മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.311
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.311.1
देवराजमनुप्राप्तं ब्राह्मणच्छद्मनाऽऽवृतम् ।
दृष्ट्वास्वागतमित्याह न बुबोधास्य मानसम् ॥ ३.३११.१ ॥
ബ്രാഹ്മണ വേഷത്തിൽ വന്ന ദേവരാജനെ കണ്ട് "സ്വാഗതം" എന്നു പറഞ്ഞു; എന്നാൽ അവന്റെ മനസ്സ് അവൻ മനസ്സിലാക്കിയില്ല.
3.311.2
हिरण्यकण्ठीः प्रमदा ग्रामान्वा बहुगोकुलान् ।
किं ददानीति तं विप्रमुवाचाधिरथिस्ततः ॥ ३.३११.२ ॥
അപ്പോൾ അധിരഥന്റെ പുത്രൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു: "സ്വർണ്ണമാല ധരിച്ച സ്ത്രീകളെയോ, അതോ അനേകം പശുക്കൾ ഉള്ള ഗ്രാമങ്ങളെയോ തരട്ടെ? എന്ത് തരണം?"
3.311.3
हिरण्यकण्ठ्यः प्रमदा यच्चान्यत्प्रीतिवर्धनम् ।
नाह दत्तमिहेच्छामि तदर्थिभ्यः प्रदीयताम् ॥ ३.३११.३ ॥
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: "സ്വർണ്ണമാല ധരിച്ച സ്ത്രീകളും, സന്തോഷം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന മറ്റൊന്നും ഞാൻ ഇവിടെ ദാനമായി ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല; അവ ആവശ്യപ്പെടുന്നവർക്ക് നൽകട്ടെ."
3.311.4
यदेतत्सहजं वर्म कुण्डले च तवानघ ।
एतदुत्कृत्य मे देहि यदि सत्यव्रतो भवान् ॥ ३.३११.४ ॥
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: "നിർദോഷനേ! നിന്നോടൊപ്പം ജനിച്ച ഈ കവചവും കുണ്ഡലങ്ങളും മുറിച്ചെടുത്ത് എനിക്ക് തരൂ; നീ സത്യവ്രതനാണെങ്കിൽ."
3.311.5
एतदिच्छाम्यहं भिक्षां त्वया दत्तां परंतप ।
एष मे सर्वलाभानां लाभः परमको मतः ॥ ३.३११.५ ॥
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: "ശത്രുതാപകനേ! നിന്നാൽ നൽകപ്പെടുന്ന ഈ ഭിക്ഷയാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഇതാണ് എല്ലാ ലാഭങ്ങളിലും എനിക്ക് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ലാഭം."
3.311.6
अवनिं प्रमदा गाश्च निर्वापं बहुवार्षिकम् ।
तत्ते विप्र प्रदास्यामि न तु वर्म सकुण्डलम् ॥ ३.३११.६ ॥
കർണ്ണൻ പറഞ്ഞു: "ബ്രാഹ്മണാ! ഭൂമിയും സ്ത്രീകളും പശുക്കളും അനേകവർഷം നിലനിൽക്കുന്ന നിവേദ്യദാനവും ഞാൻ നിനക്ക് തരാം; എന്നാൽ കുണ്ഡലങ്ങളോടുകൂടിയ കവചം തരില്ല."
3.311.7
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्वार्यमाणः स तु द्विजः ।
रकर्णेन भरतश्रेष्ठ नान्यं वरमयाचत ॥ ३.३११.७ ॥
ഇങ്ങനെ പലവിധ വാക്കുകളാൽ തടയപ്പെട്ടിട്ടും ആ ബ്രാഹ്മണൻ, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, കർണ്ണനോട് മറ്റൊരു വരം ചോദിച്ചില്ല.
3.311.8
सान्त्वितश्च यथाशक्ति पूजितश्च यथाविधि ।
न चान्यं स द्विजश्रेष्ठः कामयामास वै वरम् ॥ ३.३११.८ ॥
യഥാശക്തി ആശ്വസിപ്പിക്കപ്പെട്ടും യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ടും, ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റൊരു വരം ആഗ്രഹിച്ചില്ല.
3.311.9
यदा नान्य प्रवृणुते वरं वै द्विजसत्तमः ।
विनाऽस् सहजं वर्म कुण्डले च विशांपते।
तदैनमब्रवीद्भूयो राधेयः प्रहसन्निव ॥ ३.३११.९ ॥
ആ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠൻ സഹജകവചവും കുണ്ഡലങ്ങളും ഒഴികെ മറ്റൊരു വരവും തിരഞ്ഞെടുക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ജനാധിപതേ, രാധേയൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനോട് വീണ്ടും പറഞ്ഞു.
3.311.10
सहजं वर्म मे विप्र कुण्डले चामृतोद्भवे ।
तेनावध्योस्मि लोकेषु ततो नैतज्जहाम्यहम् ॥ ३.३११.१० ॥
വിപ്രാ, എന്റെ സഹജകവചവും അമൃതോദ്ഭവങ്ങളായ കുണ്ഡലങ്ങളും കൊണ്ടാണ് ഞാൻ ലോകങ്ങളിൽ അവധ്യനായിരിക്കുന്നത്; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവ ഉപേക്ഷിക്കുന്നില്ല.
3.311.11
विशालं पृथिवीराज्यं क्षेमं निहतकण्टकम् ।
प्रतिगृह्णीष्व मत्तस्त्वं साधु ब्राह्मणपुङ्गव ॥ ३.३११.११ ॥
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വിശാലവും സുരക്ഷിതവും ശത്രുക്കളില്ലാത്തതുമായ ഭൂരാജ്യം എന്നിൽനിന്ന് സ്വീകരിച്ചാലും.
3.311.12
कुण्डलाभ्यां विमुक्तोऽहंवर्मणा सहजेन च ।
दमनीयो भविष्यामि शत्रूणां द्विजसत्तम ॥ ३.३११.१२ ॥
കുണ്ഡലങ്ങളിൽനിന്നും സഹജകവചത്തിൽനിന്നും മോചിതനായാൽ ഞാൻ ശത്രുക്കളാൽ അടക്കപ്പെടാവുന്നവനാകും, ദ്വിജോത്തമാ.
3.311.13
यदन्यं न वरं वव्रे भगवान्पाकशासनः ।
ततः प्रहस् कर्णस्तं पुनरित्यब्रवीद्वचः ॥ ३.३११.१३ ॥
ഭഗവാൻ പാകശാസനൻ മറ്റൊരു വരം ചോദിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, കർണൻ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് അവനോട് വീണ്ടും ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
3.311.14
विदितो देवदेवेश प्रागेवासि मम प्रभो ।
न तु न्याय्यं मया दातुं तव शक्र वृथा वरम् ॥ ३.३११.१४ ॥
ദേവദേവേശാ, പ്രഭോ, നീ എനിക്ക് മുമ്പേ അറിയപ്പെട്ടവനാണ്. എന്നാൽ ശക്രാ, വ്യർത്ഥമായി വരം നൽകുന്നത് എനിക്ക് ന്യായമല്ല.
3.311.15
त्वं हि देवेश्वरः साक्षात्त्वया देयो वरो मम ।
अन्येषां चैव भूतानामीश्वरो ह्यसि भूतकृत् ॥ ३.३११.१५ ॥
നീ തന്നെ നേരിട്ട് ദേവന്മാരുടെ ഈശ്വരനാണ്; നീ എനിക്ക് വരം നൽകണം. മറ്റു ജീവികൾക്കും നീ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ, ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നവനും.
3.311.16
यदि दास्यामि ते देव कुण्डले कवचं तथा ।
वध्यतामुपयास्यामि त्वं च शक्रावहास्यताम् ॥ ३.३११.१६ ॥
ദേവാ, ഞാൻ നിനക്ക് കുണ്ഡലങ്ങളും കവചവും നൽകിയാൽ, ഞാൻ വധിക്കപ്പെടാവുന്ന നിലയിലെത്തും; ശക്രാ, നീയും പരിഹാസ്യനാകും.
3.311.17
तस्माद्विनिमयं कृत्वा कुण्डलेवर्म चोत्तमम् ।
हरस्व शक्रकामं मे न दद्यामहमन्यथा ॥ ३.३११.१७ ॥
അതിനാൽ കൈമാറ്റം ചെയ്ത് കുണ്ഡലങ്ങളും ഉത്തമമായ കവചവും എടുക്കുക; ശക്രന്റെ ആഗ്രഹം സാധിപ്പിക്കുക; അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നൽകുകയില്ല.
3.311.18
विदितोऽहं रवेः पूर्वमायानेव तवान्तिकम् ।
तेन ते सर्वमाख्यातमेवमेतन्न संशयः ॥ ३.३११.१८ ॥
സൂര്യനാൽ ഞാൻ നിന്റെ അടുക്കൽ വരുമെന്ന് മുമ്പേ എനിക്കറിയാമായിരുന്നു. അവൻ നിന്നോട് എല്ലാം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇത് അങ്ങനെ തന്നെ, സംശയമില്ല.
3.311.19
काममस्तु तथा तात तव कर्ण यथेच्छसि ।
वर्जयित्वा तु मे वज्रं प्रवृणीष्व यथेच्छसि ॥ ३.३११.१९ ॥
പ്രിയ കർണ്ണാ, നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ ആകട്ടെ. എന്റെ വജ്രായുധം ഒഴികെ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് വരമായി തിരഞ്ഞെടുക്കുക.
3.311.20
ततः कर्णः प्रहृष्टस्तु उपसंगम्य वासवम् ।
अमोघां शक्तिमभ्येत्य वव्रे सम्पूर्णमानसः ॥ ३.३११.२० ॥
അപ്പോൾ സന്തോഷിച്ച കർണ്ണൻ വാസവന്റെ അടുത്തുചെന്ന് സംപൂർണ്ണമനസ്സോടെ അമോഘമായ ശക്തിയെ വരമായി തിരഞ്ഞെടുത്തു.
3.311.21
वर्मणा कुण्डलाभ्यां च शक्तिं मे देहि वासव ।
अमोघां शत्रुसङ्घानां घातिनीं पृथनामुखे ॥ ३.३११.२१ ॥
വാസവാ, കവചവും കുണ്ഡലങ്ങളും പകരമായി, യുദ്ധമുന്നണിയിൽ ശത്രുസംഘങ്ങളെ വധിക്കുന്ന അമോഘമായ ശക്തി എനിക്കു തരിക.
3.311.22
ततः सञ्चिन्त्य मनसा मुहूर्तमिव वासवः ।
शक्त्यर्थं पृथिवीपाल कर्णं वाक्यमथाब्रवीत् ॥ ३.३११.२२ ॥
ഭൂപാലാ, അപ്പോൾ വാസവൻ മനസ്സിൽ ഒരു നിമിഷം ആലോചിച്ച ശേഷം, ശക്തിക്കുവേണ്ടി കർണ്ണനോട് ഈ വാക്കു പറഞ്ഞു.
3.311.23
कुण्डले मे प्रयच्छस्व वर्म चैव शरीरजम् ।
गृहाण कर्ण शक्तिं त्वमनेन समयेन च ॥ ३.३११.२३ ॥
കർണ്ണാ, നിന്റെ ശരീരത്തോടൊപ്പം ജനിച്ച കുണ്ഡലങ്ങളും കവചവും എനിക്കു തരിക; ഈ വ്യവസ്ഥയിൽ നീ ശക്തി സ്വീകരിക്കുക.
3.311.24
अमोघा हन्ति शतशः शत्रून्मम करच्युता ।
पुनश्च पाणिमभ्येति मम दैत्यान्विनिघ्नतः ॥ ३.३११.२४ ॥
എന്റെ കയ്യിൽനിന്ന് എറിയപ്പെടുന്ന ഈ അമോഘശക്തി നൂറുകണക്കിന് ശത്രുക്കളെ കൊല്ലുന്നു; ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിച്ചശേഷം വീണ്ടും എന്റെ കയ്യിലേക്ക് മടങ്ങുന്നു.
3.311.25
सेयं तव करप्राप्ता हत्वैरकं रिपुमूर्जितम् ।
गर्जन्तं प्रतपन्तं च मामेवैष्यति सूतज ॥ ३.३११.२५ ॥
നിങ്ങളുടെ കയ്യിലെത്തിയ ഇത്, ശക്തനായ ഐരകനെന്ന ശത്രുവെ കൊന്ന്, ഗർജ്ജിച്ച് ജ്വലിക്കുന്ന ശത്രുവിന്റെ അടുത്തേക്ക് പോകും; അത് എന്റെ അടുത്തേക്കും തിരിച്ചെത്തും, സൂതപുത്രാ.
3.311.26
एकमेवाहमिच्छामि रिपुं हन्तुं महाहवे ।
गर्जन्तंप्रतपन्तं च यतो मम भयं भवेत् ॥ ३.३११.२६ ॥
മഹായുദ്ധത്തിൽ ഒരു ശത്രുവിനെ മാത്രം കൊല്ലാനാണ് ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്—ഗർജ്ജിച്ച് ജ്വലിക്കുന്ന, എനിക്ക് ഭയം ഉണ്ടാക്കാവുന്ന ആ ശത്രുവിനെ.
3.311.27
एकं हनिष्यसि रिपुं गर्जन्तं बलिनं रणे ।
त्वं तु यं प्रार्थयस्येकं रक्ष्यते स महात्मना ॥ ३.३११.२७ ॥
യുദ്ധത്തിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്ന ശക്തനായ ഒരു ശത്രുവിനെ മാത്രമേ നീ കൊല്ലൂ; എന്നാൽ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ ഒരുവൻ മഹാത്മാവിനാൽ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
3.311.28
यमाहुर्वेदविद्वांसो वराहमपराजितम् ।
नारायणमचिन्त्यं च तेन कृष्णेन रक्ष्यते ॥ ३.३११.२८ ॥
വേദജ്ഞർ വരാഹൻ, അപരാജിതൻ, നാരായണൻ, അചിന്ത്യൻ എന്ന് ആരെ വിളിക്കുന്നുവോ, ആ കൃഷ്ണനാൽ അവൻ രക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
3.311.29
एवमेतद्यथाऽऽत्थ त्वं दानवानां निषूदन ।
वधिष्यामि रणे शत्रुं यो मे स्थाता पुरस्सरः ॥ ३.३११.२९ ॥
ദാനവരെ നശിപ്പിക്കുന്നവനേ, നീ പറയുന്നതുപോലെ തന്നെ ഇത്; യുദ്ധത്തിൽ എനിക്കു മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന ശത്രുവിനെ ഞാൻ കൊല്ലും.
3.311.30
एवमप्यस्तु भगवन्नेकवीरवधे मम ।
अमोघां देहि मे शक्तिं यथा हन्यां प्रतापिनम् ॥ ३.३११.३० ॥
ഭഗവാനേ, അങ്ങനെ തന്നെ ആകട്ടെ; ഒരു വീരനെ വധിക്കാൻ, ആ പ്രതാപിയെ ഞാൻ കൊല്ലുന്നതിനായി അമോഘമായ ശക്തി എനിക്കു തരൂ.
3.311.31
उत्कृत्य तु प्रदास्यामि कुण्डले कवचं च ते ।
निकृत्तेषु तु गात्रेषु न मे बीभत्सता भवेत् ॥ ३.३११.३१ ॥
ശരീരം മുറിച്ച് നിനക്ക് കുണ്ഡലങ്ങളും കവചവും ഞാൻ നൽകാം. എന്നാൽ അവയവങ്ങൾ മുറിഞ്ഞാൽ എനിക്ക് വികൃതി വരുമോ?
3.311.32
न ते बीभत्सता कर्ण भविष्यति कथञ्चन ।
ब्रणश्चैव न गात्रेषु यस्त्वं नानृतमिच्छसि ॥ ३.३११.३२ ॥
കർണ, നിന്റെ രൂപം ഒരു വിധത്തിലും വികൃതമാകില്ല; അവയവങ്ങളിൽ മുറിവും ഉണ്ടാവില്ല, നീ അസത്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ലല്ലോ.
3.311.33
यादृशस्ते पितुर्वर्णस्तेजश्च वदतांवर ।
तादृशेनैव वर्णेन त्वं कर्ण भविता पुनः ॥ ३.३११.३३ ॥
വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നിന്റെ പിതാവിന്റെ വർണവും തേജസ്സും എപ്രകാരമാണോ, അതുപോലെ തന്നെ വർണത്തോടുകൂടി കർണ, നീ വീണ്ടും ആകും.
3.311.34
विद्यमानेषु शस्त्रेषु यद्यमोघामसंशये ।
प्रमत्तो मोक्ष्यसे चापि त्वय्येवैषा पतिष्यति ॥ ३.३११.३४ ॥
ആയുധങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കെ ഈ അമോഘ ശക്തിയെ നീ സംശയമില്ലാതെ അശ്രദ്ധമായി പ്രയോഗിച്ചാൽ, അത് നിന്റെ മേൽ തന്നെ വീഴും.
3.311.35
संशयं परमं प्राप्य विमोक्ष्ये वासवीमिमाम् ।
यथा मामौत्थ शक्र त्वं सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ॥ ३.३११.३५ ॥
പരമമായ സംശയത്തിൽ പെട്ടാലും, ശക്രാ, നീ പറഞ്ഞതുപോലെ ഈ വാസവീ ശക്തിയെ ഞാൻ എറിയും. ഇത് സത്യമാണെന്ന് നിന്നോട് പറയുന്നു.
3.311.36
ततः शक्तिं प्रज्वलितां प्रतिगृह् विशांपते ।
शस्त्रं गृहीत्वा निशितं सर्वगात्राण्यकृन्तत ॥ ३.३११.३६ ॥
അപ്പോൾ, ജനനായകാ, ജ്വലിക്കുന്ന ശക്തിയെ സ്വീകരിച്ച്, മൂർച്ചയുള്ള ആയുധമെടുത്ത് തന്റെ സർവ അവയവങ്ങളും മുറിച്ചു.
3.311.37
ततो देवा मानवा दानवाश्च ।
निकृन्तन्तं कर्णमात्मानमेव।
दृष्ट्वा सर्वे सिंहनादान्प्रणेदु-
र्न ह्यस्यासीन्मुखजो वै विकारः ॥ ३.३११.३७ ॥
അപ്പോൾ ദേവന്മാരും മനുഷ്യരും ദാനവന്മാരും, തന്റെ ശരീരം തന്നെ മുറിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കർണനെ കണ്ട് സിംഹനാദം മുഴക്കി. അവന്റെ മുഖത്ത് ഒരു വികാരവും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല.
3.311.38
ततो दिव्या दुन्दुभयः प्रणेदुः ।
पपातोच्चैः पुष्पवर्षं च दिव्यम्।
दृष्ट्वा कर्णं शस्त्रसंकृत्तगात्रं ।
महुश्चापि स्मयमानं नृवीरम् ॥ ३.३११.३८ ॥
അപ്പോൾ ദിവ്യ ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി; ആകാശത്തുനിന്ന് ദിവ്യ പുഷ്പവർഷം പെയ്തു. ആയുധങ്ങളാൽ ശരീരം മുറിഞ്ഞിട്ടും വീണ്ടും വീണ്ടും പുഞ്ചിരിക്കുന്ന നരവീരനായ കർണനെ കണ്ട്...
3.311.39
ततश्छित्त्वा कवचं दिव्यमङ्गा-
त्तथैवार्द्रं प्रददौ वासवाय।
तथोत्कृत्य प्रददौ कुण्डले ते ।
कर्णात्तस्मात्कर्मणा तेन कर्णः ॥ ३.३११.३९ ॥
പിന്നെ അവൻ ശരീരത്തിൽനിന്ന് ദിവ്യ കവചം മുറിച്ചെടുത്ത്, ഇപ്പോഴും നനവുള്ളത് വാസവന് (ഇന്ദ്രന്) നൽകി. അതുപോലെ കുണ്ഡലങ്ങളും മുറിച്ചുകൊടുത്തു. ആ കർമ്മം കൊണ്ടാണ് അവൻ കർണനായത്.
3.311.40
ततः पश्चाद्दिवमेवोत्पपात ॥ ३.३११.४० ॥
പിന്നീട് അവൻ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർന്നുപോയി.
3.311.41
श्रुत्वा कर्णं मुषितं धार्तराष्ट्रा ।
दीनाः सर्वे भग्नदर्पा इवासन्।
तां रचावस्थां गमितं सूतपुत्रं ।
श्रुत्वा पार्था जहृपुः काननस्थाः ॥ ३.३११.४१ ॥
കർണൻ അപഹരിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട് ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരെല്ലാം ദീനരും അഹങ്കാരം തകർന്നവരെപ്പോലെയുമായി. സൂതപുത്രൻ ആ അവസ്ഥയിലെത്തി എന്നുകേട്ട് കാട്ടിൽ കഴിഞ്ഞിരുന്ന പാർത്ഥർ സന്തോഷിച്ചു.
3.311.42
क्वस्ता वीराः पाण्डवास्ते बभूवुः ।
कुतश्चैते श्रुतवन्तः प्रियं तत्।
किं वाऽकार्षुर्द्वादशेऽब्दे व्यतीते ।
तन्मे सर्वं भगवान्व्याकरोतु ॥ ३.३११.४२ ॥
ആ വീരന്മാരായ പാണ്ഡവർ എവിടെയായിരുന്നു? ആ സന്തോഷവാർത്ത അവർ എവിടെനിന്ന് കേട്ടു? പന്ത്രണ്ടാം വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എന്തു ചെയ്തു? ഭഗവാനേ, അതെല്ലാം എനിക്ക് വിവരിച്ചു തന്നാലും.
3.311.43
लब्ध्वा कृष्णां सैन्धवं द्रावयित्वा ।
विप्रैः सार्धं काम्यकादाश्रमात्ते।
मार्कण्डेयाच्छ्रुतवन्तः पुराणं ।
कदेवर्षीणआं चरितं विस्तरेण ॥ ३.३११.४३ ॥
സൈന്ധവനെ ഓടിച്ച്, കൃഷ്ണയെ തിരികെ നേടി, ബ്രാഹ്മണരോടൊപ്പം കാമ്യകാശ്രമത്തിൽനിന്ന് അവർ പുറപ്പെട്ടു. അവിടെ മാർക്കണ്ഡേയനിൽനിന്ന് പുരാണവും ദേവർഷികളുടെ ചരിത്രവും വിസ്തരിച്ചു കേട്ടു.
3.311.44
प्रत्याजग्मुः सरथाः सानुयात्राः ।
सर्वैः सार्धं सूतपौरोगवैस्ते।
ततो ययुर्द्वैतवनं नृवीरा ।
निस्तीर्यैवं वनवासं समग्रम् ॥ ३.३११.४४ ॥
രഥങ്ങളോടും പരിവാരത്തോടും കൂടി അവർ തിരിച്ചെത്തി. സാരഥികളും പാചകക്കാരുമായി എല്ലാവരോടുമൊപ്പം ആ നരവീരന്മാർ ദ്വൈതവനത്തിലേക്ക് പോയി. അങ്ങനെ മുഴുവൻ വനവാസവും അവർ പൂർത്തിയാക്കി.