहांचा संहार करते.
3.311.22
ततः सञ्चिन्त्य मनसा मुहूर्तमिव वासवः ।
शक्त्यर्थं पृथिवीपाल कर्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ३.३११.२२ ॥
हे पृथ्वीपाला, तेव्हा वासवाने मनात क्षणभर विचार करून, शक्तीसाठी कर्णाला हे वचन सांगितले.
3.311.23
कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् ।
गृहाण कर्ण शक्तिं त्वमनेन समयेन च ॥ ३.३११.२३ ॥
कर्णा, तुझी देहजात कुंडले आणि कवच मला दे; या अटीवर तू ती शक्ती घे.
3.311.24
अमोघा हन्ति शतशः शत्रून्मम करच्युता ।
पुनश्च पाणिमभ्येति मम दैत्यान्विनिघ्नतः ॥ ३.३११.२४ ॥
माझ्या हातातून सोडली गेलेली ही अमोघ शक्ती शेकडो शत्रूंना मारते; दैत्यांचा संहार करून ती पुन्हा माझ्या हातात येते.
3.311.25
सेयं तव करप्राप्ता हत्वैरकं रिपुमूर्जितम् ।
गर्जन्तं प्रतपन्तं च मामेवैष्यति सूतज ॥ ३.३११.२५ ॥
तुमच्या हातात पोहोचलेली ही, ऐरक नावाच्या बलवान शत्रूला मारून, गर्जना करणाऱ्या व तापणाऱ्या शत्रूकडे जाईल; ती निश्चितच माझ्याकडेच परत येईल, हे सूतपुत्रा.
3.311.26
एकमेवाहमिच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे ।
गर्जन्तंप्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत् ॥ ३.३११.२६ ॥
महायुद्धात मला फक्त एकच शत्रू मारायचा आहे—जो गर्जना करतो व तापतो, ज्याच्यापासून माझ्या मनात भय उत्पन्न होऊ शकते.
3.311.27
एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे ।
त्वं तु यं प्रार्थयस्येकं रक्ष्यते स महात्मना ॥ ३.३११.२७ ॥
युद्धात गर्जना करणाऱ्या एका बलवान शत्रूलाच तू मारशील; परंतु ज्याची तू इच्छा करतोस तो एका महात्म्याकडून रक्षिला जातो.
3.311.28
यमाहुर्वेदविद्वांसो वराहमपराजितम् ।
नारायणमचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ ३.३११.२८ ॥
वेदज्ञ ज्याला वराह, अपराजित, नारायण, अचिंत्य म्हणतात, त्या कृष्णाने तो संरक्षित आहे.
3.311.29
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं दानवानां निषूदन ।
वधिष्यामि रणे शत्रुं यो मे स्थाता पुरस्सरः ॥ ३.३११.२९ ॥
हे दानवांचा नाश करणाऱ्या, तू म्हणतोस तसेच आहे; युद्धात माझ्यासमोर उभा राहणाऱ्या शत्रूला मी मारीन.
3.311.30
एवमप्यस्तु भगवन्नेकवीरवधे मम ।
अमोघां देहि मे शक्तिं यथा हन्यां प्रतापिनम् ॥ ३.३११.३० ॥
हे भगवन्, तसेच होवो; एका वीराच्या वधासाठी मला अमोघ शक्ती द्या, जेणेकरून मी त्या प्रतापी शत्रूला मारू शकेन.
3.311.31
उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते ।
निकृत्तेषु तु गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत् ॥ ३.३११.३१ ॥
मी शरीर कापून तुला कुंडले आणि कवच देईन; पण अवयव छिन्न झाल्यावर माझे रूप विद्रूप होणार नाही का?
3.311.32
न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथञ्चन ।
ब्रणश्चैव न गात्रेषु यस्त्वं नानृतमिच्छसि ॥ ३.३११.३२ ॥
हे कर्णा, तुझे रूप कोणत्याही प्रकारे विद्रूप होणार नाही; अवयवांवर व्रणही राहणार नाही, कारण तू असत्य इच्छित नाहीस.
3.311.33
यादृशस्ते पितुर्वर्णस्तेजश्च वदतांवर ।
तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुनः ॥ ३.३११.३३ ॥
हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, तुझ्या पित्याचा जसा वर्ण आणि तेज आहे, तसाच वर्ण घेऊन हे कर्णा, तू पुन्हा होशील.
3.311.34
विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्यमोघामसंशये ।
प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्येवैषा पतिष्यति ॥ ३.३११.३४ ॥
शस्त्रे उपलब्ध असतानाही तू निःसंशय बेसावधपणे ही अमोघ शक्ती सोडलीस, तर ती तुझ्यावरच पडेल.
3.311.35
संशयं परमं प्राप्य विमोक्ष्ये वासवीमिमाम् ।
यथा मामौत्थ शक्र त्वं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.३११.३५ ॥
परम संशयात सापडलो तरी, हे शक्रा, तू म्हणालास त्याप्रमाणे ही वासवी शक्ती मी सोडीन. हे सत्य मी तुला सांगतो.
3.311.36
ततः शक्तिं प्रज्वलितां प्रतिगृह् विशांपते ।
शस्त्रं गृहीत्वा निशितं सर्वगात्राण्यकृन्तत ॥ ३.३११.३६ ॥
मग, हे विशांपते, प्रज्वलित शक्ती स्वीकारून, तीक्ष्ण शस्त्र घेऊन त्याने आपले सर्व अवयव कापले.
3.311.37
ततो देवा मानवा दानवाश्च ।
निकृन्तन्तं कर्णमात्मानमेव।
दृष्ट्वा सर्वे सिंहनादान्प्रणेदु-
र्न ह्यस्यासीन्मुखजो वै विकारः ॥ ३.३११.३७ ॥
तेव्हा देव, मानव आणि दानव, स्वतःचेच शरीर कापत असलेल्या कर्णाला पाहून सिंहगर्जना करू लागले. त्याच्या मुखावर कोणताही विकार नव्हता.
3.311.38
ततो दिव्या दुन्दुभयः प्रणेदुः ।
पपातोच्चैः पुष्पवर्षं च दिव्यम्।
दृष्ट्वा कर्णं शस्त्रसंकृत्तगात्रं ।
महुश्चापि स्मयमानं नृवीरम् ॥ ३.३११.३८ ॥
तेव्हा दिव्य दुंदुभी वाजल्या; वरून दिव्य पुष्पवृष्टी झाली. शस्त्रांनी शरीर छिन्न झालेले, तरीही वारंवार हसणारे नरवीर कर्ण पाहून...
3.311.39
ततश्छित्त्वा कवचं दिव्यमङ्गा-
त्तथैवार्द्रं प्रददौ वासवाय।
तथोत्कृत्य प्रददौ कुण्डले ते ।
कर्णात्तस्मात्कर्मणा तेन कर्णः ॥ ३.३११.३९ ॥
मग त्याने शरीरातून दिव्य कवच कापून, अजून ओलेच असलेले वासवाला (इंद्राला) दिले. तसेच त्याची कुंडले कापून दिली. त्या कर्मामुळेच तो कर्ण झाला.
3.311.40
ततः पश्चाद्दिवमेवोत्पपात ॥ ३.३११.४० ॥
नंतर तो स्वर्गाकडे वर उडाला.
3.311.41
श्रुत्वा कर्णं मुषितं धार्तराष्ट्रा ।
दीनाः सर्वे भग्नदर्पा इवासन्।
तां रचावस्थां गमितं सूतपुत्रं ।
श्रुत्वा पार्था जहृपुः काननस्थाः ॥ ३.३११.४१ ॥
कर्ण लुटला गेला हे ऐकून धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र दीन आणि गर्वभंग झालेले झाले. सूतपुत्र त्या अवस्थेला पोहोचला हे ऐकून अरण्यात राहणारे पार्थ हर्षित झाले.
3.311.42
क्वस्ता वीराः पाण्डवास्ते बभूवुः ।
कुतश्चैते श्रुतवन्तः प्रियं तत्।
किं वाऽकार्षुर्द्वादशेऽब्दे व्यतीते ।
तन्मे सर्वं भगवान्व्याकरोतु ॥ ३.३११.४२ ॥
ते वीर पांडव कुठे होते? तो प्रिय वृत्तांत त्यांनी कुठून ऐकला? बारावे वर्ष संपल्यावर त्यांनी काय केले? भगवन्, हे सर्व मला सविस्तर सांगा.
3.311.43
लब्ध्वा कृष्णां सैन्धवं द्रावयित्वा ।
विप्रैः सार्धं काम्यकादाश्रमात्ते।
मार्कण्डेयाच्छ्रुतवन्तः पुराणं ।
कदेवर्षीणआं चरितं विस्तरेण ॥ ३.३११.४३ ॥
सैंधवाला पळवून, कृष्णेला परत मिळवून, ब्राह्मणांसह ते काम्यक आश्रमातून निघाले. तेथे मार्कंडेयांकडून पुराण आणि देवर्षींची चरित्रे त्यांनी सविस्तर ऐकली.
3.311.44
प्रत्याजग्मुः सरथाः सानुयात्राः ।
सर्वैः सार्धं सूतपौरोगवैस्ते।
ततो ययुर्द्वैतवनं नृवीरा ।
निस्तीर्यैवं वनवासं समग्रम् ॥ ३.३११.४४ ॥
रथ आणि परिवारासह ते परत आले. सारथी व स्वयंपाक्यांसह सर्वजण मिळून ते नरवीर द्वैतवनाकडे गेले. अशा प्रकारे त्यांनी संपूर्ण वनवास पूर्ण केला.